Słownik

Pramana

W hinduiźmie, buddyźmie i dżiniźmie jest to miara poznania.

Termin ten odnosi się do epistemologicznego pojęcia poznania ostatecznego i odpowiada obecnemu w naszej kulturze terminowi „pośrednik poznania”. Odnosi się do takich pojęć, jak: prama (prawdziwa wiedza, efekt poznania), prajema (przedmiot poznania), pramanja (prawomocność poznania) i pramatry (poznający). W indyjskiej tradycji istnieje 10 praman:

  • pratjaksza (spostrzeżenie zmysłowe),
  • anumana (wnioskowanie),
  • śabda, inaczej aptawaćana (świadectwo i autorytet wed),
  • upamana (porównanie),
  • arthapatti (przypuszczenie),
  • anupalabdhi (nieobecność poznania),
  • ajtihja (tradycja),
  • sambha-wa (implikacja),
  • ćeszta (gestykulacja i mimika jako źródło poznania),
  • pariśesza (eliminacja).