Rozwódka po czterdziestce doczekała się już nawet własnej ścieżki dźwiękowej. Playlista "40-letnia rozwódka zmienia swoje życie" święci triumfy na Spotify, a przy okazji przywołuje polskie przeboje (głównie o złamanym sercu) z początku wieku. Może i trochę w tym beki, ale i sentymentu, bo zestawienie opatrzono zdjęciem Danuty Stenki w roli Judyty z "Nigdy w życiu!", która po rozpadzie małżeństwa urządziła sobie świat na nowo.
WIDEO…
Oprócz playlisty mamy jednak i popularny trend z Tiktoka i Instagrama - filmiki z cyklu "Mama ma się dobrze po rozwodzie. Też mama...". Już podpis zdradza, jak patrzeć na bohaterkę scenki - czy aby na pewno wszystko z nią w porządku. Dziewczyn wcielające się na nagraniach w rolę "mamy po rozwodzie" tańczą w deszczu na polu buraków do "Raining man", czytają poradniki o kuriozalnych tytułach, albo samodzielnie ścinają włosy o ¾ długości dwoma ruchami nożyczek.
Oczywiście nie trzeba nabijać się z kobiet w średnim wieku i po rozwodzie, żeby śmiać się z tych scenek - wiele z nas odnajdzie w nich siebie po rozstaniach czy innych życiowym przemebolowaniach.
Komu przeszkadza zmiana?
Bardziej zastanawiająca jest łatwość, z jaką odejście od tego, co robiło się dotychczas, uznaje się za dowód, że ktoś sobie nie radzi. Kobieta nieszczęśliwa od lat i nie usiłująca niczego zmienić, nikogo nie dziwi. Ta, która zaczyna robić coś nowego, a często po prostu coś dla siebie, musi liczyć się, z szeregiem pytań - a dlaczego, a po co, i jak się okazuje także z pytaniem, czy przypadkiem jej nie odbiło.
Tymczasem wydaje się więcej niż oczywiste, że nie da się wrócić do normy, skoro przez ostatnie 25 czy 15 lat ta norma obejmowała obecność drugiego człowieka. Zresztą nie trzeba się tu legitymować wysługą lat - rozstanie jest bolesne nawet, gdy związek trwał tylko kilka lat. Po rozstaniach wiele kobiet ucieka w bezpieczne hasło o "odzyskiwaniu siebie", całkiem jak gdyby bały się hasła "zmiana".
Co jednak miałoby oznaczać "odzyskiwanie siebie"? Psycholożka i psychoterapeutka Agnieszka Koch z Uniwersytetu SWPS podważa już założenie zawarte w tym pytaniu:
- Zacznę może trochę przewrotnie: nie jestem przekonana, że po rozstaniu musimy siebie odzyskiwać. Przecież przez cały ten czas istniałyśmy. Zdarza się jednak, że niektóre części nas miały mniej przestrzeni, żeby się ujawniać. W terapii skoncentrowanej na emocjach, czyli EFT, patrzymy na człowieka przede wszystkim jako na istotę stworzoną do budowania więzi. Bliska relacja nie jest więc czymś, co po prostu dodajemy do naszego życia. Ona w pewnym sensie współtworzy to, kim jesteśmy. W związku budujemy wspólne rytuały, przyzwyczajenia, plany, ale też określony sposób przeżywania samych siebie. Jesteśmy czyjąś partnerką, ukochaną, czasem opiekunką, czasem tą, która zawsze wszystko organizuje.
- Kiedy związek się kończy, tracimy nie tylko drugą osobę, ale również pewną wersję siebie, która istniała w tej relacji. I to może być bardzo bolesne. Odzyskiwanie siebie po rozstaniu polega więc nie tyle na powrocie do wersji siebie, którą byliśmy przed związkiem, ale raczej na odkrywaniu, kim jesteśmy teraz - po latach, z całym bagażem doświadczeń, również tych trudnych. Nie chodzi o to, żeby wymazać poprzednią relację, ale żeby przestała ona być jedynym punktem odniesienia dla naszej tożsamości - mówi psycholożka.
Znajdź pasję (i pobiegaj)
Rada, żeby "wrócić do dawnych pasji" brzmi trochę jak sugestia, by "pobiegać na depresję". Owszem, w obu jest COŚ sensownego (z naciskiem na "coś tam", a nie np. "sporo") - wiadomo, że regularny wysiłek fizyczny ma pozytywny wpływ na dobrostan, także psychiczny, ale nie jest remedium na chorobę, pomijając już, że taka osoba może mieć problem z odebraniem telefonu, a co dopiero z wysiłkiem fizycznym. Podobnie z powrotem do "dawnych pasji" - coś, co lubiłyśmy w liceum, może już nas wcale nie wciągać, nie jest też uniwersalnym sposobem na smutek związany z rozstaniem (który pojawia się nawet, gdy tego rozstania chciałyśmy).
Do tego sama idea powrotu zakłada, że poza związkiem zostało jakieś nasze własne, prawdziwe życie, które wystarczy odkurzyć. Koleżanka od wspólnych wyjazdów może dziś woleć pielęgnować balkon. Jeśli jako 17-latka lubiłaś malować, nie oznacza to, że jako 47-latka nie zobaczysz, że wcale nie jesteś w tym dobra (i jasne, czasem nie chodzi o efekt, tylko o proces, ale są osoby, którym świadomość braku większego talentu zabierze radość z czynności). Nie wszystko, co zostało za nami, zabrał partner. Część zmieniła się dlatego, że minęło dwadzieścia lat.
Co mamy na myśli, mówiąc, że chciałybyśmy znowu być sobą?
Agnieszka Koch, SWPS: Myślę, że bardzo często jest w tym zdaniu ogromna tęsknota - niekoniecznie za osobą, którą byłyśmy kiedyś, ale za pewnym sposobem doświadczania siebie. Za poczuciem lekkości, spontaniczności, bezpieczeństwa. Za możliwością bycia sobą bez ciągłego napięcia, dopasowywania się, zastanawiania, czy jesteśmy wystarczająco dobre. W terapii skoncentrowanej na emocjach, bardzo interesuje nas to, co kryje się pod słowami, których używamy. Gdybym usłyszała od pacjentki "Chcę znowu być sobą", prawdopodobnie zapytałabym: "A za jaką sobą najbardziej pani tęskni? Co takiego było w tamtej pani, czego teraz najbardziej brakuje?". Bo dla jednej osoby będzie to tęsknota za radością, dla innej za spokojem, dla jeszcze innej za poczuciem, że ma prawo czegoś chcieć i nie musi nieustannie zasługiwać na miłość.
- Myślę, że jest w tym zdaniu również nadzieja. Bo skoro tęsknimy za jakimś sposobem przeżywania siebie, to znaczy, że nadal jest on dla nas ważny. Powiedziałabym też coś paradoksalnego: czasem, żeby znowu poczuć się sobą, trzeba pozwolić sobie przez jakiś czas nie wiedzieć, kim się jest. Nie spieszyć się z budowaniem na siłę nowej tożsamości, nie udawać, że wszystko jest dobrze. Nie zawsze musimy wracać do dawnej siebie. Czasem możemy poznać siebie na nowo i odkryć, że ta nowa wersja wcale nie jest gorsza. Jest po prostu dojrzalsza, ale też bardziej nasza - mówi Koch.
Skrypt porozstaniowy
Szukanie zostawia miejsce także na próby, z których nic nie wyniknie. Można zapisać się na ceramikę i odkryć, że lepienie krzywych misek jednak nas irytuje. Tyle że gdy na ceramikę zapisuje się wolna 20-latka, albo 30-latka w związku, nazywamy to szukaniem pasji i kreatywnym sposobem na spędzanie wolnego czasu.
Jeśli kobieta jest starsza i po rozstaniu, z miejsca pojawia się podejrzenie kryzysu. Jak gdyby z wiekiem bardziej wypadało siedzieć w domu przed telewizorem, a jeśli już czegoś próbować, to z koniecznością trafienia od razu we właściwy pomysł na siebie. Reguła obejmuje też "trafione" znajomości. Nikogo nie dziwi, że 30-latka po długim związku kończy kolejną znajomość po 1,5 roku, jeśli to samo zdarza się kobiecie w średnim wieku po rozwodzie, z miejsca zostaje "głupią babą", która "taka stara", a "nie zna się na ludziach".
"Niech zobaczy, co stracił"
Jednocześnie rozstanie w popkulturze wciąż bywa przedstawiane jako okazja do gruntownego remontu własnego życia. Najlepiej schudnąć, awansować i wyjechać odkrywać siebie - jeśli nie stać cię na Bali i dłużej niż tydzień we Włoszech obleci Podlasie albo Bieszczady (bo przecież nie Radom).
Do tego dochodzą wyobrażenia, jak z komedii romantycznej, w której zdradzona kobieta cierpi, po czym znajduje miłość, a wtedy były orientuje się, jaka była wspaniała. W wersji dla zwykłych śmiertelników, on ma "zobaczyć, co stracił". Można wrzucić zdjęcie z wakacji, z imprezy, albo z zajęć tańca na rurze czy innej salsy solo. W każdym razie ma to być coś, czego dotychczas nie robiłyśmy. Nawet w opowieści o wyzwoleniu i nowym życiu, to reakcja faceta, w dodatku byłego, ma potwierdzić, czy nam się udało.
Agnieszka Koch, psychoterapeutka: Potrzeba, by nagle zmienić "wszystko" bierze się z bardzo ludzkiej potrzeby odzyskania poczucia wpływu. Rozstanie, szczególnie takie, którego nie chcieliśmy, potrafi mocno zachwiać naszym poczuciem bezpieczeństwa. Nagle okazuje się, że coś, co wydawało się trwałe i przewidywalne, przestaje istnieć. A my bardzo nie lubimy bezradności. Dlatego po dużych perturbacjach życiowych często mamy potrzebę zmiany fryzury, remontu w mieszkaniu, zmiany pracy, zaczynamy biegać, zapisujemy się na jogę. Tyle że z psychologicznego punktu widzenia ważniejsze od tego, co zmieniamy, jest to, jaka potrzeba stoi za tą zmianą.
- W terapii EFT zwracamy uwagę na emocje pierwotne, czyli te bardziej "wrażliwe", które często ukrywają się pod złością, impulsywnością czy silną potrzebą działania. Pod hasłem "teraz zmienię całe swoje życie" może kryć się smutek, lęk przed samotnością, poczucie odrzucenia albo pytanie: "Czy ja jeszcze jestem dla kogoś ważna?". Zmiana może być pięknym wyrazem rozwoju, ale może też być sposobem na ucieczkę od bólu. I nie zawsze łatwo odróżnić jedno od drugiego. Dlatego zachęcałabym, żeby przed kolejną życiową rewolucją zapytać siebie: "Czy naprawdę tego pragnę, czy po prostu bardzo nie chcę czuć tego, co teraz czuję?" - tłumaczy terapeutka.
Prawo do sprzecznych emocji
Zdjęcie z wyjazdu nie daje dostępu do motywacji osoby, która kupiła bilet. Można też dobrze bawić się w sobotę, a w niedzielę płakać i niekoniecznie znaczy to, że radość z soboty była przedstawieniem. Jedno udane wyjście nie przekreśla smutku związanego z końcem małżeństwa.
Podobnie jak ulga, zwłaszcza, gdy same podjęłyśmy decyzję o rozstaniu, nie zobowiązuje do tego, żeby już nigdy nie zatęsknić. Łatwo wtedy potraktować gorszy wieczór jako argument przeciwko sobie: masz, co chciałaś, co ty zrobiłaś i tak dalej. Całkiem, jak gdyby można było odejść wyłącznie z relacji, w której nie było absolutnie nic dobrego. Mało kto mówi też o tym, że tzw. żałobę po związku przeżywają też osoby, które zainicjowały rozstanie. To, że to my odeszłyśmy, nie oznacza, że nie możemy cierpieć.
Do tego dochodzi tzw. nauka bycia szczęśliwą same ze sobą, najlepiej na długo zanim pomyślimy o kimś nowym. Mamy nie płakać po rozwodzie, ba! - najlepiej w ogóle nie pamiętać o byłym, być pewne siebie, wyspane, uśmiechnięte, bo inaczej nie zasługujemy na wejście w nowy związek. Myśląc w ten sposób i czekając na magiczny przypływ szczęścia w pojedynkę, można już nigdy się nie zakochać. A co gorsza - nawet nie próbować. Tymczasem w dzisiejszych czasach kobieta 45-letnia może być dopiero w połowie swojego życia.
Agnieszka Koch: Nie uważam, że człowiek musi nauczyć się być całkowicie samowystarczalny, żeby stworzyć zdrowy związek. Wręcz przeciwnie - bezpieczna zależność od innych jest źródłem siły, a nie słabości. Chodzi więc raczej o to, żeby umieć być ze sobą, nie rezygnując z potrzeby bycia blisko innych.
- Z perspektywy teorii przywiązania, nasze poczucie własnej wartości w dużej mierze rozwija się w relacjach z ważnymi osobami. Potrzebujemy doświadczać, że jesteśmy widziani, ważni, że ktoś na nas reaguje. To nie jest oznaka niedojrzałości czy emocjonalnej zależności. To jedna z podstawowych ludzkich potrzeb. Dlatego po rozstaniu możemy zacząć patrzeć na siebie przez pryzmat utraty: "Skoro mnie nie wybrał, może nie jestem wystarczająca", "Skoro związek się nie udał, może coś jest ze mną nie tak?". To bardzo bolesna pułapka, bo zaczynamy traktować zakończenie relacji jak ocenę własnej wartości. Ale bycie samą może też stworzyć przestrzeń do odkrywania siebie poza rolą partnerki. Do sprawdzania, czego potrzebujemy, co sprawia nam przyjemność, jakie relacje chcemy pielęgnować.
Pozory nowości
Bliskie osoby też mają tu swoją rolę do odegrania. Choćby nadal zapraszać kobietę, która dotąd przychodziła w parze, zamiast zakładać, że wśród małżeństw będzie jej niezręcznie. Albo spotkać się z nią bez pytań, czy już kogoś poznała i czy wie, czy mąż kogoś ma. Trudno odkrywać siebie poza rolą byłej żony, jeśli otoczenie za każdym razem właśnie do tej roli nas sprowadza.
Niestety chęć zaczęcia życia na nowo, nie kasuje wspólnego kredytu ani ustaleń dotyczących dzieci. Możliwość rzucenia wszystkiego jest luksusem - czasem to nowe życie z zewnątrz wygląda jak poprzednie, bo nadal trzeba odebrać dziecko, zapłacić rachunki, w dodatku w pojedynkę i zdążyć do apteki.
- Jeśli nie mamy pojęcia, czego teraz byśmy chciały i co mamy robić, możemy zacząć od ciekawości wobec siebie. I od odrobiny cierpliwości, chociaż to drugie bywa znacznie trudniejsze. Często, kiedy przeżywamy kryzys, chcemy natychmiast wiedzieć, co dalej. Potrzebujemy planu, najlepiej pięcioletniego, z konkretnymi celami i terminami realizacji. Tymczasem emocje nie zawsze nadążają za naszymi arkuszami w Excelu.
- W terapii uczymy się zatrzymywać przy własnym doświadczeniu i pytać nie tylko "Co powinnam teraz zrobić?", ale przede wszystkim "Co się ze mną dzieje?", "Za czym tęsknię?", "Czego mi brakuje?", "Co jest dla mnie naprawdę ważne?". Nasze emocje niosą informacje o potrzebach. Smutek może mówić o utracie czegoś cennego, złość o naruszonych granicach, lęk o zagrożonym poczuciu bezpieczeństwa. Nie oznacza to, że każda emocja powinna dyktować nam działanie. Warto jednak najpierw ją zrozumieć, zamiast natychmiast próbować się jej pozbyć. Zaczęłabym więc od małych eksperymentów. Od sprawdzania, co mi służy, przy kim czuję się swobodnie, kiedy mam poczucie, że żyję w zgodzie ze sobą. Nie trzeba od razu wiedzieć, jak ma wyglądać całe nasze dalsze życie. Czasem wystarczy odkryć, jaki chcemy zrobić następny krok. Nie musi być wielki. - radzi Agnieszka Koch.
Być może po rozstaniu nie staniemy się ciekawsze, szczuplejsze ani bardziej przedsiębiorcze. Być może nie będziemy musiały pomyśleć o byłym bez żalu czy złości. Nadal możemy jednak urządzić sobie życie, którego nie chciałybyśmy oddać za powrót do poprzedniego.
Możemy być w swoich próbach śmieszne, ale wystarczy pomyśleć, ile planów i pomysłów odłożyłyśmy już, bo bałyśmy się, jak to będzie wyglądać i co kto powie. Dobrze byłoby nie urządzać kolejnego etapu życia w ten sam sposób - i może właśnie w tym tkwi prawdziwy sekret "odzyskiwania siebie". Nie trzeba do tego wracać do naturalnego koloru włosów i szykować się do maratonu - choć oczywiście można.
Czytaj także: