Kiedy pierwszy raz zaczęłam uczyć się dziergać na drutach i szydełku, pamiętam zdziwienie moich znajomych. Staromodne hobby kojarzone z kobietami w średnim wieku dzisiaj jest jednym z najchętniej obieranych kierunków handmade. Podobnie jak zajęcia z ceramiki, kursy szycia czy wytwarzanie biżuterii, a nawet torebek z koralików.
WIDEO…
W ramach ciekawostki: przed przygotowaniem się do napisania tekstu spojrzałam na kursy w pracowniach garncarskich i zdecydowanie mogę stwierdzić, że przechodzą jakieś totalne oblężenie. Wszystkie miejsca zajęte, listy oczekujących. Filmiki z tutorialami na biżuterię czy robienie na szydełku zdobywają miliony wyświetleń w mediach społecznościowych.
A mnie zastanawia: co więcej kryje się za tak ogromnym boomem na manualne umiejętności? Z pewnością odrzuciłabym tutaj najpopularniejszą z tez, czyli tęsknotę za przeszłością. Taki argument może i by pasował, gdyby nie fakt, że to hobby nie tylko dla 40-latek. Te zajęcia przyciągają rzeszę dwudziestoparolatek, a w ich przypadku nie ma mowy o sentymencie do lat młodości. Wszak przeżywają ją właśnie teraz. Powód jest znacznie głębszy i sądzę, że to zwyczajnie reakcja na rzeczywistość, w której codzienność naznaczona jest siedzeniem przed ekranem i ogromnym rozwojem AI. Handmade daje coś, czego coraz trudniej doświadczyć w świecie cyfrowym: poczucie sprawczości, namacalny efekt własnej pracy i przestrzeń do kreatywnego myślenia.
Nie nostalgia, ale odpoczynek od ekranu
Popularność hobby związanych z rękodziełem łatwo wyjaśnić modą na “slow life” albo sentymentem do czasów sprzed smartfonów. Tyle że takie interpretacje nie tłumaczą skali zjawiska. Gdyby chodziło wyłącznie o nostalgię, zainteresowanie robótkami ręcznymi byłoby ograniczone do starszych pokoleń. Tymczasem największy boom obserwujemy wśród osób, które wychowały się już w cyfrowej rzeczywistości.
To właśnie to pokolenie, które spędza większość dnia przed ekranem, coraz częściej szuka aktywności angażujących zmysły i uwagę w sposób, którego nie da się odtworzyć żyjąc online. Dzisiaj w sieci dzieje się naprawdę dużo: pracujemy podłączeni do internetu, komunikujemy się za pomocą czatów, kupujemy ubrania, a często nawet spożywkę przez aplikacje. Gramy w gry online i oglądamy seriale i filmy na platformach streamingowych. Telefony i komputery służą nam do większości codziennych czynności.
Rękodzieło jest totalnym przeciwieństwem tego doświadczenia. Kiedy ktoś siada do szycia, dziergania czy lepienia z gliny, tempo nagle zwalnia. Nie ma możliwości wykonania pracy jednym kliknięciem ani przyspieszenia procesu za pomocą algorytmu czy sztucznej inteligencji. Efekt powstaje stopniowo, a każdy kolejny ruch dłoni przybliża do celu. To właśnie ta fizyczność i konieczność skupienia sprawiają, że zajęcia manualne stają się atrakcyjne dla osób zmęczonych cyfrowym przebodźcowaniem.
Handmade przywraca poczucie sprawczości
Jednym z najważniejszych powodów powrotu do aktywności DIY jest potrzeba odzyskania wpływu na efekty własnych działań. W wielu obszarach współczesnego życia poczucie kontroli jest mocno ograniczone. Większość zależy od algorytmu lub tego, co podpowie AI. Pracownicy dużych organizacji często odpowiadają jedynie za niewielki fragment procesu. Efekt końcowy to wypadkowa decyzji innych zespołów, procedur, systemów i zmieniających się priorytetów. Podobnie wygląda funkcjonowanie w świecie cyfrowym. Publikujemy treści, których zasięg zależy od algorytmów. Korzystamy z aplikacji projektowanych tak, by zatrzymywać naszą uwagę. Uczestniczymy w procesach, których zasad często nawet nie rozumiemy.
Tymczasem podczas robienia biżuterii, tuftingu (wytwarzania dywaników specjalistycznym pistoletem z włóczką, przyp. red.) czy plecenia torebki z koralików zależność jest prosta i przejrzysta. Jeśli popełnimy błąd, zobaczymy go od razu. Jeśli poświęcimy więcej czasu i uwagi, rezultat będzie lepszy. Związek między wysiłkiem a efektem staje się bezpośredni. To doświadczenie ma ogromną wartość psychologiczną. Człowiek widzi, że jego działania przynoszą konkretny rezultat. Powstaje przedmiot, który można założyć, postawić na półce albo podarować komuś bliskiemu. Nie jest to kolejny plik zapisany w chmurze ani cyfrowy ślad, który za chwilę zniknie w strumieniu nowych treści. To materialny dowód własnej skuteczności.
Dlatego osoby zajmujące się rękodziełem tak często mówią o satysfakcji. Nie chodzi wyłącznie o przyjemność tworzenia. Źródłem zadowolenia jest świadomość, że efekt końcowy rzeczywiście zależy od nich.
Własne ręce kontra algorytm
Rosnąca popularność handmade zbiegła się w czasie z gwałtownym rozwojem narzędzi automatyzujących pracę twórczą. Sztuczna inteligencja potrafi generować obrazy, pisać teksty i komponować muzykę. Wiele czynności, które jeszcze niedawno wymagały czasu i umiejętności, dziś można wykonać za pomocą kilku poleceń. Kreatywne twory AI są pełne niedociągnięć (i to sporych), ale i tak często sięgamy po sztuczną inteligencję. Nawet jeśli nie po to, aby wygenerować coś w pełni, to po to, aby “zoptymalizować pracę” i ją przyspieszyć. W ten sposób zostają nam odebrane kreatywne bodźce i poczucie zadowolenia z własnej pracy.
Nic zatem dziwnego, że po powrocie do domu chcemy się zajmować rzeczami, które są całkowicie uzależnione od naszych umiejętności i doskonalenia się. Aktywności wymagające ręcznych zdolności idealnie wypełniają pustkę, którą powoduje AI. Im więcej rzeczy powstaje automatycznie, tym większą wartość zaczyna mieć to, co zostało stworzone przez człowieka od początku do końca.
Lepienie kubka z gliny nie jest najbardziej efektywnym sposobem zdobycia go. Uszycie torby zajmuje więcej czasu niż zakup gotowego produktu. Z perspektywy ekonomii takie działania wydają się również nieopłacalne, bo koszt materiałów i narzędzi często jest wyższy niż kupienie jakiejś rzeczy. Ale to nie o to w tym chodzi. Chodzi o doświadczenie procesu wytwarzania.
W świecie algorytmów człowiek coraz częściej pełni rolę użytkownika. W świecie rękodzieła jest twórcą. Sam podejmuje decyzje, sam rozwiązuje problemy i sam odpowiada za efekt końcowy. Ta różnica może wydawać się subtelna, ale właśnie ona sprawia, że zajęcia manualne stają się tak atrakcyjne dla współczesnych odbiorców.
Nieprzypadkowo osoby pracujące zawodowo przy komputerze często wybierają hobby maksymalnie odległe od swojej codzienności. Po wielu godzinach spędzonych przed monitorem chcą robić coś, co wymaga kontaktu z materiałem, narzędziami i własnym ciałem.
Rękodzieło uruchamia kreatywność, której brakuje w codziennym życiu
Współczesna praca coraz częściej polega na zarządzaniu informacjami. Analizujemy dane, odpowiadamy na wiadomości, uczestniczymy w spotkaniach i realizujemy procedury. Choć wiele zawodów wymaga kreatywności, jest to zwykle kreatywność podporządkowana konkretnym celom biznesowym.
Hobby związane z DIY oferują zupełnie inny rodzaj twórczości. Nie służą optymalizacji wyników ani realizacji wskaźników. Pozwalają eksperymentować, popełniać błędy i szukać własnych rozwiązań bez presji produktywności.
Podczas dziergania swetra, malowania obrazu olejnego czy tworzenia ceramicznej misy nie istnieje jedno prawidłowe rozwiązanie. Trzeba podejmować dziesiątki drobnych decyzji dotyczących formy, koloru, faktury i proporcji. To właśnie ten proces angażuje wyobraźnię i rozwija zdolność abstrakcyjnego myślenia.
Rękodzieło ma również jeszcze inny wymiar: daje wyzwania. Pomysł to nie wszystko. To dopiero początek konfrontacji z rzeczywistością. Po stworzeniu w głowie finalnego efektu trzeba wpaść na pomysł, jak go osiągnąć. Dzięki temu twórcze myślenie staje się bardziej konkretne i zakorzenione w doświadczeniu.
W rzeczywistości pełnej gotowych rozwiązań i ograniczenia nas jedynie do wyboru, taka pobudzająca szare komórki praca okazuje się szczególnie cenna. Pozwala odzyskać umiejętność samodzielnego tworzenia od zera.
Handmade to nie chwilowa moda
Kiedy pierwszy raz sama zaczęłam zajmować się handmade, nie było ono jeszcze tak popularne. Rynek małych sklepików rękodzielniczych nie był wyłapywany przez algorytm, zatem stanowił niszę. Biorąc pod uwagę, że od środka obserwowałam wzrośnięcie popularności ceramiki, szycia, dziergania czy wytwarzania biżuterii, trudno jest mi na to zjawisko patrzeć tylko jak na trend, który za kilka lat zniknie. To nie jest tylko nowa forma spędzania czasu, ale coś zdecydowanie głębszego.
Handmade odpowiada na potrzeby, które wraz z postępującą cyfryzacją stają się coraz silniejsze. Potrzebę skupienia w świecie rozproszonej uwagi. Potrzebę sprawczości w rzeczywistości pełnej procesów pozostających poza naszą kontrolą. Potrzebę tworzenia w czasach dominacji gotowych rozwiązań.
Osoby zapisujące się dziś na kurs ceramiki czy kupujące pierwsze druty nie próbują odtworzyć świata swoich babć. Szukają czegoś, czego brakuje im tu i teraz. Chcą zobaczyć bezpośredni efekt własnej pracy, odzyskać wpływ na proces tworzenia i na chwilę uwolnić się od poczucia, że ich życiem kieruje algorytm.
Popularność handmade nie wynika z tęsknoty za przeszłością. Jest odpowiedzią na wyzwania współczesności. Im bardziej nasze życie przenosi się do świata cyfrowego, tym większą wartość zyskują czynności, które można wykonać własnymi rękami. To właśnie dlatego dzierganie, szycie czy lepienie z gliny nie są ucieczką w przeszłość, lecz próbą odzyskania kontroli nad teraźniejszością.
Czytaj także:
- Kobiety i "estetyczna recesja". Vintage i minimalizm to nowy luksus, na który stać każdą z nas
- Emocje na sprzedaż. Dlaczego Polki oszalały na punkcie zakupowych live’ów?
- Cyfrowe wdowy doświadczają samotności we dwoje. "Nigdy go nie mam na 100%"
