mierzenie ciśnienia krwi fot. Adobe Stock

Ciśnienie tętnicze krwi – jakie parametry powinny nas zaniepokoić?

Optymalne ciśnienie tętnicze krwi to wartość nieprzekraczającą 120/80 mmHg. Wynik 140/90 mmHg lub wyższy, może świadczy o niepokojących zmianach w organizmie. Czym grozi?
Marta Słupska / 14.02.2013 11:42 / aktualizacja: 18.04.2019 12:00
mierzenie ciśnienia krwi fot. Adobe Stock

Krew krąży w żyłach pod zmiennym ciśnieniem. Jest ono wyższe w czasie wypompowywania krwi przez serce i niższe w drodze powrotnej. To wyższe ciśnienie nazywane jest skurczowym, niższe – rozkurczowym. Oba składają się na ciśnienie tętnicze krwi, które zawsze określa się za pomocą dwóch liczb – np. 130/90 mm Hg (milimetry słupka rtęci). Wzrost wartości nawet jednego tylko składnika ciśnienia tętniczego oznacza nadciśnienie.

W Polsce nadciśnienie ma ponad 8 mln osób, czyli co trzeci dorosły. Lekarze twierdzą, że choruje dużo więcej osób, które po prostu o tym nie wiedzą. Dlaczego? Bo nie mierzymy ciśnienia. Aż 40%. dorosłych nigdy nie używało ciśnieniomierza! Chyba dlatego, że podwyższone ciśnienie z reguły nie daje żadnych objawów.

W tym czasie jednak skrycie niszczy organizm. Przyspiesza rozwój miażdżycy naczyń krwionośnych, co odbija się na sercu. Może być przyczyną jego niewydolności i zawału. Stwarza też niebezpieczeństwo udaru mózgu. 

Są to chyba wystarczające powody, by jak najwcześniej zacząć kontrolować ciśnienie i utrzymywać je na dobrym, tzn. najkorzystniejszym dla zdrowia poziomie. Niezależnie od wieku! Każdy powinien dążyć do tego, by nie przekraczało 120/80 mm Hg (w żadnym wypadku nie powinno być wyższe niż 140/90 mm Hg). 

Spis treści:

Test: jakie masz ryzyko nadciśnienia?

Zastanawiasz się, czy grozi ci nadciśnienie? Zanim przeczytasz dalszą część artykułu, wykonaj test sondażowy i sprawdź, czy jesteś w grupie ryzyka. Odpowiedź na poniższe pytania, podlicz punkty i sprawdź wynik.

1. Kim jesteś?

  • kobietą przed menopauzą (0)
  • kobietą po menopauzie (1)
  • mężczyzną przed 40 r.ż. (1)
  • mężczyzną po 40 r.ż. (2)

2. Jaki jest Twój wiek?

  • poniżej 40 lat (0)
  • 40-55 lat (1)
  • 56-70 lat (2)
  • powyżej 71 lat (3)

3. Jak się odżywiasz?

  • dużo warzyw, owoców i wody (0)
  • mięso i tłuszcze zwierzęce (2)
  • dużo soli, kawy, tłustych posiłków (3)

4. Jak często ruszasz się?

  • więcej niż 2 razy w tygodniu (0)
  • raz w tygodniu lub rzadziej (2)
  • w ogóle nie ćwiczę (3)

5. Jak dużo palisz?

  • nie palę (0)
  • 10-20 papierosów dziennie (2)
  • 20 i więcej papierosów dziennie (3)

6. Jak dużo pijesz?

  • sporadycznie (0)
  • do 0,5 l (ok. 4 piwa) tygodniowo (2)
  • ponad 0,5 l tygodniowo (3)

7. Czy żyjesz w stresie?

  • nie, wiodę spokojne życie (0)
  • stres dotyka mnie sporadycznie (1)
  • stres towarzyszy mi nieustannie (3)

8. Czy w Twojej rodzinie występowało nadciśnienie tętnicze?

  • nie (0)
  • tak (1)

Wyniki:

  • 0-6 pkt – Niskie ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego.
  • 7-13 pkt  – Znaczne ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego.
  • 14 pkt i więcej – Bardzo wysokie ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego lub już jesteś chory. Udaj się niezwłocznie do lekarza.

Jak żyć z nadciśnieniem tętniczym?

Czym jest ciśnienie krwi?

W cyklu pracy serca wyróżniamy jego skurcz (systole) i rozkurcz (diastole). W ciągu minuty serce kurczy się około 60-80 razy i z każdym uderzeniem wyrzuca krew do naczyń tętniczych. Podczas wyrzutu krwi z lewej komory do aorty (głównej tętnicy) ciśnienie jest największe i stopniowo maleje w mniejszych tętnicach, naczyniach włosowatych i żyłach. Dzięki temu możliwy jest transport krwi zgodnie z kierunkiem spadku ciśnienia i zaopatrzenie wszystkich narządów w tlen oraz składniki odżywcze (cukier, tłuszcze i inne). A właściwe ukrwienie narządów jest kluczem do ich prawidłowej pracy.

Z kolei podczas rozkurczu ciśnienie krwi osiąga najmniejszą wartość. Wówczas powracająca układem żylnym krew jest tłoczona z prawego przedsionka do prawej komory, skąd wędruje do płuc, by ponownie wzbogacić się w tlen. Ciśnienie krwi podczas rozkurczu nigdy nie spada jednak do zera. Dzieje się tak dzięki sprężystości ścian tętnic, które przyjmują siłę uderzenia krwi podczas skurczu i oddają ją podczas rozkurczu.

Wielkość ciśnienia, czyli nacisku krwi na ściany tętnic, jest zmienna i waha się między wartością maksymalną (skurcz) i minimalną (rozkurcz). Pomiar ciśnienia krwi wyrażany w milimetrach słupa rtęci (mmHg) dotyczy właśnie obu tych wartości – maksymalnej, nazywanej ciśnieniem skurczowym (systolicznym) i minimalnej, zwanej ciśnieniem rozkurczowym (diastolicznym).

Przykładowo zapis 120/80 mmHg oznacza, że nasze ciśnienie skurczowe wynosi 120 mmHg, a rozkurczowe 80 mmHg. To świetny wynik. Inaczej dzieje się jednak, gdy nasze ciśnienie przekracza 140/90 mmHg. Chwilowy skok ciśnienia może nam się przydarzyć podczas wysiłku fizycznego lub w sytuacji stresowej. Wówczas ciśnienie rośnie, ale organizm jako całość pozostaje w stanie równowagi. Jednak zbyt wysokie wartości obu wspomnianych parametrów lub każdego z osobna, które utrzymują się w kilku kolejnych pomiarach, wskazują już na nadciśnienie tętnicze
– wyjaśnia kardiolog Bogumiła Pałubicka-Elmasri.

Jak dochodzi do nadciśnienia tętniczego?

Jakie są normy ciśnienia krwi?

Sprawdź w tabelce i upewnij się, czy twoje parametry są w normie:

Ciśnienie skurczowe Ciśnienie rozkurczowe Kategoria
>130 >85 prawidłowe
130-139 85-89 wysokie prawidłowe
140-159 90-99 nadciśnienie łagodne
160-179 100-109 nadciśnienie umiarkowane
180-209 110-119 nadciśnienie ciężkie
<209 >119 nadciśnienie bardzo ciężkie

Jaki powinien być prawidłowy puls i jak go mierzyć?

Niedociśnienie – jak je rozpoznać?

Hipotonia to stan, gdy ciśnienie krwi jest za niskie (zazwyczaj skurczowe wynosi poniżej 100 mmHg). Jego objawy to między innymi:

  • napady nudności,
  • omdlenia,
  • nocne poty,
  • mroczki przed oczami,
  • zawroty głowy,
  • przyspieszone tętno,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • zimne dłonie i stopy,
  • bladość twarzy,
  • problemy z koncentracją.

Sposobów na poprawę niskiego ciśnienia jest wiele, zaliczamy do nich m.in.: częste, ale niewielkie posiłki, regularną aktywność fizyczną i unikanie gwałtownych zmian pozycji ciała.

Kiedy mamy do czynienia z nadciśnieniem?

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) optymalne ciśnienie krwi nie przekracza wartości 120/80 mmHg. Ciśnienie w granicach 120-129/80-84 mmHg nadal jest  prawidłowe. Dzięki niemu możliwe jest odpowiednie ukrwienie wszystkich tkanek i uniknięcie uszkodzeń narządów.

Z kolei wyniki utrzymujące się w przedziale 130-139/85-89 mmHg to tzw. ciśnienie wysokie prawidłowe. Wówczas ryzyko zachorowania na nadciśnienie wzrasta, ale wciąż można je trwale obniżać, eliminując czynniki ryzyka (m.in. złe nawyki żywieniowe, palenie papierosów, brak aktywności ruchowej, nadwagę).

Jeżeli jednak pomiar ciśnienia wykaże 140/90 mmHg i więcej, mówimy już o nadciśnieniu tętniczym, czyli przewlekłej chorobie układu krążenia, która wymaga długotrwałego leczenia. W 90% przypadków jest to nadciśnienie samoistne (pierwotne). Pozostałe 10% to chorzy z nadciśnieniem objawowym (wtórnym), a więc będącym następstwem innego schorzenia.

Osoby z nadciśnieniem samoistnym często nie są świadome swojej choroby. Dzieje się tak, ponieważ nadciśnienie zwykle przebiega bezobjawowo, a jego wykrywalność w Polsce oscyluje na poziomie około 70%.

Z tego też względu tak istotne jest zwracanie uwagi na najmniejsze objawy schorzenia, takie jak bóle i zawroty głowy, nadpobudliwość nerwową, problemy ze snem, łatwe męczenie się, kołatanie serca i bóle w jego okolicach, duszności czy szumy w uszach. Takie symptomy jednak pojawiają się stosunkowo rzadko, choroba może więc zostać niezauważona i zbagatelizowana.

Warto też dodać, że niebezpiecznym stanem są też skoki ciśnienia, które mogą prowadzić m.in. do udaru krwotocznego!

Jakie leki stosuje się w nadciśnieniu tętniczym?

Czym grozi nadciśnienie?

140/90 mmHg lub więcej – taki wynik pomiaru ciśnienia świadczy o niepokojących zmianach w organizmie. Wzrost ciśnienia krwi przekłada się na znaczne obciążenie lewej komory serca, która pracuje ze wzmożoną siłą, by pokonać opór przepływu. Z kolei w tętnicach napierająca na nie krew powoduje sztywnienie i pogrubienie ścian. Wówczas krwi trudniej jest przepływać do tkanek z powodu mniejszej elastyczności i węższego światła naczyń tętniczych.

Nadmierne obciążenie serca może w końcu doprowadzić do jego niewydolności, czyli niewystarczającego przepływu krwi w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Ponadto mniej elastyczne tętnice stają się bardziej podatne na zmiany miażdżycowe – odkładanie się w ich wewnętrznych ścianach tłuszczów z krwi.

W efekcie powstaje tzw. blaszka miażdżycowa, która stopniowo zwężając światło tętnicy, może spowodować jej niedrożność, a z czasem doprowadzić nawet do powstania całkowitej blokady przepływu krwi. Czym może się to skończyć?

  • Chorobą wieńcową, czyli niedokrwieniem i niedotlenieniem serca spowodowanym utrudnionym przepływem krwi przez zwężone naczynia wieńcowe,
  • Zawałem serca, czyli obumarciem części mięśnia sercowego na skutek trwałego niedotlenienia,
  • Udarem mózgu, czyli martwicą części mózgu dotkniętej brakiem dopływu krwi przez tętnice.

 Choroba nadciśnieniowa może też skutkować uszkodzeniem nerek. W Europie u około 13% osób dializowanych (uzależnionych od sztucznej nerki) jako przyczynę schyłkowej niewydolności nerek, czyli sytuacji kiedy własne nerki nie są w stanie oczyścić organizmu, podaje się nadciśnienie tętnicze. Nerki uszkadza utrudniony dopływ krwi, który wywołuje niedokrwienie i włóknienie miąższu z powodu twardniejących, a przez to zwężonych tętniczek doprowadzających krew do nerki i kłębuszka.

Kłębuszek nerkowy i cewki to miejsca, w których przesącza się mocz. Ulegają one sklerotyzacji i zanikowi, zaburzając prawidłową selekcję substancji do wydalenia z moczem. Narastająca niewydolność nerek to stopniowe zatruwanie organizmu. U osób z niewydolnością nerek i nadciśnieniem tętniczym zawały występują częściej. Nie jest to błahy problem, gdyż choroby sercowo-naczyniowe zbierają największe żniwo – około połowę wszystkich śmierci, a więc więcej niż z powodu nowotworów.

Jak obniżyć ciśnienie tętnicze za pomocą diety?

Jak obniżyć ciśnienie krwi?

Na ratunek przychodzą leki, które mogą skutecznie obniżyć ciśnienie tętnicze oraz ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia. Skorzystanie z porady specjalisty i stosowanie się do jego zaleceń jest w takim przypadku niezbędne. Opanowanie nadciśnienia, na które wpływa wiele czynników i które ma ogromny wpływ na pracę wielu narządów, wymaga bowiem dyscypliny i współpracy ze strony pacjenta przy wsparciu farmakoterapii.

Obecnie w leczeniu nadciśnienia tętniczego mamy do dyspozycji 5 grup leków, z których najbardziej polecane są preparaty hamujące pracę enzymów, tzw. ACE inhibitory. Od dawna wiadomo o korzystnym wpływie tych preparatów u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi: w nadciśnieniu tętniczym, chorobie wieńcowej czy niewydolności serca
– stwierdza kardiolog Bogumiła Pałubicka-Elmasri.

Bardzo dobre wyniki leczenia przynoszą preparaty bazujące na substancji zwanej zofenopryl. W Polsce stosuje się ją od niedawna w przeciwieństwie do krajów Europy; ma ona wysoki stopień rekomendacji Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC). Zofenopryl ma działanie naczyniorozszerzające, przez co obniża ciśnienie, opóźniając miażdżycę i ograniczając sztywnienie naczyń. Przy tym substancja ta nie powoduje zaburzeń pracy serca i zmian częstotliwości jego uderzeń. Ponadto u pacjentów stosujących zofenopril nie obserwuje się zaburzeń snu, bólów głowy czy nagłych uderzeń gorąca. Substancja ta ma również właściwości ochronne dla nerek – zmniejsza białkomocz i postęp niewydolności tego narządu.

Należy jednak pamiętać, że preparaty stosowane w leczeniu nadciśnienia są skuteczne, kiedy przyjmuje się je regularnie, zazwyczaj przez wiele lat lub nawet przez całe życie. Próba odstawienia preparatu na własną rękę zazwyczaj kończy się ponownym wzrostem ciśnienia. Natomiast samodzielne zwiększanie dawek lub przyjmowanie innych leków (np. od sąsiadki) może skutkować uszkodzeniem narządów wewnętrznych
– dodaje Bogumiła Pałubicka-Elmasri.

Na obniżenie ciśnienia krwi wpływają także: odpowiednia dieta oraz regularna aktywność fizyczna.

Mierzenie ciśnienia – u lekarza czy w domu?

Jak zapobiegać nadciśnieniu?

O wysokości ciśnienia decydują głównie trzy parametry:

  1. praca serca,
  2. stan tętnic,
  3. skład krwi.

Im większa siła skurczów i częstotliwość pracy serca, im twardsze i węższe tętnice i im więcej sodu i cholesterolu we krwi, tym ciśnienie jest wyższe.

Wniosek: ciśnienie krwi w dużej mierze zależy od nas samych. Pracę serca, stan tętnic i skład krwi możemy regulować właściwym stylem życia, zgodnym z kilkoma zasadami.

  1. Mierz ciśnienie przynajmniej raz w roku, a wyniki zapisuj. Lepiej przygotować się na nieproszonego gościa. Aby to zrobić, wybierz dla siebie najlepszy ciśnieniomierz.
  2. Jedz z głową, a więc ogranicz spożycie soli (sód podnosi ciśnienie), tłuszczów zwierzęcych (zawierają cholesterol) i słodyczy (są tuczące). Sięgaj natomiast po owoce i warzywa, które są bogate w potas (reguluje pracę serca) i produkty zawierające magnez (wpływa na siłę i częstotliwość skurczów mięśni).
  3. Sprawdzaj cukier. Jeżeli ty i twoja rodzina jesteście ogólnie zdrowi, pierwsze takie badanie zaplanuj na 45. urodziny, a następnie powtarzaj je co 3 lata.
  4. Kontroluj wagę. Jeśli jesteś mężczyzną i masz w pasie więcej niż 94 cm lub gdy jesteś kobietą i twój obwód pasa wynosi 80 cm, zrzuć 10 kg. Dzięki temu Twoje ciśnienie spadnie o 5-20 mmHg.
  5. Sprawdź cholesterol. Jeżeli ty i twoja rodzina jesteście ogólnie zdrowi, pierwszy taki pomiar wykonaj na 20. urodziny, a następnie powtarzaj go co 5 lat
  6. Pij wodę mineralną. Aby skutecznie oczyścić organizm z toksyn, potrzebujemy przynajmniej 2 litrów płynów dziennie.
  7. Ruszaj się! Przez przynajmniej 30 minut dziennie zapewnij sobie nieforsującą aktywność fizyczną, np. 30 minut spaceru marszowym krokiem. To sposób na poprawę kondycji serca, redukcję ciśnienia o 4-9 mmHg, spalenie tkanki tłuszczowej, a także obniżenie poziomu cholesterolu i cukru we krwi.
  8. Rzuć palenie i alkohol. Gdy palisz, masz stale podniesione ciśnienie. Natomiast upijając się możesz wywołać taki wzrost ciśnienia, że doznasz udaru mózgu.
  9. Unikaj stresu. Długotrwały stres to wzrost ciśnienia i większe ryzyko zawału.
  10. Wysypiaj się. 6 godzin ciągłego snu umożliwia organizmowi odpowiednią regenerację.

O ciśnieniu rozmawiamy z kardiologiem

O ciśnieniu i pulsie porozmawiałyśmy z ekspertem. Na nasze pytania odpowiada prof. dr. hab. n. med. Paweł Buszman, prezes American Heart of Poland i ekspert Polsko-Amerykańskich Klinik Serca.

Jakie powinno być prawidłowe ciśnienie?

Ciśnienie jest konkretną wartością, pomiarem, który odbywa się różnymi metodami. Najczęściej używamy ankiety do pomiaru ciśnień na tętnicy ramieniowej, czyli na ramieniu. To prosty pomiar - wykonujemy pomiar ciśnienia maksymalnego, minimalnego i tzw. średniego. Mówi się, że ciśnienie ma inne normy w zależności od wieku. Generalnie zgadzamy się z tym, że u osób starszych nawet lepiej jest, gdy to ciśnienie jest wyższe. Nie powinno jednak przekraczać 140/85. Wtedy czujemy się bezpiecznie.

Czy można określić prawidłowe ciśnienie dla osób w poszczególnych grupach wiekowych?

Stwierdzono, że u osób starszych spadki ciśnienia spowodowane różnymi czynnikami (np. niewystarczające spożycie płynów, stosowanie leków diuretycznych czy inne sytuacje) nie są dobre. Mowa tutaj o ciśnieniu poniżej 100-110. Może to wiązać się z większą liczbą incydentów krążeniowych.

Miażdżyca obwodowa, która może obejmować także tętnice wewnątrzczaszkowe, ogranicza przepływ. W związku z tym, jeśli za bardzo spadnie ciśnienie, może dojść do niedokrwienia mózgu.

Optymalne ciśnienie dla osób w wieku młodym czy średnim to 120-130/85. Musimy jednak pamiętać, że to ciśnienie w przypadku stresu i wysiłku fizycznego wzrasta.

Kiedy zacząć regularnie mierzyć ciśnienie?

Im szybciej zaczniemy monitorować swoje ciśnienie, tym lepiej. Możemy mierzyć je codziennie. Traktujmy to jako część toalety porannej bądź wieczornej. Dobrze jest zapisywać te wszystkie wartości. Współcześnie wiele młodych ludzi zmaga się z nadciśnieniem, i to z różnych powodów. Mogą to być np. zaburzenia genetyczne czy choroby nerek. Czasami jest to zła dieta, z dużą ilością soli.

W Polsce dodatkową przyczyną nadciśnienia jest zanieczyszczenie powietrza, a przede wszystkim podwyższony poziom ozonu. To również może wpływać na skoki ciśnienia. W Polsce już 70% Polaków ma nadciśnienie. To wyjątkowa sytuacja. W krajach Europy Zachodniej nadciśnienie u osób dorosłych nie przekracza 30-35%.

Zobacz też:
Zioła, które obniżają ciśnienie krwi
Jakie są rodzaje ciśnieniomierzy?

dr BuszmanPaweł Buszman - profesor doktor habilitowany nauk medycznych, kardiolog, prezes zarządu i współzałożyciel American Heart of Poland SA, ekspert Polsko-Amerykańskich Klinik Serca, a także konsultant w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu. Członek Polskiego i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz współtwórca Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK. Zrzeszony w American College of Cardiology (FACC) i The Society of Cardiac Angiography and Interventions. Absolwent Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, staże odbywał m.in. w Herzzentrum w Bad Krozingen (Niemcy), Royal Brompton Hospital w Londynie (Wielka Brytania) czy Deborah Heart and Lung Center w Teksasie (USA). W 2015 ukończył także studia Executive MBA. Polski pionier w dziedzinie inwazyjnego leczenia choroby wieńcowej u pacjentów ze zwężeniem pnia lewej tętnicy wieńcowej przy użyciu stentów. Buszman współtworzył także pierwszy polski program interwencyjny leczenia zawałów w Polsce. Doceniany również za osiągnięcia biznesowe - m.in. w 2015 otrzymał nagrodę Przedsiębiorcy Roku w konkursie EY “Entrepreneur of the Year”, tytuł Menedżera Roku zdaniem Bloomberg Business Review (również 2015) czy nagrodę w kategorii “Sukces” Polskiej Rady Biznesu im. Jana Wejcherta (2016).

Źródło: artykuł przygotowany przez Agencję EagleWay/ mk; konsultacja merytoryczna artykułu: kardiolog Bogumiła Pałubicka-Elmasri, Centrum Leczenia Serca i Naczyń Unikardia, Kraków.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (15)
/02.03.2019 10:01
takie q..r..w..a rady to sobie możecie dawać w krajach gdzie ludzie normalnie pracują, a nie jak w tym parszywym kraju, gdzie trzeba pracować 300 godzin w miesiącu, żeby jakoś zarobić (bez rewelacji oczywiście)
/26.03.2018 15:14
Najlepiej to po prostu kupić dobry aparat do mierzenia ciśnienia, by je regularnie kontrolować i mieć na uwadze wszystko, ja mojej kochanej mamie kupiłam taki ostatnio aparat do mierzenia ciśnienia: haxe.pl/component/ssproducts/product/2719-cisnieniomierz-naramienny.html on okazał się bardzo fajny. Szybko i prosto dokonuje się pomiaru.
/30.03.2017 10:04
Warto zapoznać się z przewodnikiem po ciśnieniomierzach TECH-MED.
POKAŻ KOMENTARZE (12)