Badania socjologiczne prof. Jerzego Bańskiego opublikowane w kwartalniku „Wieś i Rolnictwo” pokazują, że za tymi estetycznymi kadrami kryje się realny ruch demograficzny. Przybysze z miast nie są już jednolitą grupą „letników”, ale zróżnicowaną społecznością. Badacze wyodrębniają wśród nich cztery główne grupy nowych mieszkańców:
WIDEO…
- Poszukiwacze dobrostanu: Osoby reprezentujące wolne zawody (artyści, informatycy, architekci, prawnicy, naukowcy), którzy pracują zdalnie, szukając ciszy, spokoju i kontaktu z naturą.
- Przedsiębiorcy i „pasjonaci”: Osoby z miejskim doświadczeniem biznesowym, które starają się wykorzystać potencjał wsi, otwierając niszowe agroturystyki, usługi turystyczne, rzemiosło czy produkcję żywności.
- Uciekinierzy kosztowi: Emeryci oraz przedstawiciele wolnych zawodów przekształcający domki letniskowe w całoroczne, szukający tańszego życia blisko natury.
- Powracający „do korzeni”: Osoby, które przed laty wyjechały do miast lub za granicę, a dziś wracają do rodzinnych miejscowości z nowym kapitałem wiedzy i doświadczeń. Ten napływ ludności dramatycznie zmienia krajobraz społeczny polskich miejscowości - zwłaszcza tych położonych w regionach atrakcyjnych turystycznie i przyrodniczo.
Jak zderzają się dwa światy?
Gdy nowy mieszkaniec rozpakuje walizki w wyremontowanym siedlisku, staje przed wyzwaniem: jak wejść w relację z lokalną społecznością? Choć social media sugerują natychmiastowe, głębokie przyjaźnie, badania terenowe rysują obraz pełen skrajności.
Z analiz prof. Bańskiego wynika, że kontakty międzyludzkie najczęściej inicjują przyjezdni. Są oni znacznie bardziej aktywni i otwarci na to, czego mogą dowiedzieć się od stałych mieszkańców. Kontakty te bywają jednak krótkotrwałe i publiczne - zamiast w domowych salonach, najczęściej krzyżują się na placach centralnych, ulicach i w lokalnych sklepach spożywczych.
Jeśli już dochodzi do spotkań integracyjnych, dialog toczy się wokół życia prywatnego,polityki, zakupów i czasu wolnego.
W badanych środowiskach opinie stałych mieszkańców na temat przybyszów reprezentują dwa przeciwległe bieguny. Z jednej strony pojawia się niechęć i oskarżenia o alienację oraz roszczeniowość. Z drugiej strony, wielu lokalsów widzi w nich jedyny ratunek przed wymieraniem prowincji. Co ciekawe, starzy mieszkańcy z sympatią, ale i lekkim rozbawieniem obserwują miejskie „dziwactwa” nowych sąsiadów - jak choćby modne w nurcie slow life... chodzenie boso po trawie.
Pod hasztagiem #cottagecore nie widać jednak, że napływ miejskiego kapitału ma swoją ciemną, ekonomiczną stronę. Socjologowie zwracają uwagę na zjawisko ukrytej gentryfikacji prowincji. Bogaci przybysze z metropolii kupują ziemię i stare siedliska za stawki, które dla lokalnych mieszkańców są zaporowe. W efekcie młode pokolenie rodowitych mieszkańców wsi, zarabiające według lokalnych stawek, zostaje odcięte od możliwości zakupu działki we własnej, rodzinnej miejscowości. Ta „wojna cenowa” rodzi naturalną frustrację - lokalsi zaczynają czuć się wypychani z własnej ziemi przez zamożniejszą klasę kreatywną.
Teoria kontra praktyka, czyli transfer wiedzy
Zderzenie miasta z wsią uruchamia fascynujący, dwukierunkowy przepływ kapitału, w którym każda ze stron oferuje zupełnie inne zasoby. Wiedza przekazywana mieszkańcom wsi przez miastowych ma charakter specjalistyczny i teoretyczny, a wiedza zdobywana od stałych mieszkańców ma charakter informacyjny i praktyczny.
Mieszczuchy przywożą na prowincję swoje profesjonalne kompetencje - rolnicy czy sąsiedzi podpytują ich o porady prawne, kwestie budowlane, estetykę czy nowe technologie. Z kolei przyjezdni desperacko potrzebują wiedzy tutejszych, by w ogóle przetrwać w nowym ekosystemie. Szukają informacji o drobnych usługach (wywóz nieczystości, koszenie traw, drobne naprawy) oraz o tym, jak prowadzić ekologiczny ogród, uprawiać warzywa czy hodować kury. W ten sposób letnicy i nowi mieszkańcy stają się cennym źródłem dodatkowego zarobkowania dla lokalnych producentów i usługodawców.
Ta wymiana powoli zmienia też obyczaje. Badania pokazują, że wieś przejmuje od miasta pewne wzorce kulturowe – to przybysze upowszechnili na prowincji nawyk regularnego koszenia trawników wokół domów (początkowo traktowany jako dziwactwo) oraz zmianę stosunku do zwierząt domowych. Dzięki nim widok psa uwięzionego na stałe na krótkim łańcuchu przy budzie powoli staje się rzadkością.
Rozbieżność potrzeb i inne priorytety
Prawdziwym testem dla instagramowej „countryside era” bywa jednak moment, w którym przybysze z miast postanawiają przekształcić się w aktywnych mieszkańców, którzy chcą wykorzystać swoją wiedzę dla dobra nowej, adoptowanej „ojczyzny”. Wtedy jednak cyfrowa bańka pęka, a na linii nowi–starzy mieszkańcy dochodzi do konfliktów przestrzennych i kulturowych.
Pierwszym z nich jest rozbieżność potrzeb. Osoby z miasta, zafascynowane folklorem, chcą organizować na wsi niszowe warsztaty samorozwojowe czy ekologiczne. Tymczasem stali mieszkańcy, zmęczeni codziennym trudem ciężkiej pracy fizycznej w gospodarstwie, szukają na wsi prostej rozrywki - wolą tradycyjną biesiadę przy muzyce tanecznej. Kiedy na ambitny projekt grantowy miastowych aktywistek nie przychodzą odbiorcy, pojawia się frustracja.
Co więcej, przybysze, chcąc zachować „sielską, nienaruszoną wiejskość”, często protestują przeciwko modernizacji infrastruktury, którą stali mieszkańcy uważają za kluczowy element poprawy jakości życia. Wedle przyjezdnych chodniki, boiska, czy nowoczesne budynki psują obraz dziewiczej przestrzeni.
Prawdziwy, niemal memiczny zgrzyt pojawia się jednak na poziomie zmysłów. Instagramowa wizja wsi bywa sterylna, tymczasem realne, nowoczesne rolnictwo generuje hałas i zapachy. Konflikty sensoryczne wybuchają regularnie w okresie żniw czy nawożenia pól. Nowi mieszkańcy, szukający na prowincji absolutnej ciszy, potrafią pisać petycje do wójtów z powodu nocnej pracy kombajnów, rannego piania kogutów czy uciążliwego zapachu gnojowicy. Dla rolnika to czas morderczej pracy i walki o plon; dla przybysza z miasta - naruszenie jego strefy komfortu. Okazuje się, że mieszczuchy tęsknią za wsią, która w realnym świecie po prostu nie istnieje.
Brak prywatności lub całkowita izolacja
Kolejnym szokiem dla uciekinierów z korporacji jest całkowity brak anonimowości. Miasto gwarantuje prywatność; na wsi wszyscy o wszystkich wiedzą. Ludzie znają się od pokoleń, razem uczą się, pracują i tworzą społeczność, która bardzo dobrze się zna. Wraz z pojawieniem się nowych mieszkańców, pojawia się naturalna ciekawość i chęć rozmowy między sąsiadami.
Część uciekinierów z korporacji reaguje na ten brak prywatności ucieczką w drugą skrajność – całkowitą izolację. Grodzą się wysokimi płotami, instalują monitoring, a wieś traktują wyłącznie jako sypialnię i darmowe spa. Pracują dla firm z Warszawy czy Krakowa, zakupy robią w dyskontach przy trasie szybkiego ruchu, a kurierów zamawiają pod same drzwi. Fizycznie obecni, społecznie stają się dla wsi „duchami”. Taka postawa pogłębia jedynie wzajemną nieufność i sprawia, że nowi mieszkańcy zamiast integrować się z tkanką społeczną, tworzą na prowincji zamknięte, wielkomiejskie enklawy.
Lekcja pokory poza kadrem
Współczesna instagramowa ,,countryside era'' - to coś znacznie głębszego niż tylko przelotna moda. To wyraz naszej głębokiej, zakorzenionej w genach tęsknoty za prostotą, zapachem skoszonej trawy i życiem w rytmie natury, od których miasto tak bardzo nas odcięło. Choć zderzenie romantycznych wyobrażeń z surową, wiejską rzeczywistością bywa trudne i rodzi naturalne zgrzyty, to w tej międzypokoleniowej i międzykulturowej wymianie kryje się ogromne piękno - wieś uczy nas pokory i praktycznego trwania, a miasto przynosi nową energię, która chroni te wyjątkowe miejsca przed zapomnieniem.
Patrząc na te dwa splatające się światy, warto zadać sobie pytanie: czy potrafimy porzucić nasze sterylne oczekiwania i otworzyć się na wieś taką, jaka jest naprawdę, z jej hałasem żniw, porannym pianiem koguta i sąsiedzką ciekawością, by zamiast budować wysokie płoty, stworzyć nową, wspólną opowieść o polskiej prowincji.
Czytaj także:
- Mało znane atrakcje Podlasia. 5 najciekawszych miejsc
- Skanseny w Polsce. 5 najciekawszych miejsc
- Rewolucja w polskiej wsi, czy w Polsce w ogóle? Gej sołtysem!
