Bliźniaki - jednojajowe, dwujajowe fot. Adobe Stock

Bliźniaki jednojajowe i dwujajowe - informacje, różnice i ciekawostki

Bliźnięta jednojajowe wywodzą się z 1 komórki płciowej, zapłodnionej przez 1 plemnik. W pierwszych 2 tygodniach od zapłodnienia komórka może się podzielić na 2 embriony. Bliźniaki dwujajowe powstają z 2 odrębnych komórek jajowych, zapłodnionych przez 2 różne plemniki.
Bliźniaki - jednojajowe, dwujajowe fot. Adobe Stock

Ciąże bliźniacze są częstsze w krajach europejskich. Wg statystyk w Polsce rodzą się bliźnięta raz na 80 porodów i matka, jak i dzieci, wymagają szczególnej opieki medycznej.

Bliźnięta jednojajowe a dwujajowe 

Wyróżnia się: bliźnięta jednojajowe, dwujajowe i syjamskie. Bliźniaki pojawiają się na obrazie USG w wyniku podziału zapłodnionej komórki jajowej (bliźnięta jednojajowe) lub uwolnienia i zapłodnienia dwóch komórek jajowych (bliźnięta dwujajowe). Ten drugi przypadek występuje znacznie rzadziej

Bliźnięta jednojajowe wywodzą się z 1 komórki płciowej, zapłodnionej przez 1 plemnik. W pierwszych 2 tygodniach od zapłodnienia taka komórka może się podzielić na 2 identyczne embriony, które od tej pory będą się rozwijać osobno. Takie bliźnięta są identyczne pod względem genetycznym i są bardzo do siebie podobne, niemal niemożliwością jest odróżnić od siebie rodzeństwo. Rzadko zdarza się, aby bliźniaki jednojajowe były różnej płci, ale jest to możliwe.

Bliźnięta dwujajowe powstają z 2 odrębnych komórek jajowych, zapłodnionych przez 2 różne plemniki. Pod wpływem nałożenia się na siebie kilku czynników czasami dochodzi do tzw. poliowulacji, czyli uwolnienia z jajnika więcej niż jednej komórki jajowej. Stwarza to szansę na powstanie ciąży wielopłodowej.

Do poliowulacji dochodzi pod wpływem wielu czynników. Należą do nich:

  • rasa czarna (potem biała i żółta),
  • wiek matki powyżej 35 lat,
  • więcej niż 3 przebyte porody,
  • częste stosunki płciowe,
  • poprzednia ciąża bliźniacza (predyspozycje genetyczne),
  • poczęcie ciąży w okresie letnim,
  • leczenie niepłodności (stymulacja owulacji).

Bliźnięta dwujajowe mają inny kod genetyczny i mogą być różnej płci. Sporadycznie zdarza się, że kilka dni po owulacji jednej komórki jajowej kilka dni później zostaje uwolnione jeszcze jedno jajeczko. Wtedy możliwe jest zapłodnienie przez plemniki pochodzące z innego stosunku płciowego, a nawet od innego ojca.

Czy można zaplanować ciążę bliźniaczą

Większe prawdopodobieństwo urodzenia bliźniąt mają kobiety z predyspozycjami genetycznymi (jeśli w rodzinie kobiety występowały ciąże bliźniacze) oraz przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej, ale zaplanowanie ciąży bliźniaczej (drogą naturalnego zapłodnienia) jest niemożliwe. Wystąpienie wcześnie wspomnianej poliowulacji (którą widać na obrazie USG, jeśli kobieta monitoruje swój cykl u lekarza) jest przypadkowa. 

Istnieje wiele czynników wpływających na występowanie bliźniaczych ciąż dwujajowych. Nie wiadomo natomiast, co sprawia, że zapłodniona komórka jajowa dzieli się na 2 odrębne organizmy. Co za tym idzie, bliźnięta dwujajowe mogą nawet nie być do siebie podobne. Ich DNA różnią się między sobą. Mogą być tej samej lub innej płci. Podobieństwo ogranicza się do tego, jakie występuje między dziećmi w jednej rodzinie. To rodzeństwo, tyle że poczęte w tym samym czasie.

Ciąża mnoga - informacje i zagrożenia

Ciąża bliźniacza wymaga większej podaży żelaza, kwasu foliowego czy witaminy D, jest bardziej wymagająca i jest większym obciążeniem dla organizmu, dlatego lekarze zalecają częstsze badania kontrolne w jej trakcie. Kobieta średnio przybiera na wadze w ciąży mnogiej od 16,5 do 20,5 kg. 

Ciąża mnoga jest obciążona większym ryzykiem powikłań oraz cesarskim cięciem - głównie w wyniku niegłówkowego ułożenia drugiego płodu. Bliźnięta zazwyczaj rodzą się z niską masą urodzeniową oraz często rodzą się przedwcześnie

W przypadku powitania na świecie więcej, niż jednego dziecka, mamie przysługuje dłuższy urlop macierzyński

Bliźnięta jednojajowe - wychowanie bliźniaków

Bliźniaki jednojajowe łączy medycznie niewytłumaczalna psychiczna więź i współodczuwanie emocji. Takie rodzeństwo jest nierozerwalnie ze sobą związane przez całe życie, od początku życia płodowego. Według wielu psychologów są to ludzie, którzy nie doświadczają zindywidualizowanej samotności i zawsze są razem, przeżywają razem emocje i razem podejmują wyzwania, choć w praktyce są dwojgiem niezależnych ludzi.

Ta niezależność powinna być podkreślana i wyodrębniana już od pierwszych chwil życia dzieci - rodzice często upodabniają do siebie rodzeństwo poprzez kupowanie identycznych ubrań czy fryzury. Wychowanie bliźniąt jest nie lada wyzwaniem, bo z biegiem czasu stają się one niejako parą osób, które rozumieją się bez słów i mogą zamknąć się w swoim świecie, swoim wspólnym języku i porozumieniu, nie szukając kontaktów z innymi.

U bliźniaków jednojajowych może też dojść do zaburzeń narcystycznych, bo trwają one całe życie w silnym związku podszytym fascynacją i miłością, a tym samym - rywalizacją o odrębność i samodzielność. Młodzieńcze życie bliźniąt (trudny okres dojrzewania) może ocierać się o kontekst erotyczny.

Bliźniakom jednojajowym sprawia trudność wchodzenie w relacje małżeńskie, a raczej - gdy jedno z bliźniąt zakłada rodzinę, drugie może poczuć się porzucone, oszukane, zdradzone i zazdrosne. 

Niekiedy tylko jedno dziecko z ciąży bliźniaczej potrafi z zadowalającym skutkiem ułożyć sobie życie partnerskie, a drugie zatraca się i poświęca danej dziedzinie: nauce, polityce, władzy. Wiele zależy od modelu wychowania rodzicielskiego oraz prób implementowania w dzieciach różnych zainteresowań i wprowadzania ich do odrębnych środowisk (np. zapisywanie dzieci na różne zajęcia dodatkowe), by nie czuły się zespolone. Warto rozważyć umieszczenie bliźniąt w różnych klasach w szkole oraz w miarę możliwości - udostępnić im dwa osobne pokoje w domu. 

Treść artykułu na podstawie tekstu pierwotnie opublikowanego 28.02.2011 na zlecenie Edipresse, w oparciu o konsultację z dr Kaliną Wysocką-Dubielecką.

Czytaj także: Jak dbać o bliźniakiJak przebiega ciąża bliźniaczaJak wychowywać bliźnięta