„Przez hobby teściowej wstyd mi patrzeć w oczy sąsiadom. Płonę ze wstydu, gdy mijam ich na osiedlu”

Kiedy teściowa mówiła, że potrzebuje nowego hobby, nikt z nas nie spodziewał się, jak bardzo wywróci ono nasze życie do góry nogami. Na początku było nawet sympatycznie, trochę śmiesznie, trochę niezręcznie. Dopiero później zrozumiałam, że przez jej niewinne zajęcie staliśmy się bohaterami osiedlowej afery, a spojrzenia sąsiadów zaczęły boleć bardziej niż otwarte oskarżenia.

Kwiatki i zeszyt w kratkę

Teściowa wprowadziła się do nas wczesną wiosną, kiedy ogród dopiero budził się do życia. Po śmierci teścia została sama w dużym domu na wsi i uznaliśmy, że będzie jej łatwiej u nas, bliżej ludzi. Już pierwszego dnia oznajmiła, że musi sobie czymś zająć ręce i głowę.

– Nie będę wam przeszkadzać – zapewniała, stawiając na stole herbatę. – Mam pomysł na spokojne hobby.

Nie dopytywaliśmy. Byłam nawet wdzięczna, że nie będzie siedzieć przed telewizorem i narzekać. Następnego dnia zobaczyłam ją w ogrodzie, pochyloną nad rabatą, z zeszytem w kratkę i długopisem.

– Co zapisujesz? – zapytałam, wychylając się przez drzwi tarasowe.

– Obserwacje – odpowiedziała z tajemniczym uśmiechem. – Człowiek powinien patrzeć, co się dzieje wokół.

Pomyślałam, że chodzi o kwiaty, ptaki, może pogodę. Przez kilka dni wszystko wyglądało niewinnie. Teściowa spacerowała po osiedlu, przysiadała na ławce, czasem zaglądała na klatkę schodową obok. Zawsze z tym samym zeszytem. Sąsiedzi się uśmiechali, mówili „dzień dobry”, nikt nie widział w tym nic dziwnego.

Pierwszy sygnał, że coś jest nie tak, pojawił się tydzień później. Wracałam z zakupów, kiedy spotkałam panią Zofię z parteru. Spojrzała na mnie chłodno i minęła bez słowa.

– Może ma zły dzień – rzucił mąż, gdy mu o tym powiedziałam.

Ale złe dni mieli nagle wszyscy. Na klatce zrobiło się cicho. Drzwi zamykały się szybciej, rozmowy urywały w pół zdania, gdy tylko pojawiała się teściowa. Pewnego wieczoru usłyszałam, jak ktoś na parkingu mówi półgłosem:

– To z tego mieszkania…

Zaczęło mnie to uwierać. Zapytałam wprost.

– Mamo, ludzie jakoś dziwnie reagują. Stało się coś?

Spojrzała na mnie zaskoczona, po czym machnęła ręką.

– Oj, przesadzasz. Ja tylko zapisuję fakty. Każdy powinien pilnować porządku.

Tego wieczoru pierwszy raz poczułam niepokój, którego nie potrafiłam jeszcze nazwać. Zeszyt w kratkę leżał na stole. Zamknięty, ale jakby cięższy niż papier.

Szepty na klatce schodowej

Zaczęłam zwracać uwagę na rzeczy, które wcześniej mi umykały. Teściowa wychodziła zawsze o podobnych porach, wracała spokojna, jakby wykonanie planu przynosiło jej ulgę. Zeszyt pojawiał się przy śniadaniu, znikał w torebce, potem znów leżał na parapecie. Czasem widziałam, jak coś w nim dopisuje, marszcząc czoło.

Pewnego popołudnia wróciłam wcześniej z pracy. Na klatce schodowej stały dwie sąsiadki. Gdy mnie zobaczyły, zamilkły.

– Dzień dobry – powiedziałam, siląc się na uśmiech.

– Dzień dobry… – odpowiedziały nierówno, po czym jedna z nich szybko weszła do mieszkania.

Zatrzymałam się. Coś we mnie pękło.

– Przepraszam, czy ja mogę zapytać, o co chodzi? – rzuciłam w ich stronę.

Druga kobieta wzruszyła ramionami.

– Lepiej niech pani pyta w domu – mruknęła i odeszła.

W domu zastałam teściową przy stole. Przeglądała zeszyt, kartkując go powoli.

– Mamo, ludzie nas unikają – powiedziałam ostrzej, niż planowałam. – Czy ty wiesz dlaczego?

Podniosła wzrok. W jej oczach nie było poczucia winy, raczej zdziwienie.

– Bo nie lubią, jak ktoś widzi więcej niż oni by chcieli – odpowiedziała cicho.

Usiadłam naprzeciwko.

– Co to znaczy „widzi więcej”?

Zamknęła zeszyt i przesunęła go w moją stronę.

– Nie otwieraj. To moje notatki. Ale uwierz, niczego nie wymyślam. Ja tylko zapisuję, kto i kiedy łamie zasady. Śmietniki, hałasy, różne drobiazgi.

Zrobiło mi się gorąco.

– I co dalej? Komuś to pokazujesz?

– Jeszcze nie – odparła spokojnie. – Ale ktoś musi mieć porządek w papierach.

Kilka dni później pod drzwiami znaleźliśmy kartkę. Bez podpisu. „Wszyscy wiedzą. Lepiej, żebyście się zajęli swoją starszą panią”. Mąż próbował bagatelizować sprawę, ale ja czułam, że sprawy zaszły za daleko. Na parkingu ktoś ostentacyjnie zmienił miejsce, gdy zaparkowaliśmy obok. W sklepie osiedlowym sprzedawczyni przestała być miła.

Najgorsze przyszło w piątek wieczorem. Do drzwi zapukał mężczyzna z trzeciego piętra.

– Musimy porozmawiać – powiedział bez przywitania. – O tym, co wasza mama zapisuje i komu to pokazuje.

Wtedy zrozumiałam, że zeszyt w kratkę nie jest już tylko zeszytem.

Notatki żyły własnym życiem

Wpuściliśmy go do środka bardziej z zaskoczenia niż z uprzejmości. Mąż stał przy drzwiach, ja oparłam się o kredens, a teściowa usiadła przy stole, jakby to ona była gospodynią spotkania. Mężczyzna z trzeciego piętra nerwowo ściskał czapkę w dłoniach.

– Proszę powiedzieć wprost – zaczął. – Czy wasza mama zbiera informacje na wszystkich?

– Ja nie zbieram – wtrąciła spokojnie teściowa. – Ja obserwuję.

– I zapisuje – dodał ostro. – A potem to gdzieś znika.

Zapadła cisza. Spojrzałam na nią pytająco.

– Co znika? – zapytałam.

Westchnęła ciężko.

– Przyszła do mnie pani z administracji. Pytała o różne rzeczy. Pokazałam jej zeszyt, bo myślałam, że tak trzeba.

Poczułam, jak robi mi się słabo.

– Pokazałaś wszystko? – wyszeptałam.

– A co miałam ukrywać? – zdziwiła się szczerze. – Skoro ktoś źle parkuje, hałasuje albo wyrzuca rzeczy nie tam, gdzie trzeba, to chyba nie ja jestem winna.

Mężczyzna prychnął nerwowo.

– Przez te „obserwacje” kilka osób ma teraz kontrole. A wszyscy wiedzą, skąd to poszło.

Po jego wyjściu w domu było duszno, choć okno stało otwarte. Mąż chodził od ściany do ściany, ja próbowałam poukładać myśli. Teściowa siedziała nieruchomo, trzymając zeszyt na kolanach, jakby nagle zrozumiała, że nie jest już tarczą, tylko ciężarem. Następnego dnia ktoś rozrzucił ulotki na klatce. „Uważajcie, bo tu się donosi”. Bez nazwisk, bez dowodów, ale wszyscy wiedzieli, o kogo chodzi. Nasze drzwi zostały oklejone spojrzeniami, które czułam nawet przez ściany.

– Może powinnam przestać – powiedziała w końcu teściowa cicho. – Nie chciałam wam zrobić krzywdy.

Nie odpowiedziałam od razu. Zrozumiałam, że choć to jej hobby uruchomiło lawinę, to sąsiedzi mieli najwięcej do stracenia i dlatego uciekali wzrokiem. A my zostaliśmy pośrodku, z zeszytem, który podzielił całe osiedle.

Kiedy role się odwróciły

Na klatce pojawiły się nowe kartki, ktoś zerwał stare, ktoś inny dopisał komentarz długopisem. Sąsiedzi podzielili się na tych, którzy milczeli z poczucia winy, i na tych, którzy milczeli ze strachu. Nikt nie przychodził, nikt nie dzwonił. Teściowa schowała zeszyt do szuflady. Nie wychodziła z domu. Siedziała przy oknie i patrzyła, jak ludzie przechodzą szybciej niż dawniej.

– Całe życie myślałam, że porządek to dobro – powiedziała pewnego ranka. – A teraz wyglądam jak wróg.

Tego samego dnia po południu zadzwonił domofon. Tym razem przyszła pani Zofia z parteru. Stała sztywno, z zaciśniętymi ustami.

– Przyszłam, bo tak nie można – zaczęła. – Wszyscy udają świętych, a teraz robią z was kozła ofiarnego.

Usiedliśmy w trójkę przy stole. Teściowa słuchała w milczeniu.

– Nikt nie ma czystych rąk – ciągnęła sąsiadka. – Ale łatwiej wskazać winnego niż spojrzeć na siebie. A wasza mama… no cóż, była zbyt dokładna.

Po jej wyjściu coś się zmieniło. Wieczorem ktoś zapukał jeszcze raz. Potem kolejny raz następnego dnia. Niektórzy przyszli z pretensjami, inni z nieporadnymi próbami wytłumaczenia się. Zaczęły padać zdania, których wcześniej nikt nie miał odwagi powiedzieć na głos.

– Może byśmy wszyscy trochę odpuścili – zaproponował ktoś w końcu na klatce.

Patrzyłam na to z boku, zmęczona, ale też dziwnie spokojna. Zrozumiałam, że zeszyt był tylko iskrą. To nie on zniszczył relacje, tylko strach przed tym, że prawda czasem ma datę, godzinę i zapis w kratkę.

Patrzą na nas inaczej

Dziś na naszym osiedlu jest ciszej. Nie dlatego, że wszyscy nagle zaczęli się lubić, ale dlatego, że każdy pilnuje słów. Sąsiedzi przestali nas omijać, choć dawna swoboda nie wróciła. Mijamy się uprzejmie, czasem ktoś skinie głową, czasem zapyta o pogodę. To wystarcza. Teściowa już nie nosi ze sobą zeszytu. Leży na dnie szuflady, przykryty starymi rachunkami. Kiedyś zapytałam, czy go wyrzuci.

– Nie – odpowiedziała po chwili. – To lekcja. Dla mnie.

Widzę, że jest ostrożniejsza. Częściej milczy, częściej słucha. Czasem mam wrażenie, że bardziej boi się własnej gorliwości niż cudzych spojrzeń. A ja nauczyłam się, że niewinne intencje nie zawsze prowadzą do niewinnych skutków.

Sąsiedzi też coś zrozumieli. Bo choć to my nosiliśmy łatkę winnych, to nie my mieliśmy najwięcej do ukrycia. I może właśnie dlatego tak bolało. Nie jesteśmy już w centrum osiedlowej afery. Zostaliśmy jej cichym przypomnieniem.

Anna, 38 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: