Przemoc/fot. Fotolia

Przemoc w rodzinie – jak ją rozpoznać?

Czym jest przemoc w rodzinie? Kto najczęściej zostaje ofiarą przemocy w rodzinie? Jakich środowisk najczęściej dotyczy problem przemocy stosowanej w rodzinie? Jakie wyróżniamy formy przemocy w rodzinie? Dlaczego ofiary boją się zgłaszać przemoc? Czy zaniedbanie również może być uznane za akt przemocy?
/ 12.11.2012 15:08
Przemoc/fot. Fotolia

Definicja przemocy w rodzinie

[...] jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, naruszające prawa lub dobra osobiste osób najbliższych (małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu), a także innych osób wspólnie zamieszkujących lub gospodarujących, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.

W zakresie form przemocy w rodzinie wyróżnia się głównie:

1. Przemoc fizyczną, przejawianą m.in. takimi zachowaniami wobec członków rodziny, jak: bicie, kopanie, szarpanie, przypalanie, polewanie wrzątkiem, duszenie, lub przybierającą formy przemocy biernej: uniemożliwienie załatwiania potrzeb fizjologicznych, uniemożliwienie poruszania się, uwięzienie, ograniczenie snu, głodzenie. Do najczęściej spotykanych objawów tej przemocy należą: rany (cięte i kłute), skaleczenia, otarcia, sińce i obrzęki, krwawe pręgi, blizny (na całym ciele, na głowie), złamania kości, skarżenie się na konieczność częstego korzystania z toalety, trudności w chodzeniu lub siadaniu.

2. Przemoc psychiczną (emocjonalną), polegającą na wywołaniu u ofiary poczucia zagrożenia, utraty kontroli nad własnym życiem, obniżeniu poczucia własnej wartości. Wśród najczęściej spotykanych form przemocy psychicznej w rodzinie znajdują się:

  • izolacjauniemożliwienie swobodnych kontaktów społecznych, zwiększające zależność ofiary od sprawcy i zmniejszające jej opór (np. podsłuchiwanie rozmów telefonicznych, sprawdzanie e-maili, wiadomości tekstowych w telefonie, zniechęcanie do odwiedzania rodziny, przyjmowania gości, zabranianie kontaktów z kolegami i koleżankami),
  • monopolizacja uwagiofiara obawia się uczynić cokolwiek, co mogłoby wywołać niezadowolenie u sprawcy, stara się przewidzieć jego myśli, potrzeby, całkowicie koncentruje się na wypełnianiu jego wymagań, aby uniknąć nieprzyjemnych dla siebie konsekwencji,
  • doprowadzenie do wyczerpaniawyeliminowanie zdolności do stawiania oporu (ograniczanie snu, wypoczynku, jedzenia),
  • demonstrowanie wszechwładzymające na celu wykazanie bezsensowności przejawiania oporu (np. demonstrowanie znajomości, wpływów, zdolności, które powodują, że nikt nie uwierzy w to, co mówi ofiara),
  • degradacja i poniżaniedeprecjonowanie wartości ofiary we wszystkich sferach życia – jako matki (ojca), żony (męża), pracownika, człowieka, przy czym sprawca jest dla ofiary na ogół jedynym źródłem wiedzy o niej samej,
  •  wywoływanie lęku i depresjiwywoływanie poczucia zagrożenia, niemożności podołania sytuacji, poczucia bezradności.

3. Przemoc ekonomiczną – pozbawianie ofiary dostępu do pieniędzy, odbieranie pensji, niedokładanie się do budżetu domowego, rozliczanie z najmniejszej wydanej kwoty, zmuszenie do proszenia o każdą najmniejszą kwotę, ograniczenie informacji na temat zasobów finansowych rodziny, uniemożliwienie podjęcia pracy zarobkowej, wykradanie pieniędzy ofiary.

4. Przemoc seksualną – zmuszanie ofiary do niechcianych lub nieakceptowanych zachowań seksualnych (stosunków oralnych, analnych, masturbacji przedmiotami, niechcianego całowania, dotykania, zabronienie stosowania antykoncepcji, wysyłanie niechcianych wiadomości tekstowych o treści seksualnej), a także przymuszanie ofiary do odtwarzania scen zapamiętanych z filmów pornograficznych, rejestrowanie zachowań seksualnych kamerą wideo bez akceptacji partnera.

5. Przemoc w postaci zaniedbania (pasywna forma przemocy) – niezaspokajanie niezbędnych potrzeb członka rodziny wymagającego opieki (osoby starszej, chorej, dziecka), w postaci braku dbałości o:

  • wyżywienie – brak ciepłych posiłków, podstawowych produktów żywnościowych, w skrajnych wypadkach zagłodzenie,
  • ubiór – odzież brudna, nieodpowiednia do pory roku, podarta,
  • schronienieniewpuszczanie do domu, pozbawienie ofiary własnego miejsca w domu,
  • higienę – brak kąpieli, środków czystości, środków higienicznych, wszawica,
  • opiekę medyczną – niezwracanie się o pomoc medyczną w przypadku choroby, urazu, niepodawanie leków,
  • bezpieczeństwo – pozostawienie bez opieki i nadzoru, porzucenie,
  • realizowanie obowiązku szkolnego dziecka (zaniedbywanie edukacyjne)przyzwolenie opiekunów na systematyczną absencję szkolną dziecka, brak niezbędnych pomocy dydaktycznych (zeszytów, książek, przyborów do pisania, rysowania itp.),
  • potrzeby emocjonalne członka rodziny – nieokazywanie uczuć, ignorowanie, brak zainteresowania drugą osobą, unikanie relacji, a w przypadku dziecka dodatkowo: przebywanie dziecka w atmosferze wzajemnej wrogości rodziców, brak szukania pomocy psychologicznej dla dziecka, w przypadku gdy ma ono problemy emocjonalne.

6. Zaniedbanie prenatalne: niekorzystanie przez matkę z opieki lekarskiej podczas ciąży, przyjmowanie substancji stanowiących zagrożenie dla rozwijającego się płodu: alkoholu (w jakiejkolwiek dawce), narkotyków, każda forma przemocy wobec kobiety w ciąży.

Zobacz także: Komunikacja niewerbalna w rodzinie

Kto najczęściej pada ofiarą przemocy w rodzinie?

Na całym świecie ofiarami przemocy domowej padają osoby słabsze z uwagi na swoją konstrukcję psychofizyczną, wiek lub stan zdrowia. Kobiety stanowią pod tym względem kategorię dominującą.

Oficjalna skala problemu pozwala sądzić, że każdego roku w Polsce przemoc stosowana jest w stosunku do ponad 100 tys. osób.

Dlaczego ofiary ukrywają prawdę?

Trudno stwierdzić, w jakiej naprawdę skali występuje to zjawisko, osoby krzywdzone często bowiem ukrywają przed otoczeniem swoją tragedię i przejawiają lęk lub niechęć do sięgania po środki prawne.

Wynika to z silnej, mimo wszystko, psychicznej więzi ze sprawcą. Nierzadko rezerwa ta bierze się także z poczucia osaczenia, czasami swoistego psychicznego uzależnienia ofiary od agresora oraz niewiary w skuteczność działań prawnych.

Jakich środowisk dotyczy przemoc w rodzinie?

Dawniej (do lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku) zjawisko znęcania się nad rodziną przypisywano wyłącznie środowiskom z tzw. marginesu społecznego, z towarzyszącym mu ubóstwem. Obecnie przemoc w rodzinie odnotowuje się we wszystkich środowiskach, bez względu na status socjoekonomiczny czy miejsce zamieszkania.

Badacze z Uniwersytetu w New Hampshire dowiedli, że przemoc ta jest zjawiskiem statystycznie częstym, a dodatkowo aprobowanym kulturowo w większości społeczności.

Przemoc wobec dziecka

Do najbardziej dramatycznych form przemocy w rodzinie należy maltretowanie dziecka. Oszacowanie zakresu tego zjawiska na terenie naszego kraju jest niezwykle trudne.

Komitet Praw Dziecka w Genewie w 2002 roku zapoznał się z Polskim Raportem Alternatywy (wynikającym z Konwencji o Prawach Dziecka). W raporcie tym uznano m.in., że w polityce rządu zbyt niska ranga jest nadawana problemom krzywdzenia, maltretowania i seksualnego wykorzystywania dzieci.

Zespół maltretowanego dziecka (battered child syndrome), opisany w 1961 roku przez Henry’ego Kempego, w Polsce formalnie nie istnieje, gdyż nie jest objęty podstawową klasyfikacją medyczną. Syndrom ten można odnaleźć natomiast w klasyfikacji dodatkowej, z której nie korzystają jednak lekarze mający pierwszy kontakt z dzieckiem, a dopiero lekarze sądowi.

Nie spotyka się zatem w sprawozdaniach lekarskich konkretnej diagnozy o maltretowaniu dziecka, lecz jedynie orzeczenia o złamaniach, oparzeniach, krwiakach, wstrząsach mózgu, a więc urazach dających się opisać symbolami.

W Polsce coraz częściej przeciwdziała się maltretowaniu dzieci, a liczba ujawnianych przypadków przemocy rośnie.

Fragment pochodzi z książki „Leksykon resocjalizacji” autorstwa A. Jaworskiej (wydawnictwo Impuls, Kraków 2012). Publikacja za zgodą wydawcy.

Zobacz również: Czym jest przyjazny pokój przesłuchań dla dzieci?

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)