Ustawienie stołu nagle zaczyna przeszkadzać, dodatki mają nie taki kolor, a szafa wręcz prosi się o gruntowny przegląd? Która z nas nie znalazła się chociaż raz w sytuacji, gdy układ mebli czy ułożenie garderoby w jedną sekundę stały się denerwujące, chociaż do tej pory funkcjonowały świetnie. Często kończy się to nagłym przemeblowaniem, wynoszeniem niepotrzebnych rzeczy i reorganizacją szafek. Po kilku godzinach mieszkanie wygląda inaczej, a my czujemy nie tylko satysfakcję, ale też ulgę.
WIDEO…
Zastanawiałaś się kiedyś nad tym, skąd to się bierze? Ja też. Okazuje się, że psychologia od lat zwraca uwagę na to, że nasza relacja z otaczającą nas przestrzenią jest o wiele bardziej złożona niż mogłoby się wydawać. O to, dlaczego w chwilach stresu, przeciążenia czy nadchodzących życiowych zmian zabieramy się za generalne porządki (a czasem i remont), zapytałam psycholożkę, Aleksandrę Koczara.
Czy moje mieszkanie to mój stan psychiczny?
Pytanie o to, czy sposób organizowania przestrzeni mówi coś o naszej psychice, wydaje się kuszące. W końcu łatwo ulec przekonaniu, że bałagan oznacza chaos emocjonalny, a idealnie uporządkowane wnętrza świadczą o harmonii i wewnętrznym spokoju. Rzeczywistość okazuje się jednak znacznie bardziej skomplikowana.
– Ulubioną odpowiedzią psychologa jest: “to zależy”. I dokładnie tak jest w tym przypadku. Sposób w jaki organizujemy swoją przestrzeń może odzwierciedlać nasz stan psychiczny, ale nie stanowi jednoznacznego wskaźnika. Bałagan nie musi świadczyć o trudnościach emocjonalnych, podobnie jak idealny porządek nie zawsze oznacza dobrostan. Wszystko zależy od kontekstu, indywidualnych cech i aktualnej sytuacji życiowej danej osoby – wyjaśnia Aleksandra Koczara.
To bardzo ważna obserwacja, bo przypomina nam o tym, że bardzo często próbujemy interpretować zachowania innych przez pryzmat prostych schematów. A przecież świat nie jest wcale zero-jedynkowy. Osoba, która rzuca ubrania na krzesło po ciężkim dniu może zwyczajnie nie przywiązywać uwagi do estetyki wnętrz. Podobnie, jak osoba skrupulatnie układa wszystko na swoim miejscu, nie musi doświadczać permanentnego wewnętrznego spokoju. Znacznie więcej mówi o nas sposób, w jaki korzystamy z przestrzeni i jakie znaczenie nadajemy zmianom, które w niej wprowadzamy.
Dlaczego w trudnych momentach zaczynamy sprzątać?
Zauważyłam u samej siebie, że największa motywacja do porządków przychodzi nie w chwilach, gdy mam dużo wolnego czasu, ale wtedy, kiedy czuję, że życie za dużo ode mnie wymaga. Problemy w pracy lub w życiu rodzinnym, rozstanie, choroba bliskiej osoby czy po prostu długotrwały stres często uruchamiają we mnie potrzebę reorganizacji przestrzeni. Czasem są to małe zmiany: przekładanie rzeczy na toaletce czy odkurzenie regałów, a czasem mam wrażenie, że gdybym tylko miała w domu zapas farby i pędzle, natychmiast zaczęłabym przemalowanie.
Ten mechanizm wcale nie jest przypadkowy.
– Potrzeba reorganizacji przestrzeni może wynikać z różnych emocji i potrzeb. Najczęściej stoją za nią chęć odzyskania kontroli, zwłaszcza w momentach chaosu lub niepewności, a także stres i przeciążenie, gdy porządkowanie pomaga zmniejszyć napięcie. Często pojawia się też potrzeba zmiany lub “nowego początku”, frustracja czy znudzenie, a także poszukiwanie większego komfortu i poczucia bezpieczeństwa. Reorganizacja przestrzeni bywa więc nie tylko działaniem praktycznym, ale też sposobem regulowania emocji i porządkowania wewnętrznego doświadczenia – tłumaczy psycholożka.
Nie bez powodu mówi się o "porządkowaniu życia". Język dobrze oddaje to, co dzieje się w naszej psychice. Gdy trudno uporządkować myśli, łatwiej zacząć od uporządkowania półki z książkami czy szafy. Fizyczna zmiana daje bowiem natychmiastowy efekt, którego często brakuje w innych obszarach życia.
Dodatkowo sprzątanie angażuje ciało. Powtarzalne ruchy, segregowanie przedmiotów czy układanie rzeczy w określonym porządku mogą działać wyciszająco. Dzięki temu napięcie choć na chwilę maleje, a umysł otrzymuje sygnał, że sytuacja staje się bardziej przewidywalna.
Kiedy porządkowanie daje poczucie kontroli
Psychologowie od dawna zwracają uwagę na znaczenie poczucia sprawczości dla naszego dobrostanu. Im bardziej jesteśmy przekonani, że możemy wpływać na swoje życie, tym łatwiej radzimy sobie ze stresem. Problem polega na tym, że w wielu trudnych sytuacjach realny wpływ jest mocno ograniczony.
Nie możemy przyspieszyć wyników badań, zmienić decyzji drugiej osoby czy zakończyć kryzysu gospodarczego. Możemy natomiast zdecydować, gdzie stanie fotel albo które ubrania odłożymy do oddania.
– Porządkowanie bardzo często może być sposobem na odzyskanie poczucia kontroli nad własnym życiem. Z perspektywy psychologicznej ma to dość logiczny mechanizm: kiedy w życiu pojawia się chaos, niepewność, stres albo poczucie przeciążenia, przestrzeń fizyczna jest jednym z nielicznych obszarów, na które mamy bezpośredni wpływ. Uporządkowanie jej daje szybki, namacalny efekt: “coś zależy ode mnie”, “coś mogę uporządkować”, “coś mam pod kontrolą” – mówi Aleksandra Koczara.
To właśnie dlatego wiele osób po zakończeniu ważnego etapu życia decyduje się na przemeblowanie sypialni, odświeżenie salonu czy pozbycie się rzeczy związanych z przeszłością. Symboliczne zamknięcie jednego rozdziału pomaga rozpocząć kolejny. Samo działanie nie rozwiązuje problemów, ale może ułatwiać adaptację do nowej sytuacji.
Dlaczego łatwiej przestawić meble niż zmierzyć się z emocjami?
Rozmowa o lęku, samotności czy poczuciu porażki wymaga odwagi. To proces, który często wiąże się z dyskomfortem, niepewnością i koniecznością przyznania przed samym sobą, że coś jest nie tak. Znacznie prostsze wydaje się więc wykonanie czegoś konkretnego. Przestawienie komody, umycie okien czy uporządkowanie garderoby przynoszą natychmiastowy rezultat. Widać go gołym okiem i można od razu odczuć satysfakcję z wykonanej pracy.
– Dla niektórych zmiana układu mebli może być łatwiejsza niż konfrontacja z trudnymi emocjami, ponieważ dotyczy świata zewnętrznego – bardziej konkretnego, przewidywalnego i dającego szybkie efekty. Z psychologicznego punktu widzenia takie zachowanie może wynikać z kilku mechanizmów. Przede wszystkim daje ono poczucie sprawczości i kontroli: widoczna zmiana w otoczeniu natychmiast potwierdza, że mamy wpływ na rzeczywistość. Może też pełnić funkcję regulacji napięcia emocjonalnego, ponieważ działanie fizyczne, takie jak sprzątanie czy przestawianie przedmiotów, pomaga chwilowo obniżyć stres – wyjaśnia psycholożka.
Nie ma w tym nic złego. Wręcz przeciwnie – aktywność fizyczna i porządkowanie mogą być bardzo skutecznymi sposobami radzenia sobie z napięciem. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy są jedynym dostępnym sposobem regulowania emocji i zastępują refleksję nad tym, co naprawdę przeżywamy.
Co wyczyta psycholog z nagłej chęci na sprzątanie?
Sama decyzja o reorganizacji mieszkania niewiele mówi o stanie psychicznym człowieka. Znacznie ważniejsze są okoliczności, w jakich się pojawia, oraz to, czy jest jednorazowym impulsem, czy stałym sposobem reagowania na trudności.
– Kluczowe dla psychologa nie jest samo zachowanie, ale kontekst: czy jest to jednorazowy impuls, czy powtarzający się wzorzec, oraz jakie emocje i myśli mu towarzyszą. Jeśli to pojedyncza, sytuacyjna potrzeba, często wiąże się z chwilowym napięciem, potrzebą ulgi albo poczuciem przeciążenia. Jeśli natomiast powtarza się regularnie, może wskazywać na utrwalony sposób regulowania emocji lub radzenia sobie ze stresem – podkreśla Aleksandra Koczara.
To rozróżnienie jest niezwykle istotne. Każdy z nas ma własne strategie radzenia sobie z napięciem. Dla jednych będzie to bieganie, dla innych gotowanie, a jeszcze dla innych właśnie porządkowanie. Dopóki zachowanie pomaga wrócić do równowagi i nie utrudnia codziennego funkcjonowania, trudno mówić o czymś niepokojącym.
Kiedy porządkowanie zamienia się w ucieczkę?
Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: "Czy sprzątanie jest dobre?", ale: "Po co właściwie to robię?". Funkcja zachowania ma zdecydowanie większe znaczenie niż samo zachowanie. Jak podkreśla psycholożka, warto przyjrzeć się sobie bliżej, jeśli zaczynają pojawiać się określone sygnały ostrzegawcze.
Może się okazać, że porządkowanie przestaje pełnić wspierającą funkcję, gdy pojawia się przymus wykonywania tych czynności nawet wtedy, gdy nie ma realnej potrzeby. Niepokojące może być również to, że ulga po sprzątaniu trwa bardzo krótko, a napięcie szybko wraca, zmuszając do kolejnych porządków.
Zastanowić powinny także sytuacje, w których reorganizacja mieszkania staje się sposobem odkładania ważnych rozmów, decyzji czy konfrontacji z własnymi emocjami. Jeśli coraz trudniej zakończyć sprzątanie mimo zmęczenia albo automatycznie sięgamy po odkurzacz za każdym razem, gdy wydarzy się coś trudnego, warto zadać sobie pytanie, czego tak naprawdę próbujemy uniknąć. Chodzi o zauważenie, czy nie stało się ono jedynym sposobem radzenia sobie z tym, co dzieje się w naszym wnętrzu.
Przemeblowanie nie zastąpi terapii, ale może być początkiem zmiany
Potrzeba zmian w przestrzeni sama w sobie nie jest niczym niepokojącym. Czasami nowy układ salonu rzeczywiście pomaga poczuć świeżość, uporządkować codzienność i symbolicznie rozpocząć kolejny etap życia. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy oczekujemy, że zmiana otoczenia rozwiąże problemy, które mają swoje źródło w emocjach.
Być może więc następnym razem, gdy pojawi się nagła potrzeba przesunięcia kanapy albo opróżnienia wszystkich szaf, warto zadać sobie pytanie: czy naprawdę chodzi o meble? A może to sygnał, że coś w naszym życiu domaga się uwagi i jest ważniejsze niż ustawienie salonu?
Czytaj także:
- Emocje zapisane w skórze. Czy neurokosmetyki to pielęgnacyjna rewolucja, czy marketing w wersji premium?
- "Nie mogę gadać, bo jestem w klubie książki". Nowa moda, motywacja czy snobizm intelektualny?
- Cybermiłość zwiększyła liczbę związków na odległość. Czy kilometry naprawdę niszczą uczucie?
