Regionalne potrawy wigilijne fot. Adobe Stock

Regionalne potrawy wigilijne - Wielkopolska, Podhale, Podlasie i inne regiony

Regionalne potrawy wigilijne to nie tylko śledź po kaszubsku. W różnych regionach Polski je się np. kluski z makiem, racuchy oraz strucle drożdżowe.
/ 24.11.2020 14:51
Regionalne potrawy wigilijne fot. Adobe Stock

Wigilia to najbardziej uroczysty wieczór w roku. Dbamy o to jak przystroić stół na Wigilię i o to, by kolacja była wyjątkowa. By tak się stało, na stole nie może zabraknąć 12 potraw wigilijnych. Warto wiedzieć, że nie wszędzie ten kanon wygląda tak samo.

Regionalne potrawy wigilijne to takie, które są typowe dla danej części kraju. Wigilijne menu, w zależności od regionu i tradycji rodzinnych, jest różne. Uważa się, że tylko Dolny Śląsk, który jest zlepkiem tradycji z całego kraju, nie ma swoich świątecznych potraw. Każdy kto tam przybył i zamieszkał, przywiózł ze sobą swoje zwyczaje wigilijne, również kulinarne. Co ciekawe, w całej Polsce z pokolenia na pokolenia przekazywane są także przesądy wigilijne.

I tak u jednych króluje na na wigilijnym stole kutia, u innych kluski z makiem, pierogi, wigilijna zupa grzybowa lub barszcz wigilijny. Zobacz zatem jak wyglądają regionalne potrawy wigilijne w różnych zakątkach Polski.

Spis treści:

  1. Regionalne potrawy wigilijne w Wielkopolsce
  2. Potrawy wigilijne na Pomorzu i na Kaszubach
  3. Wigilia na Śląsku
  4. Góralskie potrawy wigilijne
  5. Potrawy wigilijne na Podlasiu
  6. Regionalne potrawy wigilijne z Mazowsza

Regionalne potrawy wigilijne - Wielkopolska

Dawniej na wielkopolskich stołach wigilijnych znaleźć można było wiele, na przykład zupę konopną, grochówkę, polewkę z maku z jagłami, czy też więdkę, czyli zupę z brukwi. Tradycyjną potrawą wigilijną były też kluski z sokiem z kiszonej kapusty oraz kluski z makiem, grzyby smażone w oleju i oczywiście kapusta. Ryby jedli tylko bogatsi, biednym pozostawały śledzie.

Po wojnie wigilijne tradycje kulinarne uległy dużym zmianom i z dawnych potraw niewiele pozostało. Z wigilijnych zup podaje się barszcz czerwony i zupę grzybową. Dalej królują makiełki, czyli kluski z makiem, przyrządzane na wiele sposobów. Podaje się ryby, głównie smażonego karpia i nadal śledzie. Do najpopularniejszych deserów wigilijnych w Wielkopolsce zalicza się drożdżową struclę, makowce i pierniki.

Strucla drożdżowa z makiem

Składniki:

  • 2,5 szklanki mąki,
  • 130 g margaryny,
  • 8-10 łyżek cukru,
  • 50 g drożdży,
  • 3 żółtka,
  • 1 szklanki mleka,
  • szczypta soli,
  • cukier wanilinowy lub esencja zapachowa,
  • jajko do smarowania ciasta,
  • 300 g maku,
  • 200 g cukru,
  • łyżka miodu,
  • 2 białka,
  • 50 g masła.

Sposób przygotowania:

  1. Mak namocz, zagotuj, odcedź, przepuść kilkakrotnie przez maszynkę do mielenia.
  2. Wymieszaj z roztopionym masłem, cukrem, miodem.
  3. Dodaj bakalie, na końcu pianę z białek. Lekko podgrzej, stale mieszając
  4. Z drożdży, mąki, cukru i 1/3 szklanki mleka, zrób rozczyn.
  5. Odstaw w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Następnie żółtka utrzyj z cukrem, wlej do miski, dodaj mąkę, rozczyn, sól i resztę mleka.
  6. Wyrób ciasto, odłóż w ciepłe miejsc do wyrośnięcia. Wyrośnięte ciasto i mak podziel na 2 części.
  7. Ciasto wyłóż na stolnicę, rozwałkuj robiąc prostokąt ok. 30 na 25 cm.
  8. Masę makową równo rozsmaruj, pozostawiając ok. 2 cm po krótszych bokach.
  9. Zwiń w rulon, włóż do podłużnej foremki wysmarowanej tłuszczem i pozostaw do wyrośnięcia jeszcze w ciepłym miejscu.
  10. Następnie struclę wysmaruj rozkłóconym jajkiem, wstaw do piekarnika rozgrzanego do ok. 180 stopni i piecz przez około 40 minut.

Regionalne potrawy wigilijne - strucla z makiem
fot. Adobe Stock

Wigilia na Pomorzu i na Kaszubach

Dawniej na Kaszubach i Pomorzu Wigilie były bardzo skromne. Ilość i rodzaj podawanych potraw, uzależnione były od majętności rodziny. Na wigilijnym stole dominowały ryby, ale głównie śledzie. Podawano zupę z suszonych owoców z kluskami, zwaną brzadem.

Podawano również kapustę z grzybami lub bigos postny oraz pluci, czyli ziemniaki w mundurkach z solonym śledziem. Na deser podawano piernik, makowiec i drożdżówkę kaszubską.

Dziś tradycja niewiele ewoluowała, nadal na kaszubskich i pomorskich stołach, dominują ryby. Wśród regionalnych potraw wigilijnych z Kaszub i Pomorza można wyliczyć karpia, wędzonego węgorza, flądrę w galarecie, pstrąga w migdałach i wszelkie odmiany śledzi np. marynowane, w śmietanie duszone z jabłkami, śledzie po kaszubsku.

Obok barszczu podawana jest zupa rybna. Popularne są również pierogi z rybnym farszem. W niektórych domach serwuje się również żurek postny na zakwasie, a także czerwony barszcz. Wśród ciast dalej dominują makowce, pierniki i małe pierniczki, drożdżówki kaszubskie, a także sękacz zwany bałmkuchem.

Drożdżówka kaszubska, czyli kuch na młodzach

Składniki na ciasto:

  • 4 szklanki mąki,
  • 1/2 kostki masła,
  • 4 żółtka,
  • 1 jajko,
  • 1/2 szklanki mleka,
  • 1/2 szklanki cukru,
  • rodzynki.

Składniki na rozczyn drożdżowy:

  • 100 g drożdży,
  • 2 łyżki mąki,
  • 1 łyżka cukru,
  • 1/4 szklanki mleka.

Składniki na kruszonkę:

  • 1/2 łyżeczki proszku do pieczenia,
  • 1/2 kostki masła,
  • 1/2 szklanki cukru,
  • 3/4 szklanki mąki.

Sposób przygotowania:

  1. Z drożdży, mąki, cukru i mleka, zrób rozczyn.
  2. Odstaw w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Składniki na kruszonkę zagnieć, odstaw.
  3. Mąkę przesiej przez sito.
  4. W rondelku podgrzej mleko, dodaj masło i cukier, podgrzewaj do rozpuszczenia składników.
  5. Do przesianej maki wlej rozczyn drożdżowy, następnie rozpuszczone masło z mlekiem, żółtka oraz jajo.
  6. Wyrabiaj ręką lub drewnianą łyżką, tak długo aż ciasto nie będzie się kleiło. Dodaj rodzynki i ponownie wyrób.
  7. Odstaw w ciepłe miejsce do wyrośnięcia.
  8. Ciasto wyłóż na blachę posmarowaną tłuszczem i obsypaną mąką, posyp kruszonką i odstaw do wyrośnięcia.
  9. Piecz w nagrzanym do 180 stopni piekarniku przez około 30 minut.

Śledzie po kaszubsku

Składniki:

  • 1/2 kg śledzi solonych,
  • 1 kg cebuli,
  • koncentrat pomidorowy,
  • 10 śliwek suszonych,
  • garść namoczonych rodzynek,
  • pieprz, sól, majeranek,
  • mleko,
  • olej.

Sposób przygotowania:

  1. Śledzie namocz w mleku przez kilka godzin.
  2. Olej rozgrzej na patelni, dodaj pokrojoną w pióra cebulę i zeszklij.
  3. Dorzuć śliwki oraz rodzynki i smaż około 10 min.
  4. Na koniec dodaj koncentrat pomidorowy, majeranek, pieprz i dokładnie wymieszaj. Smaż jeszcze około 5-10 min.
  5. Całość wkładaj do dużego słoika warstwami - cebula, śledzie, cebula. Odstaw do lodówki, najlepiej na 24 godziny.

Regionalne potrawy wigilijne - śledzie po kaszubsku
fot. Adobe Stock

Wigilia na Śląsku

Wigilijny stół śląski był zawsze bardzo bogato zastawiony. Tradycyjną zupą wigilijną na Śląsku była siemieniotka. To zupa z siemienia konopnego z uprażoną kaszą jęczmienną. Spożywanie tej zupy miało moc magiczną, a każda gospodyni miała swój własny, tajemny przepis.

Dziś ta potrawa jest już zapomniana, a zastąpiły ją zupa migdałowa oraz kapuśnica grzybowa. Poza tym na śląskich stołach podaje się kapustę z grzybami i grochem, ziemniaki ze śledziem, kaszę z suszonymi śliwkami, karpia duszonego w piwie oraz śląskie kluski z ziemniaków albo jęczmienia.

Na wigilijnym śląskim stole nie może zabraknąć tradycyjnych makówek, są to kawałki bułki drożdżowej przełożone słodkim makiem i zalane mlekiem oraz moczki, czyli coś w rodzaju budyniu z pokruszonych pierników, rozmoczonych w kompocie porzeczkowym z dodatkiem bakalii. Wśród tradycyjnych deserów nie może zabraknąć śląskich pierników i bytomskich kamyków.

Zupa migdałowa

Składniki:

  • 15 dag migdałów,
  • 2 l mleka,
  • 4 łyżki cukru,
  • 1 filiżanka ryżu.

Sposób przygotowania:

  1. Migdały sparz wrzątkiem, obierz ze skórki, wysusz i przepuść przez maszynkę.
  2. Mleko zagotuj z cukrem. Ugotuj ryż na sypko.
  3. Do gotującego się mleka dodaj migdały i gotuj dalej na bardzo małym ogniu przez około 15 minut.
  4. Do wazy włóż ugotowany ryż i zalej zupą migdałową.

Góralskie potrawy wigilijne

Górale najbardziej dbają o tradycje regionalne. Najpopularniejsze góralskie potrawy wigilijne przyrządza się z ziemniaków i podhalańskich serów, np. bukty, czyli kopytka, moskole, inaczej podpłomyki, czyli placki pieczone na blasze, oraz kłóty, czyli kapusta z ziemniakami.

Wigilijną zupą na Podhalu jest postna kwaśnica albo barszcz z kwaszonych buraków z fasolą. Nie może zabraknąć rownież pierogów z kapustą, smażonego pstrąga i klusek z makiem i miodem.  W Wigilię gaździny wypiekają także kołoce z serem i chleb razowy. Ciekawym zwyczajem podhalańskim jest spożywanie opłatka z miodem

Na tym przykładzie widać, że niektóre regionalne zwyczaje wigilijne, kultywuje się w innych częściach Polski. Maczanie opłatka w miodzie popularne jest również w wielu domach na Lubelszczyźnie.

Moskole

Składniki:

  • 1 kg ugotowanych ziemniaków,
  • 1 szklanka kefiru lub maślanki,
  • 2 szklanki mąki pszennej,
  • 1 płaska łyżka soli,
  • 100 g masła,
  • 4 ząbki czosnku,
  • szczypta soli.

Sposób przygotowania:

  1. Do ugotowanych i zmielonych ziemniaków dodaj kefir lub maślankę, sól oraz tyle mąki, aby dało się zagnieść ciasto.
  2. Ciasto rozwałkuj na placek grubości 1 cm i wytnij owalne moskole.
  3. Delikatnie oprósz je mąką i piecz na brzegu gorącej blachy (na piecu).

góralskie potrawy wigilijne
fot. Adobe Stock

Podlaskie dania wigilijne

Na Podlasiu królowała i króluje nadal kutia, czyli pszenica z miodem, makiem i bakaliami. Potrawa przywędrowała na tereny Podlasia z Litwy, gdzie dawniej podawana była na stypach. Większość potraw podlaskiej wieczerzy charakteryzuje się wpływami kuchni wschodniej.

Wśród regionalnych potraw wigilijnych na Podlasiu prócz kutii podaje się kisiel owsiany, a także barszcz grzybowy, pierogi z kapustą i grzybamiczyli podlaskie wareniki, kluski z makiem polane olejem lnianym, rybę smażoną lub gotowaną, drożdżowe racuchy oraz kompot z suszonych owoców.

Podlaskie racuchy wigilijne

Składniki:

  • 3 szklanki mąki tortowej,
  • 30 g drożdży,
  • 1 1/2 szklanki ciepłego mleka,
  • sól,
  • cukier,
  • olej,
  • cukier puder.

Sposób przygotowania:

  1. Drożdże rozkrusz, dodaj cukier, 1/3 szkl. ciepłego mleka.
  2. Odstaw na ok. 20 minut w ciepłe miejsce do wyrośnięcia.
  3. Po tym czasie zagnieć ciasto z mąki, drożdży i reszty mleka. Dodaj po szczypcie soli i cukru.
  4. Wyrób drewnianą łyżką (ciasto powinno mieć konsystencję śmietany).
  5. Następnie odstaw w ciepłe miejsce do wyrośnięcia, przynajmniej na godzinę. W tym czasie powinno podwoić swoją objętość.
  6. Łyżką np. do zupy zamoczoną w zimnej wodzie, nabieraj porcje ciasta i wykładaj je na rozgrzany na patelni olej.
  7. Smaż na rumiany kolor.
  8. Na koniec posyp cukrem pudrem.

Regionalne potrawy wigilijne - Podlasie
fot. Adobe Stock

Podlaskie wareniki

Składniki:

  • 500 g kiszonej kapusty,
  • garść dowolnych suszonych grzybów,
  • 3 średnie cebule,
  • olej,
  • sól, pieprz,
  • 500 g mąki tortowej,
  • 1/2 szklanki wody.

Sposób przygotowania:

  1. Grzyby namocz i ugotuj. Kapustę przepłucz wodą, odciśnij, ugotuj.
  2. Cebule pokrój w kostkę i zeszklij na łyżce oleju. Wymieszaj z kapustą i grzybami.
  3. Wszystko razem przepuść przez maszynkę o średnich oczkach. Przypraw solą i pieprzem.
  4. Z mąki, ciepłej wody i szczypty soli zarób ciasto na pierogi.
  5. Wykrajaj szklanką krążki, nakładaj farsz i zlepiaj w falbankę.
  6. Wrzucaj wareniki na lekko osolony wrzątek i gotuj tak długo, aż wypłyną.
  7. Na patelni rozgrzej resztę oleju i obsmaż je na rumiano.

Wigilia na Mazowszu

Główną regionalną potrawą wigilijną na Mazowszu były kłosy, czyli kluski z makiem. Im grubsze i dłuższe tym lepiej, bo symbolizować miały plon pszenicy w następnym roku.

Poza kluskami na mazowieckiej wieczerzy podawano rwaki, czyli ugotowane mielone ziemniaki (coś w rodzaju kopytek), kapustę z grzybami, kaszę jaglaną z olejem, kisiel żurawinowy lub owsiany. Dania rybne zdarzały się, ale głównie w Warszawie.

Dziś oprócz ryby w galarecie, smażonego karpia, karpia w śmietanie, podaje się postny bigos oraz panierowane i smażone grzyby. Do dziś na Wigilię podaje się mazowiecką zupę grzybową, czyli barszcz biały na zakwasie z kapusty z grzybami. Z tego regionu też wywodzi się tradycja picia kompotu z suszu podczas wigilijnej kolacji.

Kluski z makiem

Składniki:

  • makaron,
  • szklanka maku,
  • 2 łyżki płynnego miodu,
  • rodzynki,
  • orzechy włoskie,
  • łyżka masła.

Sposób przygotowania:

  1. Mak namocz, zagotuj, odcedź, przepuść kilkakrotnie przez maszynkę do mielenia.
  2. Wymieszaj z roztopionym masłem, miodem. Dodaj bakalie.
  3. Lekko podgrzej, stale mieszając. Wymieszaj z ugotowanymi kluskami.

Regionalne potrawy wigilijne - kluski z makiem
fot. Adobe Stock

Rwaki

Składniki:

  • ugotowane, mielone ziemniaki,
  • mąka pszenna,
  • 2 jajka,
  • sól, pieprz.

Sposób przygotowana:

  1. Do ugotowanych, mielonych ziemniaków, dodaj mąkę, całe jaja, szczyptę soli i pieprzu, dobrze zagnieć.
  2. Rozrobione ciasto rwij na małe kawałki, rozwałkuj dłońmi i wrzucaj do gotującej się wody.

Artykuł został pierwotnie opublikowany 14.12.2012.

Przeczytaj więcej pomysłów na potrawy wigilijne:
Wyjątkowe ciasto na świąteczny stół? Musisz wypróbować tego przepisu
Wigilijne dania ryble to nie tylko karp i śledź. Jakie jeszcze ryby warto podać?