Jak przebiega edukacja osób głęboko upośledzonych?

Każdy obywatel Polski ma prawo do nauki - również osoba upośledzona. Jak wygląda edukacja osób z głębokim upośledzeniem? W jakiej formie mogą pobierać naukę? Kto sprawuje wtedy nad nimi opiekę?

fot. fot. Fotolia

W Polsce każda osoba, niezależnie od stopnia upośledzenia umysłowo, ma zagwarantowane prawo do nauki, które realizowane jest na zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych. Prowadzane w ich ramach działania mają doprowadzić do sytuacji, w której każdy uczeń otrzyma możliwość indywidualnego i maksymalnego rozwoju swojego potencjału.

Gdzie mogą pobierać naukę osoby upośledzone?

Zgodnie z decyzją MEN dzieci i młodzież w wieku od 3 do 25 lat z głęboką niepełnosprawnością umysłową zostały objęte obowiązkiem szkolnym od 1997 roku realizowanym podczas zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, które mogą być organizowane w:

  • publicznych przedszkolach, w tym specjalnych;
  • publicznych szkołach, w tym specjalnych;
  • publicznych placówkach opiekuńczo-wychowawczych;
  • zakładach opieki zdrowotnej;
  • domach pomocy społecznej i środowiskowych domach samopomocy;
  • ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych;
  • domach rodzinnych.

Kto sprawuje opiekę nad osobami upośledzonymi?

Wyżej wymienione instytucje mają za zadanie zapewnić odpowiednie warunki niezbędne do prowadzenia zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, w tym również dodatkowej opieki, sprawowanej przez osobę, która udziela pomocy nauczycielowi. Opiekę podczas zajęć odbywających się na terenie domu rodzinnego osoby głęboko upośledzonej zapewniają rodzice (opiekunowie prawni). Zgodnie z art. 71 b § 1 i 2 ustawy o systemie oświaty zakład opieki zdrowotnej, w tym zakład opiekuńczo-leczniczy i zakład lecznictwa uzdrowiskowego, a także jednostka pomocy społecznej, w których zorganizowana jest szkoła specjalna, zapewniają korzystanie z pomieszczeń dla prowadzenia zajęć edukacyjnych. Warunki korzystania z pomieszczeń oraz ponoszenia kosztów ich utrzymania powinna określać umowa zawarta między zakładem a organem prowadzącym szkołę.

Zobacz też: Diagnozowane osób z głębokim upośledzeniem

Mama na rynku pracy

W jakiej formie odbywają się zajęcia rewalidacyjne?

Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze mogą przybrać formę zajęć grupowych lub indywidualnych dla osób przebywających w domu. Kwalifikacja odbywa się na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, które wydawane jest na wniosek rodziców, opiekuna prawnego lub instytucji pobytu stałego dziecka (domu pomocy społecznej, zakładu opieki zdrowotnej) przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Należy podkreślić, że decyzje dotyczące miejsca odbywania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych należą do rodziców lub opiekunów prawnych. To oni decydują o wyborze konkretnej szkoły lub placówki pozarządowej.

Jakie możliwości drogi edukacyjnej mają osoby upośledzone?

  1. Pierwsze lata nauczania indywidualnego (uważane przez przebadanych rodziców za najbardziej optymalne, przynajmniej na początku edukacji), następnie umieszczenie dziecka w placówkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych (głównym powodem takiego postępowania jest chęć przedłużenia edukacji do 25. roku życia wypływająca z obawy, że gmina, po skończeniu przez chorego 18. roku życia, odmówi dalszej edukacji).
  2. Grupowe zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze w ośrodku rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczym do 25. roku życia.

Z przedstawionych informacji wynika, że rodzice chętniej korzystają z edukacji swoich głęboko upośledzonych dzieci na terenie placówek pozarządowych.

W jakim wymiarze czasowym powinno kształcić się takie dzieci?

Wymiar zajęć rewalidacyjno-wychowawczych to 4 godziny dziennie na zajęcia zespołowe, gdzie liczba uczestników wynosi od 2 do 4 osób, oraz 2 godziny dziennie na zajęcia indywidualne. Zależy również od możliwości psychofizycznych oraz specyficznych potrzeb uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Zobacz także: Rozwój dziecka - vademecum

Jaki jest cel zajęć rewalidacyjnych?

Zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 18 lutego 1997 r. zajęcia obejmują przede wszystkim:

  • naukę nawiązywania kontaktów;
  • kształtowanie sposobów komunikowania się z otoczeniem;
  • usprawnianie ruchowe i psychoruchowe dużej i małej motoryki, wyrabianie orientacji w schemacie własnego ciała i orientacji przestrzennej;
  • wdrażanie do osiągania optymalnego poziomu samodzielności w podstawowych sferach życia;
  • rozwijanie zainteresowań otoczeniem i jego wielozmysłowe poznanie, naukę rozumienia zachodzących w nim zjawisk oraz kształtowanie umiejętności funkcjonowania w otoczeniu;
  • kształtowanie umiejętności współżycia w grupie;
  • naukę celowego działania oraz udziału w ekspresyjnej działalności.

Wszystkie wyżej wymienione dziedziny oddziaływania pedagoga powinny być dostosowane do indywidualnych możliwości psychofizycznych oraz potrzeb osoby głęboko upośledzonej. Uwzględniając te informacje oraz wskazania zawarte w orzeczeniu kwalifikacyjnym, nauczyciel zobowiązany jest do stworzenia, wspólnie z psychologiem, indywidualnego programu zajęć dla każdego uczestnika.

Pozostała obowiązująca dokumentacja zajęć obejmuje orzeczenie kwalifikujące, dziennik zajęć rewalidacyjno-wychowawczych i zeszyt obserwacji.

Jak wygląda orzeczenie kwalifikujące?

Orzeczenie kwalifikujące daną osobę do uczestnictwa w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych powinno zawierać informację o formie omawianych zajęć: indywidualnej lub zespołowej, wydawane jest na okres pięciu lat. Powinno też zawierać opis możliwości rozwojowych ucznia oraz wskazania dotyczące tych elementów zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, na które należy położyć większy
nacisk w pracy z osobą upośledzoną w stopniu głębokim. Ważne są również informacje o zalecanych metodach i sposobach realizacji zajęć. Wszystkie warunki zawarte w orzeczeniu zapewnia jednostka samorządu terytorialnego właściwa ze względu na miejsce zamieszkania ucznia, do której zadań własnych należy prowadzenie określonej placówki.

Zobacz też: By dziecko zdrowo rosło - zasady dla rodziny

Co powinien zawierać zeszyt obserwacji?

Zgodnie z omawianym wyżej rozporządzeniem MEN do zeszytu obserwacji wpisuje się wiadomości dotyczące:

  • zmian w zakresie dużej motoryki, a w szczególności postawy, lokomocji, koordynacji ruchów;
  • zmian w zakresie małej motoryki z uwzględnieniem koordynacji ruchów rąk, koordynacji wzrokowo-ruchowej, manipulacji;
  • aktywności własnej, niekierowanej;
  • koncentracji uwagi i czasu jej trwania; ważne, by obserwować uczestnika zajęć podczas aktywności spontanicznej, w zabawie, w sytuacji zadaniowej;
  • współdziałania w różnych sytuacjach z uwzględnieniem czasu wzajemnych interakcji;
  • opanowywania nowych umiejętności z zaznaczeniem tempa, trwałości i stopnia trudności;
  • dominującego nastroju i emocji;
  • gotowości do kontaktów;
  • umiejętności w zakresie samoobsługi;
  • udziału w czynnościach porządkowych;
  • zachowań trudnych; powinny zawierać dokładny opis tych zachowań oraz sytuacji, w których występują, reakcje nauczyciela i obserwowane zmiany w zachowaniu.

Za prawidłową realizację zajęć oraz ich dokumentację odpowiedzialny jest dyrektor szkoły, który organizuje zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze.

Zobacz też: Czym jest zdrowie?

Fragment pochodzi z książki "Osoba głęboko upośledzona umysłowo w systemie edukacji" Sylwii Wrony (wydawnictwo Impuls, Kraków 2012). Publikacja za zgodą wydawcy. Bibliografia dostępna u redakcji.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)