Co i dlaczego trafia do kosza?
W Polsce każdego roku marnuje się około 4,8 mln ton żywności. Największa część strat nie powstaje jednak w handlu, gastronomii czy transporcie, lecz w gospodarstwach domowych. To one odpowiadają za 60 proc. marnowanej żywności - około 2,92 mln ton rocznie. Oznacza to, że 6 na 10 kg jedzenia trafiającego do kosza pochodzi z polskich domów. Skala problemu oraz rola codziennych decyzji konsumentów stały się punktem wyjścia do stworzenia kampanii "Dobry smak zaczyna się w Polsce. Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie". Jak wynika z najnowszego badania Norstat Polska przeprowadzonego w ramach projektu 45 proc. Polaków przyznaje, że co najmniej raz w miesiącu kupiona przez nich żywność psuje się przed wykorzystaniem, a 47 proc. równie często wyrzuca resztki posiłków. Głównym powodem wyrzucania żywności jest jej zepsucie - wskazuje tak 62 proc. badanych.
WIDEO…
Wiedza nie zawsze przekłada się na praktykę
Choć blisko połowie Polaków co najmniej raz w miesiącu zdarza się marnować żywność, to aż 57 proc. badanych deklaruje, że wie, jak ograniczać marnowanie jedzenia w swoim domu. Co siódmy respondent przyznaje, że nie ma takiej wiedzy, a 13 proc. nie potrafi tego ocenić. Także planowanie zakupów nie jest powszechną praktyką - tylko co trzeci Polak przygotowuje listę i się jej trzyma.
- Uderzające są różnice pomiędzy grupami wieku: osoby powyżej 62 roku życia dwukrotnie rzadziej deklarują marnowanie żywności niż pozostałe grupy wieku. Choć najmłodsi znacznie częściej mieli kontakt z materiałami edukacyjnymi dotyczącymi ograniczania marnowania żywności (61% z grupy 18-29 l., wobec 44% w grupie 62+), to rzadziej polegają w praktyce na skutecznych sposobach, jak na przykład zakupy z listą, kontrola zapasów, zamrażanie resztek czy unikanie spontanicznych zakupów. Starsi wg deklaracji niemal nigdy nie wyrzucają żywności, co zdarza się co szóstemu trzydziestolatkowi. Różnicą jest zatem nie tyle kontakt z wiedzą per se, lecz skuteczność jej przekładania na codzienne nawyki - mówi profesor Joanna Tyrowicz, ekonomistka z ośrodka badawczego GRAPE oraz Uniwersytetu Warszawskiego.
Jednocześnie badani dostrzegają znaczenie dobrych wzorców - 83 proc. uważa, że ważne jest dawanie przykładu dzieciom, domownikom, rodzinie i znajomym, jak nie marnować żywności.
Polski produkt wygrywa z zagranicznym
38 proc. badanych wybierze produkt polski nawet wtedy, gdy jest droższy od zagranicznego odpowiednika. Kolejne 30 proc. wybierze produkt polski, jeśli jego cena będzie taka sama. Za wyborem polskiej i lokalnej żywności stoją również konkretne powody. Najczęściej wskazywana jest chęć wsparcia polskich producentów i rolników - deklaruje to 43 proc. Jednocześnie 88 proc. respondentów uznaje szacunek do żywności i pracy osób, które ją wytworzyły, za ważny powód ograniczania jej marnowania.
- Za każdym produktem spożywczym stoi praca wielu ludzi oraz zaangażowanie na każdym etapie łańcucha dostaw. Jako Biedronka od lat rozwijamy współpracę z polskimi dostawcami i promujemy odpowiedzialne podejście do żywności. Wierzymy, że docenianie jej wartości oraz świadome korzystanie z kupowanych produktów ma znaczenie zarówno dla konsumentów, jak i całego łańcucha dostaw - mówi Agnieszka Koc, Dyrektor działu Ochrony Środowiska i Zrównoważonego Rozwoju, Jeronimo Martins Polska S.A.
Wybór produktów pochodzących z lokalnych źródeł może też oznaczać krótszą drogę od producenta do konsumenta, a tym samym ograniczać transport i związaną z nim emisję CO₂. Krótszy łańcuch dostaw może również sprzyjać zachowaniu świeżości produktów i ograniczaniu strat na kolejnych etapach ich drogi z pola na stoły. W ten sposób decyzje podejmowane podczas zakupów mogą łączyć troskę o niemarnowanie żywności z szerszym podejściem do ochrony środowiska.
- Handel znajduje się pomiędzy producentem a konsumentem, odgrywa więc szczególną rolę w ograniczaniu marnowania żywności. Znaczna część strat powstaje jednak poza samym handlem - na etapie produkcji oraz przede wszystkim w gospodarstwach domowych. Sieci handlowe wykorzystują dziś nowoczesne technologie do prognozowania popytu, optymalizacji zamówień i logistyki oraz ograniczania nadwyżek. Skuteczność programów niemarnowania żywności wymaga więc współpracy producentów, handlu i konsumentów - mówi Renata Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji.
Prawie ¾ Polaków wierzy, że mogą coś zmienić
Codzienne decyzje mają znaczenie - uważa tak 69 proc. respondentów, którzy zgadzają się, że ograniczając marnowanie żywności we własnym domu, mogą realnie wpływać na środowisko i otaczający świat. Głównym powodem wyrzucania żywności jest jej zepsucie, dlatego szczególnie ważne jest to, gdzie i w jaki sposób ją przechowujemy.
- Właściwe przechowywanie to jeden z prostych sposobów, by dłużej zachować świeżość produktów i lepiej wykorzystać to, co już kupiliśmy. Nowoczesne technologie i urządzenia AGD są kluczowym sprzymierzeńcem w walce z marnowaniem jedzenia - od inteligentnych, energooszczędnych lodówek ze strefami przedłużonej świeżości, przez zgrzewarki próżniowe, aż po suszarki do żywności. To szczególnie istotne w przypadku warzyw i owoców, bo właśnie te produkty są wyrzucane najczęściej. Technologia nie zastąpi świadomych decyzji, ale może ułatwiać nam ich realizację na co dzień - mówi Maciej Dolega PR Manager&Spokeperson, Media Markt.
Od badań do edukacji
Ogólnopolska kampania "Dobry smak zaczyna się w Polsce. Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie" ma zachęcać do bardziej świadomych decyzji i pokazywać, dlaczego wybór lokalnych i regionalnych produktów jest jednym z prostych sposobów ograniczania marnowania żywności.
Ważną częścią projektu jest edukacja. Już 11 września w godz. 14:00-17:00 w Auli Kryształowej SGGW w Warszawie odbędą się bezpłatne warsztaty dla nauczycieli "Od nauczyciela, który mówi, do ucznia, który działa. Jak projektować angażujące lekcje zgodne z Kompasem Jutra?". Spotkanie poprowadzi dr Zuzanna Jastrzębska-Krajewska (@pani_zuzia), a uczestnicy poznają m.in. sposoby angażowania uczniów w proces uczenia się oraz materiały i scenariusze przygotowane w ramach kampanii. Warsztaty są skierowane do nauczycieli pracujących z dziećmi i młodzieżą - od zerówki po szkoły ponadpodstawowe. Zaplanowano również konkurs skierowany bezpośrednio do uczniów w partnerstwie z Instytutem Nauki o Żywieniu Człowieka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.
- Dzieci uczą się przede wszystkim tego, co widzą każdego dnia. Jeśli obserwują, że planujemy zakupy, wykorzystujemy to, co już mamy w lodówce, i nie wyrzucamy jedzenia bez zastanowienia, takie zachowania stają się dla nich czymś naturalnym. Dlatego tak ważne jest budowanie dobrych nawyków od najmłodszych lat. To, co pokażemy dzieciom dzisiaj, może zostać z nimi na całe życie i wpływać na decyzje, które kiedyś będą podejmować we własnych domach. Dlatego edukacja jest istotnym elementem tej kampanii - mówi dr Zuzanna Jastrzębska-Krajewska (@pani_zuzia), prezeska Fundacji Wspomagania Rozwoju Dzieci Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej, inicjatorka
i organizatorka merytoryczna kampanii.
Drugim filarem kampanii jest dialog ekspertów, przedstawicieli nauki, biznesu i administracji publicznej, który ma służyć wypracowaniu Raportu Dobrych Praktyk i Rekomendacji w obszarze niemarnowania żywności. Dokument będzie tłumaczony na inne języki i szeroko dystrybuowany do instytucji, organizacji oraz biznesu.
Więcej informacji na stronie: naszadecyzja.pl.
