Kanony piękna nie są naturalne. Odzwierciedlają społeczne lęki

Pamiętasz Insta girl? Mocny kontur, pełne, obrysowane usta, gęste brwi, perfekcyjnie matowa cera i figura o mocno zaokrąglonych kształtach. Dziewczyny w typie Kim Kardashain były uważane za najpiękniejsze, a jej figura stała się wizualnym celem dla milionów kobiet na całym świecie. Dziś coraz częściej słyszymy o “powrocie do naturalności”. Wciąż najsilniejszym trendem jest estetyka clean girl, z subtelnym makijażem, gładką skórą z efektem glass skin oraz szczupłą, wysportowaną sylwetką. Dziewczyny rozpuszczają wypełniacze, zamiast bronzera wybierają róż, a w internecie zachwycają się “efortless beauty”, czyli urodą, która ma wyglądać tak, jakby nie wymagała żadnego wysiłku.

Te same dziewczyny, które kiedyś marzyły o sylwetce pełnej klepsydry, dzisiaj wolą smuklejsze, bardziej sportowe ciała. Jako społeczeństwo jeszcze niedawno promowaliśmy coś zupełnie innego. To doprowadza nas do bardzo ważnego wniosku: kanony piękna to nie “natura”. To społeczny konstrukt, który nie jest uniwersalny i stały. Zmienia się gwałtownie i robi to często. To, co uznajemy za atrakcyjne, jest w ogromnym stopniu konstruowane społecznie.

Kanony tworzą kultura, media, przemysł beauty, ekonomia i zbiorowe lęki epoki. Nasza potrzeba poprawiania wyglądu mówi więc mniej o próżności, a więcej o świecie, w którym funkcjonujemy.

Piękno jako twór kulturowy

Ostatnia zmiana w kanonie urody to nie jest odosobnione zjawisko. Wystarczy spojrzeć na historię, by zobaczyć, jak bardzo zmienne są wyobrażenia o tym, jak powinna wygląda idealna twarz i ciało.

Renesans? Za najbardziej atrakcyjne uważane były kobiety o pełnych kształtach. Wystarczy spojrzeć na obrazy Boticellego czy Tycjana, aby zauważyć, że współczesna kultura fitness nie uznałaby ich za najpiękniejsze. A w tamtych czasach miękkie, delikatne ciało oznaczało wysoki status społeczny, zdrowie i dobrobyt. Szczupłość kojarzono raczej z biedą lub chorobą.

Przejdźmy dalej. Wiek XIX przyniósł nam gorsety i ekstremalnie wąskie talie. Kobiece ciało zaczęto modelować zgodnie z konkretnym estetycznym wzorem i to często kosztem zdrowia. Omdlenia wywołane uciskiem gorsetu były czymś powszechnym, ale społeczna presja była silniejsza niż fizyczny dyskomfort.

Lata 20. XX wieku przyniosły z kolei fascynację sylwetką chłopięcą. Mały biust, wąskie biodra, niemal androgeniczny wygląd. Kobiety obcinały włosy, spłaszczały piersi i odrzucały wcześniejszy ideał figury.

Potem przyszły lata 50. i powrót klepsydry. Seksapil Marilyn Monroe czy Sophii Loren opierał się na podkreślonych krągłościach. Kobiece ciało znów miało być miękkie, zmysłowe i wyraźnie zaokrąglone.

W latach 90. nastąpił kolejny zwrot. Popularność zdobyła skrajna szczupłość, blada cera, wystające kości, zmęczony wygląd. Kate Moss stała się symbolem epoki, w której atrakcyjność zaczęto utożsamiać z kruchością i niedostępnością.

Potem pojawiły się media społecznościowe i kultura influencerów. W latach 2010. dominowała sylwetka typu hourglass: bardzo wąska talia, duże pośladki i pełne usta. Popularność medycyny estetycznej oraz aplikacji do edycji zdjęć sprawiła, że kanon piękna zaczął być nie tylko trudny do osiągnięcia. On istniał jedynie za filtrami.

Dziś znów obserwujemy zmianę kierunku. Powoli wraca moda na bardzo szczupłe sylwetki. Za piękne uważane jest wysportowane, ale nadal smukłe ciało, a w trendach powoli znów przebija się szczupłość rodem z lat 90. Dziewczyny nie chcą być jak Kim Kardashian, ale jak Hailey Bieber.

To pokazuje, że piękno to konstrukt, któremu się poddajemy. Kiedy męczy nas poprzedni ideał, przychodzi pora buntu i promowanie nowego typu wyglądu.

Trendy beauty działają jak wahadło

Kanony urody zmieniają się często na zasadzie kontrastu wobec poprzednio modnej estetyki. Gdy jakiś trend osiąga punkt przesytu, rynek zaczyna promować jego przeciwieństwo.

Tak było z ustami. Jeszcze w latach 90. modne były raczej cienkie, subtelne wargi. Potem przyszła era Kylie Jenner i obsesja na punkcie bardzo dużych ust, a wypełniacze stały niesamowicie popularne. Dziś coraz więcej osób rozpuszcza wcześniej podany kwas hialuronowy, a internet promuje bardziej naturalny wygląd.

Podobnie wygląda historia brwi. Najpierw modne były cienkie kreski znane z początku lat 2000., później przyszła moda na mocne, geometryczne i wyrysowane brwi. Obecnie dominują bardziej miękkie i naturalne łuki.

To samo dotyczy skóry. Przez lata branża beauty promowała idealnie matową cerę i mocne krycie. Dziś króluje glass skin, czyli świetlista, nawilżona i wyglądająca niemal jak tafla szkła twarz. Co ciekawe, obie estetyki są równie trudne do osiągnięcia bez odpowiednich kosmetyków, filtrów lub zabiegów.

Włosy również podlegają cyklicznym zmianom. Były czasy obsesyjnego prostowania, później pojawił się ruch promujący naturalne loki. Raz modne są chłodne blondy, innym razem ciemne, “zdrowe” włosy w stylu old money.

Zmienia się nawet podejście do opalenizny. W latach 2000. mocno opalone ciało było symbolem atrakcyjności i luksusu. Dziś coraz częściej status społeczny komunikuje dbałość o skórę, SPF i unikanie słońca.

Ciało również funkcjonuje według logiki trendów. Najpierw kult fitnessu i bardzo umięśnionej sylwetki, potem body positivity i większa akceptacja różnorodności, a dziś znów powrót do bardzo szczupłych figur lansowanych przez modę i popkulturę.

Wbrew pozorom te zmiany nie są przypadkowe. Rynek potrzebuje nieustannej rotacji ideałów, bo tylko wtedy może stale sprzedawać nowe produkty, zabiegi i aspiracje.

Kto korzysta z naszej niepewności?

Współczesny świat urody działa według prostego mechanizmu: najpierw tworzy problem, potem oferuje rozwiązanie. Możliwości jest bardzo dużo. Usłyszysz, że zmarszczki są oznaką zaniedbania. Później podsuwane są rozwiązania: specjalne diety, suplementy, pielęgnacja czy medycyna estetyczna. Na każdy z naszych problemów podsyłane są nam kolejne procedury pozwalające udoskonalić swoje ciało i zbliżyć je do kanonu.

W efekcie nasz wygląd to niekończący się projekt, który, pod wpływem presji, chcemy ciągle udoskonalać pod obowiązujące (i ciągle zmieniające się) trendy.

Nie chodzi nawet tylko o sam sposób malowania się czy ubierania. Z naszym ciałem możemy zrobić o wiele więcej rzeczy. Począwszy od treningów, aż poprzez bardziej zdecydowane ingerencje w sylwetkę czy twarz.

Co ważne, współczesne standardy urody są często wewnętrznie sprzeczne. Kobieta ma wyglądać młodo, ale naturalnie. Ma być szczupła, ale jednocześnie mieć odpowiednie krągłości. Ma wyglądać, jakby nie miała grama makijażu, choć ten efekt wymaga często kilkunastu kosmetyków i kosztownych zabiegów.

To tworzy stan permanentnego niedosytu. Ideał jest ruchomy i praktycznie nieosiągalny, ponieważ właśnie na tym opiera się ekonomia rynku beauty.

Dawniej kanony piękna zmieniały się co dekadę. Dziś potrafią zmieniać się co kilka miesięcy. Zauważ, o ile szybciej przeżywamy zwroty w tym, co uważane jest za pięne. Media społecznościowe radykalnie przyspieszyły rotację trendów. TikTok i Instagram działają jak maszyny produkujące nowe kompleksy i nowe aspiracje. Jednego tygodnia viralem jest “clean girl aesthetic”, chwilę później “mob wife aesthetic”, potem “old money beauty”, a następnie “soft girl”.

Każdy z tych nurtów to nie tylko wygląd, ale także styl życia i… określona tożasamość społeczna. To sprawia, że wygląd idzie w parze z konkretnym wzorcem zachowań, które stają się nieodłączną częścią kanonu.

Algorytmy dodatkowo wzmacniają presję poprzez promowanie konkretnych twarzy i sylwetek. Powstaje zjawisko określane jako “same face syndrome”. Influencerki zaczynają wyglądać podobnie: identyczne usta, szczęka, ten sam nos i ten sam sposób konturowania twarzy.

Trzeba przyznać, że jesteśmy w naprawdę ciekawym punkcie. Z jednej strony słyszymy o potrzebie indywidualizmu, a z drugiej mamy totalną estetyczną uniformizację.

Dodatkowo media społecznościowe zacierają granicę między rzeczywistością a cyfrową kreacją. Filtry wygładzające skórę, zmieniające proporcje twarzy czy powiększające oczy sprawiają, że coraz więcej osób porównuje się nie do realnych ludzi, ale do cyfrowo zmodyfikowanych wersji człowieka.

Psychologowie coraz częściej mówią o zjawisku dysmorfofobii snapchatowej, która polega na obsesyjnym porównywaniu swoich zdjęć z nałożonym filtrem do lustrzanego odbicia. Ten stan może prowadzić do poważnych skutków zarówno dotyczących zdrowia psychicznego, jak i przesady związanej z ulepszaniem wyglądu poprzez medycynę estetyczną. Wszystko po to, aby doścignąć sztucznie wykreowany ideał.

Kanon piękna to lustrzane odbicie społecznych lęków

Standardy urody nie mówią wyłącznie o estetyce. Bardzo często pokazują dominujące niepokoje społeczne. Dla przykładu: kult młodości jest silnie związany z lękiem przed starzeniem i utratą wartości. Szczególnie kobiety są uczone, że atrakcyjność jest ich społecznym kapitałem, dlatego proces starzenia bywa przedstawiany niemal jak osobista porażka.

Moda na szczupłość często nasila się w okresach niepewności ekonomicznej i społecznej. Smukłe ciało symbolizuje kontrolę, dyscyplinę i samokontrolę, czyli cechy szczególnie cenione w kulturach nastawionych na produktywność.

Z kolei popularność wellness i “clean life” pokazuje współczesną obsesję na punkcie zdrowia, wydajności i samodoskonalenia. Dbanie o siebie coraz częściej przestaje być formą troski, a staje się moralnym obowiązkiem.

W tym sensie wygląd działa jak język społeczny. Poprzez ciało komunikujemy status, przynależność klasową, styl życia i zgodność z aktualnymi normami kulturowymi.

Komercjalizacja naturalności

Możesz powiedzieć, że ciebie to nie dotyczy, że chcesz być naturalna i nie dążysz do kanonu. To jest jeden z największych paradoksów współczesnej kultury: obecnie nawet naturalność została skomercjalizowana i też stanowi “wzór” w którym należy jakoś wyglądać.

Nawet estetyki, które skupiają się na minimalizmie czy prostocie w wyglądzie, wymagają potężnych nakładów finansowych. Efortless, clean beauty, wellness, quiet luxury – te wszystkie trendy oznaczają niewidoczną ingerencję w wygląd. By nie musieć nosić grubej warstwy podkładu, chodzimy na zabiegi poprawiające cerę, aby nie malować codziennie brwi, wykonujemy makijaż permanentny, aby nie opalać się na słońcu, stosujemy samoopalacze lub chodzimy np. na opalanie natryskowe.

Warto zwrócić także uwagę na to, jak kobiety wybierają swoje "role model". Gwiazdy czy influencerki to osoby, które uważamy za ideał godny doścignięcia. Podglądamy, czego używają, co jedzą, jak żyją, jak się wypowiadają, ubierają, malują. Dzięki temu, jak je postrzegamy, ich media społecznościowe stają się idealnym miejscem do reklam. W taki sposób skomercjalizować można wszystko. Także naturalność.

Czy istnieje obiektywne piękno?

Tu warto się zastanowić, czy skoro kanon jest sztucznym społecznym tworem, może w ogóle istnieć obiektywne piękno.

Niektórzy mówią, że owszem. Są takie detale wyglądu, które będą uważane za atrakcyjne, np. symetria twarzy. Jednak nawet takie “uniwersalne” cechy są przetwarzane i interpretowane przez kulturę, więc byłabym bardzo ostrożna w takich stwierdzeniach.

Biologia nie tłumaczy przecież, dlaczego raz modne są bardzo cienkie brwi, a innym razem grube. Nie wyjaśnia fascynacji skrajnie opalonym ciałem ani tego, dlaczego konkretne proporcje ust czy sylwetki stają się nagle globalnym trendem. To kultura wybiera, które cechy uzna za pożądane i jak intensywnie będzie je promować.

W praktyce oznacza to, że większość naszych kompleksów nie jest “naturalna”. Są produktem konkretnego momentu historycznego i konkretnego rynku.

Piękno to ruchomy cel, którego nigdy nie dościgniesz

Problemem nie jest wcale chęć wygladania atrakcyjnie. Każda z nas chce się podobać innym i sobie. Nasz wygląd to również sposób na wyrażenie siebie. Problematyczne natomiast jest nieustanne podążanie za celem, którego nigdy tak naprawdę nie da się osiągnąć. Z prostej przyczyny. Zanim go osiągniesz, może się okazać, że już wcale nie wyglądasz atrakcyjnie, bo zmienił się trend.

Kiedy już oswajamy się z jednym kanonem, następuje zmiana. Kultura obecnie działa bardzo szybko, a trendy – równie szybko – się nudzą.

Kanony piękna nie są więc neutralnym odbiciem ludzkiego gustu. Są mechanizmem społecznym, ekonomicznym i kulturowym. Pokazują, czego boi się społeczeństwo, co uważa za statusowe i na czym można zarobić. Bardzo dobrze jest zdać sobie z tego sprawę, nim wpadnie się w ich pułapkę i będzie próbowało dopasować się do wybranego “szablonu” piękna.

Czytaj także: