niedoczynność tarczycy fot. Adobe Stock

Niedoczynność tarczycy – podstępna choroba dająca wiele objawów

Choć jest powszechna, trudno ją zdiagnozować, bo daje wiele niejednoznacznych objawów. Powoduje ją niedobór hormonów tarczycy.
Diana Ożarowska-Sady / 21.10.2019 10:46
niedoczynność tarczycy fot. Adobe Stock

Z powodu niedoczynności tarczycy cierpi nawet 30% Polaków. Choroba jest efektem zbyt niskiego poziomu hormonów tarczycy we krwi. Można ją skutecznie leczyć, ale wiele chorych tego nie robi, bo nie umie rozpoznać i połączyć objawów z tarczycą.

Spis treści:

Na czym polega niedoczynność tarczycy?

Tarczyca, czyli gruczoł tarczowy, jest organem odpowiedzialnym za wytwarzanie hormonów sterujących przemianą materii. Mowa o trójjodotyroninie (T3), tyroksynie (T4) i kalcytoninie. Żeby je produkować, tarczyca potrzebuje jod pobierany z pożywienia i powietrza. Pracę tarczycy kontroluje hormon TSH, który produkowany jest w przysadce mózgowej.

Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza) to zespół objawów wywołanych niedoborem hormonów produkowanych przez gruczoł tarczowy. Częściej chorują kobiety - szacuje się, że niedoczynność tarczycy dotyczy 5% kobiet i 1% mężczyzn. 1-6% chorych to osoby do 60. roku życia, a wraz z wiekiem jej częstość wzrasta
– mówi endokrynolog ze Szpitala Medicover, lek. Marta Kunkel.

Powiązania z Hashimoto

Coraz częściej problemy z tarczycą mają podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że wynikają z niewłaściwego działania układu odpornościowego. Konsekwencją tego jest chociażby choroba Hashimoto – może się ona rozwijać w utajeniu albo we wstępnej fazie przez krótki czas dawać objawy nadczynności tarczycy. Zwykle jednak przechodzi w niedoczynność tarczycy i właśnie na jej leczeniu skupia się terapia.

Objawy choroby

Najczęściej niedoczynność tarczycy kojarzy się z tyciem, jednak lista typowych dla niej dolegliwości jest o wiele dłuższa. Tarczyca wpływa bowiem niemal na cały organizm.

Hormony tarczycy wpływają na funkcję prawie wszystkich tkanek i narządów w organizmie człowieka. Objawy kliniczne niedoboru hormonów tarczycowych mogą być mniej lub bardziej nasilone, ale dotyczą całego organizmu. Objawy niedoczynności tarczycy są na tyle różnorodne że często zostają łączone z innymi schorzeniami np. dermatologicznymi, gastrologicznymi, kardiologicznymi czy hematologicznymi
– mówi lek. Marta Kunkel.

To dlatego niedobór jej hormonów – czyli właśnie niedoczynność tarczycy – może dawać szereg pozornie niezwiązanych ze sobą objawów.

Do tych najczęściej zgłaszanych dolegliwości lekarzowi należą:

  • ciągłe zmęczenie – nieadekwatne do wysiłku,
  • senność, która nie ustępuje mimo picia sporej ilości kawy albo napojów energetycznych,
  • problemy z koncentracją i zapamiętywaniem,
  • osłabienie mięśni,
  • chroniczne zaparcia,
  • zmienność nastrojów – zwłaszcza przygnębienie, obojętność i skłonność do depresji,
  • chłód – nawet, gdy jest ciepło ubrany albo przebywa w ogrzanych pomieszczeniach,
  • bóle, zaczerwienienie i pieczenie oczu – objawy często przypominają zapalenie spojówek,
  • spadek odporności – efektem są częste infekcje,
  • problemy z zajściem w ciążę lub jej donoszeniem.

Niski poziom hormonów może się też odbijać na urodzie, powodując: wypadanie włosów, bladość i suchość skóry, obrzęk twarzy – stąd wrażenie zgrubienia („nalania”) rysów czy powstanie  tzw. wola. Jeśli zauważysz, że z niewiadomych przyczyn zwiększył ci się obwód szyi, idź do lekarza i poproś o skierowanie na badania oceniające pracę tarczycy.

Osoby z łagodną niedoczynnością tarczycy mogą nie zauważyć początkowo u siebie żadnych objawów, lecz jeśli problem nie zostanie w porę wykryty i leczony, choroba może podstępnie się rozwijać
– przestrzega endokrynolog, lek. Marta Kunkel.

Badania kontrolujące tarczycę

Nawet jeśli czujesz się świetnie, chociaż raz na 2–3 lata skontroluj pracę tarczycy (a po pięćdziesiątce co roku). Koniecznie zaś to zrób, gdy planujesz zajść w ciążę lub już w niej jesteś a także, gdy masz któreś z wymienionych wcześniej objawów (nie muszą występować łącznie).

Podstawowa diagnostyka obejmuje sprawdzenie we krwi poziomu hormonu wytwarzanego przez przysadkę mózgową, czyli poziomu TSH. Jeśli jest go za dużo, to znak, że organizm próbuje stymulować intensywniej tarczycę do pracy. A robi to właśnie dlatego, że tarczyca wytwarza za mało własnych hormonów.

Wartości TSH

Parametry mogą się różnić zależnie od laboratorium, ale każdy punkt podaje na wyniku własne normy. Prawidłowe wartości TSH to zazwyczaj od 0,4 do 6,0 mIU/l.

Ale uwaga! Wynik trzeba oceniać też indywidualnie (może to zrobić tylko lekarz), bo np. u osób starszych przekroczenie górnej granicy nadal może być normą. Natomiast w przypadku kobiet starających się o dziecko optymalne jest TSH na poziomie 1 mIU/l, a to powyżej 2,5 mIU/l – choć pozornie w normie – może wymagać już leczenia niedoczynności tarczycy!

Druga ważna sprawa to wiarygodność pojedynczego wyniku. Na poziom TSH ma wpływ wiele czynników. Sztucznie zaniżyć może go np. głodówka czy niektóre leki (np. sterydy), a zawyżyć infekcja czy przewlekła choroba. Dlatego, jeśli mimo prawidłowego poziomu TSH, występują objawy typowe dla niedoczynności tarczycy (a nie można ich wytłumaczyć innym schorzeniem), być może masz do czynienia z tzw. niedoczynnością subkliniczną.

Badanie warto wtedy powtórzyć, np. po trzech miesiącach lub aktualną diagnostykę poszerzyć o:

  • sprawdzenie poziomu produkowanej przez tarczycę tyroksyny (FT3, norma: 2,0–4,0 ng/ml i FT4, norma: 0,7–2,25 ng/100 ml; wynik poniżej normy świadczy o niedoczynności),
  • USG tarczycy – w przypadku diagnostyki niedoczynności pomaga ocenić, czy nie doszło do uszkodzenia gruczołu np. na skutek stanu zapalnego,
  • sprawdzenie ilości przeciwciał przeciwtarczycowych we krwi (skrót aTPO, anty-TPO) – znaczne przekroczenie normy (będzie podana na wydruku) wskazuje na zapalenie tarczycy, które występuje np. przy chorobie Hashimoto.

W ramach NFZ skierowanie na poszerzony pakiet badań wydaje endokrynolog.

Niedoczynność tarczycy: leczenie

Terapia polega na doustnym zażywaniu syntetycznych hormonów. Młodym ludziom endokrynolodzy zlecają zwykle od razu duże dawki. Z czasem zmniejszają je do niezbędnego minimum. U starszych pacjentów procedura wygląda odwrotnie – lekarz zaleca najpierw małą dawkę hormonu, a w razie potrzeby sukcesywnie ją zwiększa.

Leki na tarczycę przyjmuje się długotrwale, często do końca życia. Na szczęście terapia daje dobre efekty - ustępuje większość wywołanych przez niedoczynność tarczycy objawów, w dodatku nie powoduje skutków ubocznych.

Według naszego eksperta bardzo ważne jest podjęcie odpowiedniego leczenia, bo skutki nieleczonej choroby mogą być niebezpieczne dla zdrowia.

Skutki ciężkiej niedoczynności tarczycy mogą obejmować choroby serca, niepłodność, depresję, a w bardzo ciężkich przypadkach nawet zagrażające życiu zaburzenia neurologiczne i śpiączkę hipometaboliczną
– wyjaśnia lek. Marta Kunkel.

Ważna jest dieta

Farmakoterapię warto uzupełnić o naturalne metody. Przy niedoczynności tarczycy pomaga pobyt nad morzem, bo tamtejsze powietrze zawiera dużo jodu. Pierwiastek ten jest zaś potrzebny do prawidłowej pracy tarczycy. Właśnie ze względu na jod osobom z niedoczynnością tarczycy zaleca się stosowanie soli jodowanej, picie naparów z morszczynu pęcherzykowatego czy przyjmowanie suplementów z jodem. Ale uwaga! Te ostatnie można zażywać dopiero po konsultacji z lekarzem.

Od 1996 roku wprowadzono w Polsce obowiązek jodowania soli kuchennej. Stosowanie takiej udoskonalonej przyprawy i urozmaicone menu pokrywa nasze zapotrzebowanie na jod. Oczywiście nie oznacza to, że masz nagle zacząć wszystko obficie solić. Zalecana ilość to płaska łyżeczka soli dziennie – z uwzględnieniem przyprawy dodanej już np. do chleba czy innych produktów spożywczych.

Dieta przy niedoczynności tarczycy przede wszystkim powinna być urozmaicona. Jeśli masz nadmiar kilogramów, pilnuj kalorii (1500–1800 kcal dzienni), ale nie obcinaj całkowicie węglowodanów. Ważne zasady:

  • rozsmakuj się w warzywach, owocach, roślinach strączkowych i gruboziarnistym pieczywie – zawarty w nich błonnik pomoże ci się uporać z zaparciami,
  • jadaj regularnie morskie ryby – to źródło jodu i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (obniżają poziom złego cholesterolu),
  • ogranicz spożycie tłuszczów zwierzęcych (masła, tłustego mięsa) – dostarczają one dużo cholesterolu. Ten zaś, przy niedoczynności tarczycy, i tak jest zazwyczaj podwyższony.

Chora tarczyca a ciąża

Choć niedoczynność tarczycy najczęściej występuje około menopauzy, to tak naprawdę może pojawić się u kobiety w każdym wieku – zwłaszcza podczas burz hormonalnych związanych z dojrzewaniem, czy ciążą.

Zaburzenia w pracy tarczycy mogą utrudnić zajście w ciążę lub przyczynić się do poronienia. Odpowiednie stężenie hormonów tarczycy jest niezwykle ważne dla prawidłowego rozwoju płodu. To właśnie hormony tarczycy wpływają na kształtowanie się mózgu, zawiązków zębów i układu kostnego. Dlatego kobiety w ciąży z niedoczynnością tarczycy powinny być pod stałą opieką lekarza endokrynologa.

Cierpią też mężczyźni

Gruczoł tarczycy u mężczyzn znajduje się pod tzw. jabłkiem Adama. Niedoczynność tarczycy może wystąpić u każdego, bez względu na płeć, również u mężczyzn. U nich lista spowodowanych przez nią objawów jest zbliżona do symptomów występujących u kobiet. Jednak w praktyce to kobiety chorują częściej (niemal pięciokrotnie!). Panowie za to częściej bagatelizują objawy i później trafiają do lekarza, przez co leczenie chorej tarczycy u nich bywa trudniejsze.

Niedoczynność tarczycy u dzieci

Już od 12. tygodnia życia płodowego tarczyca dziecka rozpoczyna syntezę własnych hormonów. Do tego czasu czerpie je z organizmu matki. Niedobór hormonów w okresie płodowym oraz w pierwszych miesiącach życia może spowodować upośledzony rozwój fizyczny i umysłowy. Dlatego też u noworodków w pierwszym tygodniu życia wykonywane są badania przesiewowe oceniające stan tarczycy.

Więcej o tarczycy:Nie lekceważ objawów Hashimoto. To nie jest zwykła choroba tarczycyNadczynność tarczycy - co warto o niej wiedzieć?

lek.
Marta Kunkel
specjalista chorób wewnętrznych, endokrynolog

Jest endokrynologiem i specjalistą chorób wewnętrznych w Szpitalu Medicover. Na jej wieloletnie doświadczenie zawodowe składają się:
praca w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym na Oddziale Dziecięcym z Izbą Przyjęć w Lublinie, lecznictwo ambulatoryjne jako- diabetolog i endokrynolog. Ukończyła Uniwersytet Medyczny w Łodzi, uzyskała II stopień specjalizacji w zakresie chorób wewnętrznych oraz II stopień specjalizacji w zakresie endokrynologii.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
/20.02.2017 13:05
hohohoh dobrze napisane.