Jak orientacja seksualna wpływa na życie nastolatka?

Nastolatkowie homo- i biseksualni często mają problem z określeniem, czy ich fascynacja tą samą płcią wynika z orientacji seksualnej czy zwykłych (i jedynie krótkotrwałych) fantazji. Komu nastolatkowie najchętniej mówią o swojej orientacji? Jakie są zalety ujawnienia swojej homoseksualnej lub biseksualnej orientacji?
/ 11.09.2013 11:31

Eksperymenty czy orientacja?

Nastolatkowie o nieheteroseksualnej orientacji, zwłaszcza do pewnego momentu, w literaturze przedmiotu byli praktycznie niewidoczni, rzadko rozpoznawani, jakbyśmy zakładali, że powszechna jest wśród nich heteroseksualna orientacja. Nawet, jeśli odkrywamy u nich homoseksualne zachowania czy fantazje, często uważamy je za wynik adolescencyjnych eksperymentów spowodowanych ciekawością rozkwitającej seksualności.

Założenie to znajduje na przykład wyraz w koncepcji fazy homofilnej rozwoju charakteryzującej adolescencję, która ujmuje jako zjawiska rozwojowe, a zatem przemijające, zawiązywanie bliskich romantycznych przyjaźni w przypadku dziewcząt i podejmowanie seksualnych eksperymentów z osobami tej samej płci w przypadku chłopców. Pogląd ten może stać się podstawą bagatelizowania przekonań nastolatków dotyczących własnej seksualności, a w konsekwencji bagatelizowania także związanych z nią niepokojów.

Abstrahując od jej prawdziwości, żadna teoria nie może być podstawą kwestionowania prawdziwości odczuć osoby na temat samej siebie, w żadnym wypadku nie uprawnia do tego posługujących się nią specjalistów. Być może wpływ na to ma również fakt, iż odkrycie nieheteroseksualnej linii rozwojowej nastolatka zaczyna nas konfrontować z naszą niewiedzą, z brakiem jasnych punktów odniesienia stanowiących o naszym postępowaniu.

Wejście w ten obszar doświadczeń wymaga zgody na pewną niedookreśloność. Różnorodność bowiem ich zachowań, odczuć czy fantazji nie pomaga nam w odpowiedzi na pytanie o kształt orientacji seksualnej. To pomieszanie zdaje się być charakterystyczne w ogóle dla kontaktów z nastolatkami, z tym, że tutaj ten swego rodzaju chaos zazwyczaj jest znacznie spotęgowany. Nieheteroseksualni nastolatkowie, oprócz charakterystycznych zadań rozwojowych odnoszących się przede wszystkim do kształtowania swojej szeroko rozumianej tożsamości, konfrontują się w tym czasie z procesami rozpoznawania i akceptowania swojej orientacji.

Jednym z powodów pomieszania, z którym mamy tu do czynienia, jest fakt, iż homoseksualne uczucia, fantazje czy zachowania nie muszą iść w parze z identyfikowaniem się jako osoba homo- czy biseksualna. Ponadto, różnorodność zachowań seksualnych, od homoseksualnych do heteroseksualnych, może występować w przypadku każdej orientacji.

Poczucie inności, czyli orientacja homoseksualna lub biseksualna

Okres adolescencji to czas ujawniania swojej orientacji zarówno przed samym sobą, jak też rówieśnikami czy rodziną. Proces ten jest ściśle powiązany z rozwojem tożsamości homo- lub biseksualnej.

Pierwsze doświadczenia najczęściej powiązane są z poczuciem inności. Prowadzi ono do izolowania się od innych. Odkrywanie, że to, co przeżywają nie jest akceptowane przez rówieśników powoduje zaprzeczanie swoim odczuciom czy też próby ich stłumienia. Może temu służyć uciekanie się do różnych aktywności czy też podejmowanie zachowań takich, jak większość rówieśników, czyli umawianie się na randki z osobami przeciwnej płci czy podejmowanie z nimi kontaktów seksualnych.

Z czasem jednak, kiedy komponenta erotyczna zaczyna się przejawiać w różnych aspektach funkcjonowania nastolatka, te odczucia są coraz trudniejsze do skontrolowania i zaczynają się domagać realizacji. Pojawiają się tu już różnice między chłopcami i dziewczętami. Ci pierwsi, jak pokazują badania, wcześniej inicjują kontakty seksualne. Dziewczęta znacznie dłużej pozostają przy bardziej emocjonalnym przeżywaniu swoich jednopłciowych relacji.

Zobacz też: Jak medycyna widzi homoseksualistów?

Komu nastolatkowie mówią o swojej orientacji?

Badania dotyczące ujawniania swojej orientacji pokazują, iż najczęściej pierwszą osobą, przed którą odkrywana jest tajemnica, staje się przyjaciel/przyjaciółka. W następnej kolejności są to członkowie rodziny: matka, rodzeństwo, a na końcu ojcowie.

Zalety ujawniania orientacji seksualnej

Proces ujawniania swojej orientacji, zarówno przed samym sobą, jak też przed innymi, jest pozytywnie skorelowany z poczuciem własnej wartości. Można podejrzewać, że wpływy te są wzajemne. Ujawnienie, które zazwyczaj rozpoczyna proces akceptowania swojej orientacji, podnosi poczucie własnej wartości, gdyż taka osoba może zacząć określać siebie, nie musząc zaprzeczać czy tłumić swoich odczuć.

Równocześnie można podejrzewać, że nastolatkowie mający adekwatne poczucie swojej wartości będą łatwiej decydowali się na ujawnienie się. W celu lepszego zrozumienia funkcjonowania nieheteroseksualnych nastolatków warto odwołać się do koncepcji przywiązania. Okres adolescencji to z jednej strony czas separowania się od rodziców, a z drugiej wchodzenia w bliskie, intymne relacje rówieśnicze. Podstawowa kwestia, która tu się pojawia, dotyczy tego, czy te same czynniki determinują kształtowanie się przywiązania, czy też są jakieś specyficzne.

Jednym z nich może być większy wpływ na kształtowanie się stylu przywiązania ze strony rówieśników niż rodziców, w porównaniu z heteroseksualnymi nastolatkami. W różny sposób można to zjawisko wyjaśniać, np. odwołując się do wpływu grupy rówieśniczej w okresie dojrzewania, wtedy gdy problemy z homo- lub biseksualną tożsamością oraz ujawnieniem swojej orientacji są szczególnie nasilone. Mohr i Fassinger (2003) zauważają pewne różnice w procesie formowania się tożsamości w zależności od płci – u dziewcząt w większym stopniu jest ona uzależniona od relacji w grupie i dokonuje się zatem w większym stopniu w oparciu o nie, a w przypadku chłopców – większe znaczenie ma ich seksualna atrakcyjność i eksperymentowanie. Kontynuując swoje rozważania autorzy zwracają uwagę, iż może być to przyczyną, dla której później kobietom łatwiej niż mężczyznom otrzymać wsparcie od grup skupiających osoby LGB.

Relacja z ojcem

Innym specyficznym czynnikiem może być znacznie większy, w porównaniu z osobami heteroseksualnymi, wpływ ojców na akceptację swojej homoseksualnej tożsamości. Mohr i Fassinger (2003) proponują dwa wyjaśnienia. Pierwsze odnosi się do badań, które pokazały, iż na zachowania seksualne większy wpływ ma ojciec, stąd jego akceptacja i wsparcie dla seksualnych zachowań mogą być szczególnie istotne. Drugie, również odwołujące się do badań, zwraca uwagę na bardziej negatywny stosunek do homoseksualizmu wśród mężczyzn niż wśród kobiet.

Tak więc, chociaż ojcom homoseksualni nastolatkowie znacznie później zazwyczaj ujawniają swoją orientację, to jednak ani w badaniach, ani w praktyce klinicznej czy terapeutycznej nie możemy pomijać ich wpływu na akceptowanie siebie i swojej orientacji przez nastolatka, czy też szerzej wpływu ojców na funkcjonowanie nieheteroseksualnych adolescentów.

Jak się wydaje, okres dojrzewania jest wyjątkowo trudnym czasem dla nastolatków odkrywających swoją nieheteroseksualną orientację. Mogą o tym świadczyć emocjonalne problemy, jakich doświadczają, często przybierające postać klinicznych objawów. Życie z poczuciem tajemnicy izoluje ich od rówieśników i znacząco utrudnia możliwość uzyskania wsparcia. Poczucie inności czy bycia gorszym często towarzyszy im także w dorosłości. Przejawiać się może takimi problemami, jak: doświadczanie lęków, depresji, zachowaniami autodestrukcyjnymi czy trudnościami w nawiązaniu bliskich relacji. Z tych względów warto zwrócić szczególną uwagę na nastolatków przeżywających różne emocjonalne problemy i rozważyć, czy przypadkiem u ich podłoża nie leżą trudności z ich własną orientacją seksualną.

Zobacz też: Jak odkryć swoją seksualność?

Fragment książki „Wprowadzenie do psychologii LGB" (Wydawnictwa Continuo, 2012). Tytuł, lid i śródtytuły pochodzą od redakcji. Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
/08.01.2017 12:16
To jest bardzo trudny temat i myślę, że najlepiej w takiej sytuacji byłoby się wybrać po fachową pomoc i poradę. W Ośrodku Harmonia w Krakowie są specjalnie przygotowane warsztaty dla mniejszości seksualnych, myślę, że warto z nich skorzystać.