Endometrioza – problem wielu kobiet. Co warto o niej wiedzieć?

Nie jest łatwo ją wykryć, ale może wpływać na wiele aspektów zdrowia, a nawet uniemożliwiać zajście w ciążę. Jak rozpoznać i leczyć endometriozę?
Endometrioza – problem wielu kobiet. Co warto o niej wiedzieć? fot. Fotolia

Szacuje się, że z powodu endometriozy cierpi około 15% kobiet, a sama choroba jest o wiele za późno identyfikowana. Jej objawy mogą być bardzo zróżnicowane – od charakterystycznego bólu po krwawienia z odbytu. Jak ją rozpoznać, jakie są jej przyczyny i czy można ją wyleczyć?

Spis treści:

Co to jest endometrioza?

Endometrioza to choroba charakteryzująca się występowaniem błony śluzowej macicy – endometrium – poza jamą macicy. Taka błona śluzowa zachowuje swoje funkcje, w związku z czym wydalina miesiączkowa gromadzi się w miejscach patologicznego występowania endometrium. Tworzą się wówczas torbiele i zrosty, zmieniające budowę narządu i powodujące ból.

Endometrioza jest jedną z głównych przyczyn niepłodności u kobiet. Jej wczesne wykrycie i zastosowanie właściwych metod leczniczych pozwoli na spowolnienie postępu choroby i zminimalizowanie ryzyka niepłodności.

Pierwsze objawy endometriozy mogą się pojawiać jeszcze przed dwudziestym rokiem życia, co stanowi szczególny problem w różnicowaniu zespołów bólowych miednicy mniejszej i zaburzeń miesiączkowania u dziewczynek.

Ektopowo występujące endometrium może się znaleźć np. na jajnikach, ścianach bocznych miednicy, w jajowodach, więzadłach krzyżowo-macicznych, zatoce Douglasa, na przegrodzie odbytniczo-pochwowej. Bywa, że endometrium zagnieżdża się w jelitach.

Niekiedy endometrium pojawia się w bliźnie po cesarskim cięciu, laparoskopii, laparotomii, „wypalance” nadżerki szyjki macicy. Dużo rzadziej można je zdiagnozować na/w pęcherzu moczowym, w jelitach, wyrostku robaczkowym, odbytnicy, pochwie, na skórze, w płucach, na kręgosłupie i w mózgu.

Jakie są przyczyny endometriozy?

Endometrioza, można rzec, jest starą chorobą, znaną od XVIII wieku. Mimo to przyczyny endometriozy nie zostały konkretnie ustalone. Badacze przedstawili następujące warianty powstawania endometriozy:

  • teoria metaplazji (1870 r.) opierająca się na zmianie komórek narządów i otrzewnej na komórki endometrium, co może zachodzić na skutek działania np. estrogenów w HTZ, niewyrównanej gospodarki hormonalnej
  • teoria transplantacji (1927 r.) zakładająca występowanie krwawienia miesiączkowego wstecznego u wszystkich kobiet (krew miesiączkowa wędruje jajowodami do jamy otrzewnej), co z kolei rozplenia zdolne do implantacji i funkcjonowania fragmenty endometrium, które złuszczają się każdorazowo podczas miesiączek. Jednak nie u wszystkich kobiet występuje taka wsteczna wędrówka krwi. Rozplem endometrium może zachodzić przez naczynia limfatyczne i krwionośne, co zaowocowało sformułowaniem:
  • hipotezy efektu immunologicznego, zakładającej, że usuwanie wydaliny miesiączkowej z jamy otrzewnej jest niesprawne, ponieważ niewydolny jest system odpornościowy i w otrzewnej i w całym organizmie. Może się tak dziać w pierwotnych i wtórnych zaburzeniach odporności oraz chorobach autoimmunologicznych – autodestrukcyjnych, np. toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów
  • teoria indukcji (1955 r.) łącząca teorię metaplazji i transplantacji; zwraca m.in. uwagę na rolę aktywnych biologicznie substancji krwi miesiączkowej w metaplazji i nieprawidłowo zlokalizowanego endometrium
  • czynniki genetyczne – kobiety u których w rodzinie występowała endometrioza, są bardziej narażone na ryzyko jej wystąpienia
  • transplantacja jatrogenna, czyli przeniesienie komórek endometrium podczas zabiegów chirurgicznych, co jednak nie ma miejsca z uwagi na wysoce rozwinięte techniki chirurgiczne
  • działanie toksyn – ksenoestrogenów (substancje działające podobnie do estrogenów): PCB – wykorzystywanego do produkcji kondensatorów, mogących występować w wodzie pitnej; pestycydów i DDT – środek owadobójczy, a także dioksyn, będących produktami spalania drewna, uszkadzających system odpornościowy
  • zaburzenia pracy wątroby w przebiegu jej uszkodzenia (np. zwłóknienie) – wątroba jest narządem regulującym poziom estrogenów w organizmie; nadmiar tych hormonów przyczynia się do rozwoju endometriozy.

Niezdrowy styl życia prawdopodobnie też sprzyja rozwojowi endometriozy. Szczególnie bierze się tu pod uwagę występowanie stresu, nadmierne spożywanie kawy, alkoholu, palenie tytoniu, dietę bogatotłuszczową i ubogobłonnikową.

Dieta na endometriozę. Co jeść?

Co może zwiastować endometriozę?

Endometrioza to choroba zarówno kobiet młodych, jak i dojrzałych i tych po okresie przekwitania.

Istnieje kilka patologicznych stanów, w których diagnozowaniu należy wziąć pod uwagę właśnie endometriozę. Są to:

Jednak ból niekoniecznie musi się pojawić. Nawet bardzo zaawansowana endometrioza i torbiele endometrialne mogą przebiegać bez bólu. Ból najczęściej występuje cyklicznie i trwa już przed wystąpieniem krwawienia. Po nim ustępuje lub też trwa nadal, co może występować u młodszych pacjentek.

Niestety często są lekceważone inne bóle, jak np. ból jelit, narządów układu moczowego (moczowody i pęcherz). Charakterystyczne są tzw. objawy jelitowe, do których zalicza się bolesne ruchy jelit, bolesne wypróżnianie, zaparcia i/lub biegunki, naprzemienne zaparcia i biegunki, nudności i/lub wymioty, ból brzucha, odbytu, krwawienie z odbytu.

Ból i krwawienie podczas oddawania moczu może wskazywać na ulokowaną w drogach moczowych endometriozę. Chorobę tę myli się także często z zapaleniem przydatków i przerostem endometrium.

Objawy endometriozy są nieco odmienne, jeżeli chodzi o młodsze kobiety i nastolatki. U nich endometrioza może wyglądać następująco:

  • nabyte lub postępujące bolesne miesiączki
  • cykliczne i acykliczne bóle (u dorosłych kobiet bóle są albo cykliczne albo acykliczne)
  • bolesne stosunki płciowe
  • objawy ze strony układu moczowego i pokarmowego
  • ból nie idzie w parze z zaawansowaniem choroby
  • ból nie ustępuje po zastosowaniu NLPZ i dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych.

Oprócz bólów endometrioza może mieć jeszcze inne objawy, które jednak występują rzadziej. Zalicza się do nich:

  • plamienia lub krwawienia pozamiesiączkowe
  • nadmierne krwawienie podczas miesiączki
  • krwiomocz lub krwawienia z przewodu pokarmowego
  • plamienia kontaktowe (endometrioza na szyjce macicy).

Dowiedz się więcej: zaburzenia miesiączkowania a endometrioza

Diagnozowanie endometriozy

Doświadczając objawów, jak te opisywane wyżej, a w szczególności charakterystycznych bólów, należy udać się do ginekologa.

Pierwszym etapem badania będzie badanie ginekologiczne – oglądanie narządów płciowych zewnętrznych i badanie we wziernikach. Takim sposobem można uchwycić endometriozę w pochwie, na sromie czy przegrodzie odbytniczo-pochwowej.

Jednak samym badaniem ginekologicznym lekarz nie może stwierdzić endometriozy. Dodatkowo ginekolog wykonuje badanie USG (torbiele endometrialne jajnika) i zleca wykonanie tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego (endometrioza wewnętrzna).

Z badań laboratoryjnych wykonuje się oznaczenie antygenu Ca 125 w celu rozpoznania, różnicowania i wykrywania nawrotu endometriozy. Inwazyjną metodą diagnostyczną choroby jest laparoskopia.

Usuwanie ognisk endometriozy (opis przypadku)

Leczenie endometriozy

Główny cel leczenia endometriozy stanowi złagodzenie nasilenia objawów klinicznych. Ponadto leczenie ma zapobiegać postępowi choroby lub opóźniać go poprzez zmniejszanie wymiarów wszczepów endometrilanych metodami operacyjnymi lub farmakologicznymi. Ponieważ ani farmakologia, ani metody operacyjne nie poprawiają znacząco wskaźników płodności u kobiet we wczesnych stadiach endometriozy, leczenie koncentruje się na łagodzeniu dolegliwości bólowych. Ze względu na przewlekły charakter choroby konieczne jest w tym celu stosowanie długotrwałych lub powtarzanych cykli terapii.

Dawniej endometriozy leczono przede wszystkim metodami operacyjnymi. Także obecnie stosuje się je często (w połączeniu z farmakoterapią lub bez niej) we wszystkich stadiach choroby. Jednak leczenie operacyjne jest metodą inwazyjną, daleką od ideału, ponieważ 20% chorych nie odczuwa po zabiegach poprawy, a częstość nawrotów dolegliwości okazuje się duża. 

Dodatkowo w czasie usuwania torbieli endometralnych jajników często w sposób bardzo znaczny redukuje się ich objętość, co w sposób istotny zmniejszą tzw. rezerwę jajnikową. Oznacza to, iż płodność pacjentki może zostać znacznie ograniczona, a w skrajnych przypadkach może dojść do wygaśnięcia czynności jajników, czyli przedwczesnej menopauzy. 

Operując pacjentki z endometriozą należy pamiętać, że zakres zabiegu musi uwzględniać przyszłe plany rozrodcze, stąd konieczność pozostawienia odpowiedniej objętościowo czynnej tkanki jajnikowej. Każda pacjentka, a szczególnie osoby planujące macierzyństwo, muszą przed planowanym zabiegiem operacyjnym endometriozy uzyskać pełną informację na temat natury choroby, celu i zakresu operacji, oraz dalszego postępowania.

Musi również zostać podkreślona możliwość istotnego ograniczenia możliwości rozrodczych bądź wręcz ich utraty. Koniecznie trzeba pamiętać, że u co najmniej 50% pacjentek w ciągu roku od operacji  dojdzie do nawrotu choroby i objawów klinicznych.

Działanie dostępnych obecnie leków, stosowanych w leczeniu endometriozy, polega na odtwarzaniu stanu z tych okresów życia kobiety, gdy cykl miesiączkowy ustaje, tzn. menopauzy (analogi GnRH), braku miesiączki (Danazol) lub ciąży (doustne środki antykoncepcyjne lub progestageny).

W przeciwieństwie do leczenia operacyjnego powyższe metody terapeutyczne mają charakter nieinwazyjny. W przypadku pacjentek pragnących zajść w ciążę w najbliższym czasie trudność stanowi fakt, że poczęcie w trakcie farmakoterapii zwykle nie jest możliwe, ponieważ właściwie wszystkie wymienione leki to w rzeczywistości skuteczne środki antykoncepcyjne. Dokonując wyboru metody leczenia, lekarz powinien wiec uwzględnić plany rodzinne każdej pacjentki oraz jej stan płodności.

Dla wielu kobiet chorych bądź leczonych z powodu endometriozy jedyną szansą na zajście w ciążę pozostawiają metody wspomaganego rozrodu, a w tym zapłodnienie pozaustrojowe in vitro (IVF).  Stosowanie pozostałych metod takich jak stymulacje owulacji czy inseminacje w sposób istotny nie zwiększa prawdopodobieństwa zajścia w ciążę, w porównaniu ze współżyciem naturalnym.

Pacjentki z endometriozą, a szczególnie z jej postacią nawrotową po przebytej operacji (operacjach), stanowią trudniejszą grupę pacjentek wśród kobiet przystępujących do programu in vitro. Wiąże się to, z jednej strony ze zmniejszoną objętością jajników, a więc możliwością uzyskania komórek jajowych, jak i ze zmienionymi warunkami anatomicznymi.  Dodatkowo również z większym ryzkiem powikłań procedury IVF, takich jak krwawienia czy stany zapalne.

Wystąpienie endometriozy u kobiet w młodym wieku niemających planów macierzyńskich lub osób samotnych może stworzyć konieczność podjęcia trudnych życiowo decyzji dotyczących konieczności bieżącego leczenia choroby i jego wpływu na przyszłe macierzyństwo. W takich przypadkach można rozważyć wykonanie jednej z dostępnych procedur służących zachowaniu płodności. Można myśleć o pobraniu i zamrożeniu komórek jajowych, a w przypadkach par o zamrożeniu zarodków. Zgromadzenie puli komórek jajowych może pomóc pacjentce nie tylko w podjęciu decyzji o leczeniu (głównie operacyjnym), ale również w późniejszym ich wykorzystaniu w celu zajścia w ciążę.

Porozmawiaj o endometriozie na naszym forum!

Zobacz też:
Test: czy jesteś zagrożona endometriozą?
Gwiazdy, które chorują na endometriozę. Poznaj ich historie!
Powiększony brzuch to objaw endometriozy?


Na podstawie:
1.Bręborowicz G.H., Położnictwo i Ginekologia, PZWL, Warszawa 2005
2.Skrzypulec V., Drosdzol A., Endometrioza w ginekologii dziecięcej i dziewczęcej, http://www.endoendo.pl/news/280
3.www.endometrioza.aid.pl

Autor akapitu nt. leczenia endometriozy: dr n.med. Tomasz Rolicki, ginekolog-położnik, specjalista leczenia niepłodności, Dyrektor Medyczny Kliniki InviMed Warszawa

 


 

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (6)
/9 lat temu
ja również mam endometriozę, powikłanie po cesarce
/9 lat temu
a jak sie leczysz?
/9 lat temu
ja mam endometriozę blizny pooperacyjnej powstałej po cesarskim cięciu i zawsze 3 dni po miesiączce pojawia się ogromny ból na tej bliznie trwający też ok 3 dni. koszmar
POKAŻ KOMENTARZE (3)