Jak rozpoznać dziecko z zespołem Aspergera?

Dziecko z zespołem Aspergera jest nadmiernie nieśmiałe i ma charakter samotnika. Dysleksja czy niezgrabność ruchowa należą do objawów tej choroby. Jak rozpoznać niepokojące zachowanie u dziecka i co zrobić, gdy podejrzewasz zespół Aspergera?

Dziecko z zespołem Aspergera

Uczeń wydaje się dość „dziwny”, ponieważ:

  • ma trudności z komunikowaniem się z innymi, z nawiązaniem i podtrzymaniem konwersacji;
  • nie lubi nawiązywać kontaktów z rówieśnikami i nie chce się z nimi bawić;
  • przejawia specyficzne zainteresowania i niebanalne zachowania;
  • jest niegrzeczny, czasami wręcz agresywny, uparty i lubi postawić na swoim;
  • nie przyswaja i nie przestrzega podstawowych norm społecznych, mimo wielokrotnego tłumaczenia ich;
  • jest nadmiernie nieśmiały i ma charakter samotnika;
  • nie przewiązuje wagi do własnego wyglądu;
  • pozbawiony jest poczucia humoru lub bawią go sytuacje niezrozumiałe dla innych;
  • nie interesują go problemy bliskich i nie przejawia empatii;
  • nie zwierza się, nie opowiada o sobie – jaki jest, co czuje, co lubi itp.;
  • nie cierpi rywalizacji na lekcjach W-F-u, różnego rodzaju gier zespołowych, sztafet, wyścigów;
  • denerwują go różnego rodzaju rzeczy, osoby i sytuacje – nie rozumie ich;
  • w ogóle stworzyłby cały świat po swojemu i na swoich prawach;
  • czasami jest niezgrabny, żeby nie powiedzieć, iż niezdarny;
  • nie ma poczucia zagrożenia, odległości czy wysokości;
  • często zatyka uszy, kiedy koledzy za głośno rozmawiają, lub wręcz przysuwa ucho do głośnika w czasie akademii czy wystepów klasowych;
  • nie lubi niektórych, wydawałoby się oczywistych potraw – ich zapachu, koloru, wyglądu czy konstrukcji;
  • nie chce być dotykany czy głaskany przez nauczycieli i rówieśników, nie przepada za przebywaniem w tłumie;
  • po prostu jest zajęty sobą, swoimi zainteresowaniami, ocenia świat ze swojego punktu widzenia;
  • jest nadmiernie poważny lub dziecinny i generalnie zmienny uczuciowo;
  • jest wybitnie zdolny z jednego, dwóch przedmiotów, a pozostałe sprawiają mu ogromną trudność; potrzebuje często pomocy i wsparcia w postaci dostosowania na przykład sprawdzianów do jego niepełnosprawności;
  • mówi w dość specyficzny sposób, używając całych zwrotów z obejrzanego filmu lub zasłyszanej rozmowy kolegów... to

...można ze stuprocentową pewnością stwierdzić, że mamy do czynienia z dzieckiem, które cierpi na zespół Aspergera (ang. Asperger syndrome – AS).

Zespół Aspergera – nieprawidłowości

Zespół Aspergera jest jednym z kręgu autyzmu całościowych zaburzeń rozwoju, które łączą objawy w kilku podstawowych sferach: kontaktów społecznych, komunikacji, zachowań i zainteresowań, jak również nadwrażliwości sensorycznej na różnego rodzaju bodźce. Nieprawidłowości te dotyczą wszystkich obszarów życia, choć ich nasilenie może być różne. Podstawową, najlepiej poznaną jednostką wśród całościowych zaburzeń rozwoju jest autyzm dziecięcy, prawidłowo diagnozowany już u bardzo małych, bo dwu- i półtrzyletnich dzieci. W 1980 roku Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (American Psychological Association – APA) wprowadziło termin „całościowe zaburzenia rozwoju” (w DSM-III). W aktualnym wydaniu podręcznika DSM-IV-TR pojęcie to obejmuje swym zakresem pięć jednostek: zaburzenia autystyczne, zespół Aspergera, zaburzenie Retta, dziecięce zaburzenia dezintegracyjne oraz zaburzenia rozwojowe, które nie zostały ujęte w innych kategoriach diagnostycznych.

Życie z chorobą

Termin „zespół Aspergera” został po raz pierwszy użyty w 1981 roku przez Brytyjkę Lornę Wing, która przetłumaczyła z języka niemieckiego pracę Hansa Aspergera. Ten austriacki psychiatra i pediatra jako pierwszy opisał to zaburzenie (w 1943 roku). Dawniejsze określenia, używane przez samego Aspergera, to „psychopatia autystyczna” oraz „zaburzenia schizoidalne okresu dzieciństwa”. Nazwy te zostały jednak zarzucone przez większość specjalistów, z uwagi na to, że mogły sugerować, iż mamy do czynienia z kolejnymi schorzeniami należącymi do spektrum schizofrenii. Na dzień dzisiejszy jest to farmakologicznie nieuleczalne zaburzenie (choroba) trwające przez całe życie, z nie do końca wyjaśnioną etiologią.

Pewne jest tylko to, że im wcześniej dziecko takie zostanie zdiagnozowane i poddane indywidualnej, dostosowanej specjalnie do jego niepełnosprawności, wielospecjalistycznej terapii, tym większe szanse, że rokowania na okres dorosłości będą pomyślne.

Zatem zespół Aspergera to zaburzenie rozwojowe mieszczące się w autystycznym spektrum. Czasami nazywa się go „wysoko funkcjonującym autyzmem” (szczególnie w USA). Interpretuje się to w taki sposób, że dziecko z ZA zachowuje się bardzo podobnie do autystycznego, tyle że potrafi komunikować się dość swobodnie, a inne sfery, które są zaburzone, nie dezorganizują jego życia i funkcjonowania tak bardzo jak ma to miejsce w autyzmie.

ZA nie jest diagnozowane tak wcześnie jak autyzm, bo zazwyczaj dopiero w okresie rocznego obowiązkowego przygotowania do nauki szkolnej (niegdyś klasy „0”) lub na etapie nauczania zintegrowanego. Często bywa również tak, że dziecko zdiagnozowane w kierunku autyzmu, osiągając dojrzałość szkolną, zostaje nagle przekwalifikowane na diagnozę „zespół Aspergera”. Niekomfortowość tej sytuacji wynika przede wszystkim z tego, że objawy występujące we wczesnym dzieciństwie dają niejednorodny, nierzadko mylny obraz. Ponadto mogą, choć nie muszą, wskazywać na innego rodzaju zaburzenia i trudności.

Zobacz też: Jak rozpoznać zespół Aspergera

Mama na rynku pracy

Zaburzenia w zespole Aspergera

  1. Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD/ADD), czyli brak koncentracji uwagi, niezdolność do utrzymywania jej, nawet wówczas, kiedy dziecko bardzo się stara.
  2. Zespół Tourette’a – zaburzenie neurologiczne, które może być motoryczne (np. machanie rękami) lub głosowe (np. wydawanie niezwykłych dźwięków lub bezwolne wypowiadanie nieodpowiednich słów, często niecenzuralnych).
  3. Dysgrafia, czyli mało staranne, wręcz nieczytelne pismo, jak również trudności z przekazaniem myśli w formie pisemnej, zwłaszcza gdy wymagane jest jednocześnie czytanie z tablicy lub słuchanie kogoś.
  4. Dysleksja, czyli trudności z nauką oraz płynnym czytaniem i pisaniem pojedynczych wyrazów.
  5. Niezgrabność ruchowa – odnosząca się do zaburzeń w odbiorze i przetwarzaniu bodźców zmysłowych (integracji sensorycznej).
  6. Dyspraksja – neurologiczne uszkodzenie lub niedojrzałość organizacji ruchów.
  7. Echolalia, czyli skłonność do naśladowania, powtarzania tego, co ktoś powiedział w danej chwili lub wcześniej.

Niepokojące symptomy

Jednym z pierwszych symptomów najbardziej widocznych i budzących niepokój wśród rodziców i nauczycieli jest opóźniający się u dziecka rozwój mowy czynnej. Tymczasem kryteria różnicujące zespół Aspergera i zaburzenia autystyczne mówią wyraźnie, że w pierwszym przypadku mowa rozwija się prawidłowo, lecz zazwyczaj nieharmonijnie. Melodyka i tembr głosu są charakterystyczne dla tego zaburzenia.

Mimo pozornie, jak zdawałoby się, błahych objawów ZA jest poważnym zaburzeniem rozwoju, które może znacząco odcisnąć swe piętno na życiu dziecka, a nieodpowiedzialne podejście pedagogiczne może tylko piętrzyć problemy emocjonalne dziecka z tym syndromem. Należy bowiem wiedzieć, że dzieci z ZA są zazwyczaj niezwykle labilne uczuciowo, mają skłonności lękowe, depresyjne. Ich samoocena jest bardzo obniżona; czują się niejednokrotnie odtrącone i niezrozumiane. Należy pamiętać również o tym, że nie ma dwóch takich samych dzieci z ZA. Różne objawy występują w różnym stopniu i nasileniu u każdego z nich. Niektóre symptomy mogą występować falami, to znaczy w momencie większego stresu, zmęczenia i napięcia nasilić się, żeby po pewnym czasie wyciszyć lub w ogóle minąć. Występują regresy i progresy w rozwoju.

Lista symptomów, które może przejawiać dziecko z ZA, jest długa. Ogólnie można je scharakteryzować następująco:

  • ma upośledzone interakcje społeczne,
  • ma kłopoty z porozumiewaniem się/komunikacją,
  • ma bardzo szczególne zainteresowania/natręctwa,
  • występują u niego powtarzające się rytuały, schematyczne zachowanie się, brak elastyczności.

Dzieci z ZA mają bardzo skąpe umiejętności społeczne. Nie potrafią właściwie zinterpretować wskazówek społecznych i z tego powodu nie są w stanie wytworzyć prawidłowej odpowiedzi emocjonalnej. Mogą nie odczuwać potrzeby podzielenia się informacjami i doświadczeniami oraz integrowania się ze społecznością klasową. Nie dążą do nawiązania z kimś znajomości czy przyjaźni. Mają dużą trudność w odnalezieniu się w nowej społeczności klasowej i choć przejawiają dużo różnych zainteresowań, to jednak nie potrafią zainteresować grupy własną osobą i zbliżyć się do niej. Są zazwyczaj autsajderami, samotnikami, zawsze z boku. Są z grupą, a nie w niej.

Zobacz też: Nauka o zespole Aspergera

Komunikacja w zespole Aspergera

Problemem takiego dziecka może być również komunikacja słowna i bezsłowna. Często nie jest ono w stanie zinterpretować tego, co mówią inne osoby. Trzeba zwracać uwagę na to, aby nasze wypowiedzi były proste, precyzyjne i krótkie. Wszelkiego rodzaju przenośnie czy metafory powinny być wytłumaczone, ponieważ ma ono skłonności do przyswajania sobie ich dosłownego znaczenia. Rozwój mowy może być u nich czasami opóźniony. Zdarza się, że dzieci z tym zaburzeniem nie mówią z lokalnym akcentem i wykrzykują fragmenty zdań (niezależnie od sytuacji). Ich słownictwo jest zazwyczaj bardzo formalne, ton monotonny, a wypowiedzi nie mają typowej „melodyki”, co oznacza, że nie akceptują poszczególnych wyrazów i nie słychać napięcia emocjonalnego wynikającego z opowiadania o czymś z zaangażowaniem. Nie można ponadto odróżnić, kiedy kończy się zdanie i zaczyna kolejne.

Dziecko z ZA rozmowę często prowadzi w formie monologu wygłaszanego na jednym wydechu. Nawet jeżeli ma bardzo bogate słownictwo, nie należy oczekiwać, że umiejętność rozumienia wypowiedzi jest u niego na takim samym poziomie. Potrafi mówić długo i dużo na interesujący go temat, nie rozpoznając, że słuchającego to nie ciekawi bądź nudzi.

Jednym z podstawowych objawów ZA jest także nietypowe zainteresowanie dziecka jakimś określonym tematem, najczęściej środkami transportu lub też komputerami, dinozaurami, mapami, planetami, przyrodą, zwierzętami, matematyką czy historią. Zdarza się, że zainteresowania się zmieniają, ale nie intensywność ich przeżywania. Może to prowadzić do ograniczenia jego aktywności w innych dziedzinach życia, tj. do tak zwanej fiksacji na danym temacie.

Dziecko z ZA ma skłonności do zmuszania siebie i otoczenia do stosowania sztywnych reguł. Dotyczą one tego, co będzie robione, w jaki sposób i w jakiej kolejności. Może to być bardzo trudne dla nauczycieli i klasy. W miarę dorastania trochę łatwiej jest je namówić na jakieś zmiany. Brak elastyczności uzewnętrznia się też kłopotami w myśleniu twórczym i konkretnym. Dzieci takie wymagają wykonywania niektórych rzeczy w ten sam sposób, bez zmian. Nierzadko nie rozumieją, jaki wpływ ma określony moment na całą historię. Nie rozumieją zależności przyczynowo-skutkowych.

Występują też u nich tak zwane sztywne wzorce zachowań. Każde działanie, plan dnia musi być wcześniej z nimi uzgodniony i omówiony, tylko wówczas będą się czuć komfortowo. Muszą wiedzieć dokładnie, gdzie teraz idą, po co, na jak długo i co się tam będzie z nimi działo.

Charakterystyczne jest również to, że dziecko z ZA nie przywiązuje wagi do wyglądu zewnętrznego. Dlatego bywa, że ubiera się nieelegancko, żeby nie powiedzieć, iż niechlujnie. A to z kolei wiązane jest z zaburzeniami integracji sensorycznej, ponieważ tylko znoszone ubrania są dla niego wygodne i komfortowe.

Mówiąc o zaburzeniach w sferze integracji sensorycznej, trzeba zwrócić uwagę na fakt, że przejawia je prawie sto procent dzieci z ZA. Mogą być one bliższe kontinuum nadwrażliwości lub niedowrażliwości na wszystkie bodźce zmysłowe.

Należy też podkreślić, że na ZA cierpią przeważnie chłopcy (dziewczynek dotkniętych tym zaburzeniem jest stosunkowo mało).

Zobacz też: Zespół Aspergera częstszy niż autyzm

Fragment pochodzi z książki "Uczeń z zespołem Aspergera" autorstwa J. Święcickiej (wydawnictwo Impuls). Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)