Jak radzić sobie z napadami złości u dziecka?/fot. Fotolia

Pedofilia - leczenie

Niestety pedofilia jest zaburzeniem, które pomimo zastosowanego leczenia, powraca. Jakie są formy terapii tej parafilii? Czy można wpłynąć na odczuwany przez pedofilów pociąg seksualny do dzieci?
/ 11.10.2011 11:49
Jak radzić sobie z napadami złości u dziecka?/fot. Fotolia

Nawroty

Zgodnie z definicją pedofilii zaburzenie to ujawnia się w okresie adolescencji, jego przebieg jest przewlekły i ma tendencję do nawrotów. Z tego względu można oczekiwać, że u osób ze zdiagnozowaną pedofilią przez całe życie istnieje ryzyko nawrotów zachowań dotyczących molestowania dzieci. Badanie prospektywne dotyczące 25-letniego okresu obserwacji osób z rozpoznaniem pedofilii, które miały na swoim koncie czyny z zakresu molestowania dzieci, ujawniło, że 50–80% spośród obserwowanych miało tendencje do nawrotu patologicznych zachowań. Spośród badanych, którzy dopuścili się molestowania dzieci, a nie byli pedofilami (napastowali dzieci w związku ze swoim upośledzeniem umysłowym, osobowością antyspołeczną lub niedojrzałością emocjonalną i seksualną u adolescentów), powrót do patologicznych zachowań obserwowano jedynie u 10–30% badanych.

Leczenie pedofilii budzi wiele kontrowersji zarówno społecznych, jak i wśród lekarzy i ustawodawców. Wynika to głównie z tego, że leczenie ma ograniczoną skuteczność, a dla osób z rozpoznaniem pedofilii, nawet po odbyciu leczenia (dobrowolnego lub przymusowego) zagrożenie popełnieniem kolejnego przestępstwa wobec dzieci jest bardzo wysokie. Obecnie za leczenie z wyboru uznaje się farmakoterapię w połączeniu z psychoterapią poznawczo-behawioralną (ewentualnie psychoterapią psychodynamiczną).

Przeczytaj: Jak zdiagnozować pedofilię?

Psychoterapia

Psychoterapia poznawczo-behawioralna wobec chorych z zaburzeniami seksualnymi o charakterze pedofilii podlega różnym modyfikacjom, w zależności od ośrodka, w którym jest prowadzona. Może być indywidualna, grupowa
lub stanowić kombinację obu tych form. Jest nakierowana głównie na pracę z różnymi zniekształceniami poznawczymi dotyczącymi zaprzeczania faktom krzywdzenia dzieci poprzez używanie ich jako obiektów seksualnych. Sesje terapii indywidualnej i grupowej łączy się z treningami empatii, treningami kontroli impulsów seksualnych oraz treningami zapobiegania nawrotom zaburzenia.

W trakcie sesji grupowych terapii poznawczo-behawioralnej zaburzeń seksualnych o charakterze pedofilii, członkowie grupy wykonują szereg zadań ustnych lub pisemnych, mających na celu uświadamianie sobie cyklu myśli i emocji prowadzących u nich do podejmowania przemocy seksualnej. Takie zadania mają na celu wyłowienie myśli, uczuć, zachowań, które poprzedzają u pedofilów działanie prowadzące do molestowania oraz analizowanie przyczyn takich schematów myślowych w celu ich następczej eliminacji. Stanowią one standardowy element treningu w większości programów terapeutycznych.

Kontrowersyjnym podejściem pozostaje terapia awersyjna, którą stosuje się w celu reorientacji seksualnej i zmiany ukierunkowania popędu seksualnego. Wielu autorów podkreśla jednak, że metody terapii awersyjnej nie są już współcześnie stosowane w renomowanych ośrodkach terapeutycznych, jako przestarzałe i nieskuteczne.

Najważniejszy rodzaj pracy terapeutycznej z pacjentami, którzy stosowali przemoc seksualną wobec dzieci, to nauka uświadamiania sobie oraz tolerowania różnorodnych własnych stanów afektywnych i emocji, które pojawiają się w kontaktach z innymi osobami. W związku z tym, że znaczna część sprawców przemocy seksualnej wychowywała się w dysfunkcyjnych, „przemocowych” rodzinach, to na pierwszym planie występują u nich deficyty w nawiązywaniu oraz utrzymywaniu satysfakcjonujących relacji społecznych z odpowiadającymi im wiekiem partnerami. Według niektórych autorów, z racji deficytów więzi występujących u pacjentów z pedofilią, najważniejszym czynnikiem leczącym w terapii jest nauka nawiązywania oraz utrzymywania przymierza terapeutycznego, a siła nawiązanego przymierza terapeutycznego bezpośrednio wpływa na rezultaty leczenia. Zazwyczaj, kiedy pacjenci ci nauczą się nawiązywania satysfakcjonujących kontaktów z innymi dorosłymi, wtedy pojawia się też osobista odpowiedzialność za podejmowane przez nich działania, w tym także za molestowanie dzieci. Terapia poznawczo-behawioralna pedofilii zakłada, że jeśli nawiązywane kontakty społeczne odpowiadają na potrzeby emocjonalne sprawców przemocy, wtedy pojawia się zwiększenie tolerancji na doświadczany w różnych sytuacjach emocjonalny dyskomfort.

Wiele programów terapeutycznych leczenia przestępców seksualnych mniej skupia się na budowaniu przymierza terapeutycznego, a bardziej na konfrontacyjnym stylu pracy, mającym uświadamiać obecność patologicznych schematów poznawczych, za pomocą których sprawcy racjonalizują negatywne następstwa molestowania pojawiające się u ich ofiar.

Leki na pedofilię?

W ramach farmakoterapii stosuje się leki przeciwdepresyjne z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny oraz leki obniżające stężenie testosteronu i jego pochodnych w surowicy. Autorzy wywodzący się z Klinki Mayo w USA w pracy przeglądowej dotyczącej profilu pedofilii i jej leczenia podkreślają, że żadna terapia pedofilii nie jest skuteczna, jeśli sprawca nie chce podjąć wysiłku leczenia. Większość pozostałych autorów uważa, że dla osób z rozpoznaniem pedofilii ryzyko dotyczące popełnienia kolejnego przestępstwa seksualnego jest wysokie zarówno wtedy, kiedy osoby takie uczestniczą w aktywnej psychoterapii (gdy są leczone farmakologicznie), jak i po chirurgicznej kastracji. Chociaż kastracja chirurgiczna wydaje się definitywnym i nieodwracalnym sposobem zapobiegania popełnianiu kolejnych przestępstw przez pedofilów, to nie jest to jednak pełny środek zapobiegawczy. Niektórzy pedofile poddani wcześniej chirurgicznej kastracji stosowali preparaty testosteronu, aby odzyskać potencję i wracali ponownie do seksualnego napastowania dzieci.

Przeczytaj: Zachowania seksualne pedofilów wobec dzieci

Terapia skojarzona

Schober wykazał, że osoby z rozpoznaniem pedofilii, po zakończeniu rocznej psychoterapii skojarzonej z farmakoterapią, nadal wykazują zainteresowanie seksualne dziećmi (mierzone skalą AASI). Ci sami badani deklarują zmniejszenie przymusu seksualnego prowadzącego do masturbacji lub nawiązywania kontaktu seksualnego z dziećmi. Z badania tego wynika, że wpływem terapeutycznym można w ograniczonym zakresie objąć poziom nasilenia przymusu podejmowania zachowań seksualnych wobec dzieci. Nie można natomiast wpływać na sam odczuwany przez pedofilów pierwotny pociąg seksualny wobec dzieci.

Fragment pochodzi z książki Przemoc seksualna wobec dziecka" Krystyna Marzec-Holka (Impuls, 2011). Publikacja za zgodą wydawcy. Bibliografia dostępna w redakcji.