Tarczyca kobiety fot. Adobe Stock

Nadczynność tarczycy - co warto o niej wiedzieć?

Problemy z wahaniami wagi, bezsenność, chroniczne zmęczenie. Tak objawia się chora tarczyca. Nie ma chwili do stracenia. Już dziś zbadaj poziom swoich hormonów!
Diana Ożarowska-Sady / 24.02.2017 10:28 / aktualizacja: 29.01.2019 16:10
Tarczyca kobiety fot. Adobe Stock

Tarczyca – co to takiego?

Tarczyca (inaczej gruczoł tarczowy) to nieduży gruczoł produkujący i wydzielający hormony: tyroksynę i trójjodotyroninę. Ma ok. 20-25 ml objętości i położony jest w przedniej części szyi. Tarczyca zbudowana jest z dwóch płatów i łączącej je cieśni. Miąższ gruczołu tworzą małe pęcherzyki, w których są zmagazynowane hormony produkowane przez komórki ścian pęcherzyków.

Są one, zależnie od zapotrzebowania, uwalniane z pęcherzyków do krwi. Pomiędzy pęcherzykami znajdują się komórki zwane komórkami C. Wydzielają one inny hormon: kalcytoninę. Pełni ona inne funkcje niż tyroksyna i trójjodotyronina i nie jest zaliczana do hormonów tarczycy.

Nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy może wiązać się z jej powiększeniem i  powstaniem na szyi charakterystycznego wola, ale może też dawać szereg pozornie niepowiązanych ze sobą objawów. Zbadanie poziomu hormonów tarczycy i TSH rozwieje wątpliwości.

Tarczycą zawiaduje mózg. Gdy dotrze do niego informacja, że we krwi jest za niskie stężenie hormonów tarczycy, przysadka mózgowa wytwarza wtedy TSH. To hormon pobudzający tarczycę do produkcji jej własnych hormonów – tyroksyny (oznaczanej jako FT3) i trójjodotyroniny (FT4).

Jeśli we krwi mamy zbyt duże stężenie tych hormonów, wówczas produkcja TSH spada. Tarczyca powinna wtedy zwolnić obroty. Czasem jednak tak się nie dzieje... A gdy we krwi krąży za dużo FT3 i FT4, mamy nadczynność tarczycy.

Objawy nadczynności tarczycy

Objawy nadczynności tarczycy są przeciwieństwem tych występujących przy niedoczynności tarczycy. Nadmiar FT3 i FT4 może powodować bowiem:

  • podwyższone ciśnienie krwi (zwłaszcza skurczowe),
  • kołatanie serca,
  • przyspieszone tętno,
  • nieuzasadnioną nerwowość,
  • nadpobudliwość i niepokój,
  • łatwe męczenie się,
  • bezsenność,
  • biegunki,
  • uczucie ciągłego gorąca i pocenie się (skóra jest stale wilgotna),
  • nadwrażliwość na światło, pieczenie oczu, a nawet wytrzeszcz,
  • chudnięcie – mimo, że ciągle dopisuje apetyt.

Wymienione wyżej objawy mogą – ale nie muszą – występować łącznie. Co więcej, wyraźnie dają się we znaki zazwyczaj wtedy, gdy nadczynność tarczycy jest już znaczna.

Moda i obuwie dla całej rodziny w dobrych cenach. Skorzystaj z rabatów dostępnych na Limango kody rabatowe.

Poziom TSH

By stwierdzić ewentualne odchylenia, wystarczy zrobić badania krwi. Na początek oznacza się zwykle poziom TSH  (profilaktycznie warto to robić co 2–3 lata). Prawidłowe wartości TSH to zazwyczaj od 0,4 do 4,0 mIU/l (zakres może się różnić zależnie od laboratorium). Niższy poziom sugeruje nadczynność tarczycy i wymaga dodatkowej diagnostyki. Oznacza się wtedy poziom FT3 i FT4 – wolnych frakcji tyroksyny i trójjodotyroniny.

Normy hormonów tarczycy

Przy prawidłowym zakresie TSH, normy dla hormonów tarczycy to:

  • FT3 – 2,25 – 6 pmol/l (1,5 - 4 ng/l)
  • FT4 - 10-25 pmol/l (8-20ng/l)

Ale jeśli TSH jest za niskie, a FT3 i FT4 za wysokie – zapewne chodzi o nadczynność tarczycy. Przed postawieniem diagnozy lekarz może jeszcze zlecić dodatkowo sprawdzenie poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych (skrót aTPO, anty-TPO) oraz USG tarczycy.

Leczenie nadczynności tarczycy

Przy nadczynności tarczycy najczęściej stosuje się terapię radioaktywnym jodem lub lekami hamującymi syntezę hormonów tarczycy. Czasem konieczna bywa też operacja polegająca na częściowym lub całkowitym usunięciu tarczycy.
Stosowane są trzy metody leczenia nadczynności tarczycy:

  • leczenie farmakologiczne,
  • leczenie radiojodem,
  • leczenie operacyjne.

Wybór konkretnej metody leczenia zależy od przyczyny nadczynności tarczycy.

Choroba Gravesa-Basedowa

Leczenie choroby Gravesa-Basedowa zaczyna się od farmakoterapii, czyli podawania leków. Ten pierwszy etap ma na celu uregulowanie czynności tarczycy. Po osiągnięciu tego celu lekarz wspólnie z pacjentem wybiera dalszy sposób postępowania. Decyzja zależy od ewentualnych wskazań i przeciwwskazań oraz preferencji chorego.

Farmakoterapia może jednak wywoływać ciężkie działania niepożądane, m.in. obniżenie liczby białych krwinek czy uszkodzenie wątroby. Z tego względu należałoby stosować ją jak najkrócej. Leki zaś działają z pewnym opóźnieniem. Farmakoterapia musi być stosowana przez minimum 12-18 miesięcy. Mimo to niejednokrotnie po ich odstawieniu objawy nawracają i konieczne jest kontynuowanie leczenia.

Jak przebiega leczenie farmakologiczne nadczynności tarczycy?

Zdecydowanie skuteczniejsze jest leczenie operacyjne czy podanie radiojodu. Operacja polega na częściowym lub całkowitym usunięciu tarczycy. Pozostawienie fragmentu gruczołu pozwala uniknąć niedoczynności tarczycy i konieczności dożywotniego stosowania hormonów. Wiąże się jednak z ryzykiem nawrotu choroby. Leczenie operacyjne jest szczególnie zalecane gdy występują nasilone objawy oczne, tj. stan zapalny tkanek oczodołu. Konieczna jest wtedy szybka i skuteczna terapia. Podanie radiojodu mogłoby zaś spowodować przejściowe nasilenie objawów.

Operacja preferowana jest również gdy w badaniach obrazowych uwidoczni się podejrzany guzek tarczycy. Chorzy z chorobą Gravesa-Basedowa obciążeni są większym ryzykiem raka tarczycy.

Niezbędne jest więc usunięcie i zbadanie zmiany aby wykluczyć lub potwierdzić obecność nowotworu. Wadą leczenia operacyjnego jest ryzyko powikłań. Ponadto całkowite usunięcie tarczycy prowadzi nieuchronnie do niedoczynności tarczycy. Konieczna jest wówczas dożywotna suplementacja hormonów tarczycy.

Jak rozpoznać raka tarczycy?

Jeżeli operacja nie jest konieczna zaleca się leczenie radiojodem. Terapia jest bezpieczna, wygodna i skuteczna. Nie wywołuje bezpłodności. Nie można jej stosować jedynie u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Wole guzkowe toksyczne

Leczenie wola guzkowego toksycznego zaczyna się od farmakoterapii, która służy opanowaniu objawów nadczynności tarczycy. Jest to jednak jedynie wstępne leczenie, ponieważ odstawienie leków prowadzi zawsze do nawrotu choroby. Konieczne jest więc kontynuowanie leczenia radiojodem lub operacja wola.

Operacja jest wskazana gdy wole jest duże lub gdy są w nim guzki podejrzane o nowotworowy charakter. W pozostałych przypadkach preferowane jest leczenie radiojodem jako metoda bezpieczniejsza.

Guzek pojedynczy autonomiczny

Postępowanie zależy od wielkości guzka oraz jego obrazu w badaniu usg. Jeśli guzek jest duży (średnica > 1cm) lub jego wygląd jest podejrzany wykonuje się biopsję i bada zmianę pod mikroskopem. Zmiany nowotworowe są bardzo rzadkie (ok. 2%) ale jeśli się pojawią wymagają leczenia operacyjnego.

Zwykle konieczne jest usunięcie całej tarczycy a następnie podanie radiojodu. Niezbędne są również okresowe badania kontrolne po leczeniu. W zdecydowanej większości przypadków (ok. 98%) guzki są niezłośliwe i leczy się je radiojodem.

Przejściowa nadczynność tarczycy w niektórych zapaleniach tarczycy

W chorobach tych nadmiar hormonów tarczycy nie wynika z ich nadmiernej produkcji i jest tylko przejściowy. Nie stosuje się więc żadnej z trzech podstawowych metod leczenia nadczynności tarczycy. Terapia polega na zwalczaniu objawów.

Nadczynność tarczycy - dieta

W złagodzeniu objawów nadczynności tarczycy pomaga również odpowiednio dobrana dieta. Oto jej podstawowe założenia:

  • wybieraj posiłki lekkostrawne (niezbyt tłuste, gotowane i pieczone) – to pomoże złagodzić dolegliwości ze strony układu trawiennego,
  • sięgaj po chudy nabiał, ryby i drób – zawarte w nich białko zrekompensuje braki wywołane przez niewłaściwą przemianę materii,
  • kupuj cytrusy, porzeczki, brokuły, marchew, zboża, jaja i chude mleko. Dostarczą ci wapnia oraz witamin A, B1 i C – przy nadczynności wzrasta zapotrzebowanie na te składniki.

Nadczynność tarczycy a tycie

Większość osób z nadczynnością tarczycy ma nadmiernie przyspieszony metabolizm, co w efekcie prowadzi do szybkiej utraty wagi. Leczenie nadczynności pozwoli ją spowolnić i w końcu zahamować. Jesteś w trakcie terapii, ale nadal masz niedowagę? Zwiększ ilość węglowodanów – to podniesie kaloryczność dań i zapewni ci odpowiednią dawkę energii (a potrzebujesz jej więcej niż osoba, która ma hormony tarczycy w normie).

Nie chodzi jednak o to, byś od tej pory żywiła się cukrem. Nadmiar węglowodanów prostych nikomu  nie służy (rozregulowuje gospodarkę cukrową). Dobrym wyborem są za to węglowodany złożone – zawarte w produktach pełnoziarnistych i (w mniejszej ilości) w warzywach.

Grupa ryzyka

Problemy z tarczycą może mieć każdy i w każdym wieku. Statystyki pokazują jednak, że to zdecydowanie domena dorosłych kobiet. Nadczynność tarczycy dotyka nas aż 10 razy częściej niż mężczyzn!

Do grupy podwyższonego ryzyka należą także osoby, których rodzice lub rodzeństwo cierpią z powodu niedoczynności lub nadczynności tarczycy. Nieprawidłowy poziom FT3 i FT4 może wystąpić u każdej z nas, zwłaszcza wtedy, gdy:

  • przechodzimy hormonalną burzę – np. w okresie dojrzewania, podczas ciąży, po porodzie, czy w okresie menopauzy,
  • dojdzie do zapalenia tarczycy wywołanego np. przez wirusy, bakterie, grzyby lub tzw. choroby autoimmunologiczne. Układ odpornościowy niszczy lub uszkadza zdrowe komórki. Rozwija się wtedy np. choroba Gravesa-Basedowa, skutkiem której jest nadczynność i charakterystyczny wytrzeszcz oczu.

Zobacz także:
O nadczynności tarczycy porozmawiaj na naszym forum!Jak niebezpieczna może być nadczynność tarczycy?

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)