Problemy psychologiczne niedowidzącej młodzieży

Zarówno niewidomy, jak i słabo widzący nastolatek znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Niepełnosprawność niewątpliwie wpływa na ich życie i psychikę. Okazuje się, że postawa nastolatka niedowidzącego jest silniej naznaczona poczuciem krzywdy, niezrozumienia i odrzucenia. O czym należy pamiętać w procesie rehabilitacji i edukacji osoby słabo widzącej?

Problemy psychologiczne niedowidzącej młodzieży

Zależność człowieka od wydarzeń

Nie bez znaczenia dla funkcjonowania osobowościowego każdego człowieka jest tzw. poczucie kontroli (locus of control), którym można określać stopień, w jakim człowiek w codziennym życiu jest zależny od wydarzeń. Podobne znaczenie dla funkcjonowania osobowościowego ma tzw. przekonanie o własnej skuteczności (self-efficacy) (por. Bandura, 1977).

Profil psychologiczny osoby niewidomej

Problemy osób niewidomych dotyczą głównie ich trudniejszej sytuacji życiowej, która zmusza je do pokonywania dodatkowych przeszkód zewnętrznych i wykazywania się odpowiednimi cechami osobowości. Osoby te ujawniają potrzebę rozwoju i dlatego konieczność pokonywania wielu trudności traktowana jest przez nie jako życiowe wyzwanie. Nie obawiają się zajęć trudnych, ale też są świadome, że wymagają one od nich wytrwałości i odwagi. Ponadto odczuwają swoją inność (niejednokrotnie boleśnie) i dlatego pragną, by jak najmniej była ona dostrzegana w społeczeństwie. Pocieszają się równocześnie opinią, że innego typu niepełnosprawność jest trudniejsza do zniesienia, ale i tak doświadczają swojej ograniczoności w działaniu. Może się pojawić zarzut wobec siebie o brak silnej woli, nerwowość, szukanie nieodpowiednich radości i przyjemności, złe wykorzystywanie czasu. Mimo doświadczania tak wielu ograniczeń i poczucia rozgoryczenia oraz frustracji badania wskazują, że trudności nie są przez te osoby traktowane jako klęska, ale jako wyzwanie (Witkowski, 1993, s.61–62).

Psychika słabo widzącego nastolatka

W odniesieniu do osób słabo widzących wyniki uzyskane w badaniu testem HPI wskazują ich silną potrzebę bycia „jednym z wielu”, a więc potrzebę akceptacji i autonomii oraz pragnienie ukrywania własnych braków i ograniczeń percepcji wzrokowej. Młodzież niedowidząca – bardziej niż niewidoma – ma zachwiane poczucie bezpieczeństwa, poczucie krzywdy i niezrozumienia, czasem poczucie odrzucenia przez rodzinę i rówieśników, wykazuje większą skłonność do depresji, większe poczucie rozczarowania i beznadziejności oraz silniejszą chęć ucieczki przed „wrogim i obcym” światem. Ponadto osoby słabo widzące starają się ukryć swoją wadę wzroku i często podejmują zadania zbyt trudne w stosunku do własnych możliwości, a tym samym narażają się na niepowodzenia. Przeciążając wzrok, powodują jego silne przemęczenie, a czasem i pogorszenie jego stanu.

Zobacz też: Jak rozpocząć walkę z nieśmiałością?

Rehabilitacja i edukacja osób słabo widzących

Opisane powyżej zachowania mogą być wyrazem braku akceptacji własnej niepełnosprawności, która u słabo widzących jest silniejsza niż u niewidomych. Dlatego w procesie rehabilitacji i edukacji należy pamiętać, że to:

[...] właściwy stosunek do siebie i własnej niepełnosprawności jest podstawą do realnej oceny własnych możliwości, koniecznej do niezbędnego szacunku dla siebie (Witkowski, 1993a, s.67–68).

Wraz z wolą walki i potrzebą rozwoju są to niezbędne czynniki budowania prawidłowej, silnej osobowości i osiągania sukcesów osobistych i zawodowych.

Fragment pochodzi z książki Niepełnosprawność – Edukacja - Dorosłość, autor Joanna Belzyt (wydawnictwo Impuls, Kraków 2012). Publikacja za zgodą wydawcy. Bibliografia dostępna w redakcji.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)