Testament: jak sporządzić

Testament był, jest i będzie jedną z najważniejszych instytucji prawnych stworzonych przez człowieka. Testament to nasze ostatnie w życiu oświadczenie woli, to czynność za życia na wypadek śmierci. Nie sposób odmówić testamentowi nadzwyczajnej roli społecznej jaką spełnia
/ 30.05.2009 11:24
Testament był, jest i będzie jedną z najważniejszych instytucji prawnych stworzonych przez człowieka. Testament to nasze ostatnie w życiu oświadczenie woli, to czynność za życia na wypadek śmierci. Nie sposób odmówić testamentowi nadzwyczajnej roli społecznej jaką spełnia.

Niniejszy artykuł powstał z myślą o tych wszystkich, którzy chcą napisać testament. Nie jest to tekst wyczerpujący – sam problem spadków jest zbyt rozległy na jeden tekst. Jednak postaram się przedstawić tutaj poszczególne rodzaje testamentów oraz na podstawie rozległego orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazać sytuacje w jakich dana forma jest dopuszczalna i w jakich dopuszczalna nie jest.

Testamenty zwykłe

Prawo przewiduje dwa rodzaje testamentów – zwykłe i szczególne. W pierwszym wypadku ich ważność zależy tylko od spełnienia odpowiednich warunków zastrzeżonych w Kodeksie Cywilnym. W drugim wypadku muszą zaistnieć okoliczności dodatkowe – nazwijmy je zewnętrznymi.

W tej części omówię testamenty zwykłe. Zacznę od najbardziej klasycznego:

Testament holograficzny


Testament holograficzny nazywany jest również testamentem własnoręcznym. Istnieją następujące zastrzeżenia dotyczące sporządzenia go:
a) musi być napisany w całości pismem ręcznym
b) należy go podpisać i opatrzyć datą
Brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu jeżeli nie ma wątpliwości co do:
  • zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu
  • treści testamentu
  • wzajemnego stosunku kilku testamentów (tzn. jeśli jest kilka różnych testamentów, nie może być wątpliwości co do tego, który z nich jest ostateczny)
Testament: jak sporządzić
Należy zaznaczyć, że:
  • nawet jeśli testament własnoręczny zaginie, lecz spadkobierca jest w posiadaniu kserokopii dokumentu i jest w stanie udowodnić w trakcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku fakt jego sporządzenia, ważność oraz treść rozporządzenia, wtedy uznaje się, że testament jest ważny
  • należy pamiętać o złożeniu podpisu pod treścią testamentu – w innym wypadku w trakcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku trzeba będzie wykazać związek pomiędzy podpisem a treścią rozporządzenia
  • ważny będzie testament jeśli miał on formę listu w którym osoba sporządzająca testament wyraziła swoją wolę i podpisała list tylko za pomocą wyrazu określającego stosunek rodzinny (np. Wujek, Dziadek etc.)
  • tak samo ważny będzie testament w formie listu jeśli spadkodawca podpisał się tylko imieniem – taki podpis musi być uzasadniony przez stosunki pomiędzy spadkodawcą a spadkobiercą
Testament notarialny

Testament można złożyć u notariusza. Nie różni się niczym od testamentu holograficznego poza notarialnym potwierdzeniem jego prawdziwości.

Testament alograficzny

Ten testament jest składany wobec konkretnego organu gminy w obecności świadków. Aby go sporządzić w tej formie należy:
  • w obecności dwóch świadków oświadczyć swoją ostatnią wolę wobec wójta (lub burmistrza lub prezydenta miasta) albo starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego
  • sporządza się protokół zawierający oświadczenie, protokół jest opatrzony datą jego sporządzenia; protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków
  • protokół musi być podpisany przez spadkodawcę (jeśli spadkodawca nie może go podpisać, zaznacza się w protokole dlaczego brakło podpisu)
  • w ten sposób nie mogą sporządzić testamentu osoby głuche lub nieme

Sąd Najwyższy orzekł, że nieważny jest testament sporządzony przed sekretarzem gminy skazanym prawomocnym wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania. Oznacza to, że ta zasada rozciąga się na wszystkie wymienione wcześniej organy.

Testamenty szczególne

Testamenty szczególne mogą być złożone tylko w konkretnej sytuacji przez konkretne osoby. Testament taki nie jest też bezterminowy. Są one ważne przez sześć miesięcy od ustania okoliczności, które spowodowały, że testament musiał być złożony w takiej formie (np. żołnierz sporządzający testament w specjalnym trybie ponieważ jego życie było zagrożone wyzdrowiał, został wyleczony i nie grozi mu niebezpieczeństwo – testament będzie ważny przez sześć miesięcy od momentu gdy lekarze orzekli, że nie ma zagrożenia dla życia).

Testament ustny i testament ustny w trakcie podróży statkiem morskim lub powietrznym

Testament ustny można złożyć, kiedy zachodzą następujące przesłanki:
  • istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy
  • albo jeśli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe albo bardzo utrudnione

Wtedy spadkodawca może oświadczyć swoją ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.

Należy przy tym sprecyzować kilka istotnych faktów:
  1. Zamiar samobójczy nie jest uznawany za usprawiedliwiający obawę rychłej śmierci.
  2. Obawa rychłej śmierci to nie tylko obiektywna ocena stanu zdrowia ale również subiektywne przekonanie spadkodawcy co do rychłego zgonu.
  3. Jeśli jakiś stan chorobowy prowadzi do zgonu (np. nieuleczalna choroba) to za obawę rychłej śmierci będzie uznany stan nagłego pogorszenia się sytuacji.
  4. Ważny jest tutaj aspekt ustnego ujawnienia woli przez spadkodawcę.
Treść takiego testamentu powinna być spisana przez jednego ze świadków lub przez osobę trzecią (osoba trzecia powinna spełniać kryteria niezbędne dla świadka – o tym dalej) w przeciągu roku od złożenia oświadczenia przez spadkodawcę. Należy podać miejsce i datę oświadczenia oraz miejsce i daty sporządzenia pisma a samo pismo powinien podpisać spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. Jeśli jednak spadkodawca umrze przed spisaniem testamentu, treść testamentu może być stwierdzona w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeśli przesłuchanie jednego ze świadków jest niemożliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może uznać, że zgodne zeznania dwóch świadków są wystarczające.

W trakcie podróży statkiem lub samolotem można złożyć podobne oświadczenie przed dowódcą lub jego zastępcą. Osoba ta spisuje wolę spadkodawcy w obecności dwóch świadków, następnie wszyscy powinni to oświadczenie podpisać. Na tak sporządzonym testamencie należy podać datę spisania. Jeśli spadkodawca nie jest w stanie podpisać pisma, należy podać w nim przyczynę braku podpisu. Jeśli zachowanie takiej formy nie jest możliwe, wtedy można złożyć normalne oświadczenie ustne.

Testament żołnierza

Jest to ostatni rodzaj testamentu wymieniony w Kodeksie Cywilnym, aczkolwiek jest regulowany przez rozporządzenie Ministra Obrony. Oto przesłanki:

  1. Sporządzić ten rodzaj testamentu można tylko w czasie wojny, mobilizacji lub przebywania w niewoli.
  2. Testament taki mogą sporządzić następujące osoby: żołnierze Sił Zbrojnych pełniący czynną służbę wojskową, pracownicy cywilni zatrudnieni w Siłach Zbrojnych, osoby cywilne towarzyszące Siłom Zbrojnym:
  • członkowie personelu Polskiego Czerwonego Krzyża oraz innych stowarzyszeń udzielających pomocy wojskowej służbie zdrowia
  • osoby wykonujące czynności duszpasterskie w Siłach Zbrojnych
  • członkowie służb pomocniczych i inne osoby wykonujące świadczenia osobiste na rzecz Sił Zbrojnych
  • przez inne osoby cywilne znajdujące się na obszarze będącym pod wyłącznym zarządem organów wojskowych albo przebywające na samolocie należącym do Sił Zbrojnych albo na statku wodnym należącym do Marynarki Wojennej

Testament można złożyć przed:
  1. sędzią wojskowym.
  2. dwoma świadkami – wtedy jest wymagany podpis spadkodawcy i świadków
  3. trzema świadkami – wtedy jest wymagany podpis wszystkich trzech świadków
  4. jeśli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy (rana, choroba, inne szczególne przyczyny) wtedy testament może być złożony przed dwoma świadkami, którzy nie muszą być jednocześnie obecni

Kto nie może być świadkiem

Kodeks Cywilny przewiduje ograniczenia co do tego, kto może być świadkiem. Tak więc świadkiem nie może być:
  1. ten, kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych (np. nieletni, ubezwłasnowolniony częściowo czy w pełni)
  2. niewidomy, głuchy lub niemy
  3. ten, kto nie może czytać i pisać
  4. ten, kto nie włada językiem w którym spadkodawca sporządza testament
  5. skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania
  6. osoba, dla której w testamencie przewidziano jakąkolwiek korzyść
  7. małżonek spadkodawcy, jego krewni, powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nim w stosunku przysposobienia (adoptowany lub ten, który adoptował)
  8. w wypadku pkt. 6 i 7 spadek jest nieważny tylko co do korzyści przewidzianej dla tej osoby

Michał Jezierski
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (5)
/06.02.2017 10:44
Sformułować testament tak aby później nie było problemów, aby nikt go nie podważył ani nic... Pani Jolanta Cejrowska- notariusz, u której byłam poradziła sobie z tym. Nie mieliśmy żadnych problemów. Sprawdzaliśmy nawet u adwokata co o tym testamencie myśli i jesteśmy zadowoleni.
/19.12.2016 08:49
Ja swój testament spisałam w kancelarii Pani Cejrowskiej. Tak na wszelki wypadek, gdyby po mojej śmierci zgłosiły się dzieci z poprzedniego małżeństwo mojego ex. przynajmniej nikt go nie podważy.
/22.07.2011 16:42
jak sporządzić testament
POKAŻ KOMENTARZE (2)