W ramach badania z 2024 r. nastolatki uzyskały średnio 51% możliwych punktów w teście wiedzy żywieniowej, ale już tylko 32% w części dotyczącej deklarowanych praktyk żywieniowych [1]. Może to pokazywać, jak ważne jest stwarzanie dla młodych ludzi okazji do zdobywania praktycznych umiejętności.
Gotowanie jako ważna kompetencja
Przygotowanie posiłku wymaga planowania, organizacji, cierpliwości i konsekwencji. Trzeba sprawdzić, czego brakuje w lodówce, zaplanować zakupy, odmierzyć składniki, pilnować czasu pieczenia czy gotowania. To coś więcej niż umiejętność obsługi kuchenki lub staranne odtworzenie przepisu. Dla nastolatka to praktyczna lekcja odpowiedzialności, a jednocześnie aktywność, która buduje pewność siebie. Kiedy młody człowiek przygotowuje pierwszy samodzielny obiad dla rodziny, który wszystkim smakuje, czuje dumę i zyskuje świadomość, że naprawdę może poradzić sobie z trudniejszymi zadaniami w codziennym życiu. Nastolatek, który potrafi przygotować śniadanie lub ugotować zupę zyskuje też większą niezależność. Gdy zamieszka sam, będzie wiedział, jak zadbać o siebie.
Edukacja żywieniowa przynosi wiedzę, która okazuje się niezbędna przez całe życie. Wyzwaniem okazuje się jednak późniejsze jej przełożenie na praktykę.
Od pomocy w gotowaniu do pierwszych samodzielnie przygotowanych posiłków
Warto więc stopniowo włączać nastolatka w codzienne obowiązki, zaprosić do wspólnego gotowania, pozwolić mu wybrać składniki i zdecydować, jakie danie przygotowujecie danego dnia. Nawet, jeśli efekty nie będą perfekcyjne, a sam proces pociągnie za sobą mnóstwo bałaganu – szybko może okazać się, że to właśnie praktyka czyni mistrza. W końcu najskuteczniej uczymy się właśnie poprzez doświadczenie. Nastolatek zazwyczaj wie, które grupy produktów są najbardziej pożądane w diecie, a dla których składników warto poszukać bardziej wartościowych zamienników, ale dopiero podczas planowania i przygotowywania posiłku zaczyna rozumieć, jak ta wiedza funkcjonuje w praktyce.
Kolejnym krokiem będzie zupełnie samodzielne gotowanie – choćby naprawdę prostych dań. W ten sposób młody człowiek otrzymuje bezpieczną przestrzeń do eksperymentowania, podejmowania decyzji i zdobywania praktycznych umiejętności. Kiedy nastolatek sam komponuje kanapkę, przygotowuje sałatkę lub gotuje rodzinny obiad, uczy się podejmować świadome decyzje żywieniowe. Zastanawia się, jakie produkty wybrać, jak połączyć składniki i co sprawi, że posiłek będzie zarówno smaczny, jak i wartościowy. Wiedza przestaje być tylko teorią z podręcznika.
Samodzielność w kuchni to znacznie więcej niż umiejętność przygotowania posiłku. To ważny element edukacji żywieniowej, dzięki któremu nastolatki uczą się planowania, komponowania zbilansowanych posiłków i podejmowania świadomych decyzji dotyczących jedzenia. W edukacji żywieniowej coraz większą uwagę zwraca się na tzw. food literacy, czyli kompetencje żywieniowe, które łączą wiedzę z przydatnymi umiejętnościami. Warto dawać młodym ludziom przestrzeń do eksperymentowania, popełniania błędów i odkrywania nowych smaków. Im częściej angażują się w przygotowywanie posiłków, tym więcej mają okazji do rozwijania praktycznych umiejętności, które mogą wspierać ich nawyki żywieniowe również w dorosłym życiu – mówi Anna Radowicka, dietetyk, technolog żywności, ekspertka tegorocznej edycji Akademia Lubella.
Dobrym pomysłem okaże się również ćwiczenie samodzielnego przygotowywania posiłków poza domem – w szkole, pod okiem nauczyciela i w gronie rówieśników. W końcu wiedza i umiejętności zdobywane razem ze znajomymi w klasie też smakują zupełnie inaczej.
Edukacja żywieniowa w gronie rówieśników – trwają zapisy!
Warto więc zachęcić dzieci, nauczycieli i innych rodziców do wzięcia udziału w programie edukacyjnym Akademii Lubella. Inicjatywa ta ma na celu nie tylko kształtowanie dobrych nawyków żywieniowych, lecz także wspieranie samodzielności w zakresie komponowania posiłków. Za pomocą czterech lekcji pokazuje uczniom, że wiedza o prawidłowym żywieniu idzie w parze z praktycznym jej wykorzystaniem na co dzień. Celem inicjatywy jest nauczenie uczniów klas VI–VIII jak komponować zróżnicowane i wartościowe posiłki, w tym takie z wykorzystaniem sezonowych produktów, a także jak unikać marnowania jedzenia. Młodzież dowiaduje się, co zrobić, by gotować w duchu zero-waste i czym jest naprawdę zbilansowana dieta. Nie zabraknie również rozmów o wartości wspólnie spożywanych posiłków i korzyściach z samodzielnego ich przyrządzania. Lekcje w praktyce pokazują uczniom, jak ogromnym polem do rozwoju i popisu może być gotowanie. Udowadniają również, że komponowanie jadłospisu realnie wpływa na ich samopoczucie i nawyki, które zostają na lata.
Udział w Akademii Lubella jest bezpłatny i może realnie uatrakcyjnić plan zajęć. Nauczyciele otrzymują przy tym kompleksowy zestaw materiałów do przeprowadzenia lekcji: scenariusze zajęć, powitalne video, prezentacje multimedialne, rozbudowane bazy wiedzy oraz grę pozwalającą utrwalić świeżo nabytą wiedzę i wprowadzającą elementy zabawy.
Tak smakuje samodzielność
Jak dołączyć do programu? Wystarczy zarejestrować szkołę za pomocą formularza dostępnego na stronie www.akademialubella.pl. Program można realizować do 25 czerwca 2027 roku, a po jego ukończeniu szkoły otrzymują oficjalny Certyfikat uczestnictwa, uczniowie Dyplomy, a nauczyciel prowadzący zajęcia imienne Zaświadczenie.
W końcu samodzielność nie zaczyna się w dniu wyprowadzki z domu – świetnym początkiem może być przygotowanie posiłku dla całej rodziny. To właśnie takie codzienne doświadczenia uczą odpowiedzialności, budują pewność siebie i pokazują młodym ludziom, że potrafią zadbać o siebie i innych. Kuchnia może być więc świetnym miejscem, by poczuć smak samodzielności.
[1] A. Wawrzyniak, I. Traczyk (2024), Nutrition-Related Knowledge and Nutrition-Related Practice among Polish Adolescent – A Cross-Sectional Study, „Nutrients”, 16(11), 1611. https://doi.org/10.3390/nu16111611
Materiał promocyjny Akademii Lubella
