prolaktyna fot. Adobe Stock

Prolaktyna – normy, cena badania, co oznacza jej za wysoki poziom?

Prolaktyna to hormon produkowany przez przysadkę mózgową. Wysoka prolaktyna objawia się m.in. trądzikiem, spadkiem libido, zaburzeniem miesiączkowania i bólem piersi. Odpowiada za laktację.
/ 07.02.2020 09:07
prolaktyna fot. Adobe Stock

Spis treści:

Czym jest prolaktyna?

Jest to hormon produkowany w przysadce mózgowej, który należy do żeńskich hormonów (obok estrogenów, progesteronu i oksytocyny). Ich odpowiedni poziom zapewnia prawidłowy przebieg cykli miesiączkowych, zdrowie i dobre samopoczucie kobiety.

Prolaktynę nazywa się też hormonem luteotropowym (LTH). Według szacunków pełni ona w organizmie około 300 funkcji. 

Pierwszy raz w sposób bardzo widoczny daje o sobie znać w okresie dojrzewania – ma wpływać na wygląd i rozmiar biustu.

Potem ma swoje 5 minut w ciąży – pod koniec I trymestru jej poziom rośnie, bo organizm kobiety przygotowuje się do laktacji. Wtedy jednak inne hormony ciążowe, progesteron i estrogen, blokują jej działanie, więc piersi są w gotowości, ale mleka nie produkują.

Dopiero po porodzie,  kiedy poziom dwóch „strażników” spada, uruchamia produkcję pokarmu. Pobudza też produkcję oksytocyny, która nie tylko wspomaga wypływ mleka z piersi, ale i wpływa na szybszy powrót organizmu do stanu sprzed ciąży.

Nieznaczne wahania poziomu prolaktyny są normalne. Jej ilość zwiększa się tuż przed miesiączką. Ponieważ tak jak adrenalina i kortyzol jest hormonem stresu, tuż przed okresem może powodować nie tylko obrzmienie i bolesność piersi, ale też napięcia, płaczliwość i złość, nad którymi trudno panować. 

Gdy jest na prawidłowym poziomie, wspomaga metabolizm i pracę układu odpornościowego.

Normy prolaktyny

Normy dla kobiet różnią się w zależności od tego, w jakiej fazie cyklu jest wykonywane badanie:

  • faza folikularna – poniżej 23 µg/l,
  • faza luteinowa – poniżej 40 µg/l,
  • trzeci trymestr ciąży – do 400 µg/l.

Przyjmuje się, że 5-25 ng/ml to prawidłowa wartość (w ostatniej fazie cyklu mniej niż 40 µg/l).

U mężczyzn norma prolaktyny wynosi poniżej 20 µg/l.

Poszczególne przekroczenia wartości mogą powodować u kobiet różne problemy:

  • powyżej 25 ng/ml – nieregularne miesiączki i cykle bezowulacyjne,
  • powyżej 50 ng/ml – zdarza się zanik miesiączkowania,
  • powyżej 100 ng/ml – istnieje ryzyko guza przysadki.

Jak sprawdzić poziom prolaktyny - cena badania

Jeśli czujesz się tak, jakbyś miała PMS non stop, masz problemy z cerą, słabe libido albo bezskutecznie próbujesz zajść w ciążę, wystarczy proste badanie krwi, by sprawdzić, czy prolaktyna jest przyczyną problemów.

Cena badania prolaktyny to ok. 20-25 zł. Ponieważ jej stężenie może się wahać nawet w ciągu doby,  aby mieć wiarygodny wynik, lekarz zleca zwykle, by powtórzyć badanie poziomu prolaktyny w odstępach kilkudniowych.

Niekiedy, gdy podejrzewa gruczolaka, daje też skierowanie na test po obciążeniu środkiem stymulującym (MCP). Krew oddaje się dwa razy: najpierw na czczo, a potem godzinę po podaniu środka, by sprawdzić, jaka jest prolaktyna po MCP

Ważne, by dzień-dwa przed badaniem nie uprawiać intensywnych sportów, nie współżyć i nie badać piersi.

Podwyższona prolaktyna - objawy

Gdy nie jesteś w ciąży i nie karmisz piersią, za dużo prolaktyny może wywoływać następujące objawy:

  • huśtawka nastrojów,
  • trądzik,
  • spadek libido,
  • ból i obrzmienie piersi,
  • zaburzenia miesiączkowania (cykle krótsze niż 25 i dłuższe niż 33 dni; okres skąpy lub jego całkowity brak),
  • nadmierne owłosienie,
  • wyciek mleka z piersi poza okresem laktacji,
  • problemy z zajściem w ciążę (informuje bowiem mózg, że trwa karmienie piersią),
  • cykle bezowulacyjne,
  • obniżenie popędu seksualnego,  
  • bóle głowy i zaburzenia widzenia, gdy odpowiedzialny za stężenie prolaktyny jest gruczolak przysadki mózgowej. 

Przyczyny wysokiej prolaktyny

Coraz częściej winę wysokiej prolaktyny ponosi stres. Jej wzrost powodują również:

  • przyjmowanie leków antydepresyjnych i innych, działających na układ nerwowy,
  • przyjmowanie leków na nadciśnienie,
  • niedoczynność tarczycy,
  • choroby nerek i wątroby,
  • gruczolaki przysadki mózgowej, czyli niezłośliwe guzy, które leczy się farmakologicznie (tylko w najtrudniejszych przypadkach – chirurgicznie). Wtedy dodatkowym objawem są też zaburzenia widzenia oraz częste bóle głowy.

Wzrost wydzielania prolaktyny występuje w niektórych stanach fizjologicznych, np. ciąża, okres karmienia, stres, wysiłek fizyczny, stosunek płciowy. Hiperprolaktynemia może towarzyszyć wielu stanom chorobowym, np. gruczolakom przysadki wydzielającym prolaktynę, chorobom okolicy przysadki i podwzgórza, niewydolności wątroby i nerek, niewyrównanej pierwotnej niedoczynności tarczycy. Występuje też w przebiegu stosowania wielu leków, np. przeciwdepresyjnych, neuroleptyków, estrogenów i innych
– wyjaśnia lek. med. Joanna Ciołek, endokrynolog z Centrum Medycznego Damiana.

Jak leczyć nadmiar prolaktyny?

Gdy lekarz stwierdzi, że dolegliwości powoduje hyperprolaktynemia, zaleci leki obniżające poziom hormonu. Ważna jest jednak jej przyczyna. Jeśli to np. niedoczynność tarczycy, najważniejsze jest unormowanie pracy tego gruczołu. Podobnie w przypadku chorób nerek czy wątroby.

Leczenie hiperprolaktynemii zależy od jej przyczyny. Jeżeli jest ona następstwem przyjmowania leków, należy rozważyć zamianę leku na lek nie mający wpływu na wydzielanie prolaktyny. Jeżeli wynika z innej choroby, np. niedoczynności tarczycy, to leczymy tę chorobę. Czasami w przypadku  nasilenia objawów nadmiaru prolaktyny, np. mastodynii, mlekotoku, zaburzeń miesiączkowania u kobiet czy ginekomastii u mężczyzn wskazane może być włączenie do leczenia leków obniżających wydzielanie prolaktyny
– dodaje lek. med. Joanna Ciołek.

Gdy przyczyną jest gruczolak, stosuje się leki, które go zmniejszają i z czasem prowadzą do całkowitego zaniku (leczenie trwa zwykle kilka miesięcy).

 W przypadku prolaktynoma – guza przysadki wydzielającego prolaktynę – leczeniem z wyboru są leki działające agonistycznie na receptor dopaminowy, obniżające wydzielanie prolaktyny. Mamy do wyboru trzy preparaty: bromokryptynę, chinagolid i kabergolinę. Różnią się one nasileniem działań niepożądanych, częstotliwością przyjmowania, tolerancją przez pacjenta, skutecznością i ceną terapii. Ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarza,  systematyczność w leczeniu i przyjmowanie leku wieczorem, przed snem w celu zminimalizowania działań niepożądanych. W rzadkich przypadkach nieskuteczności terapii farmakologicznej może być konieczne leczenie operacyjne
– mówi lek. med. Joanna Ciołek.

Co oznacza za niska prolaktyna?

Taki stan zdarza się rzadko. Niedobór tego hormonu może jednak zarówno utrudniać zajście w ciążę, jak i powodować problemy z jej utrzymaniem.

Zbyt niskie stężenie prolaktyny może występować w niedoczynności przysadki mózgowej na różnym tle. Głównym objawem niedoboru prolaktyny jest brak laktacji po porodzie. W tych przypadkach leczymy choroby, które doprowadziły do zaburzeń funkcji przysadki
– dodaje lek. med. Joanna Ciołek.

Artykuł został pierwotnie opublikowany 29.06.2017.

Musisz to wiedzieć:Wyniki badań: normy hormonalne
Luteina dopochwowa i doustna - czy pomaga utrzymać ciążę
Jak odczytać wynik morfologii krwi? 

Joanna Ciołek
lek. med.
Joanna Ciołek
endokrynolog

Absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Specjalista w zakresie endokrynologii oraz chorób wewnętrznych. Doświadczenie zawodowe zdobyła pracując między innymi na stanowisku starszego asystenta w Klinice Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii CSK MSW w Warszawie. Zajmuje się diagnostyką i leczeniem schorzeń endokrynologicznych, ze szczególnym uwzględnieniem chorób tarczycy, przysadki mózgowej, nadnerczy, przytarczyc oraz innych gruczołów endokrynnych, osteoporozy, a także problemami związanymi z otyłością, zaburzeniami miesiączkowania, wypadaniem włosów, niedoborem testosteronu. Wykonuje badania ultrasonograficzne tarczycy.

 

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)