Od waszego poznania minęło kilkanaście, jeśli nie kilkadziesiąt lat. Zmieniałyśmy pracę, rodziłyśmy dzieci, chorowałyśmy, żegnałyśmy bliskich. Być może odkryłyśmy też, że coś, o czym marzyłyśmy w wieku 25 lat, wcale nam nie służy albo, że nigdy się nie ziści.
WIDEO…
Tyle że słysząc te dwa słowa, rzadko odbieramy je jako neutralną obserwację upływu czasu, już prędzej jako konstatację, że kiedyś byłyśmy lepsze - łatwiejsze do kochania, weselsze, ciekawsze. Pojawia się pokusa, żeby zacząć udowadniać, że wcale aż tak bardzo się nie zmieniłyśmy.
Coś dla siebie
Załóżmy, że po latach organizowania codzienności wokół dzieci i domu zaczynamy robić coś dla siebie. Wracamy do nauki, albo do hobby, częściej wychodzimy, albo uznajemy, że nigdy tego nie lubiłyśmy, wreszcie przestajemy uważać za oczywiste, że każdy weekend należy do rodziny. Dla nas to następstwo długiego namysłu, zmęczenia albo chęci odzyskania czasu.
Partner widzi gruntowne przemeblowanie. Może mu brakować wspólnych wieczorów, ale może też po prostu nie lubić, że obiad nie robi się już sam, a jego żona nagle ma ważniejsze rzeczy do roboty.
Wszystkie te rzeczy da się zamknąć w "zmieniłaś się". Nie każdą taką uwagę warto od razu uznawać za wrogą - ktoś (a szczególnie mężczyźni z pewnego pokolenia) może nie umieć powiedzieć, że czuje się odsunięty. Zarazem nie ma powodu, żebyśmy wracały od razu do dawnych zwyczajów. Jeśli wcześniejszy spokój w związku wynikał z tego, że stale ustępowałyśmy, to trudno traktować go jako stan idealny.
Być może ta cała "zmiana" to po prostu moment, w którym widać różnicę zdań, która wcześniej też istniała, tyle że na nic się nie przekładała.
Samo porównanie z wczesnym etapem związku jest zresztą zastanawiające - dlaczego właśnie tamta kobieta miałaby być naszą najbardziej prawdziwą wersją? Miała mało doświadczeń, gorzej rozumiała własne potrzeby i nie wiedziała jeszcze, ile będzie ją kosztować życie, które sobie wymyśliła. Można chcieć dużego domu pod miastem i goszczenia krewnych w każdy weekend, a po 15 latach uznać, że tak naprawdę wolałoby się mniejszy metraż i możliwość pójścia do kina bez robienia całodniowej wyprawy.
Czy ludzie się zmieniają? Jeszcze jak!
Na straży odwiecznego porządku stoi też hasło "ludzie się nie zmieniają". Bywa przydatnym ostrzeżeniem przed wiązaniem się z kimś w nadziei, że uda się go nam naprawić. Jako opis kilkudziesięciu lat życia jest jednak mało przekonujące. Z tego, że nie możemy zamówić cudzej przemiany według własnego projektu, nie wynika, że człowiek pozostaje przez całe życie taki sam. Człowiek może się nie zmienia - tyle że chodzi tu o cudze widzimisię, nie zaś o immanentną niemożność zmiany.
Możliwość zmiany potwierdzają badania osobowości. Takie jak choćby metaanaliza Brenta Robertsa i współpracowników pokazująca zmiany m.in. w sumienności i stabilności emocjonalnej, które u wielu osób rozwijały się i po 30. roku życia. Niektóre cechy zmieniały się również w wieku średnim i starszym. Skoro może zmienić się to, co uważamy, że cechy osobnicze, tym bardziej zmianie ulec mogą poglądy, cele czy wyobrażenia.
W długim związku możemy poznawać kilka kolejnych odsłon tej samej osoby, nawet jeśli zmiany zachodzą tak powoli, że na co dzień ich nie dostrzegamy.
Inny był on, inna była ona
Jest jeszcze jeden haczyk - łatwo uznać prawo do zmiany, gdy to my się zmieniamy. A co jeśli to on "kiedyś był inny"?
Mężczyzna, z którym planowałyśmy podróże, dziś najchętniej spędzałby urlop na działce. Ten, którego podziwiałyśmy za ambicję, przestaje zabiegać o awans i chce mniej pracować. Możemy rozumieć powody, a jednocześnie czuć się rozczarowane. Przecież związałyśmy się z konkretnym człowiekiem, a w pakiecie i z określonym pomysłem na wspólne życie. Zmiana priorytetów w związku siłą rzeczy rzutuje i na wspólne życie czy plany.
Możemy nie chcieć być osobą odbierającą cudzą swobodę, a mimo to tęsknić za inną wersją partnera. Za towarzystwem na wyjazdach, wspólnym entuzjazmem, poczuciem, że zmierzamy w tę samą stronę. Wyrzut "zmieniłeś się" bywa czasem nieporadnym pytaniem, o to czy coś nas jeszcze łączy. Z tej perspektywy łatwiej zrozumieć, co partner mógł mieć na myśli, mówiąc to samo nam.
Warto sprawdzić, czy chodzi w tym wszystkim o zmianę drugiej strony, czy raczej o nasze oczekiwania. Być może nadal jest duszą towarzystwa, tylko nie lubi tak często wychodzić (a my nadal byśmy chciały). Albo na odwrót: kiedyś jego beztroska wydawała się odświeżająca, teraz przybyło obowiązków i ta sama cecha nas irytuje. Zmieniły się warunki, więc to samo zachowanie ma zupełnie inne konsekwencje.
Czego w kontrakcie nie było?
Nie mamy prawa oczekiwać, że druga osoba będzie taka, jak byśmy sobie tego życzyli. Możemy za to oczekiwać uczciwości i rozmowy o decyzjach wpływających na nasze wspólne życie. Trudniej wymagać, żeby druga strona nadal pragnęła tego, czego już nie chce. Podobnej umowy o niezmienności marzeń i upodobań zapewne nie chciałybyśmy podpisać we własnym imieniu.
Nie oznacza to obowiązku przyjęcia wszystkiego z zachwytem. Prawo do zmiany nie zwalnia z odpowiedzialności za dzieci ani nie usprawiedliwia oszukiwania partnera. Tyle że czasem obie osoby zachowują się uczciwie, zależy im na sobie, tylko ich nowych potrzeb nie da się ze sobą pogodzić. Można uznać, że ktoś ma prawo żyć inaczej, ale nie chcieć już dzielić z nim tego życia.
Zanim uznamy, że wspólna przyszłość jest niemożliwa, warto przyjrzeć się człowiekowi, którym partner stał się przez te lata. Zwłaszcza jeśli dotąd zbyt zajęte byłyśmy porównywaniem go z wersją, którą pamiętamy.
Nowego znajomego potrafimy słuchać z ciekawością, podczas gdy mężowi wchodzimy w zdania. Z góry wiemy, co powie, co lubi i na co na pewno się nie zgodzi. A kiedy nas zaskakuje, zamiast się tym zainteresować, przypominamy z irytacją, że przecież "zawsze mówił inaczej". Zawsze nie oznacza jednak z defaultu "już na zawsze".
Zakochać się na nowo
Czy można zakochać się w znanej od lat osobie na nowo? Teoria poszerzania "Ja" Arthura i Elaine Aronów zakłada, że część atrakcyjności związku wiąże się z tym, jak wiele dzięki niemu odkrywamy. Poznajemy nowe perspektywy, zainteresowania, możliwości. Na początku znajomości okazji jest mnóstwo. Po latach pojawiają się, o ile druga osoba nadal nas interesuje, a jej odmienność nie służy wyłącznie jako materiał do pretensji.
W ramach wspomnianych badań pary wykonujące wspólnie nowe dla siebie zadanie odnotowywały większą poprawę bieżącej oceny relacji niż te zajęte znanym już zadaniem. Może to nie to samo, co ponowne zakochanie, ale wyniki eksperymentu podsuwają sensowny trop. Nowe sytuacje pozwalają zobaczyć kwestie spoza utrwalonego podziału ról. Wspólna nauka czegoś, na czym oboje się nie znamy, może uwolnić nas od układu, w którym jedno zawsze wie lepiej, a drugie najwyżej pomaga.
Można też zainteresować się tym, co partner robi bez nas. Zobaczyć go wśród ludzi, którzy poznali go później i znają go z innej strony, posłuchać o pomyśle, którego nie było jeszcze pięć lat temu. I dać mu podobny dostęp do własnego życia. Trudno oczekiwać, że dostrzeże w nas nową osobę, którą polubi, jeśli dowiaduje się o niej w ramach awantury spod znaku "ty zawsze" / "ty nigdy".
Możemy nadal lubić chłopaka, z którym się związałyśmy, i nie wymagać, żeby mężczyzna siedzący naprzeciwko we wszystkim go przypominał. Zwłaszcza że on też od dawna mieszka z inną kobietą - tą, którą same się stałyśmy.
Czytaj także:
