„Latami słuchałam, że jestem rodzinną niedojdą. Po latach zrozumiałam, kto naprawdę ma coś na sumieniu”

Od dziecka słyszałam, że jestem „inna”. Za głośna, za szczera, zbyt uparta. W naszej rodzinie ceniono spokój i pozory, a ja zawsze zadawałam pytania, których nikt nie chciał słyszeć. Przez lata przyjmowałam etykietę czarnej owcy jak wyrok. Dopiero niedawno zrozumiałam, że ta rola była komuś bardzo na rękę.

Nabrałam podejrzeń

Niedzielne obiady u mamy wyglądały jak starannie wyreżyserowane spektakle. Stół nakryty białym obrusem, zastawa wyciągnięta tylko na specjalne okazje, a my – ustawieni w swoich rolach. Marta, moja starsza siostra, była tą odpowiedzialną i rozsądną. Tomek, najmłodszy brat, „złotym chłopcem”, który nigdy nie sprawiał kłopotów. A ja? Ja byłam tą, o której mówiło się z pobłażliwym uśmiechem.

– Zuzia zawsze chodziła własnymi drogami – powtarzała mama, nakładając mi kolejną porcję ziemniaków, jakby to miało złagodzić ton jej słów. – Ale może w końcu się ustatkuje.

– Mamo, jestem dorosła i stałą pracę – odpowiadałam spokojnie. – Naprawdę nie muszę się już „ustatkowywać”.

Marta przewracała oczami.

– Chodzi o podejście, nie o wiek – wtrącała się. – Zawsze musisz mieć inne zdanie.

Wtedy zwykle milkłam. Nie dlatego, że nie miałam argumentów. Po prostu wiedziałam, że to nic nie zmieni. W naszej rodzinie prawda była elastyczna – dopasowywała się do tego, kto akurat mówił najgłośniej. Od kilku miesięcy atmosfera była jednak jeszcze bardziej napięta. Chodziło o mieszkanie po babci. Babcia zmarła wiosną, zostawiając po sobie niewielkie, dwupokojowe lokum w centrum miasta. Oficjalnie wszystko miało zostać podzielone „sprawiedliwie”. Nieoficjalnie – decyzje zapadały beze mnie.

– Ustaliliśmy z Tomkiem, że najlepiej będzie, jeśli on tam zamieszka – oznajmiła któregoś dnia Marta, jakby mówiła o pogodzie. – Ma najtrudniejszą sytuację.

– Ustaliliśmy? – powtórzyłam. – A mnie ktoś zapytał o zdanie?

Mama westchnęła ciężko.

– Nie zaczynaj. Tomek potrzebuje wsparcia. Ty zawsze byłaś niezależna.

To słowo – „niezależna” – w ich ustach brzmiało jak zarzut. Jakby oznaczało, że nie zasługuję na pomoc, bo radzę sobie sama.

– Chcę tylko wiedzieć, jak to wygląda prawnie – powiedziałam wtedy. – Babcia wspominała kiedyś, że spisała testament.

Przy stole zapadła cisza. Krótka, ale wyraźna. Marta sięgnęła po szklankę z wodą, unikając mojego wzroku.

– Testament? – powtórzyła. – Nic mi o tym nie wiadomo.

– Mnie też nie – dodała szybko mama.

Patrzyłam na nich i po raz pierwszy poczułam, że coś tu nie gra. To nie była zwykła rodzinna przepychanka. W ich spojrzeniach było coś nerwowego, jakby obawiały się, że dotknęłam drażliwego tematu. Kilka dni później zadzwoniła do mnie sąsiadka babci, pani Irena.

– Zuziu, znalazłam w skrzynce twojej babci kopertę. Wypadła za listy. Jest na niej twoje imię – powiedziała cicho. – Może powinnaś ją zobaczyć.

Serce zabiło mi szybciej.

– Tylko nikomu nie mów, że dzwoniłam – dodała po chwili. – Nie chcę się wtrącać, ale… nie wszystko wygląda tak, jak powinno.

Kiedy odłożyłam telefon, długo siedziałam w ciszy. Przez lata wierzyłam, że to ja komplikuję życie naszej rodzinie. Że gdybym była bardziej ugodowa, mniej dociekliwa, wszystko toczyłoby się spokojniej. Tylko że teraz po raz pierwszy miałam wrażenie, że moja „ciekawość” mogła komuś przeszkadzać z konkretnego powodu.

Ręce zaczęły mi drżeć

Następnego dnia po pojechałam do mieszkania babci. Klucz, który dostałam kiedyś „na wszelki wypadek”, wciąż pasował do zamka. Kiedy przekręciłam go w drzwiach, uderzył mnie zapach lawendy i starego drewna. Przez chwilę stałam w przedpokoju, jakbym spodziewała się, że babcia wyjdzie z kuchni i zapyta, czy mam ochotę na kompot. Pani Irena czekała na mnie na klatce.

– Nie chciałam otwierać tej koperty – powiedziała, podając mi ją przez uchylone drzwi. – Ale leżała między rachunkami. A twoje imię było napisane wyraźnie.

Moje imię. Charakter pisma babci rozpoznałabym wszędzie. Wzięłam kopertę, weszłam do mieszkania i usiadłam przy kuchennym stole. Ostrożnie rozerwałam kopertę. W środku był list i kserokopia dokumentu.

„Zuzanno, jeśli to czytasz, znaczy, że coś poszło nie tak” – zaczynał się list. – „Testament zostawiłam u notariusza, ale dla pewności zrobiłam kopię. Mieszkanie zapisuję tobie. Wiem, że inni mogą mieć o to żal, ale ty jedna zawsze mówiłaś mi prawdę. I tylko tobie ufam”.

Ręce zaczęły mi drżeć. Przeczytałam te słowa kilka razy. Kserokopia potwierdzała treść – moje imię, nazwisko, podpis babci, pieczęć kancelarii.

– Wszystko w porządku? – zapytała zza drzwi pani Irena.

– Tak… to znaczy nie wiem – odpowiedziałam szczerze. – Babcia zapisała mi mieszkanie.

Sąsiadka westchnęła.

– Domyślałam się. Słyszałam kiedyś, jak mówiła, że chcesz tu kiedyś zamieszkać.

Wróciłam do domu z kopertą przyciśniętą do piersi, jakby ktoś mógł mi ją odebrać. W głowie miałam jedną myśl: dlaczego nikt o tym nie wspomniał? Zadzwoniłam do Marty jeszcze tego samego wieczoru.

– Musimy porozmawiać – powiedziałam bez wstępów. – Byłam dziś w mieszkaniu babci.

– Po co? – Jej ton był ostry.

– Znalazłam list. I kopię testamentu.

Po drugiej stronie zapadła cisza.

– To jakieś nieporozumienie – odezwała się w końcu. – Notariusz nic nam nie mówił o testamencie.

– „Nam”? – podkreśliłam. – Czyli jednak tam byliście?

– Byliśmy sprawdzić formalności – odpowiedziała szybko. – Nie rób z tego afery. Wiesz, jaka jesteś. Zawsze wszystko wyolbrzymiasz.

Poczułam, jak narasta we mnie złość.

– Wyolbrzymiam? Babcia zapisała mi mieszkanie. Dlaczego nikt mi o tym nie powiedział?

– Bo… – zawahała się. – Bo uznaliśmy, że to niesprawiedliwe. Tomek ma dzieci, ty nie. On bardziej potrzebuje stabilizacji.

Te słowa zabolały mnie bardziej, niż się spodziewałam.

– To nie wy decydujecie, co jest sprawiedliwe – powiedziałam cicho. – Babcia podjęła decyzję.

– A ty oczywiście ją przyjmiesz bez wahania – prychnęła. – Typowe.

Rozłączyła się pierwsza. Siedziałam z telefonem w dłoni i nagle wszystkie lata, w których słyszałam, że jestem samolubna, nieodpowiedzialna, zbuntowana, zaczęły układać się w inny obraz. Może łatwiej było nazwać mnie czarną owcą, niż przyznać, że to oni próbują nagiąć rzeczywistość do własnych potrzeb. Następnego dnia zadzwoniłam do kancelarii, której pieczęć widniała na kopii. Sekretarka po sprawdzeniu nazwiska potwierdziła:

– Testament został sporządzony i jest ważny. Otworzenie miało nastąpić w obecności wszystkich spadkobierców.

– A jeśli nie wszyscy zostali poinformowani? – zapytałam.

– To poważne uchybienie – odparła spokojnie.

Odłożyłam słuchawkę z poczuciem, że stoję na progu czegoś większego niż rodzinny konflikt. Ktoś świadomie próbował mnie pominąć. Tego wieczoru mama zadzwoniła sama.

– Marta mówiła, że robisz problemy – zaczęła bez przywitania. – Czy naprawdę musimy się kłócić o mury?

– To nie chodzi o mury – odpowiedziałam. – Chodzi o uczciwość.

– Uczciwość? – powtórzyła z goryczą. – A gdzie była twoja uczciwość, kiedy wyjechałaś do innego miasta i zostawiłaś nas ze wszystkim?

Zatkało mnie. Nagle rozmowa skręciła w zupełnie inną stronę.

– Zostawiłam was? – wyszeptałam. – Mamo, wyjechałam na studia. To chyba normalne.

– Zawsze myślałaś tylko o sobie – dodała cicho.

Te słowa bolały bardziej niż oskarżenia o mieszkanie. Bo dotykały czegoś, co nosiłam w sobie od lat – poczucia, że cokolwiek zrobię, i tak będę oceniona jako ta gorsza. Tym razem jednak nie zamierzałam się wycofać.

Nie czułam triumfu

Spotkanie u notariusza wyznaczono na piątek o jedenastej. Przyszłam kilka minut wcześniej, z teczką, w której trzymałam list babci. Kiedy Marta i mama weszły do poczekalni, spojrzały na mnie tak, jakbym była intruzem.

– Naprawdę musiałaś to robić oficjalnie? – syknęła Marta. – Nie mogliśmy tego załatwić między sobą?

– Próbowaliście – odpowiedziałam spokojnie. – Beze mnie.

Tomek przyszedł ostatni. Wyglądał na zmęczonego, unikał mojego wzroku. To on zawsze był tym „dobrym”, który nie wchodził w konflikty. Dlatego właśnie najbardziej bolało mnie to, że milczał. W gabinecie notariusz odczytał testament. Każde słowo brzmiało jasno i jednoznacznie. Mieszkanie zostało zapisane na mnie. Nie było żadnych dodatkowych warunków, żadnych dopisków.

– To niemożliwe – odezwała się mama, kiedy zapadła cisza. – Mama mówiła, że wszystko będzie po równo.

Notariusz spojrzał na nią uważnie.

– Dokument został sporządzony rok temu. Państwa matka była w pełni świadoma swojej decyzji.

Marta zacisnęła usta.

– To niesprawiedliwe – powiedziała cicho. – Tomek ma rodzinę.

Wtedy po raz pierwszy odezwał się sam Tomek.

– Marta, przestań – powiedział zmęczonym głosem. – To nie my decydujemy.

Wyszliśmy z kancelarii w ciszy. Na chodniku mama zatrzymała się i spojrzała na mnie z wyrzutem.

– Naprawdę chcesz nas z tym zostawić? – zapytała. – Z takim podziałem?

Przez chwilę się wahałam. W głowie miałam wszystkie niedzielne obiady, wszystkie uwagi o mojej „inności”, każde spojrzenie, które mówiło: „z tobą zawsze jest problem”.

– Nie ja was z czymkolwiek zostawiam – odpowiedziałam spokojnie. – To wy próbowaliście zostawić mnie poza tym wszystkim.

Marta odwróciła się bez słowa. Mama ruszyła za nią. Zostałam tylko z Tomkiem.

– Wiedziałem o testamencie – przyznał nagle. – Marta przekonała mnie, że lepiej będzie, jeśli go nie pokażemy. Bałem się, że się pokłócimy.

Poczułam ukłucie w sercu, ale jednocześnie coś się we mnie uspokoiło. Wreszcie ktoś powiedział prawdę.

– Już się pokłóciliśmy – odpowiedziałam. – Tylko wcześniej ja nie wiedziałam, o co.

Kilka tygodni później zjawiłam się w mieszkaniu babci, z małą torbą i wiadrem do sprzątania. Otworzyłam okna, wpuściłam świeże powietrze. Nie czułam triumfu. Czułam ulgę. Zadzwoniłam do mamy.

– Chcę, żebyście przyszli zobaczyć mieszkanie – powiedziałam. – Nie po to, żeby się kłócić. Po prostu… żebyśmy przestali udawać.

Nie przyszły od razu. Minął miesiąc. Potem drugi. W końcu któregoś popołudnia usłyszałam dzwonek do drzwi. Stała w nich mama, a obok niej Tomek. Bez Marty.

– Możemy wejść? – zapytała cicho.

Usiedliśmy przy tym samym stole, przy którym kiedyś siedziałam z babcią. Mama długo milczała, w końcu powiedziała:

– Chyba łatwiej było mówić, że jesteś trudna, niż przyznać, że czasem masz rację.

Nie były to wielkie przeprosiny. Nie padły wzniosłe słowa. Jednak pierwszy raz nie czułam, że muszę się bronić. Marta potrzebowała więcej czasu. Spotkałyśmy się dopiero po kilku miesiącach. Rozmowa była szorstka, pełna niedopowiedzeń. Nie wróciłyśmy do dawnej bliskości, lecz przestałyśmy udawać, że wszystko jest w porządku. Dziś wiem jedno: bycie czarną owcą czasem oznacza po prostu to, że widzi się pewne rzeczy wyraźniej. I że ma się odwagę o nich mówić. Nie jestem już tą, którą można zepchnąć na bok dla wygody innych. A mieszkanie babci? Stało się moim domem. Nie dlatego, że wygrałam. Tylko dlatego, że w końcu przestałam się zgadzać na cudzą wersję prawdy.

Zuzanna, 36 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: