Capoeira – sztuka walki, akrobacja i taniec

Capoeira to brazylijska sztuka walki wykonywana w rytm muzyki. Wyróżnia się zamaszystymi, akrobatycznymi kopnięciami i podcięciami wykonywanymi podczas treningów. Jakie są rodzaje capoeiry i jak trenować ten sport? Czego możemy się nauczyć podczas zajęć?
/ 08.11.2013 12:55

Skąd wywodzi się capoeira?

Capoeira pochodzi z Brazylii. Powstawała wśród grup niewolników sprowadzanych z Afryki pomiędzy XVI a XIX wiekiem. Dzięki tej sztuce walki mogli oni poradzić sobie z trudem pracy i swoim ciężkim losem, a zarazem pozwalała im zachować tradycje przodków, jedność i siłę w walce z Portugalczykami. Wiele charakterystycznych pozycji capoeiry wywodzi się z rytualnych tańców plemion afrykańskich.

Zniesienie niewolnictwa w 1888 roku spowodowało, że członkowie tych grup trafili na margines społeczny Brazylii, a wraz z nimi stworzona przez nich sztuka walki. Z tych czasów wywodzi się również nazwa „capoeira”, która oznaczała rzezimeszka lub awanturnika. Z tego też powodu nie cieszyła się ona na początku najlepszą sławą.

Dlaczego capoeira stała się popularna na całym świecie?

Współczesną formę capoeiry stworzył Manuel Reis Machado (Mestre Bimba). Zrewolucjonizował on tradycyjne zasady sztuki walki, wykorzystując swoją znajomość dotychczasowej formy capoeiry i starobrazyliskiej walki – batugue, wybrał z każdej najprzydatniejsze techniki i wzbogacił w nowe ciosy.

Mestre Bimba sądził, że capoeira powinna być bardziej bojowa, więc włączył do niej techniki kopnięcia i ciosy występujące w innych sztukach i sportach walki. Wzbogacił ją też pieśniami o historii capoeiry i grą na instrumentach. Mestre kreował nowa metodykę nauczania capoeiry na podstawie współczesnej wiedzy na temat sportu. Był również zwolennikiem „ciągłości nauczania” mającej pomóc w rozwoju podstawowych technik capoeiry.

Capoeira szybko zebrała pokaźną grupę zwolenników. Byli to ludzie z różnych grup społecznych i narodowości. Zyskali oni popularność i zaczęli otrzymywać propozycję pokazów w całym kraju. Najbardziej znanym pokazem capoeiry przygotowanym przez Mestre Bimba był pokaz zorganizowany w 1953 roku dla prezydenta Brazylii Getulio Vargasa.

W połowie XIX wieku rząd oficjalnie zalegalizował praktykowanie capoeiry i uznał za sport narodowy. Wówczas capoeira stała się popularna na całym świecie. Podczas swoich podróży mistrzowie przedstawiają jej zasady i technikę.

"Capoeira to spryt” (Mestre Bimba) – rodzaje capoeiry

Możemy wyróżnić najpopularniejsze style capoeiry:

  • capoeira regional – wykreowana przez Mestre Bimbę. Charakteryzuje się dynamicznymi i szybkimi ruchami, może być stosowana podczas walki. Stała się popularna ze względu na widowiskowe pokazy;
  • capoeira angola – tradycyjna forma, jest bardziej nastawiona na grę, współpracę, taniec. Została stworzona w XX wieku przez Mestre Pastinha;
  •  capoeira contemporanea lub capoeira moderna – współczesna capoeira, która czerpie z tradycji regional oraz angola, wykorzystując różnorodne techniki i sposoby trenowania, nazywana również capoeira atual, ale zmodernizowana, nowoczesna;
  • capoeira carioca – był to pierwszy sformalizowany styl w capoeirze. Charakteryzowała się brutalnymi i skutecznymi ciosami, ale zrezygnowano w niej z typowej dla capoeiry muzyki i śpiewu. Uderzenia trafiały w kolana i tułów, zaczęto stosować trafienia rękoma w twarz (m.in. w oczy). Carioca przestała być nauczana i styl zanikł bezpowrotnie.

Zobacz też: Poradnik: Krav maga – izraelska sztuka samoobrony i walki wręcz

Czego możemy się nauczyć podczas zajęć?

Ćwiczący poznaje różne techniki kopnięć, uników, obaleń i przejść, a następnie bardziej rozbudowanych i trudniejszych akrobacji.

Podczas treningu możemy nauczyć się grać na egzotycznych instrumentach: tamburynie (pandeiro), bębnie (atabaque), berimbau.

Muzyka jest bardzo ważnym aspektem capoeira. Na zajęciach możemy poznać piosenki śpiewane w języku portugalskim, które opowiadają historie Brazylii i dzieje istotnych postaci dla capoeiry.

Na czym polega trening capoeira?

Początkujący zaczynają od oswajania się zasadami i przebiegiem zajęć.

Trening zaczyna się od porządnej rozgrzewki, w trakcie której przygotowujemy swoje ciało do zwiększonego wysiłku. Trwa to około 30 minut i składa się z prostych ćwiczeń siłowych, pobudzających do pracy mięśnie i stawy.

Potem następuje chwila przerwy, a w dalszej kolejności odbywa się trening właściwy, podczas którego uczymy się technik capoeirowych. Trening ten trwa od 30 minut do godziny. Każdy wykonuje ćwiczenia zależnie od swojego tempa zaawansowania.

Po chwili przerwy przechodzimy do najważniejszego etapu treningu: roda (koła). W niej prezentowane są wszystkie aspekty i elementy właściwe dla capoeiry. Na czym to polega? Grupa tworzy koło, a  następnie dwójka uczestników wchodzi do środka i pokazuje to, czego nauczyła się podczas treningu. Uczestnicy złączeni w kręgu śpiewają, klaszczą i grają na instrumentach, tworząc tzw. baterie. Jednym z instrumentów jest berimbau, na którym wybija się dźwięki adekwatne do tego, jak sytuacja rozwija się wewnątrz roda, do którego po kolei wchodzą kolejni gracze toczący ze sobą walkę – jogo. Podczas treningu roda uczymy się gry w parach.

Capoeira jest grą, w której jeden z graczy zadaje „pytanie”, a drugi udziela mu „odpowiedzi”. Pytaniem może być zadanie ciosu, odpowiedzią – jego uniknięcie. Nie jest lepszy ten, który zadaje więcej „pytań”, lecz ten, który zna więcej „odpowiedzi”.

Trening dla początkujących

Najbardziej istotna dla początkujących jest nauka odpowiedniego poruszania – jest to technika zwana gingą. To z niej wyprowadzamy ciosy i akrobacje.

W czasie pierwszych treningów poznajemy pierwsze akrobacje, w tym: gwiazdę (au), stanie na rękach (bananeira). Dla niektórych figury te wydają się proste, ale ważne jest, by wykonywać je prawidłowo.

Następnie uczymy się podstawowych uderzeń capoeirowych, m.in.: wykonywanych dłonią (escalada), nogami (martelo), kolanem (joelhada), łokciem (cotovelada). Wykonujemy również podcięcia mające spowodować przewrócenie drugiego uczestnika, takie jak: podcięcia stopy (banda), nożyce, wyciąganie sieci. Na początku trenujący musi poznać dobrze technikę i pozycje capoeiry, by móc przejść do następnego etapu treningu właściwego.

Zajęcia prowadzone dla dzieci różnią się od treningów dla dorosłych. Podczas nich dzieci przez zabawę i ćwiczenia rozwijają prawidłowo swoją sylwetkę i uczą się pracy zespołowej.

Zobacz też: Judo – sztuka walki i samoobrony

Kto może trenować?

Na zajęcia mogą uczęszczać wszyscy niezależnie od wieku, płci, wagi czy wzrostu. Nie trzeba być wyjątkowo wysportowaną osobą, podczas treningu stopniowo rozwijamy swoją sprawność przez powtarzanie ćwiczeń i poznawanie nowych ciosów i uników. Wyjątkiem są osoby, którym lekarz zakazał forsownych ćwiczeń.

Jak powiedział guru capoeiry Mestre Pastinha: „Capoeira jest dla mężczyzn, kobiet i dzieci. Jedynymi, którzy nie powinni się jej uczyć, są ci, którzy nie chcą”.

Wpływ capoeiry na nasze zdrowie

Capoeira wpływa na ogólny rozwój organizmu. Podczas nich opieramy ciężar ciała na rękach, łokciach, skroni, a nawet głowie. Po kilku miesiącach ćwiczeń możemy zauważyć wzrost wytrzymałości i siły, mamy lepszą koordynację ruchową, rozwijamy również prawidłową kontrolę oddechu. Generalnie korzystnie działa na nasze ciało, pozwala cieszyć się dobrą kondycją, szczupłą i wysportowaną sylwetką. Muzyka i śpiew w trakcie zajęć wyrabiają właściwe poczucie rytmu.

Capoeira w Polsce

Prekursorem capoeiry w Polsce jest Adam Faby (Sem Memoria). Na początku prowadził on zajęcia w Dąbrowie Górniczej, następnie w 1998 roku udało mu się zorganizować pierwsze warsztaty capoeiry z mistrzami brazylijskimi: Mestrem Nemem, Instrutorem Morcegem, Monitorem Xuxem. Powstała oficjalna grupa capoeira w Polsce.

Adam Faba wraz z częścią capoeristas odszedł z niej, tworząc własną grupę Grupo Aguia Branca.

Obecnie Adam Faba jest przewodniczącym UNICAR w Polsce, zrzeszających miłośników capoeiry. Aktualnie na terenie całego kraju działa już kilkanaście grup capoeira. 21 czerwca 2012 roku został wydany pierwszy w Polsce magazyn o tej sztuce walki.

Zobacz też: Taekwon-do jako sposób na samoobronę?