Nawał, zastój, zapalenie piersi fot. Adobe Stock

Nawał, zastój, zapalenie piersi - jak je rozróżnić i jak sobie pomóc

Nawał, zastój, zapalenie piersi - młoda mama na początku karmienia piersią zapozna się przynajmniej z 1 z tych słów. Nawał towarzyszy każdej kobiecie po porodzie, zastój pokarmu zdarza się bardzo często, a zapalenie piersi wymaga już leczenia farmakologicznego.
Edyta Liebert / 18.02.2020 12:48
Nawał, zastój, zapalenie piersi fot. Adobe Stock
Czas laktacji to okres, w którym kobieta może zmagać się z szeregiem dolegliwości fizycznych i psychicznych, a najbardziej bolesne i generujące problemy z karmieniem piersią, to zastój pokarmu i zapalenie piersi, które mogą być efektem nieumiejętnego reagowania na nawał mleka.
 
Spis treści:
  1. Co to jest nawał pokarmu - objawy i postępowanie
  2. Co to jest zastój pokarmu - objawy i postępowanie
  3. Co to jest zapalenie piersi - objawy i postępowanie

Co to jest nawał pokarmu?

Nawał pokarmu, nawał mleczny - jest to z definicji sytuacja występująca w 1. tygodniu po porodzie, kiedy dochodzi do nadprodukcji mleka w piersiach.To fizjologiczny stan, który wiąże się z nagłym rozpoczęciem laktacji przy jednoczesnym małym zapotrzebowaniu maluszka na pokarm. 

Nawał pokarmu - jak się wtedy czujesz

Piersi są napięte i twarde jak kamienie. Bardzo bolesne i ciężkie - nie jest realne leżenie na plecach, bo ciężar biustu niemalże „rozchodzi się” w dwie strony. Możesz mieć wrażenie, że piersi zaraz pękną. Z sutków ucieka mleko z powodu jego nadmiaru. 
 
Cechą charakterystyczną nawału jest to, że obie piersi są ciężkie i obolałe, nie ma konkretnego miejsca w ich obrębie, gdzie czujesz np. guz, lecz są po prostu jak kamienie. 
 
Sytuacja powinna się unormować i piersi zaczną produkować tyle pokarmu, ile dziecko będzie w stanie zjeść, ale nie możesz zostawić tej sytuacji sama sobie. Nadwyżki pokarmu w teorii mają wrócić do krwioobiegu i organizm dostaje sygnał, że ma produkować mniej mleka.

Jak sobie pomóc przy nawale mleka?

W praktyce może dojść do zastoju pokarmu, dlatego konieczna jest reakcja. Młoda mama śpi mało i ma częste przerwy na karmienie, ale między karmieniami piersi mogą być twarde i nieopróżnione, dlatego warto odciągać pokarm ręcznie w tzw. międzyczasie - dosłownie kilkanaście kropel po to, by piersi nie zostały pozostawione same sobie.
 
Przystawiaj noworodka do piersi ok. 8-10 razy dziennie - tak, jak potrzebuje dziecko, a nawet proponuj częściej. Nie podawaj dziecku mleka butelką w tym czasie. 
 
Na dolegliwości bólowe przy nawale stosuj:
  • karmienie na żądanie,
  • masaż piersi przed karmieniem,
  • ciepłe okłady ułatwiające wypływ nadmiaru pokarmu z piersi,
  • chłodne okłady po karmieniu,
  • delikatne odciąganie ręczne w razie potrzeby,
  • okłady na piersi ze zgniecionych liści kapusty schłodzonych wcześniej w lodówce i owiniętych folią elastyczną – po karmieniu.

Co to jest zastój pokarmu?

Zastój pokarmu występuje zwykle w 1 piersi. To wyczuwalny guzek lub grudka mleka, a okolice tego „guzika” są zaczerwienione i bolesne. Zastój pokarmu dotyczy ok. 50% kobiet w naszej szerokości geograficznej.
 
Zastój pokarmu towarzyszy kobietom najczęściej w okresie połogu, kiedy stabilizuje się laktacja i kiedy bardzo łatwo o niedopatrzenie. Niemniej jednak może pojawić się też w trakcie karmienia, gdy np. pierś uciska za mały stanik lub gdy młoda mama zaśnie w niewłaściwej pozycji.
 
Zastój pokarmu może też się pojawić, gdy kobieta żegna się z karmieniem i chce odstawić dziecko od piersi - wiele mam zgłasza się do doradców laktacyjnych i lekarzy ginekologów, że wyczuwają podczas samobadania piersi guzki. To często pozostałości po mleku. 

Przyczyny zastoju w piersi

  • odstawienie od piersi,
  • ucisk przewodów mlecznych (np. podczas snu),
  • obrzęk,
  • nieopróżnianie piersi,
  • krótkie wędzidełko u dziecka,
  • problemy z napięciem mięśniowym dziecka,
  • nieefektywne ssanie piersi,
  • złe przystawianie dziecka do piersi,
  • karmienie naprzemienne,
  • podawanie smoczka,
  • ząbkowanie u dziecka,
  • zmiana rytmu dnia i nocy dziecka,
  • źle dobrana bielizna,
  • niewygodna odzież,
  • stres,
  • spadek odporności oraz infekcje.
Zastój pokarmu - jak się wtedy czujesz?
Kiedy możesz podejrzewać, że masz zastój pokarmu w piersiach? Często jest to wyczuwalne nawet podczas chodzenia, np. kiedy ocierasz ręką i pierś i zastój jest z boku piersi (najczęstsza lokalizacja).
 
Będzie temu towarzyszyć kłujący ból, zaczerwienienie i obrzęk. To miejsce będzie też cieplejsze, a dziecko może bardziej się denerwować podczas karmienia tą piersią, bo zatkany kanalik to mniej wypływającego mleka.
 
Może wystąpić temperatura do 38°C oraz problemy z odciąganiem mleka ze względu na zmniejszenie jego podaży lub zagęszczenie się go. 
Zastój pokarmu - jak sobie pomóc
  • Nie przestawaj karmić i nie ograniczaj karmień - zagryź zęby, bo dziecko najlepiej odciągnie pokarm.
  • Możesz po karmieniu wdrożyć odciąganie laktatorem - zwiększy to podaż, ale jeśli maluch ssie nieefektywnie, warto opróżnić pierś przez kilka minut w systemie naprzemiennym z drugą piersią. 
  • Nawadniaj się i odpoczywaj, ale nie musisz leżeć: pamiętaj tylko, by nie doprowadzić do żadnego urazu tej piersi i dbaj też o tę drugą.
  • Karmienie dziecka zawsze rozpoczynaj od chorej piersi.
  • Możesz stosować ibuprofen – przeciwbólowo i przeciwzapalnie lub inny lek przeciwzapalny - dawkowanie skonsultuj z lekarzem, nawet internistą. Jeśli odciągasz mleko i bierzesz leki - nie zamrażaj go, tylko wylej.
  • Przed karmieniem delikatnie masuj pierś i ogrzej ciepłym ręcznikiem lub wodą, a po karmieniu stosuj zimny okład (jak przy nawale). 

Co to jest zapalenie piersi

Zapalenie piersi najczęściej jest pokłosiem zastoju, w którym wytworzył się stan zapalny. Podobnie jak zastój, może mieć charakter powtarzalny i występować nawet wtedy, gdy laktacja jest ustabilizowana. Jeśli tak się dzieje - doradca laktacyjny może zasugerować posiew pokarmu żeby sprawdzić, czy nie powoduje go bakteria. 

Przyczyny zapalenia piersi

  • niedrożność,
  • infekcja,
  • w następstwie zastoju mlecznego,
  • poranione brodawki,
  • hospitalizacja,
  • infekcja brodawki sutkowej.

Zapalenie piersi - jak się wtedy czujesz

Obok nawału i zastoju, zapalenie piersi odczuwa się bardziej intensywnie - ból może promieniować, uniemożliwiać np. ruch ręką czy noszenie dziecka na rekach. Przy zapaleniu piersi mogą występować czerwone smugi na skórze, bardzo często - wyraźne obrzmienie, bardzo silny ból.
 
W przypadku zapalenia piersi masz do czynienia z podwyższoną temperaturą piersi
i gorączka powyżej 38,5°C. Towarzyszą jej dreszcze. Pokarm z piersi może być bardzo gęsty i słony - dziecko może odrzucać tę pierś. W kiepskich przypadkach mleko zawiera ropę lub krew

Zapalenie piersi - jak sobie pomóc

  • odpoczywaj (jak w przypadku choroby) z dzieckiem przy piersi,
  • pamiętaj, aby pić dużo wody,
  • przystawiaj dziecko tak, by najbardziej efektywnie pomagało ci ściągąć mleko z tkliwego rejonu: broda dziecka powinna być po stronie zatoru,
  • stymuluj dziecko do aktywnego ssania głaskaniem, a podczas karmienia głaszcz pierś z lekkim uciskiem w stronę brodawki po miejscu z zapaleniem,
  • po karmieniu stosuj zimne okłady,
  • regularnie, nie rzadziej niż co 2 godziny, karm dziecko zaczynając od chorej piersi i nie pozwól, by pomijało drugą - nie może tam dojść do zastoju,
  • zacznij brać ibuprofen - działa przeciwzapalnie w przeciwieństwie do paracetamolu,
  • zapisz się do lekarza - możliwe, że będzie konieczna antybiotykoterapia,
  • rozgrzewaj pierś przed karmieniem, a między nimi stosuj zmiażdżony i uprzednio schłodzony liść kapusty i przykładaj go do miejsca zajętego zapaleniem.
Jest szansa, że zapalenie piersi się zatrzyma w ciągu doby po zastosowaniu leczenia. Jednak jeśli objawy nie ustępują, lekarz przepisze bezpieczny antybiotyk do stosowania przez 7 lub 10 dni. Nie odstawiaj dziecka od piersi na ten czas! Może być ono płaczliwe i rozdrażnione, ale nie dawaj za wygraną. 
 
Pamiętaj, że nawet jeśli objawy ustąpią w trakcie antybiotykoterapii, konieczne jest pełne leczenie, bo zapalenie piersi ma tendencję do nawracania. Skonsultuj się też z doradcą laktacyjnym.

Uzupełnij swoją wiedzę: