Mniszek lekarski fot. Adobe Stock

Mniszek lekarski - właściwości i zastosowanie w leczeniu i diecie

Mniszek lekarski pomaga na przeziębienie, ból gardła i chrypę. Ze względu na dużą zawartość wartości odżywczych, można go wykorzystywać nie tylko w leczeniu, ale również w kuchni.
Magdalena Łuków / 16.03.2020 12:36
Mniszek lekarski fot. Adobe Stock

Mniszek lekarski, popularnie zwany dmuchawcem, mniszkiem pospolitym lub (błędnie) mleczem, to pospolita roślina z gatunku Taraxacum officinale Web. Uważana jest za chwast polny i łąkowy, choć jest jednym z najbardziej uniwersalnych ziół leczniczych. Przygotowuje się bowiem z niego syrop (miód), który świetnie działa m.in. na kaszel, chrypę i ból gardła. W lecznictwie można wykorzystywać zarówno kwiaty, jak i liście, łodygi i korzenie tej rośliny. Dlaczego warto to robić i na co pomaga mniszek?

Spis treści:

  1. Jak zrobić syrop i napar z mniszka lekarskiego?
  2. Jak odróżnić mniszek lekarski od mleczu?
  3. Jakie wartości odżywcze ma mniszek lekarski?
  4. Jakie zastosowanie ma mniszek lekarski?
  5. Mniszek lekarski w kuchni i diecie
  6. Ciekawostki o mniszku lekarskim

Jak zrobić syrop i napar z mniszka lekarskiego?

Mniszek lekarski, chociaż powszechnie kojarzy się z nic nie znaczącym chwastem, to roślina, którą możemy wykorzystać zarówno w kuchni, jak i w domowym lecznictwie.

Syrop z mniszka lekarskiego (czyli miód) przygotowuje się z kwiatów, korzeni czy łodygi. Jest pyszny i można go pić łyżeczką lub dodać do herbaty bądź na kanapkę. Warto go zrobić, ponieważ jest to:

  • świetny środek przeciwwirusowy i przeciwzapalny, stosuje się go przy bólach gardła, chrypce i kaszlu,
  • ma działanie przeciwmiażdżycowe, żółciopędne i odtruwające,
  • wzmacnia system odpornościowy,
  • łagodzi stany zapalne jamy ustnej,
  • łagodzi infekcje układu moczowego.

Przepis na syrop z mniszka, poza samą rośliną, wymaga użycia jedynie wody, cukru i cytryny.

miód z mniszka

Miód z mniszka lekarskiego, fot. Adobe Stock

Napar z mniszka to zaś tak naprawdę herbata, którą możemy przygotować z korzenia tej rośliny. Jego największe zalety to:

  • działa moczopędnie i zapobiega kamicy nerkowej,
  • działa oczyszczająco,
  • stymuluje produkcję soków trawiennych,
  • pomaga w walce z zaparciami.

napar z mniszka

Napar z mniszka lekarskiego, fot. Adobe Stock

Jak odróżnić mniszek lekarski od mleczu?

Mniszek rośnie dziko przy drogach, w zaroślach i łąkach nie tylko w Polsce, ale w zasadzie w całej Europie, a także w Azji i obu Amerykach. Często bywa mylony z mleczem, choć to dwie różne rośliny.

Podstawowe różnice między mniszkiem lekarskim a mleczem:

  Mniszek Mlecz
Kwiaty rosną pojedynczo na jednej łodydze może ich być kilka
Liście gładka spodnia część liścia włochata lub kolczasta spodnia część liścia
Łodyga liście wyrastają bezpośrednio z ziemi liście wyrastają z łodygi

Mniszek kwitnie pod koniec kwietnia, a głównie w maju. Mlecz od mniej więcej czerwca do października. Rozmnażają się one poprzez nasiona z aparatem lotnym, który wygląda jak puchaty pędzelek. Łąka pokryta mniszkiem lub mleczem nierzadko jest całkiem żółta.
mniszek a mlecz - rożnice

różnice w wyglądzie mlecza i mniszka, fot. Adobe Stock, kolaż Marta Słupska

Jakie wartości odżywcze ma mniszek lekarski?

Mniszek lekarski to skarbnica witamin i minerałów. Mniszek ma bowiem właściwości prozdrowotne dzięki zawartości takich składników jak:

  • witaminy z grupy B – korzystnie wpływają na układ nerwowy i wspomagają pracę wątroby w usuwaniu toksyn z organizmu,
  • witamina A,  C i  D – są konieczne m.in. do właściwego funkcjonowania układu odpornościowego i kostnego,
  • minerały: potas, magnez, krzem, żelazo – wspomagają pracę układu mózgu, układu pokarmowego i odpornościowego,
  • garbniki – mają działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i znieczulające skórę, a także właściwości bakteriobójcze, dzięki czemu zwalczają stany zapalne błon śluzowych,
  • flawonoidy – to cenne antyoksydanty, które opóźniają starzenie i zmniejszają ryzyko  chorób serca,
  • inulina – błonnik, który obniża poziom cukru we krwi, pomaga budować korzystną florę bakteryjną w jelitach, wzmacnia odporność,
  • triterpeny – są naturalnym środkiem przeciwbólowym, przeciwwirusowym i przeciwgrzybiczym. Pomagają obniżyć cholesterol,
  • kwas krzemowy – poprawia wygląd skóry: łagodzi wszelkie podrażnienia, wypryski i rany,
  • kwas chlorogenowy – hamuje wchłanianie cukrów i poprawia przemianę materii, ma właściwości immunostymulujące, przeciwgorączkowe i przeciwreumatyczne,
  • asparagina – aminokwas pobudzający procesy myślowe.

Jakie zastosowanie ma mniszek lekarski?

Zastosowanie tej rośliny jest naprawdę szerokie. Mniszek lekarski pomaga na wiele powszechnych dolegliwości. Zaleca się go m.in. w:

  • leczeniu wątroby, nerek, woreczka żółciowego, trzustki i śledziony (stymuluje produkcję żółci i ułatwia procesy trawienne),
  • walce z zaparciami i dolegliwościami żołądkowym,
  • redukcji poziomu cukru u cukrzyków,
  • dla pobudzenia apetytu,
  • przyspieszenia wydzielania moczu,
  • łagodzenia stanów zapalnych jamy ustnej oraz infekcji dróg oddechowych (działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne),
  • leczenia bólu gardła i kaszlu,
  • łagodzenia stanów zapalnych skóry i gojenia się ran,
  • oczyszczania organizmu z toksyn (zobacz też: Oczyszczanie organizmu - jak je przeprowadzić? Metody i efekty detoksu).

Ponadto ma działanie przeciwmiażdżycowe, żółciopędne i odtruwające, pomaga usunąć z organizmu zbędne produkty przemiany materii i nadmiar wody.

Pojawiły się nawet doniesienia, że napary z korzenia mniszka lekarskiego w ciągu 48 godzin zabijają komórki rakowe, jednak do takich informacji należy podchodzić z rezerwą. To, że wyciąg z korzenia mlecza doprowadził do zmniejszenia uszkodzeń wątroby spowodowanych alkoholem u myszy, niczego nie przesądza. Jeśli cierpimy na marskość wątroby, picie naparów z mniszka nie zaszkodzi, ale nie wolno rezygnować z tradycyjnego leczenia.

Zbierać kwiaty, liście, łodygi czy korzeń mniszka lekarskiego?

W celach leczniczych można wykorzystać wszystkie części rośliny. Gotowe preparaty z mniszka dostępne są w aptekach lub w zielarniach.

Najbogatszy w substancje lecznicze jest korzeń. Zawiera gorzkie laktony seskwiterpenowe, inulinę, a także dużo potasu.

Liście zbiera się wiosną, najlepiej by były jak najmłodsze, bo wtedy zawierają najwięcej witamin i minerałów, korzenie natomiast – późną jesienią (wtedy zawierają najwięcej substancji czynnych).

Przysmaki z mniszka możemy też przygotować w domu, o ile rośliny zbierane są z czystych miejsc, na których nie używano żadnych środków ochrony roślin, szczególnie przeciw chwastom.

mniszek lekarski - etapy wzrostu

fot. Adobe Stock

Mniszek lekarski w kuchni i diecie

Napar i miód to nie wszystko, co możemy przygotować z tej rośliny. Świetnie sprawdza się też jako dodatek do różnych potraw, na przykład:

  • zielone części do sałatek (goryczka jest najmniej wyczuwalna w młodych listkach),
  • smoothies, czyli do zielonych koktajli (miksowanie w blenderze z owocami lub odrobiną tłuszczu np. w orzechach, całkowicie pozbawia go goryczki),
  • zieleninę do innych potraw (goryczka mniszka znakomicie współgra np. z pesto),
  • korzenie po ususzeniu i zmieleniu mogą być wykorzystywane jako zamiennik kawy.

Można go także ususzyć. Liście powinny schnąć w przewiewnym i zacienionym pomieszczeniu. Przed suszeniem korzeni należy je oczyścić z resztek ziemi. Do wysuszenia korzeni potrzebna jest suszarka – suszymy je w temperaturze 30 st.C.

mniszek w sałatce

Mniszek lekarski w sałatce, fot. Adobe Stock

Ciekawostki o mniszku lekarskim

Mniszek rośnie dziko przy drogach, w zaroślach i łąkach nie tylko w Polsce, ale w zasadzie w całej Europie, a także w Azji i obu Amerykach. Zna go praktycznie każdy, nawet dzieci potrafią go rozpoznać.

Nie każdy wie, że jest to roślina o największej liczbie nazw ludowych – w Polsce funkcjonuje też jako lwi ząb, wilczy ząb, żabi kwiat, popia główka, ślepota, bóle oczy czy podmuch, chociaż używa się ich już coraz rzadziej.

Nazwa "mniszek" nawiązuje do wygolonej głowy mnicha i jest kalką nazwy "caput monachi" z XVI wieku. Co ciekawe, w samym język niemieckim funkcjonuje około 500 nazw na dmuchawiec!

Mniszek uznawany jest za roślinę bezpieczną dla zdrowia, jednak trzeba mieć na uwadze, że wrażliwe osoby może uczulić. Powinny też uważać na niego osoby zażywające leki rozrzedzające krew, ponieważ roślina ta wpływa na krzepnięcie krwi.

Mimo wszystko jednak dmuchawiec wygrywa z wieloma roślinami zielonymi, które kupujemy w sklepach, chociażby tym, że można mieć go za darmo i bez oprysków (oczywiście jeśli zostanie zebrany w odpowiednim miejscu, np. na łące). Przez to, że rośnie dziko, jest też zahartowany i silniejszy, a tym samym nierzadko zawiera więcej składników odżywczych.

Treść artykułu została pierwotnie opublikowana 06.03.2017

Więcej o mniszku lekarskim:
5 sposobów, jak wykorzystać mniszek lekarski
Przepisy na nalewkę, sok i wino z mniszka

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (3)
/22.04.2018 14:54
Na "miodek" zbieram 400 kwiatów i wyskubuję płateczki. Potem nie zagęszczam tylko wlewam do buteleczek po "Kubusiu" Korzeń mniszka po oczyszczeniu 20 dkg drobno siekam i zalewam butelką białego wina. Maceruję siedem dni. :) aga
/24.05.2017 08:34
Słyszałam, że ma zbawienne działanie!! Ale ja jednak wole nie próbować przygotowywać go w domu....Wspomagam się suplementem z witaminami z humavitu i pilnuje zdrowej diety
/24.03.2017 21:13
w moim przypadku naturalne sposoby zawiodly, dopiero wizyta w aptece i zakup czopków eva/qu przyniósł długowyczekiwaną ulgę