„Założyłam z ukochanym wspólne konto, żeby oszczędzać. Ja ciułałam każdą złotówkę, a on się dobrze bawił za moją kasę”

Kiedy zdecydowaliśmy się na wspólne konto, poczułam coś na kształt dumy. Jakby to był dowód, że już nie jesteśmy „na próbę”, że potrafimy być dorośli razem. Wtedy nie przyszło mi do głowy, że liczby potrafią mówić więcej o relacji niż słowa, a cisza przy przelewach bywa głośniejsza niż kłótnie.

Tylko ja byłam odpowiedzialna

Pomysł wyszedł ode mnie, choć dziś trudno mi przyznać to bez lekkiego ukłucia wstydu. Siedzieliśmy przy kuchennym stole, między kubkiem herbaty a otwartym laptopem.

– Może załóżmy jedno wspólne konto? – rzuciłam niby od niechcenia. – Będzie prościej z rachunkami.

Dominik spojrzał na mnie z uznaniem, tym swoim spokojnym uśmiechem.

– Jasne. To nawet brzmi… odpowiedzialnie.

To słowo zapamiętałam szczególnie. Odpowiedzialnie. Wtedy wydawało mi się, że dotyczy nas obojga.

Pierwsze tygodnie były nawet przyjemne. Przelew na czynsz, opłaty, zakupy – wszystko w jednym miejscu. Siadałam wieczorami z telefonem w ręku, sprawdzając, czy wszystko się zgadza. Dominik w tym czasie oglądał coś w tle, czasem rzucał:

– Daj znać, ile wyszło.

Dawałam znać. Zawsze. Z czasem zauważyłam, że to ja pamiętam o terminach. Ja ustawiam przypomnienia. Ja odkładam swoje drobne zachcianki, bo „w tym miesiącu było trochę więcej wydatków”. Gdy w sklepie brałam do ręki coś tylko dla siebie, często odkładałam to z powrotem na półkę.

– Po co ci to? – pytałam sama siebie. – Przecież to niepotrzebne.

Dominik nie musiał sobie zadawać takich pytań. Jeśli coś kupował, było oczywiste, że ma ku temu powód. Nowe słuchawki, lepsza myszka, kolejna rzecz „do pracy” albo „żeby było wygodniej”.

– Spokojnie – mówił, gdy czasem wspominałam o budżecie. – Ogarnie się. Przecież mamy zapas.

„Mamy” brzmiało dobrze, ale to ja wiedziałam, jaki to zapas i z czego się wziął. Z mojej rezygnacji z nowej kurtki. Z tego, że znów odłożyłam wizytę u fryzjera na następny miesiąc.

Nie było w tym jawnej niesprawiedliwości. Nikt mnie do tego nie zmuszał. Może właśnie to było najtrudniejsze do uchwycenia. Wszystko działo się cicho, bez sprzeciwu, jakby odpowiedzialność sama przypisała się do mojego imienia.

Patrzyłam czasem na Dominika i myślałam, że on naprawdę wierzy, że pieniądze po prostu są. Jak prąd w gniazdku. A ja pilnuję, żeby nie wysiadły bezpieczniki. Jeszcze wtedy mówiłam sobie, że tak właśnie wygląda dorosłość. Że ktoś musi trzymać rękę na pulsie. Nie zastanawiałam się tylko, dlaczego zawsze jestem to ja.

Miał dojrzałe podejście do prezentów

To Dominik pierwszy poruszył temat walentynek, jakby chodziło o coś zupełnie technicznego.

– Wiesz co – powiedział, mieszając łyżeczką herbatę – może w tym roku nic sobie nie kupujmy? Przecież i tak to nasze wspólne pieniądze. Bez sensu robić sztuczne prezenty.

Skinęłam głową niemal odruchowo.

– Jasne. Masz rację – odpowiedziałam szybciej, niż zdążyłam się zastanowić.

„Dojrzałe podejście” – tak to nazwał chwilę później. Uśmiechnął się, jakby właśnie odhaczył kolejny punkt na liście odpowiedzialnego życia. Ja też się uśmiechnęłam, choć w środku poczułam drobne ukłucie. Nie chodziło o prezent. Bardziej o to, że nawet przez moment nie przyszło mu do głowy, że mogłabym na coś liczyć.

Tego dnia wróciłam wcześniej z pracy. W mieszkaniu było cicho, Dominik jeszcze nie wrócił. Usiadłam na kanapie z telefonem i z przyzwyczajenia otworzyłam aplikację bankową. Chciałam tylko sprawdzić, czy zeszły już rachunki. Zobaczyłam wydatek, który od razu przyciągnął mój wzrok. Kwota była konkretna, nazwa sklepu dobrze mi znana. Gadżet, o którym Dominik wspominał od tygodni. Przez chwilę patrzyłam w ekran, jakby liczby miały się same przestawić w coś mniej kłującego w oczy.

– Pewnie był mu potrzebny – mruknęłam do pustego pokoju.

Przypomniałam sobie rozmowę sprzed kilku dni, gdy zastanawiałam się, czy kupić sobie nowe buty do pracy. Stare były już naprawdę zużyte.

– Może w przyszłym miesiącu – powiedziałam wtedy głośno, bardziej do siebie niż do niego. Teraz „przyszły miesiąc” znowu się oddalał.

Gdy Dominik wrócił, był w świetnym humorze. Zdjął kurtkę, rzucił klucze na półkę.

– Zamówiłem w końcu to, o czym mówiłem – oznajmił z wyraźną satysfakcją. – Przyda się, zobaczysz.

– Mhm – odpowiedziałam, starając się, by mój głos brzmiał normalnie.

– Coś nie tak? – zapytał, patrząc na mnie uważniej.

– Nie. Po prostu jestem zmęczona.

To była prawda, choć nie cała. Zmęczona byłam nie pracą, tylko tym ciągłym godzeniem się na rzeczy, które niby były wspólne, a jednak zawsze jakoś bardziej jego. Wieczorem, leżąc w łóżku, myślałam o tych walentynkach bez prezentów. O dojrzałości, która polegała na rezygnacji. Zauważyłam, że przychodziła mi coraz łatwiej. Dominik nie musiał się jej uczyć wcale.

Umniejszałam swoje potrzeby

Po tamtym wieczorze zaczęłam zwracać uwagę na rzeczy, które wcześniej przepływały mi przed oczami. Każdy drobny wydatek urastał do symbolu. Nie same kwoty były problemem, tylko to, jak łatwo przychodziło nam przypisywanie im znaczeń.

Kiedy ja mówiłam o czymś, co chciałam kupić, zawsze zaczynałam od usprawiedliwienia.

– To nie jest pilne – zastrzegałam od razu. – Mogę poczekać.

Dominik słuchał wtedy z lekkim roztargnieniem.

– Jak chcesz – odpowiadał. – Przecież nikt ci nie broni.

Tyle że ja sama sobie broniłam. Jego wydatki miały inną narrację. Były „rozsądne”, „przydatne”, „inwestycyjne”. Nawet jeśli dotyczyły rzeczy, które realnie niewiele zmieniały w naszym codziennym życiu. Gdy o tym myślałam, ogarniało mnie dziwne poczucie wstydu. Jakbym była małostkowa, licząc cudze potrzeby.

Pewnego popołudnia spotkałam się z Iwoną. Siedziałyśmy w małej kawiarni. Ona zamówiła to, na co miała ochotę, bez wahania. Ja przez chwilę studiowałam menu.

– Weź to, co lubisz – rzuciła. – Nie przesadzaj z tym oszczędzaniem.

Parsknęłam krótkim śmiechem.

– Gdybyś wiedziała, jak ja oszczędzam… głównie na sobie.

Spojrzała na mnie uważniej.

– A co się dzieje?

Zaczęłam opowiadać, początkowo chaotycznie. O wspólnym koncie, o walentynkach, o „potrzebnych” zakupach Dominika. Słowa same zaczęły układać się w zdania, których wcześniej unikałam.

– Mam wrażenie, że wspólnota działa tylko wtedy, gdy ja się ograniczam – powiedziałam w końcu.

Iwona milczała przez chwilę.

– Anita… a ty wiesz, że to nie jest normalne? – zapytała ostrożnie. – W sensie, że to cię tak boli.

Zamieszałam łyżeczką w filiżance.

– Może przesadzam.

– Albo po prostu w końcu to nazywasz po imieniu – odparła.

To zdanie zostało ze mną na długo. Jakby problem istniał od dawna, tylko ja udawałam, że nie ma dla niego słów. Wracałam do domu z poczuciem, że coś się we mnie zmieniło. Nie była to jeszcze złość. Raczej smutna świadomość, że jeśli dalej będę milczeć, nic się samo nie wyrówna.

Tego wieczoru spojrzałam na Dominika inaczej. Zastanawiałam się, czy on w ogóle zauważył, ile razy powiedziałam sobie „nie”, żeby nasze konto wyglądało stabilnie. Tylko że ta stabilność stoi głównie na moich barkach.

Zrobiłam trudny bilans

Po rozmowie z Iwoną nie potrafiłam już patrzeć na nasze życie tak jak wcześniej. Jakby ktoś zapalił światło w pokoju, w którym do tej pory zgadzałam się na półmrok. Zaczęłam wracać myślami do sytuacji, które kiedyś wydawały mi się neutralne. Wakacje sprzed roku. To ja szukałam noclegów, porównywałam ceny, proponowałam tańsze opcje.

– Może tu? – pokazywałam Dominikowi ekran. – Będzie skromniej, ale blisko centrum.

– Jak uważasz – odpowiadał. – Mnie to bez różnicy.

Później, już na miejscu, nie miał problemu z dodatkowymi wydatkami. Wyjścia, drobne przyjemności, rzeczy „na pamiątkę”. Ja wtedy myślałam tylko o tym, czy zmieścimy się w budżecie. Czy po powrocie nie będzie trzeba „zacisnąć pasa”. Tak samo było przy kupnie sprzętów do mieszkania. Kanapa wybrana przeze mnie, bo tańsza i „wystarczająca”. Jego propozycja była droższa.

– Przecież to inwestycja – tłumaczył. – Na lata.

Uległam. Jak zawsze, gdy argument brzmiał rozsądnie. Teraz widziałam wyraźniej schemat. Dominik brał, bo mógł. Ja zabezpieczałam, bo ktoś musiał. Formalnie wszystko było wspólne, ale ciężar odpowiedzialności leżał po jednej stronie. Wieczorami leżałam w łóżku i zastanawiałam się, kim jestem w tym układzie. Partnerką? Księgową? Kimś, kto pilnuje, żeby nic się nie zawaliło, nawet kosztem własnych potrzeb?

Pewnego dnia spotkaliśmy się z Robertem, bratem Dominika. Rozmowa zeszła na pieniądze zupełnie naturalnie.

– My z Olą mamy oddzielne konta i jedno wspólne – rzucił Robert. – Inaczej byśmy się pozabijali o drobiazgi.

Zaśmiał się, ale mnie to zdanie uderzyło mocniej, niż powinno. Spojrzałam na Dominika. Wzruszył ramionami.

– Każdy ma swój system.

Tak. Tylko że nasz system działał tak, że ja coraz bardziej znikałam. Wtedy zrozumiałam, że wspólne konto nie jest problemem. Jest symbolem. Tak jak on traktuje pieniądze, tak traktuje też moje potrzeby. Jako coś, co można odłożyć na później. Coś, co się zmieści, jeśli zostanie miejsce. To była myśl bolesna, ale jednocześnie przyniosła mi dziwną klarowność. Brak reakcji oznaczałby zgodę. A ja nie chciałam już zgadzać się na rolę, w której jestem tylko tłem dla czyjegoś komfortu.

Usiadłam wtedy w kuchni, przy tym samym stole, przy którym zakładaliśmy wspólne konto. Wiedziałam, że przede mną rozmowa albo zmiana zasad. A może coś więcej. Nie znałam jeszcze decyzji, ale po raz pierwszy wiedziałam, że jej uniknięcie też będzie wyborem. Na ten wybór nie chciałam się już godzić.

W końcu postawiłam granicę

Ta rozmowa odbyła się szybciej, niż się spodziewałam. Nie dlatego, że byłam odważna, tylko dlatego, że dłużej nie potrafiłam udawać, że wszystko jest w porządku. Siedzieliśmy naprzeciwko siebie, bez telefonów, bez telewizora w tle.

– Chcę wrócić do tematu wspólnego konta – zaczęłam. Głos lekko mi drżał, ale nie uciekłam wzrokiem. – Bo ono nie jest dla mnie wspólne.

Dominik uniósł brwi.

– Jak to?

– A tak, że ja ze wszystkiego rezygnuję, a ty z korzystasz. I to nie chodzi o konkretne zakupy. Chodzi o to, że moje potrzeby zawsze są przesuwane na później.

Westchnął, jakby właśnie musiał tłumaczyć coś oczywistego.

– Anita, przecież nigdy ci niczego nie zabraniałem.

– Właśnie – odpowiedziałam cicho. – Nie musiałeś. Ale ktoś musiał pilnować, żebyśmy nie zbankrutowali.

Zapadła cisza. Długa, niewygodna. Widziałam, jak w jego głowie pojawia się irytacja, potem zdziwienie, a na końcu coś w rodzaju obrony.

– Przesadzasz. To tylko pieniądze.

– Dla ciebie – powiedziałam. – Dla mnie to sygnał, że zawsze muszę się dostosować.

Nie krzyczałam. Chyba to było dla niego najbardziej zaskakujące. Nie było awantury, tylko fakty. Konkrety, których wcześniej bałam się wypowiedzieć.

– Chcę oddzielnych kont – dodałam. – I jasnych zasad. A jeśli to ma być problem, to znaczy, że problem jest większy niż konto.

Dominik długo milczał. W końcu wzruszył ramionami.

– Rób, jak chcesz.

To zdanie, które kiedyś brzmiało neutralnie, tym razem wszystko domknęło. Zrozumiałam, że dla niego to obojętność. Dla mnie – granica.

Kilka tygodni później miałam już własne konto i własne pieniądze. A niedługo potem – własne mieszkanie. Rozstanie było spokojne, niemal bez emocji. Jakby decyzja zapadła dużo wcześniej, tylko ja potrzebowałam czasu, by ją dogonić.

Po raz pierwszy od dawna kupiłam coś tylko dla siebie, bez tłumaczenia się komukolwiek. Poczułam ulgę, która nie miała nic wspólnego z liczbami. Wspólnota przestała być dla mnie hasłem. Stała się warunkiem. A ja w końcu przestałam znikać, żeby komuś było wygodniej.

Anita, 31 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: