„Oddawałem wnukowi część emerytury. Gdy zabrakło mi na prąd, rodzina udawała, że to nie ich problem”

Mieszkanie po śmierci żony zrobiło się za ciche. Dni mijały mi według prostego rytmu: herbata o świcie, krótki spacer, liczenie drobnych przed wyjściem do sklepu. Każdego miesiąca, zanim jeszcze zapłaciłem rachunki, robiłem przelew na korepetycje Igora. Powtarzałem sobie, że tak trzeba, że dziadek jest od pomagania. Coraz częściej jednak zostawało mi w kieszeni mniej pieniędzy.

Czułem się jak bankomat

Karolina dzwoniła zwykle w połowie miesiąca. Zawsze w porze, kiedy kończyłem obiad i jeszcze siedziałem przy stole, licząc w myślach, ile zostało do pierwszego. Telefon brzęczał krótko, jakby nie chciał się narzucać.

– Tato, pamiętasz o przelewie dla Igora? – pytała od razu, bez wstępów.

– Pamiętam – odpowiadałem szybko, zanim zdążyła dodać coś jeszcze.

Nigdy nie pytała, czy mogę. Nigdy nie zapytała, jak się czuję. Przelew był oczywistością, jak wschód słońca albo to, że w lodówce zawsze stoi masło. Paweł, jej mąż, w ogóle się nie odzywał. Gdy bywałem u nich, skinął tylko głową i wracał do swoich spraw, jakby moja obecność była dodatkiem do wizyty, a nie jej celem.

– Wiesz, teraz wszystko drogie – rzuciła kiedyś Karolina, zakładając kurtkę. – Dobrze, że Igor ma dziadka.

Uśmiechnąłem się wtedy, choć coś mnie ukłuło. „Dobrze, że ma dziadka” brzmiało jak „dobrze, że jest jeszcze jedno źródło”. W drodze do domu zatrzymałem się w aptece i długo stałem przy półce, porównując ceny. W końcu odłożyłem jedno opakowanie. Pomyślałem, że jakoś wytrzymam do następnego miesiąca.

Wieczorami siadałem przy oknie i patrzyłem, jak w bloku naprzeciwko zapalają się światła. Liczyłem w zeszycie wydatki: czynsz, prąd, leki, przelew dla Igora. Wszystko się zgadzało, tylko ja coraz mniej miałem dla siebie. Tłumaczyłem sobie, że młodzi mają swoje problemy, że ja już swoje przeżyłem. Że wstyd narzekać.

A jednak, gdy następnym razem Karolina zadzwoniła tylko po to, by upewnić się, czy pieniądze „poszły”, poczułem coś nowego. Nie gniew jeszcze. Raczej ciche pytanie, którego nie wypowiedziałem: kiedy ostatni raz zapytałaś, jak żyje twój ojciec?

Wiedziałem, że to za dużo

Rachunek za prąd leżał na stole przez cały dzień. Przesuwałem go tylko wtedy, gdy chciałem położyć gazetę albo postawić kubek. Kwota była wyższa niż zwykle, a ja już po pierwszym spojrzeniu wiedziałem, że trudno będzie zapłacić. Usiadłem z zeszytem, tym samym, w którym od lat zapisywałem wydatki. Liczyłem powoli, dwa razy, potem trzeci. Wynik był zawsze ten sam.

Wieczorem długo trzymałem telefon w dłoni. Palec zawisał nad numerem Karoliny, jakby bał się dotknąć ekranu. W głowie układałem zdania, każde brzmiało obco. Prośba nie pasowała do mnie, do roli, którą grałem od lat.

– Tato? Coś się stało? – odebrała z lekkim zniecierpliwieniem.

– Karolino… ja… dostałem rachunek. Za wysoki. Nie dam rady zapłacić wszystkiego w tym miesiącu – powiedziałem w końcu, czując, jak gardło mi się zaciska.

Po drugiej stronie zapadła krótka cisza. Usłyszałem czyjeś kroki, trzask drzwi.

– No wiesz, tato… teraz każdy ma ciężko – odpowiedziała w końcu. – My też ledwo spinamy wszystko. Może jakoś się uda, jak zawsze?

„Jak zawsze” zabrzmiało jak wyrzut. Jakbym to ja nagle zawiódł. Próbowałem jeszcze coś dodać, wyjaśnić, ale Karolina już mówiła dalej, szybciej.

– Igor ma teraz ważny okres, matura. Nie możemy nic zmieniać. Zresztą Paweł jest w pracy, nie ma kiedy o tym pogadać.

Rozłączyła się po chwili, obiecując, że „pomyślą”. Zostałem sam z ciszą i tym rachunkiem, który nagle wydawał się cięższy niż kartka papieru. Po raz pierwszy dotarło do mnie, że moje lata pomocy sprawiły, że wszyscy się do tego przyzywyczaili. A co ze mną?

Schowałem rachunek do szuflady i usiadłem w fotelu. Nie czułem złości, za to rozczarowanie już tak.

Nie rozumieli mnie

Na obiad zaprosili mnie w niedzielę. „Wpadnij, dawno nie byłeś” – powiedziała Karolina takim tonem, jakby robiła mi przysługę. Przyszedłem z ciastem z pobliskiej cukierni, chociaż wolałem te pieniądze zostawić na później. Głupio było przyjść z pustymi rękami.

Przy stole było głośno. Paweł opowiadał coś o pracy, Karolina co chwilę zerkała w telefon, a Igor jadł w milczeniu, przesuwając palcem po ekranie.

– Jak tam szkoła? – zapytałem wnuka.

– Normalnie – mruknął, nie podnosząc wzroku.

– Korepetycje pomagają?

– No. Muszą – odpowiedział krótko.

Paweł odstawił widelec.

– Teraz wszystko kręci się wokół matury – powiedział. – Każdy musi coś poświęcić.

Spojrzałem na niego uważnie. „Każdy” zabrzmiało szeroko, ale poczułem, że nie obejmuje wszystkich po równo.

– Tato, mówiłam ci, że trzeba będzie zwiększyć godziny – dodała Karolina. – Nauczyciel podniósł stawkę.

Serce zabiło mi szybciej. Odłożyłem sztućce.

– Właśnie o tym chciałem porozmawiać – zacząłem. – Ja… nie dam rady. Mam rachunki, prąd… Zostaje mi bardzo mało.

Zapadła cisza, ciężka i niewygodna. Paweł westchnął.

– Tato, zawsze było wiadomo, że to kosztuje – powiedział chłodno. – Nie możemy teraz rezygnować.

– Ja nie mówię o rezygnacji – odpowiedziałem, czując, jak drżą mi ręce. – Mówię, że sam już nie daję rady.

Karolina spojrzała na mnie z irytacją.

– Czemu mówisz o tym teraz? Trzeba było wcześniej. My też mamy swoje wydatki – powiedziała.

– Wcześniej mnikt mnie nie pytał mnie, czy mnie stać – powiedziałem ciszej, niż planowałem.

Igor wzruszył ramionami.

– Dziadku, to chyba oczywiste, że muszę się przygotować – rzucił, jakby mówił o pogodzie.

Wtedy zrozumiałem. Siedziałem z nimi przy jednym stole, a jednak byłem obok. Nie jako ojciec, nie jako dziadek. Raczej jako temat rozmowy, który nagle stał się kłopotliwy.

Do końca obiadu mówiliśmy o byle czym. Ja już głównie słuchałem. W drodze do domu czułem jednocześnie złość i dziwną ulgę. Coś pękło, ale pierwszy raz od dawna wiedziałem, że nie udaję.

Przestali się odzywać

Po tamtym obiedzie zapadła cisza. Najpierw myślałem, że to przypadek, że Karolina ma dużo na głowie. Mijały jednak dni, potem tygodnie, a telefon milczał. Żadnych krótkich pytań o przelew, żadnych suchych komunikatów.

Pierwszego dnia bez kontaktu poczułem niepokój. Drugiego – żal. Trzeciego przyszło coś, czego się nie spodziewałem: spokój. Rachunek za prąd zapłaciłem w ratach. Zamiast zeszytu z wydatkami usiadłem wieczorem przy stole z herbatą i po prostu patrzyłem w ścianę. Bez liczenia.

– Panie Zdzisławie, wszystko w porządku? – zapytała Helena, sąsiadka z naprzeciwka, gdy spotkaliśmy się na klatce. – Dawno pana nie widziałam.

Zatrzymałem się. Chciałem powiedzieć „tak”, jak zawsze, ale słowo ugrzęzło mi w gardle.

– Różnie bywa – odpowiedziałem w końcu.

Zaprosiła mnie na chwilę do siebie. U niej było jasno, pachniało domem. Słuchała uważnie, nie przerywała. Gdy skończyłem, tylko pokiwała głową.

– Za długo był pan bankomatem dla wszystkich – powiedziała cicho. – A nikt nie zapytał, czy daje pan radę.

Te słowa wracały do mnie wieczorami. Zrozumiałem, jak łatwo dałem się wcisnąć w rolę. Jak sam nauczyłem innych, że moje granice nie istnieją. Czasem łapałem się na tym, że czekam na dźwięk telefonu. Czasem na tym, że już go nie chcę. Uczyłem się nowego rytmu dnia, w którym było mniej pieniędzy, a więcej miejsca na oddech.

Zostałem sam

Zakończenie przyszło powoli, bez wielkich słów. Karolina nie zadzwoniła. Igor też nie. Paweł zniknął razem z nimi, jakby nigdy nie było tych lat, kiedy co miesiąc odkładałem dla nich kawałek własnego spokoju. Na początku bolało to jak świeża rana. Potem ból zmienił się w tępe wspomnienie, które dawało się unieść.

Nauczyłem się żyć skromniej, ale uważniej. Przestałem udowadniać swoją wartość przelewami. Zamiast tego chodziłem częściej na spacery, czasem wpadałem do Heleny na herbatę. Rozmawialiśmy o drobiazgach, o pogodzie, o dawnych czasach. Nikt niczego ode mnie nie oczekiwał. I to było nowe.

Czasem myślę, czy mogłem postąpić inaczej. Postawić granice wcześniej. Powiedzieć „nie” bez wstydu. Ale wiem jedno: miłość, która działa tylko w jedną stronę, w końcu zamienia się w pustkę. A pomoc bez granic nie zawsze jest dobrocią – bywa rezygnacją z siebie.

Nie wiem, czy jeszcze usiądziemy razem przy jednym stole. Jeśli tak, chciałbym, żeby zobaczyli we mnie człowieka, a nie bankomat. Jeśli nie – muszę nauczyć się żyć bez rodziny.

Zdzisław, 72 lata

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: