Menopauza potrafi zdjąć presję z kobiet. „Poczułam, że już nie muszę nikomu nic udowadniać”
Menopauza to nie jest koniec. To etap przejścia, dzięki któremu możesz rozwinąć skrzydła i lepiej zrozumieć siebie.
O menopauzie przez wiele, wiele lat mówiono językiem strat. „Koniec młodości”, „jesień życia”, „przekwitanie” pojawiały się w kontekście utraty kobiecości i znaku szybko mijającego czasu. Samo „przekwitanie” jest słowem, które brzmi tak, jakby coś, co dotąd było pełne życia, miało stopniowo więdnąć. W takiej narracji kobieta po menopauzie staje się kimś, kto zostawia za sobą atrakcyjność, energię i seksualność. Zupełnie, jakby ostatnia miesiączka była końcem nie tylko etapu biologicznego organizmu, ale całej naszej tożsamości. To wyjątkowo krzywdzące spojrzenie. Nie dlatego, że menopauza nie niesie zmian – nie da się ukryć, w tym okresie dzieje się w naszych ciałach bardzo dużo i wiele z tych rzeczy jest mocno odczuwalnych. Krzywdzące natomiast jest skupienie się w społecznej narracji na rzekomych stratach. W efekcie wiele kobiet zaczyna bać się tego etapu jeszcze zanim się on rozpocznie. W naszej świadomości menopauza jest jak granica, po której „nic nie będzie takie samo”, a to, co najcenniejsze – młodość, atrakcyjność, poczucie wartości – zostanie nam bezpowrotnie odebrane. Zastanawiające jest to, jak inaczej opisujemy podobny moment w życiu mężczyzn. Ich kryzys wieku średniego bywa przedstawiany niemal z pobłażliwą sympatią jako „druga młodość”. To czas nowych decyzji, zmian, odkrywania siebie. Kobiety natomiast przez lata słyszały, że w tym samym okresie życia coś się w nich kończy. Że ustanie miesiączki oznacza utratę płodności, a więc – w domyśle – utratę ważnego elementu kobiecości. Że pojawiające się zmarszczki i zmiany hormonalne mają potwierdzać ich stopniowe „wycofywanie się” z życia. A przecież rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. Menopauza to moment, w którym wiele kobiet zaczyna żyć po swojemu Chciałabym bardzo, aby głosy kobiet, które menopauzę już przeszły lub są w jej trakcie, stały się bardziej słyszalne. Jedną z bardziej inspirujących kobiet pod tym względem jest dla mnie Katarzyna Nosowska. Gdy wysłuchałam wywiadów z nią, dotarło do mnie, jak bardzo jesteśmy społecznie skrzywdzone wizją „przekwitania”. Wraz z upływającymi latami sama zaczęłam bardziej interesować się tematem menopauzy. Od dawna byłam karmiona mitami dotyczącymi „końca”, ale kiedy zaczęłam bardziej zagłębiać się w ten temat, rozmawiać z kobietami z mojego otoczenia, odkryłam, że menopauza to nie jest utrata czegoś. Można nawet powiedzieć, że to uwalniający etap życia. W tym czasie wiele z nas po raz pierwszy od lat, a czasem nawet dziesięcioleci, przestaje myśleć tylko o tym, aby spełniać cudze oczekiwania i zadaje sobie pytanie: czego tak naprawdę chcę ja? Nie chciałabym też idealizować tego okresu. Menopauza jest wymagająca fizycznie i emocjonalnie. Ale równocześnie to bardzo ważny moment w naszym życiu, który zmienia naprawdę dużo i… pozwala zrzucić z siebie presję, której wcześniej było nam się bardzo trudno pozbyć. Mówimy tutaj o presji młodego wyglądu, presji bycia zawsze miłą, presji spełniania wszystkich ról równocześnie: matki, córki, pracownicy, żony lub parnetki, a także presję podporządkowania własnych potrzeb innym. Dlatego chcę, żeby wybrzmiało to bardzo dosadnie: menopauza to etap przejścia. Moment, w którym kobiecość przestaje być definiowana przez oczekiwania społeczne. Jak stereotypy odbierają kobietom poczucie wartości? Współczesna kultura bardzo długo utożsamiała kobiecą wartość z młodością, płodnością i wyglądem. Kobieta miała być atrakcyjna, opiekuńcza, dyspozycyjna i zawsze gotowa do spełniania oczekiwań innych. Gdy wchodziła w okres menopauzy, zaczynała słyszeć – czasem wprost, a częściej między wierszami – że jej „najlepszy czas” już minął. Chociaż miał być to jedynie niewybredny żart, to doskonale obrazuje mentalność społeczną, w której wciąż się obracamy. Muszę przyznać: rozmowa z mamą mojej przyjaciółki była dla mnie naprawdę mocnym przeżyciem, które uświadomiło mi, że to nie jest problem samej menopauzy, ale nas i naszego podejścia do niej. Zapytałam się o jej reakcję. Zresztą samo twierdzenie „mijania najlepszego czasu” jest niesamowicie okrutne. Wiele kobiet zaczyna przez nie odczuwać społeczną niewidzialność. Mniej uwagi poświęca się ich potrzebom, doświadczeniu, seksualności czy ambicjom. Tak, jakby po przekroczeniu pewnej granicy wieku miały ustąpić miejsca młodszym. Narracja o menopauzie jako schyłku życia ma realne konsekwencje. Kobiety mogą odkładać marzenia, rezygnować z relacji, nie podejmować zawodowych wyzwań i wątpić w swoją atrakcyjność. Często przez lata funkcjonują w przekonaniu, że powinny być wdzięczne za to, co mają, zamiast pytać, czego naprawdę potrzebują. Paradoks polega na tym, że właśnie menopauza bardzo często staje się momentem, w którym to myślenie zaczyna się rozpadać. I nie jest to strata, lecz odzyskiwanie siebie. Co się naprawdę kończy, a co dopiero się zaczyna? Kończy się miesiączka. Kończy się PMS. Kończy się planowanie życia wokół cyklu, bólu, dyskomfortu i konieczności bycia stale przygotowaną. Kończy się również – przynajmniej dla wielu kobiet – przekonanie, że ich wartość zależy od tego, ile są w stanie dać innym. A zaczyna się coś znacznie ważniejszego: większa swoboda, większy dystans i głębsza wewnętrzna zgoda na zaspokajanie własnych potrzeb. Ile razy odmówiłaś sobie wyjścia, wyjazdu czy zrobienia czegoś, bo akurat wypadało to w okres? To właśnie w tym sensie menopauza może być kobiecą „drugą młodością”. Nie dlatego, że cofamy czas, ale dlatego, że przestajemy żyć według narzuconych definicji i biologicznego cyklu. „Poczułam, że nie muszę już nikomu nic udowadniać” Elżbieta, z którą również miałam okazję porozmawiać, pełniła kilka ról równocześnie: matki, żony, córki opiekującej się starzejącymi się rodzicami, a przy okazji wypełniała służbowe obowiązki. Przez lata przyzwyczaiła się do tego, że jej potrzeby znajdowały się na końcu długiej listy. W życiu Elżbiety zmieniło się całkiem sporo w trakcie tych kilku lat trwania menopauzy. Jej córka zdążyła się usamodzielnić, a ona została w domu sama z mężem, z którym zaczęła podróżować. Przygarnęła też psa ze schroniska. Nowe możliwości i przewartościowanie Wiele kobiet opisuje menopauzę jako etap głębokiego porządkowania życia. To moment, w którym łatwiej odróżnić to, co naprawdę ważne, od tego, co robimy z przyzwyczajenia lub poczucia obowiązku. Pojawia się większa świadomość własnych granic. Mniejsza potrzeba spełniania cudzych oczekiwań. Większa gotowość do zmian, które wcześniej wydawały się zbyt ryzykowne. Dla jednych oznacza to nową pasję. Dla innych zmianę pracy, zakończenie niesatysfakcjonującej relacji albo po prostu codzienność, w której po raz pierwszy jest miejsce na odpoczynek. „Zawsze byłam dla innych” Dorota to mama dwójki dzieci. Pierwsze z nich urodziła mając 20 lat. Nie zdążyła pójść na studia czy rozwinąć swojej kariery, od razu weszła w rolę żony i matki. Dla wielu kobiet usłyszenie od lekarza potwierdzenia, że jest się w okresie menopauzy, jest jak przebicie muru. Z początku bolesne, ale w głębszej perspektywie uwalniające. Dla Doroty menopauza oznaczała przede wszystkim naukę odmawiania i skupiania się na swoich potrzebach. Zapisała się na kilka kursów, zaczęła dzielić się obowiązkami domowymi z mężem. Odpuściła swoją rolę idealnej „strażniczki ogniska domowego” i… wcale nie okazało się to takie trudne. W tym jednym zdaniu zawiera się istota zmiany, którą przechodzi wiele kobiet. Menopauza nie odbiera możliwości. Ona przywraca wybór. Relacje w okresie menopauzalnym – mniej oczekiwań, więcej autentyczności Menopauza może być łatwiejsza, gdy kobieta nie musi przechodzić przez nią samotnie. Zrozumienie partnera, dzieci, przyjaciół czy współpracowników pomaga oswoić zarówno objawy fizyczne, jak i emocjonalne. Jednak najważniejsza relacja często rozgrywa się wewnątrz. To moment, w którym wiele kobiet po raz pierwszy przestaje traktować siebie jak projekt do nieustannego ulepszania. Zamiast pytać, jakie powinny być, zaczynają pytać, jakie już są – i czy to wystarczy. W związkach menopauza bywa czasem redefinicji. Otwiera przestrzeń do bardziej szczerej rozmowy o potrzebach, seksualności, zmęczeniu i bliskości. Relacje mniej opierają się na odgrywaniu ról, a bardziej na autentycznym spotkaniu dwóch osób. Zwróć uwagę na historię Doroty, która zrobiła ogromne postępy w relacjach. Zaczęła więcej rozmawiać ze swoim mężem, dzięki czemu nie tylko odciążył ją w obowiązkach domowych, ale również ich relacja zmieniła się na bardziej parterską i nastawioną na wzajemne potrzeby. „Nigdy nie bałam się menopauzy” Moja mama to przykład kobiety, która nigdy nie bała się menopauzy. Ma wykształcenie medyczne, więc doskonale wiedziała, co się będzie działo z jej organizmem i jakie zmiany ją czekają. Specjalnie zostawiłam doświadczenia mojej mamy na sam koniec. To również dla mnie osobiste przeżycie, ponieważ mama przechodziła menopauzę, gdy mieszkałyśmy pod jednym dachem. Widziałam jej historię z boku, jako obserwatorka i jej oparcie w trudniejszych chwilach. Menopauza nie jest wcale prostym procesem, który mija, zwłaszcza w okresie, w którym zaczyna się burza hormonalna. Kobiety, które są w trakcie tych wszystkich zmian potrzebują wyrozumiałości i troski bardziej niż wcześniej. To również dla nich niełatwe, a niektóre objawy potrafią być naprawdę wstydliwe, jak chociażby wzmożona potliwość. Menopauza nie jest łatwa – i właśnie dlatego może tak wiele zmienić Nie każda kobieta doświadcza menopauzy jako czasu ulgi. Uderzenia gorąca, bezsenność, wahania nastroju, zmęczenie czy obniżone libido mogą być realnym obciążeniem. To etap, który wymaga troski, wsparcia i często także pomocy medycznej. Ale nawet te trudności mogą prowadzić do ważnego odkrycia: że ciało nie jest przeciwnikiem, lecz źródłem informacji. Że zmęczenie może być sygnałem do odpoczynku. Że drażliwość może wskazywać na przekraczane granice. Że potrzeba zmian nie jest słabością, lecz dojrzałością. Menopauza nie jest końcem kobiecości. Nie jest utratą wartości ani zejściem ze sceny. Jest etapem przejścia, który skłania do zadania fundamentalnych pytań o to, kim jesteśmy, czego potrzebujemy i z czego chcemy zrezygnować. To czas, w którym wiele kobiet odzyskuje własny głos, redefiniuje relacje i odkrywa, że nie muszą już spełniać wszystkich oczekiwań. Mogą wybierać. Mogą odpuszczać. Mogą żyć bardziej świadomie. To moment, w którym kobieta może wreszcie zdjąć z siebie ciężar, którego przez lata nawet nie zauważała. Czytaj także: Naturalność to dziś trend. I nowy sposób, w jaki się oceniamy Pielęgnacja już nie wystarcza. Dziś ma też sprawić, że wyglądasz lepiej Gyaru miał być wolnością. Skończył jako kolejny sposób, w jaki trzeba wyglądać
Przestań kolekcjonować sukcesy jak trofea. Slow change to luksus, na który cię stać
Rozwód, puste mieszkanie, biurko spakowane w jeden karton albo poranek, w którym lustro pokazuje kogoś, kogo już nie rozpoznajesz. Świat natychmiast podsuwa złote rady: „znajdź nową pasję”, „zacznij randkować”, „ogarnij się”, „bądź silna”. Ale co, jeśli siła polega na tym, by przez chwilę być „niewidzialną”? Prawdziwa zmiana nie potrzebuje braw, tylko czasu na bycie „pomiędzy”. Pozwól sobie na ten luksus, zamiast natychmiast gonić za kolejnym trofeum.
Człowiek to zwierzę, a świat zwierząt jest brutalny. Dajmy na to, taka ośmiornica. Młoda, ośmioramienna dzierlatka pływa sobie po oceanie życia, bywa to tu, to tam, poznaje tamtych i owych. Wśród istot żywych to prawdziwa arystokratka. Nie dość, że ma błękitną krew, to jeszcze trzy serca i dziewięć mózgów. Pewnego dnia, w miłych okolicznościach przyrody, pozna tego jedynego, który zawróci jej w głowie. Nasza bohaterka szybko zostanie samotną matką, gdyż po dokonaniu dzieła życia, jej ukochany umrze. To jednak nie koniec przewrotnego losu ośmiornicy. Ta matka in spe znajduje sobie zaciszne miejsce, w którym składa kilkadziesiąt, a nawet kilkaset jaj, a następnie oddaje się pełnoetatowej opiece nad potomstwem. Nie je, nie opuszcza kryjówki, tylko nieustannie przeciera jajeczka i delikatnie podmywa je świeżą wodą, by zapewnić im optymalną ilość tlenu. Gdy z jaj wykluwają się pierwsze młode, matka umiera z wyczerpania i głodu. To bohaterskie poświęcenie na ołtarzu macierzyństwa. I wbrew pozorom cykl rozrodczy ośmiornicy to doskonała metafora naszego, ludzkiego życia. Bo urodzenie dziecka i późniejsze macierzyństwo, doświadczenie menopauzy, zmiana lub utrata pracy, rozwód, czy przejście na emeryturę to symboliczna śmierć naszego dotychczasowego „ja”. By z czasem na nowo odrodzić się niczym Feniks z popiołów. Daj sobie czas Pewnie też odnosisz takie wrażenie, że jesteśmy zobligowane do wiecznej pogoni za ulotnym szczęściem. Świat oferuje nam wiele możliwości, a my przebieramy w ulęgałkach z nadzieją, że za rogiem, że jeszcze chwila, a osiągniemy zamierzony cel. Na dodatek współczesna kultura, jak i przekazy medialne nakazują nam nieustannie działać. „Zwolnili Cię? Znajdź nową pracę w tydzień!”, „Rozwiodłaś się? Zacznij randkować!”. Tymczasem zdaniem antropologów warto zwrócić wagę na coś zupełnie innego. Na liminalność. I zapewne każda z nas zna uczucie zawieszenia, kiedy to, co stare, już nie działa, a to, co nowe, jeszcze nie nabrało wyraźnych konturów. Często interpretujemy ten stan jako kryzys, brak sprawczości czy wręcz życiową porażkę. A jednak to „zawieszenie” nie jest błędem. To moment, w którym dzieje się magia, choć rzadko ocieka brokatem i nie towarzyszą temu fajerwerki. To czas, w którym stajemy się kimś innym. Ten symboliczny „nowy początek” bywa bolesny. Proces, jaki musimy przejść, dokładnie opisał i przeanalizował francuski etnograf Arnold van Gennep już w 1909 roku. Zauważył pewien uniwersalny wzorzec: przejście z jednej grupy społecznej do drugiej, czy z jednego stanu w kolejny, nigdy nie odbywa się płynnie. Zawsze wymaga „skoku” przez symboliczną przepaść. Tak dzieje się magia Van Gennep podzielił obrzęd przejścia na trzy fazy, które każda z nas przechodzi, stając się matką, rozwódką, emerytką, wdową, dojrzałą kobietą, czy kobietą sukcesu. Separacja Wyłączenie to pierwszy akt dramatu. Podejmujemy świadomą decyzję lub los tak sprawia, że zostajemy odcięte od swojej dotychczasowej roli. Przykład? Proszę bardzo. Przechodzisz na emeryturę, zmieniasz pracę, zakładasz własny biznes, podpisujesz dokumenty rozwodowe, zostajesz wdową, jesteś kobietą w połogu, wchodzisz w etap postmenopauzy, jesteś w terapii – to symboliczna śmierć dotychczasowego „ja”. Faza liminalna, czyli okres przejściowy Łacińskie słowo limen oznacza „próg”, a faza liminalna to stan „pomiędzy”. Zgodnie z koncepcją Victora Turnera, osoba znajdująca się w zawieszeniu jest „niewidzialna” dla struktury społecznej. Nie ma statusu, na chwilę staje się „nikim”. Doskonale oddaje to kolejna metafora rodem ze świata zwierząt. W czasie liminalnym jesteś jak gąsienica w kokonie, która przestała być pełzającym robalem, ale jeszcze nie stała się motylem. Nie jesteś już tą dawną wersją siebie, ale nowa jeszcze się nie wyłoniła. To czas refleksji, kreatywności, rozwoju nowego potencjału, ale i niepewności. Reintegracja To powrót na łono społeczeństwa, ale już z nowym statusem. Zgodnie z antropologiczną nomenklaturą, to właśnie wtedy zakładasz nową „maskę”, a otoczenie zaczyna cię postrzegać inaczej – jako osobę wolną, jako liderkę, mentorkę, żonę, matkę, kobietę, która już nic nie musi, a wszystko może. Obrzędy przejścia w kulturze „instant” Żyjemy w świecie, który naukowcy nazywają kulturą natychmiastowej gratyfikacji. Media społecznościowe promują model „quick fix” – szybka zmiana, szybki efekt, szybki sukces. Karmią nas ładnie opakowanymi obrazami spektakularnych metamorfoz, które dzieją się w pięć minut. Reklamy obiecują nam nową sylwetkę w trzy tygodnie, aplikacje gwarantują znalezienie miłości za jednym przesunięciem palca, a kursy online przekonują, że przebranżowienie to kwestia jednego webinaru. Sam proces zmian jawi się jako łatwy, szybki i bezbolesny. A to przecież mit. I pułapka. Z psychologicznego punktu widzenia pomięcie fazy liminalnej może nas słono kosztować. Nikt nie wspomina, że zbyt szybkie wskoczenie w nowe buty, może przyczynić się do: szybkiego wypalenia, powielania starych błędów, zakładania maski i udawania kogoś innego z obawy przed pustką, życia pod dyktando innych, bo tak „wypada”, utraty poczucia sprawczości, powierzchownej zmiany, za którą nic nie stoi, strachu przed każdą kolejną zmianą, która niesie niepewność. Zamiast więc gonić za obietnicą błyskawicznego „odrodzenia”, dajmy sobie przyzwolenie na niezdefiniowanie. Nie musimy od razu znać wszystkich odpowiedzi. Dajmy sobie czas na bycie „pomiędzy”. Bibliografia Bauman Zygmunt, „Płynna nowoczesność”, Kraków 2006; Eliade Mircea, „Inicjacja, obrzędy, stowarzyszenia tajemne”, Warszawa 1997; Eliade Mircea, „Sacrum i profanum”, Warszawa 1999; Gennep van A. „Obrzędy przejścia. Systematyczne studium ceremonii”, Warszawa 2006; Turner Victor, „Proces rytualny. Struktura i antystruktura”, Warszawa 2010. Czytaj także: Komedie romantyczne to żaden guilty pleasure. Potrzebujemy ich jak powietrza. Dlaczego nas kręcą? Na tydzień przestałam dostosowywać się do innych. Dla ciebie łatwizna? Mnie zżerało poczucie winy Randka ze sobą może stać się udręką. Zamiast ulgi czujesz napięcie? Dlatego powinnaś ją powtórzyć
"Wiele relacji byłoby uratowanych, gdybyśmy mieli lepszą relację ze sobą". Ale boimy się czuć
Jak randka ze sobą może wpłynąć na nasze relacje z innymi ludźmi? Czy łatwo skupić się na własnych emocjach? Rozmawiam o tym z Pauliną Koszut, psycholożką i psychoterapeutką psychodynamiczną.
Wiele mówi się, jak ważne są randki ze sobą, ale wciąż o tym zapominamy lub... nie chcemy pamiętać. Takie sam na sam z własnymi myślami może bowiem przerażać i przytłaczać nadmiarem emocji. Wtedy randka ze sobą staje się udręką. A bez tego nie jesteśmy w stanie stworzyć udanych relacji z innymi ludźmi. O tym, jak powinno wyglądać jakościowe spotkanie z własnymi emocjami oraz w jaki sposób wpływa to na nasze związki, opowiedziała mi Paulina Koszut, psycholożka kliniczna oraz psychoterapeutka psychodynamiczna, znana na Instagramie jako @polski_psycholog_de. Boimy się czuć, więc uciekamy przed sobą Katarzyna Racławska: Randka ze sobą to temat ważny, ale wciąż pomijany w naszym społeczeństwie. Dlaczego nie potrafimy lub może nie chcemy poświęcać czasu samym sobie? Paulina Koszut: Jest nam dzisiaj trudno się spotkać ze sobą dlatego, że być może boimy się tego, co zobaczymy, czego się dowiemy, co usłyszymy. Bo taka randka ze sobą, czy w ogóle zatrzymanie się, wymaga tego, żeby rzeczywiście spotkać się ze sobą, wsłuchania się w siebie, zobaczenia siebie, wsłuchania się w swoje myśli. My bardzo działamy, mamy bardzo dużo zajęć, ten plan dnia jest bardzo napięty. I mam wrażenie, że niezależnie od tego, z kim rozmawiam, czy jest to prezes firmy, mama, tata, mama pracująca czy nie, jesteśmy permanentnie czymś zajęci, ale nie sobą. Jak byśmy robili bardzo wiele rzeczy, żeby od siebie uciec, żeby się ze sobą nie spotkać i żeby siebie nie zobaczyć. Ale co to znaczy siebie? Własnych potrzeb, własnych pragnień, trudności, własnych lęków. My mamy w sobie bardzo dużo lęku, a świat zewnętrzny nam tego nie ułatwia – wojny, pandemie, to zrobiło bardzo duże spustoszenie w relacjach, w naszym życiu, w naszych psychikach. Lęk jest bardzo nieprzyjemną emocją. Czyli to jest strach? Oprócz tego, że boimy się wojny, straty pracy, to jeszcze boimy się własnych myśli? Mamy bardzo dużo niepewności dzisiaj. Boimy się siebie, swoich myśli, a przede wszystkim swoich emocji. Bo myśli są pewnym wynikiem tego, co czujemy. Ja często słyszę, że ktoś chciałby sobie poradzić z tymi natrętnymi myślami, które przeszkadzają, utrudniają. Ale tak naprawdę to emocje wzbudzają te różne myśli. Boimy się czuć nieprzyjemne, trudne emocji, które są w nas: wstyd, lęk, złość… Te emocje są wytłumione do tego stopnia, że wolimy ich nie dotykać, bo są tak bolesne, że nam przypominają o trudnych doświadczeniach. Więc na różne możliwe sposoby je w sobie tłumimy – poprzez działanie, dążenie do ciągle nowych celów, wchodzenie w różne substancje, aktywności, które pozwalają te emocje wytłumić i o nich zapomnieć. Uciec od nich… To co zrobić, żeby od nich nie uciekać? Od czego zacząć i jak zmierzyć się z tymi emocjami, żeby pozwolić sobie na tę randkę ze sobą? Przede wszystkim się zatrzymać – to jest podstawowa rzecz. I zauważyć siebie. Często spotykam się z tym, że ludzie w ogóle nie czują swojego ciała. W takim sensie, że ono jest, jakoś funkcjonuje, bo wiele rzeczy dzieje się automatycznie, ale nie zauważamy tego, co czujemy. A ciało jest pierwszym sygnałem, który nas informuje o tym, co się z nami dzieje. Więc przede wszystkim takie zatrzymanie i sprawdzenie, co tu się w ogóle dzieje, gdzie ja jestem, co ja czuję, dlaczego robię to, co robię, czy jestem w miejscu, w którym chcę być? Jak się czuję z osobami wokół mnie, w pracy z zadaniami, którym muszę sprostać, dokąd ja zmierzam? To są podstawowe pytania, które warto sobie co jakiś czas zadać. A jeżeli na tym etapie pojawią się te negatywne emocje? Poczujemy, że wszystko jest złe i bez sensu... Jak nie poddać się tym negatywnym emocjom i spróbować znowu pozwolić sobie na to sam na sam ze sobą? A ja myślę, że właśnie poddać się. Źródłem naszych problemów jest to, że my bardzo długo je przykrywamy czymś, udajemy, że ich nie ma… Wszyscy myślimy o tym, co zrobić z tą sytuacją, żeby mnie nie bolało. A to jest bardzo ważne, żeby ten ból poczuć. Bo jeżeli my tych emocji trudnych nie czujemy, nie dopuszczamy ich, to nie wiemy, co z nimi zrobić. A być może robimy, ale tak jakbyśmy działali po omacku. Ja o tym mówię też na swoich warsztatach – każda emocja o czymś nam mówi. Smutek przeżywamy, jeżeli coś tracimy – czy to jest strata bliskiego, czy to jest strata pracy, strata relacji. I to jest czas, w którym organizm nam mówi: zatrzymaj się, zobacz, co straciłeś, przeżyj tę żałobę. To bardzo ważne, żeby żałobę przeżyć. Taka żałoba po stracie bliskiego trwa nawet do około roku i to jest normalny czas, że płaczemy, jest nam smutno, nie wiemy, co robić, mamy pustkę. Jest to bardzo nieprzyjemne uczucie, ale to nas też zachęca do refleksji, do pożegnania się. Strata pracy łączy się z ogromnym lękiem, niepewnością, żalem, wstydem. Tu też trzeba się zatrzymać i zastanowić. Są osoby, które nie dopuszczają tego, bo trzeba już zacząć szukać nowej. To jest zrozumiałe, ale ważne też, żeby się zastanowić, co doprowadziło do utraty pracy. Może to nie była posada dla mnie? Może to jest moment, żeby poszukać czegoś, co będzie mi dawało satysfakcję, w czym będę dobra, w czym się będę realizować? W kontekście złości, której też nie lubimy czuć – złość kojarzy nam się z katastrofą, przemocą, tym, że czujemy się jak dzieci i nie chcemy konfrontacji. Natomiast złość jest ogromnie ważną informacją dla nas, że ktoś przekracza nasze granice, że czegoś jest za dużo. To bardzo istotne, żeby ją poczuć. Bo kiedy jej nie czujemy, pozwalamy, żeby ktoś te granice przekraczał. I to doprowadza do jeszcze gorszych konsekwencji. Jak randka ze sobą wpływa na nasze relacje z innymi? A jak ta randka ze sobą, poświęcanie sobie czasu, wpływa na to, jak wyglądają później nasze relacje z innymi? Jeżeli ktoś nie ma dobrej relacji ze sobą, to nie ma też dobrej relacji z innymi. Jeżeli jesteśmy osobami, które nie trzymają granic, nie mają kontaktu ze swoją złością, trudno im być asertywnym, trudno im te granice stawiać, to inne osoby te granice przesuwają. A kiedy te granice są już mocno przesunięte, to symbolicznie mówiąc, staje nam się ciasno, jest nam niewygodnie, nie mamy jak oddychać. I to powoduje, że w tych relacjach nie jesteśmy sobą, czujemy się zagrożeni, mamy dużo lęku, czujemy się atakowani. Jak te relacje mogą być dobre i równe? Wiadomo, że w relacji granica nigdy nie jest postawiona 50/50. Natomiast w momencie, kiedy my nie szanujemy siebie, nie lubimy siebie, nie stawiamy granic, nie wiemy, jakie są nasze wartości, mamy mocny, silny głos wewnętrznego krytyka, to widzimy to też na zewnątrz. Jeżeli ja siebie widzę jako osobę małą, nie na równi z innymi, to jak inni mają widzieć nas inaczej? Są osoby, które nadbudowują to perfekcjonizmem, mówimy też o osobowościach narcystycznych, gdzie mamy fałszywe ja, które na zewnątrz jest odwrotnością tego, co wewnątrz. Ale wewnątrz tam jest bardzo dużo lęku, wstydu, niepewności, co powoduje, że to inne osoby odstrasza. Czy ta relacja z drugą osobą jest takim odbiciem lustrzanym tego, co dzieje się w naszym wnętrzu? Tak, ale to też nie jest odbicie 1:1. Zawsze podchodzimy do tego indywidualnie. Nigdy nie jest tak, że np. zawsze inne osoby będą wykorzystywać osobę z niską samooceną. To może pójść w dwie strony. Mogą ją wykorzystywać, ale też ona może te osoby odstraszać – będzie posługiwała się takimi metodami obronnymi, że te osoby będą się jej bać, będzie sabotować te relacje. My powinniśmy mieć przyjacielską relację z samym sobą. Chodzi o widzenie siebie takim, jakim się rzeczywiście jest – z wadami i zaletami. Potrafimy siebie docenić za to, co dobre, ale też potrafimy dostrzec to, co jest złe i jest do pracy. Że potrafimy dać sobie czas, zadbać o siebie – nie tylko się eksploatować i dążyć do tego, żeby być lepszym, tylko zatrzymać się i docenić to, co już zrobiliśmy. Ludzie różnie podchodzą do tego, jak wygląda jakościowe spędzanie czasu z samym sobą. Dla jednego jest to nałożenie maseczki na twarz, dla drugiego obejrzenie ulubionego serialu, a dla kolejnej osoby będzie to medytacja. Czy tu możemy w jakiś sposób stwierdzić, że coś będzie bardziej lub mniej jakościowe dla naszego dbania o siebie? Warto mieć wachlarz różnych możliwości i stosować to, co w danym momencie jest potrzebne. Na moim własnym przykładzie: ja wypracowałam sobie różne metody i mam zasadę 30 minut dziennie. Te 30 minut to jest coś, co ja poświęcam wyłącznie sobie, coś, co ma mnie odstresować, zregenerować… Bardzo dbam o to, żeby to było zróżnicowane. Mocno pracuję głową i emocjami, więc dla mnie dobrym sposobem na to, żeby się zregenerować i zrobić sobie randkę ze sobą, są np. ćwiczenia fizyczne. I to mi załatwia dwie sprawy – pomaga mi zregenerować ciało, ale też jestem sama ze sobą. Badania mówią, że z kolei dla osób, które na co dzień pracują fizycznie, dobrym sposobem na regenerację i zatrzymanie się jest kąpiel, pisanie dziennika, medytacja. To jest kwestia tego, czego w danym momencie potrzebujemy. Czasami będzie to poczytanie książki, czasami kąpiel, czasami wyjście na kawę i posiedzenie tylko ze sobą. Skan ciała też jest bardzo ważny. Najlepszą metodą jest to, żeby usiąść i zobaczyć, co się dzieje, czy mnie głowa nie boli, czy mi się wygodnie siedzi, czy ja mam wygodne ubranie… Zwrócenie uwagi na to, co mi ciało pokazuje, czego ja potrzebuję. To nam już sporo wskaże. Jeżeli jestem spięta, to pewnie towarzyszy mi stres. Warto się zastanowić, czym ja się w tym momencie stresuję i jak sobie z tym poradzić. Dobrym sposobem w tym przypadku będą ćwiczenia oddechowe. Podejdźmy do siebie z czułością – ciało to nie jest robot. To coś, co ma nam służyć, mamy o to dbać, co daje nam ważne informacje i istotne, żebyśmy z nich skorzystali, a nie udawali, że tych informacji nie ma. W jednym z postów na instagramowym profilu wspomina pani o wypaleniu żony i ogólnie o wypaleniu w relacji. Czy ta randka ze sobą może temu zapobiec? Bardzo! Ta randka ze sobą i to, że się ze sobą przebywa i się siebie lubi to jest fundament wszystkiego. Mam wrażenie, że wiele relacji mogłoby być uratowanych lub poprawionych w momencie, gdyby mężczyzna czy kobieta mieli lepszą relacją z samym sobą. I widzę to też u siebie w gabinecie. Przychodzą osoby z problemem w związku, mają myśli o rozstaniu. Często jest tak, że praca nad sobą, zwrócenie uwagi na siebie i swoje potrzeby, komunikowanie tych potrzeb, mówienie o swoich potrzebach, egzekwowanie ich, ale też widzenie drugiego człowieka, dają najwięcej. W momencie, kiedy jesteśmy w stadium lęku, drugi człowiek też staje się dla nas zagrożeniem. Czujemy do niego dużą złość albo zaczyna się rodzić obojętność. Często ta druga osoba w ogóle nie wie, o co nam chodzi. W momencie, kiedy zaczynamy to wyrażać, stawiać granice, widać, czy ta relacja ma sens, czy nie – czy ta osoba jest w stanie odpowiedzieć i jesteście w stanie się dogadać. Najgorszym, co można zrobić jest to, że relacja ze sobą jest kiepska, nie wiemy, jakie są nasze potrzeby i granice, nie potrafimy prosić o wsparcie i wyrażać swoich potrzeb, raczej spełniamy potrzeby innych osób. Druga osoba będzie z tym ok – jeżeli ktoś nam daje i nic nie potrzebuje w zamian, to super. Ale nie domyśli się, że my też możemy czegoś potrzebować. Musimy się usłyszeć, żeby móc zareagować, żeby doszło do kompromisu i wzajemnego zrozumienia. Na czym nam zależy w relacji? Żeby była harmonia, żeby się rozumieć, żeby razem wzrastać, iść w jednym kierunku. W momencie, kiedy mamy kiepską relację ze sobą, trudno o tę bliskość, trudno budować relację. Czy randka ze sobą może zagrażać relacji? Czy to może zadziałać też w drugą stronę? Czy istnieje ryzyko, że nasz związek rozpadnie się przez relację z samym sobą? Przecież możemy dojść do wniosku, że w sumie jest mi dobrze ze sobą i nikogo więcej nie potrzebuję… Tutaj jest bardzo dużo zmiennych. Jeżeli np. mamy osobę, która jest w przemocowej relacji, w relacji z osobą, z którą nie widzi przyszłości, z którą trudno się porozumieć, związek od wielu lat jest martwy, w momencie, kiedy zaczyna zauważać swoje potrzeby i pracować nad sobą, to może iść w różnym kierunku. To może być decyzja o rozstaniu – to naturalna reakcja. Po rozstaniu też warto dać sobie czas na to pobycie samemu, zauważenie, jak jest żyć samemu. W momencie, kiedy potrafimy żyć ze sobą, dobrze nam ze sobą, wtedy pojawia się otwartość na to, aby się związać, bo to naturalne. Z drugiej strony, gdy znamy siebie, wiemy też, czego oczekujemy od relacji… Dokładnie, czego oczekujemy, czego nie chcemy, co możemy dać, jak ma ta relacja wyglądać… Jeżeli decyzja o tym, że chcę być sama, nie chcę mieć nikogo, się przedłuża, wtedy często spotykamy się w gabinecie, bo może pojawić się lęk. Niektórzy stresują się utratą niezależności, utratą siebie. Wtedy trzeba pracować nad tym, jak zachować siebie, będąc w związku. Zawsze podchodzimy do tego indywidualnie. Bo jeżeli ktoś mówi, że dobrze mu być ze sobą i nikogo nie potrzebuje, to też nie ma sensu szukać na siłę – być może to jest czas na pobycie ze sobą, zbudowanie siebie. Czy z psychologicznego punktu widzenia istnieje jeden, najlepsze sposób na jakościowe spędzenie czasu z samym sobą? Myślę, że po prostu bycie ze sobą – bez innych. Taki sposób, który będzie dawał nam przyjemność, ale dzisiaj to może być spacer, jutro kąpiel, a pojutrze SPA. Każdy ma inną strukturę osobowości, tryb życia itd. Kluczową rzeczą jest to, żeby rzeczywiście odbywało się to w samotności – żeby było jak najmniej bodźców z zewnątrz i żeby było przyjemnie… Żeby być otulonym? Tak, tego trzeba szukać. Jeżeli jesteśmy po wielu latach odcięcia od siebie, oderwania od siebie, to będzie trudno. Bo co to znaczy? Ja nie znam tego uczucia otulenia siebie. Trzeba sobie wyobrazić, że jest się młodszą wersją siebie – dzieckiem – i bierze się to dziecko, przytula, próbuje się mu dać to, co najlepsze. To bardzo ładna pointa naszej rozmowy, dziękuję. Psycholog dla Polaków 🇵🇱 za granicą, najpopularniejsza influecerka z kategorii zdrowia psychicznego, Paulina Koszut jest psychologiem i psychoterapeutką psychodynamiczną w trakcie całościowego szkolenia w renomowanym ośrodku szkoleniowym – Laboratorium Psychoedukacji. Na co dzień prowadzi konsultacje psychologiczne oraz psychoterapię indywidualną osób dorosłych, zarówno stacjonarnie w miejscowości Essen, jak i online. Czytaj także: Nie stawiamy granic, żeby nie stracić ludzi, a tracimy siebie. Halina Piasecka mówi, od czego zacząć "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną? Kupujemy coraz więcej, bo chcemy zagłuszyć nasze lęki. „To sprawia, że czuję się bezpieczna”
Randka ze sobą może stać się udręką. Zamiast ulgi czujesz napięcie? Dlatego powinnaś ją powtórzyć
Podążając za radami z poradników, zapraszasz samą siebie do restauracji, albo rezerwujesz czas w domu tylko dla siebie. Jesteś przekonana, że będzie to dobre doświadczenie. A jednak może się okazać, że trudno ci wytrzymać ze swoimi myślami i uczuciami. W odpowiedzi na dyskomfort szybko sięgasz po telefon, pilot lub wkładasz do uszu słuchawki. Znajome? Spokojnie, nie jesteś wyjątkiem i jest na to rozwiązanie.
„Zabierz siebie na randkę” – podpowiadają ochoczo psychologiczne poradniki i artykuły. To ważne, bo od relacji ze sobą zaczyna się budowanie fundamentów każdej innej relacji. Jeśli chcesz tworzyć dobre i satysfakcjonujące więzi z innymi (a przecież właśnie na tym nam zwykle zależy), to warto regularnie wpisywać na swoją listę zadań czas tylko dla siebie. Niezależnie od tego, czy jesteśmy w związku, czy nie. To jasne, ale... Podążając za radami ekspertów, wiedziona tym, co słuszne i na czasie, pewnego pięknego popołudnia zapraszasz samą siebie do SPA lub restauracji, albo prościej – rezerwujesz czas w domu tylko dla siebie. Jesteś przekonana, że będzie to dobre doświadczenie, kojące, przyjemne, a może nawet karmiące. Że odetchniesz i wyciszysz umysł. Oczywiście może tak być, ale możesz też doświadczać czegoś innego. Kiedy randka ze sobą staje się udręką Być może dość szybko orientujesz się, że coś jest nie tak. Coś uwiera. Coś drażni. Coś nie pozwala ci swobodnie rozsiąść się w tej chwili. Bo kiedy naprawdę stajesz sama przed sobą – w ciszy, w zwolnieniu, w uważności skierowanej do wewnątrz – dzieje się coś nieoczekiwanego. Zamiast ulgi może pojawiać się napięcie. Zamiast przyjemności – rozczarowanie. Zamiast radości – gniew, lęk albo smutek. A przecież nie tak miało być. I wtedy być może robisz w tył zwrot. Sięgasz po telefon i łapczywie przewijasz ekran. Szukasz obecności innych, ich głosu, ich uwagi. Może do kogoś dzwonisz. Może próbujesz zagłuszyć to, co niewygodne, kolejnym podcastem albo serialem. Dociera do ciebie, że „randka” się nie udała. Że nie potrafisz. Że coś jest z tobą nie tak, skoro nawet bycie w pojedynkę kończy się rezygnacją… Prawda jest taka, że dla wielu osób cisza nie jest przyjemna. Cisza jest podejrzana. W ciszy wychodzi to, co na co dzień skutecznie zagłuszamy: smutek, napięcie, poczucie pustki, poczucie, że jest się niepotrzebnym, lęk, niewypowiedziany żal, samotność. W ciszy wyraźniej słychać też wewnętrzny głos, który nie zawsze jest wspierający. Bywa surowy, a może nawet okrutny. Co robisz? Być może więcej tego nie powtarzasz. Rezygnujesz z uważności na siebie, bo to może być zbyt trudne. Rezygnujesz ze zgody na to, co właśnie w tobie żywe – nawet jeśli jest to nieprzyjemne czy zawstydzające. Rezygnujesz z zatrzymania się w codziennym pędzie. Z przyglądania się sobie. Z bliskości i akceptacji. A przecież randkowanie ze sobą – a mówiąc trafniej, świadome spotkanie ze sobą w prawdzie – właśnie tym mogłoby być. Pobyciem przy sobie nawet w niewygodzie. Choć na chwilę. Tak jak z drugim człowiekiem, na którym ci zależy. Dlaczego warto pobyć ze sobą tak naprawdę? „Randkowanie ze sobą” nie zawsze jest lekkie, to już wiemy. Jednak niewygoda nie musi być sygnałem, żeby odpuścić. Może być szansą na rozwój. Jon Kabat-Zinn, znany amerykański terapeuta, specjalista w zakresie mindfulness, pisał, że uważność to umiejętność dostrzegania tego, co dzieje się w danym momencie bez osądzania. To praktyka patrzenia na rzeczy w sposób bezstronny. Czy potrafisz tak popatrzeć na siebie? Świadome „randkowanie” ze sobą może pomóc nam dostrzec to, co w codziennym pędzie pomijamy: wartości, które są dla nas ważne, osoby, które nas wspierają, okoliczności, które nam pomagają. Może nas wesprzeć w zauważeniu własnych zasobów, takich jak nasz rozsądek, wyobraźnia czy inteligencja. Randkowanie ze sobą nie tylko pomaga zrelaksować umysł i się odprężyć. Jeżeli jest pełne uważności, może wydobyć nas z kolein życia. Brak świadomego bycia ze sobą może prowadzić do trudności, między innymi z powodu nieświadomych i utrwalonych działań i mechanizmów. To one wpływają np. na relacje z innymi albo na to, jak dbamy o własne zdrowie. Samoświadomość pozwala ruszyć z martwego punktu, odzyskać większy wpływ na własne decyzje i stopniowo zmieniać jakość życia. Kiedy rozwijamy świadomość z takim nastawieniem, zmierzamy w stronę emocjonalnej równowagi i spokoju. Zmierzamy też w stronę autentyczności, czyli bycia ze sobą, swoimi emocjami, myślami, wartościami bez maski i udawania. W stronę uznania własnych niedoskonałości i zauważenia tego, co jest dla nas w życiu ważne. Jak pisał Carl Jung, wybitny myśliciel i twórca psychologii analitycznej, „nie możemy niczego zmienić, póki tego nie zaakceptujemy”. A żeby coś zaakceptować, trzeba to w ogóle zauważyć. I dobre „randki” ze sobą w tym mogą okazać się pomocne. To może nie być łatwe. Efekt często nie przychodzi od razu, wymaga czasu i odwagi, a droga do tego nie jest prosta. Często warta jest jednak pokonania, bo zmierza w stronę bardziej jakościowego życia, większego zadowolenia z siebie i zdrowszych relacji. Jeżeli spotkanie ze sobą jest zbyt trudne, przydatna może być pomoc psychoterapeuty. Co może ci przeszkadzać? Oprócz wszelkich rozpraszaczy, jak telefon (lepiej go wyciszyć), mogą ci przeszkadzać nieustające myśli, które przemieszczają się w umyśle niczym rwąca rzeka. Spróbuj puścić je wolno i nie przywiązywać się do nich. To tylko myśli. Dzięki temu możesz pobyć w teraźniejszości. Wyobraź sobie, że myśli przelatują jak chmury na niebie, i wracaj do tego, co bieżące. Pytaj siebie: Jak się teraz czujesz? Czego najbardziej ci potrzeba? Na czym ci zależy? Co chcesz zrobić? Jak czujesz swoje ciało? Co odbierają twoje zmysły? Jeśli pojawiają się w głowie nieprzyjemne komentarze na swój temat, tylko je zauważ. Z czasem rozwijaj w sobie dialog, który cię wspiera, a nie podcina skrzydła. Ze współczuciem i miłością do siebie. Jeśli możesz, wychodź z roli surowej urzędniczki i czepialskiego recenzenta. Na randce nie są mile widziani! „Randka ze sobą” bywa sposobem, żeby odwrócić uwagę od problemu. Wtedy będzie po prostu ucieczką w ładnym opakowaniu. Bo można siedzieć samej w kinie i spacerować po parku, a jednocześnie być od siebie oddaloną o kilometr. Fizycznie obecną, mentalnie – w delegacji. Postaraj się być przez chwilę uważną i obecną. Możesz spróbować być dla siebie jak przyjaciel – taki, którego chciałabyś mieć. Który może milczy, może jest nudny, może nie jest najmądrzejszy, ale jest autentycznie przy tobie. Nie oczekuj od tej chwili nie wiadomo czego. Pozwól tej chwili być taką, jaka jest. Randki ze sobą mogą być drogą do zmiany Na „randki ze sobą” dobrze jest wybierać się regularnie. Chociaż czasem zamiast odprężenia pojawia się konfrontacja. Zamiast zachwytu odsłania się to, co zbyt długo było spychane na margines: gniew, lęk, pustka, żal lub tęsknota. To, co niewysłuchane. To, co domaga się obecności. Zwłaszcza wtedy, gdy długo od siebie uciekaliśmy. Dopóki próbujemy wypierać to, co niewygodne, nie mamy dostępu do realnej zmiany. Zużywamy energię na ukrywanie i pudrowanie rzeczywistości, zamiast przeznaczyć ją na to, co można zrobić, z tym, co trudne. Może właśnie w tej niewygodzie zaczyna się coś naprawdę ważnego. Nie idealna relacja z samą sobą, albo gorzej – odegrana niczym rola w teatrze. Nie relacja bez wad, bez trudu, bez cienia, ale relacja uczciwa. Taka, w której nie uciekasz na pierwszy sygnał dyskomfortu. Taka, w której zostajesz. Taka, w której jesteś sobie bliska nie tylko wtedy, gdy jest lekko, lecz także wtedy, gdy boli. Jeżeli więc przyjdzie ci do głowy pomysł umówienia się ze sobą na randkę, świetnie! To wartościowy sposób, by się zatrzymać, zrelaksować i mieć uważniejszy kontakt ze sobą. Jednak spróbuj nie rezygnować z bycia przy sobie, gdy poczujesz niewygodę. Ta niewygoda może być ważnym sygnałem i początkiem zmiany. Jest częścią ciebie i właśnie prosi o to, żeby być zauważoną. Czytaj także: Algorytm karmi twoje kompleksy, a ty scrollujesz iluzję szczęścia. Czas przerwać ten teatr "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną? Sen jest dla słabych? Z takim myśleniem nie osiągniesz sukcesu. Dr Czerska: „To szkodliwa iluzja"
Na tydzień przestałam dostosowywać się do innych. Dla ciebie łatwizna? Mnie zżerało poczucie winy
Ile razy robisz coś, czego nie chcesz? Tylko dlatego, że głupio ci odmówić, nie chcesz być uznana za egoistkę, boisz się zrobić komuś przykrość, w końcu dlatego, że nie umiesz inaczej. Jeśli też jesteś „panią dostosowującą się”, to mój tekst jest dla ciebie. Zrobiłam tygodniowy eksperyment, przestałam dopasowywać się do innych.
Od dziecka słyszałam, że jestem miła i kontaktowa. W przedszkolu ostatniego cukierka oddawałam koleżance, godziłam się na zabawy, które wybierały inne dziewczynki i nigdy „nie robiłam problemów”. Podobnie w podstawówce i liceum. Byłam dziewczyną z sąsiedztwa, super przyjaciółką, dla wszystkich miałam czas. Byłam też poprawiaczką nastroju znajomych i odkąd pamiętam, czułam ogromną odpowiedzialność za nastrój innych. Kiedyś, zanim modne stało się chodzenie na terapię, byłam przekonana, że taka się urodziłam. Trochę zazdrościłam tym dziewczynom, a później kobietom, które nie bały się mówić „nie”, to one decydowały, jak spędza czas grupa, wybierały muzę na imprezy i emanowały pewnością siebie. Trochę też się ich bałam. Wychodzenie przez szereg wydawało mi się... niestosowne - tak, to najlepsze słowo. Byłam absolutnie przekonana, że nie wypada na sobie koncentrować uwagi, że epatowanie sobą, zajmowanie przestrzeni jest nieeleganckie. A potem, już jako dorosła osoba, poszłam na terapię. I okazało się, że bycie „panią miłą” jest wypadkową wielu rzeczy. Na tydzień przestałam dostosowywać się do innych Na pewno już to wiecie. Mnóstwo zależy od naszego dzieciństwa, atmosfery w domu, tego czy pozwalano nam wyrażać siebie, jakie przekonania miały bliskie osoby w rodzinie. Zdałam sobie sprawę, podobnie, jak wiele innych kobiet w moim wieku, że zostałyśmy wychowane do usługiwania innym. A te słowa, że coś jest nieeleganckie, nie wypada - to po prostu rodzinne skrypty. Mimo ogromnej świadomości, pracy nad sobą nie byłam w stanie do końca wyplenić z siebie „pani miłej”. Może dlatego tak bardzo mi się spodobał eksperyment dziennikarski, który miał polegać na tym, że przez tydzień nie będę się do nikogo dostosowywać. Będę sobą. I jeszcze mam zawodowe usprawiedliwienie. Jeśli ktoś uzna, że jestem szalona, to później zadzwonię i się wytłumaczę. Zresztą tydzień to prościzna, prawda? Akurat! W ciągu tych siedmiu dni zaliczyłam kilkanaście napadów paniki, zżerało mnie poczucie winy, byłam też przekonana, że zaraz zawali się świat. I cóż, aż trudno uwierzyć, ale chyba straciłam jedną koleżankę. Dzień pierwszy: brak natychmiastowej reakcji Zaczynam łagodnie. Przestaję być dostępna na zawołanie. Kiedyś Karolina Cwalina– Stępniak, coachka, powiedziała mi, że tylko dwa razy dziennie odbiera maile i odpisuje na wiadomości. Zszokowało mnie to: "Ale jak to?". Wydawało mi się, że wypada odpisywać, to pokazuje, że jesteśmy dobrze wychowane (znów przekonanie, fakt). Później przeczytałam, że natychmiastowa reakcja aktywuje ciało migdałowate w mózgu, włącza się tryb: walcz, uciekaj, dopasuj się. Jeśli natomiast dajemy sobie przestrzeń, pozwalamy, żeby aktywowana została nasza kora przedczołowa (odpowiedzialna za świadome decyzje), wtedy łatwiej nam zastanowić się, chcemy zareagować, czy niekoniecznie. Poza tym nieustanna dostępność męczy. Od rana bombardują mnie wiadomości. Jedna koleżanka pisze, że idzie do lekarza, druga chce, żebym jej coś szybko zredagowała, trzecia dzwoni, bo akurat ma wolne, czwarta wysyła tytuł swojej książki i pyta, co o tym myślę. Dostaję też maila służbowego od osoby, która zawsze wymaga natychmiastowej reakcji (sama natomiast potrafi nie odpisywać miesiącami). Postanawiam, że owszem, odpiszę, ale nie teraz. W sumie to dziwne, że nikt nie traktuje pracy freelancera poważnie. Gdybym była na etacie w korporacji przecież nikt z bliskich nie domagałby się kontaktu ze mną od samego rana. Odkładam telefon i zajmuję się swoimi sprawami, kończę o 15.00, telefon rozgrzany do czerwoności. Koleżanki piszą zdenerwowane, gdzie jestem i że się martwią, współpracowniczka wysyła mi znaki zapytania (dopiero dziś rozumiem, jak mnie to wkurza). Nagle widzę, ile czasu marnuję na co dzień. Należę też do kilku grup na Facebooku, na jednej z nich moja dobra koleżanka publikuje rozpaczliwy post, że potrzebuje pomocy w remoncie. Normalnie zareagowałabym natychmiast, teraz nie robię nic. Trudne to, szczególnie, że wpisują się inne znajome i zapewniają o swojej pomocy. A ja gdzieś w środku czuję, że nie mam siły na pomaganie komuś w remoncie. Zresztą dlaczego mam wciąż jej pomagać? Przecież to nie pierwszy raz. Sama mam bajzel i powinnam najpierw sprzątnąć swój taras. Dlaczego do tej pory wyskakiwałam przed szereg z pomocą, zamiast zobaczyć, co się dzieje na moim własnym podwórku? Choć w ciągu dnia zauważam swoje automatyczne reakcje (cały czas chcę reagować, podobnie już prawie zaproponowałam pomoc sąsiadce, która żaliła się na spacerze, że nie ma co zrobić w weekend z psem), wieczorem jestem spokojniejsza. Zasypiam bez charakterystycznego szumu w głowie, również bez wyrzutów sumienia z powodu zawalenia pracy. Czuję też dziwną złość, ależ mnie wkurzają ludzie. Czy naprawdę uważają, że jestem ich służką? PODSUMOWANIE Poziom trudności: 7 Zadowolenie z efektów: 9 Reakcje innych: dopytywanie, co mi jest i dlaczego zniknęłam (po kilku godzinach!!!) Dzień drugi: mikro „nie” bez zbędnego tłumaczenia Przyznaję, zaczynam dzień od odpisania na wczorajsze wiadomości. Ale nie wysyłam epopeji, jak to mam w zwyczaju. Oznajmiam, że wszystko okej, byłam zajęta. Ależ to sucho brzmi, czuję niepokój, ale przetrzymuję go. Przecież nic złego nie zrobiłam. Chyba. Syn pyta, czy podwiozę go do kolegi, już prawie wstaję po kluczyki, gdy uświadamiam sobie, że wcale nie muszę się godzić. „Dziś nie mogę, naprawdę” - mówię. Spodziewam się jęków, ale w odpowiedzi słyszę, że spoko, pojedzie na rowerze. Próbuję przetrwać dzień, mówiąc „nie”, gdy czegoś naprawdę nie chcę. Jestem zszokowana, ile jest takich drobnych sytuacji. Zawsze wysłuchuję pań z banków, które dzwonią z propozycją karty kredytowej, ustępuję miejsce przy kasie w sklepie, bo przecież się nie spieszę i zgadzam się wychodzić z psem sąsiadki, chociaż jestem chora i ledwo z łóżka wychodzę. Słucham też mamy, która każe mi dzwonić albo pisać SMS-y do swojej przyjaciółki z podziękowaniami, że wysłała mojemu dziecku pieniądze na urodziny. Dlaczego niby ja mam to robić, a nie moja mama albo mój syn? Czuję, że jedyną osobą w życiu, która naprawdę nie narusza moich własnych granic, jest mój mąż. Wieczorem nachodzą mnie wątpliwości. Dlaczego powiedziałam pani namawiającą mnie na kupno bukietu tulipanów, że ich nie potrzebuję? To jej zarobek... Dlaczego nie dałam kasy chłopakowi, który stał pod Biedronką? Co mi szkodziło? Świat się na mnie zemści, nikt mi nie pomoże, kiedy ja będę potrzebowała pomocy. Zaraz oszaleję. PODSUMOWANIE Poziom trudności: 10!! Zadowolenie z efektów: 2 (co fajnego jest w byciu „odmawiaczką”?) Reakcja innych: sama nie wiem Dzień trzeci: przecież nikogo nie ratuję To jest najgorsze. Zrezygnować z roli ratowniczki, kiedy wszyscy uważają, że można na mnie polegać. W środku dnia dzwoni przyjaciółka, znów ma dramat z facetem. Przysięgam, kolejny facet, kolejne zerwanie, awantura, czy rozpacz. Zresztą nie chodzi tylko o sprawy sercowe, ona sama o sobie mówi: „drama queen”. Zawsze ma jakąś trudną sytuację i potrzebuje wsparcia. Nagle rozumiem, że jestem zmęczona od miesięcy. Lubię ją, jest mi bliska, ale nasza relacja jest zbyt intensywna, a ja nie mam czasu ciągle jej wspierać. Tak, powiedziałam to sama do siebie. Również to, że moja przyjaciółka jest radykalna. Albo ktoś jest z nią na 100 proc., albo usuwa go z życia. Trudno, nie mogę być na 100 proc. Nawet dla męża nie jestem na 100 proc. Popołudniu inna znajoma chce znów ode mnie pożyczyć kasę, zawsze pożyczam, ale w ostatni weekend miałam mały wypadek, musiałam wezwać lawetę, naprawa auta kosztowała mnie 4 tysiące, nie mam teraz wolnych środków. Tak, mogłabym zerwać lokatę, ale… nie chcę tego. Piszę znajomej szczerze, że teraz nie mam pieniędzy. Czuję się okropnie, nie przetrwałabym kiedyś, gdyby nie życzliwi ludzie, którzy pomagali w kryzysie. „Pożyczysz jej następnym razem” - uspokajam samą siebie. Niewiele to pomaga. Jednak wspieranie bliskich jest wysoko na liście moich priorytetów. Z drugiej strony, ostatnio pieniądze normalnie prawie uciekają ode mnie. Może więc raz postawię na swój komfort, a nie na komfort kogoś innego? Wieczorem koleżanka pisze: „Na szczęście pożyczyła mi M. Oni są wspaniali, zawsze na nich mogę polegać”. Przełykam tę szpilę, choć innego dnia bym przepraszała, tłumaczyła, że przecież na mnie też może polegać, że pierwszy raz nie pożyczam jej pieniędzy, czy nie robię czegoś dla niej. Zatrzymuję jednak automatyczną reakcję i jestem z siebie dumna. O rany, czuję się jakaś silniejsza. Nie muszę brać udziału w gierkach i manipulacjach. Udaje mi się też osiągnąć cel z pierwszego dnia eksperymentu: nie na wszystkie wiadomości musimy reagować, szczególnie jeśli nie było pytania. PODSUMOWANIE Poziom trudności: 9 Zadowolenie z efektów: 9 Reakcje innych: jednak niezadowolenie Dzień czwarty: nie przepraszam, nie wykonuję zbędnych gestów, żeby ratować relację Koleżanka od afery z facetem pisze: „Nie mogłam się wczoraj do ciebie dodzwonić cały dzień”. - „Nie mogłam rozmawiać” - tłumaczę, choć w zasadzie kłamię, bo prawda jest taka, że nie chciałam. - „Wystarczyło napisać” - odpowiada. - „Masz rację, nie pomyślałam. Jak sytuacja?”. Chcę dopisać „przepraszam”, powstrzymuję się. A kurczę, chyba powinnam przeprosić? Już sama nie wiem. Ale nie muszę dalej tego analizować, bo koleżanka już nie odpisuje, i nie odzywa się przez resztę dnia (zresztą nie odezwała się do czasu skończenia tekstu, ja też nie, bo nie mam zamiaru korzyć się tylko dlatego, że potrzebuję przestrzeni). Dziwne uczucie, ale trudno. PODSUMOWANIE Poziom trudności: 1 (jak ja jednak tego potrzebowałam) Zadowolenie z efektów: 10 Reakcje innych: zniknięcie (ale nie mam porównania) Dzień piąty: mówię „tak”, bo tego chcę, chociaż mój pomysł nie podoba się innym Idealny moment, żeby powiedzieć znajomym i rodzinie, że wybieram się na studia z psychologii. „Boże, ty też”, „W tym wieku? Nie dasz rady”, „Co to za kolejny szalony pomysł?”, „Nie będziesz miała pracy, każdy studiuje teraz psychologię”. Tak, tak właśnie reagują ludzie, choć nawet nikogo nie spytałam, co o tym myśli. W innej sytuacji zaczęłabym się tłumaczyć, że nie wiem, czy będę pracować w zawodzie, ale to moje marzenie z młodości, chcę też rozszerzać swoje kompetencje. Teraz nie muszę się tłumaczyć, w końcu eksperyment trwa. Mówię też przyjaciółce, maniaczce Włoch, że na urodziny lecimy do Tallina. „Nie boisz się? Teraz to chyba niebezpiecznie, poza tym co fajnego jest w Tallinie. W Italii już ciepło”. Uff, nabieram powietrza i znów niczego nie wyjaśniam. Właściwie dlaczego zawsze wyjaśniałam? Albo dlaczego nie mówiłam z lęku przed oceną? Oznajmiam też mamie, że na weekend jadę do koleżanki do Berlina. „Ale samochodem? Tyle kilometrów? Lepiej pociągiem. Zresztą naprawdę chcesz jechać tylko na weekend, nie za daleko?”. Włącza się nawet mąż, mówiąc, że bezpieczniej będzie chyba pociągiem. Dla kogo bezpieczniej?!! Czy ja wyglądam na osobę potrzebującą specjalnej troski? Prawo jazdy mam od lat, pokonałam setki kilometrów. Wcześniej może uległabym namowom i zdecydowałabym się na pociąg, teraz powtarzam spokojnie: „Tak, jadę autem do Berlina, tak, na weekend”. PODSUMOWANIE Poziom trudności: 1 (może jednak nie jestem aż tak wielką „dostosowywaczką się”) Zadowolenie z efektów: 7 Reakcje innych: nieproszone rady Dzień szósty: powtarzam zadania z wszystkich poprzednich dni... ... i zaczynam się dobrze bawić. Poza tym czuję się lżej psychicznie i naprawdę mam więcej czasu. Dzień siódmy: jestem asertywna dla ludzi autorytarnych i dominujących Powiedzmy sobie szczerze, reszta przy tym to pikuś. Nie dostosowywać się do twardzieli, ludzi przyzwyczajonych do tego, że świat tańczy, jak oni zagrają, to naprawdę trudna sztuka. Ale słowo się rzekło, próbuję. Na pierwszy ogień idzie żona mojego ojca. Akurat dzwoni i zaprasza na weekend nad jezioro. Nie, nie przyjaźnimy się. Robi to, bo jest dobrze wychowana, musi mnie czasem zapraszać, poza tym chce, żebym pomogła ojcu poprzewozić rzeczy do nowego mieszkania. „W ten weekend nie mogę” - słyszę swój głos. - „Ale co to znaczy, że nie możesz? Ojciec sam nie da rady”. - Nie wiem, czy jest bardziej rozdrażniona, czy zdziwiona moją odmową. Przecież ja się zawsze zgadzam i ledwo przy niej oddycham. Teraz też ledwo oddycham, ale nie mam najmniejszego zamiaru się poddać. - „Rozumiem, chętnie pomogę za 2 tygodnie” - tłumaczę. Tyle, wytrzymuje ciszę w telefonie i swoje napięcie. - „Ok” - mówi i się rozłącza. Mam ochotę natychmiast napisać, że zmienię plany i przyjadę. Ale najpierw rozmawiam sama ze sobą. Czy ona mi się tłumaczy? Czy ona kiedyś dostosowała swoje plany do mnie? Nie, nigdy. Czy naprawdę to jest okej, żebym zmieniała plany? Idziemy ze znajomymi na koncert... Skoro mi tak dobrze idzie, dzwonię do mojej współpracowniczki i proszę, żeby określiła się, czy robi ze mną projekt, czy nie. Potrzebuję znać tylko odpowiedź, bo czekam już miesiąc. Oczywiście ma surowy głos, co trochę zbija mnie z tropu, zaczyna się tłumaczyć, że ma bardzo dużo zajęć, przerywam jej i mówię, żeby tylko dała mi znać: tak czy nie. Jestem samą sobą zszokowana. PODSUMOWANIE Poziom trudności: chyba z 200, wypadam poza skalę Zadowolenie z efektów 9 (ale to dlatego, że stoczyłam wewnętrzną walkę ze sobą, w końcu czuję ulgę) Reakcja innych: prawdę mówiąc żadna. Partnerka ojca się do mnie nie odzywa, współpracowniczka nie dała odpowiedzi, ale chociaż powiedziałam coś szerze. Podsumowanie tygodnia Nie zrobiłam, oczywiście, spektakularnych rzeczy, ale spróbowałam, czuję się lepiej ze sobą, to naprawdę nie jest takie trudne. Będę próbować dalej! Ale pieniądze będę jednak pożyczać. Czytaj także: Urlop bez męża i dzieci to fanaberia? „Nieważne, co ktoś sądzi o twoim życiu, to nie jego życie” "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną? Miał być podział 50/50, a wyszło jak zwykle? „Taki jest los kobiety. My nie prosimy o pomoc”
Zadbana kobieta, czyli jaka? Nie chodzi o włosy i paznokcie. Największa zmiana dzieje się w głowie
Nie chodzi o kremy ani dietę. Największa zmiana dzieje się gdzie indziej, w głowie i w relacjach. Coraz więcej kobiet odpuszcza, stawia granice i zaczyna żyć po swojemu. I dopiero wtedy mówi: „jestem zadbana”.
Kim jest kobieta zadbana? Szybka sonda wśród koleżanek. I zaskoczenie, że odpowiedzi tak bardzo pasują do tezy mojego tekstu. „Zadbana to taka, która o siebie dba nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim psychicznie. Wie, kim jest, uczy się stawiać granice, troszczy się o swój komfort”, „Ma pasje i potrafi je realizować”, „Kiedy ją widzę, po prostu to czuję - bije od niej dobra energia. Taka, którą mają tylko spełnione kobiety”, „Moja mama twierdziła, ze kobieta musi mieć zawsze zrobione włosy i nosić szpilki. Nie zgadzam się z tym, nic nie musi. Prawdziwe dbanie o siebie to dążenie do harmonia ciała i ducha albo dążenie do niej”. Super, zmieniamy się. Wreszcie przestajemy oceniać siebie tylko przez pryzmat wyglądu i figury, zależy nam na naszej psychice. Kolejny krok. Jak znaleźć idealne bohaterki do tekstu? Powinny być z różnych światów, ale jednocześnie inspirować inne kobiety. Profil Marty Żysko, psycholożki i psychoterapeutki, obserwuję od dłuższego czasu. Uwielbiam jej śmiech, taniec, lekkość pisania i to, że otwarcie mówi o tym, że jej życie kiedyś nie było tak pełne i w zgodzie ze sobą. Oli Żelazo, trenerki, nie trzeba chyba nikomu przedstawiać. Ćwiczy z nią mnóstwo kobiet. To właśnie Ola, chyba jako pierwsza w Polsce, pokazała, że ruszać się może każda z nas, nigdy nie jest za późno, by zacząć, a trening niekoniecznie musi oznaczać katorgę. Ola powtarza: już dziś pracujemy na swoje zdrowie za 20, 30, czy nawet 40 lat. Czy może być lepsza forma dbania o siebie? Agnieszkę Nieradzką (kiedyś Prokopowicz) znam od lat. Jest dziennikarką, kiedyś zajmowała się kulturą, dziś działa w branży beauty - wspólnie z córką Honoratą prowadzi własny portal urodowy Bellateca. Agnieszka nie tylko umie dbać o urodę, zna fantastyczne nowinki i może polecić wspaniałe kremy czy maski. Od zawsze kojarzy mi się z kobietą zadbaną, taką, która umie łączyć pracę, relacje i miłość, troszczy się o siebie i ma fajną energię. Zadbana kobieta, czyli jaka? Ta, która siebie akceptuje – Pamiętam taką sytuację. Mam kilkanaście lat, a rodziców odwiedza znajoma, która robi na mnie ogromne wrażenie – opowiada Ola Żelazo. – Nie chodzi tylko o to, że ma świetną figurę, jest uśmiechnięta, dużo w niej spokoju. Mama później mówi mi, że ta znajoma chodzi na fitness. „Co to jest ten fitness, też chcę na niego chodzić” myślę. To był pierwszy moment, kiedy zobaczyłam, że dbanie o siebie może być czymś więcej niż obowiązkiem. Że może dawać energię, lekkość, pewność siebie – dodaje Ola. – To były czasy, kiedy nie było siłowni, klubów fitness ani pilatesu. Dopiero zaczynały pojawiać się kasety z Cindy Crawford, pierwsze książki z ćwiczeniami, z czarno-białymi zdjęciami, pokazującymi, jak się rozciągnąć, zrobić skłon, zadbać o ciało w domu. – Kiedyś uważałam, że jestem zadbana, bo mam zrobione paznokcie, jestem dobrze ostrzyżona, uprawiam ostry sport i trzymam dietę. Dziś widzę tamtą dziewczynę i niemal czuję jej smutek – mówi z kolei Marta Żysko. – Byłam zasuszona zewnętrznie i wewnętrznie, a przecież wyglądałam prawie idealnie, do tego nie dawałam sobie żadnej taryfy ulgowej. Postanowiłam, że przebiegnę maraton. Tak cisnęłam swoje ciało, że w końcu nie wytrzymało. Rozwaliłam kolano, nie dało się go rehabilitować, konieczna była operacja. Ale nawet w takiej sytuacji Marta Żysko powtarzała sobie: „Okej, to maraton za rok”. W tamtym czasie miała powtarzający się sen, że ktoś ją gwałci. Zastanawiała się, co ten sen oznacza. – Do głowy mi nie przyszło, żeby połączyć to ze sobą. To ja byłam osobą, która sama siebie nadużywała, traktowałam siebie właśnie, jak projekt do wykonania. Nie pamięta momentu, kiedy się zmieniła, to był proces. Ale dużo się wtedy działo w jej życiu. Rozstawała się z mężem, była unieruchomiona po operacji, do tego dostała silnej alergii na twarzy. – Był moment, gdy stawałam przed lustrem, patrzyłam na siebie i zupełnie nie wiedziałam, kim jestem. „Ja ciebie nie znam” mówiłam do swojego odbicia. A przecież byłam terapeutką, znałam narzędzia pozwalające radzić sobie z emocjami. Tylko, że byłam tak zadaniowa, tak wewnętrznie pospinana, że nie miałam czasu słuchać siebie. Pamięta za to swoje pierwsze warsztaty dla kobiet. Prowadziła je Kasia Miller. Marta poznała tam takie kobiety, jak ona. Która uważały, że ich największą siłą jest trzymanie się w ryzach. – Pamiętam jedną z uczestniczek już na innych warsztatach – wspomina Marta. – Świetna praca, stanowisko, dobry samochód, wszystko poukładane. Do tego szczupła, zadbana, świetnie ubrana. Na warsztatach prawie się nie odzywała. I nagle, czwartego dnia, mówi: „Dziewczyny, muszę się wam do czegoś przyznać. Ani razu nie wzięłam tutaj prysznica”. I to nie było powiedziane z dumą, tylko z takim zaskoczeniem, a jednocześnie z ulgą. Jakby zrzucała z siebie cały ciężar. „Wszystko, co ja robię na co dzień, jest takie sztuczne, takie pozbawione łagodności. Tak bardzo potrzebowałam poczuć siebie, nawet dosłownie”, tłumaczyła nam. Dziś Marta Żysko sama prowadzi warsztaty i często poznaje kobiety, które przychodzą świetnie ubrane, "zrobione". Dlatego od jakiegoś czasu wcześnej prosi – nie wkładajcie ładnych ubrań, tylko wygodne. Widzi, jakie to dla niektórych kobiet jest trudne. – Zadbanie bywa naszym pancerzem, czymś, co nas chroni, daje poczucie kontroli. A tu nagle masz przyjść w legginsach, dresie, w czymś, co nie uciska, nie opina, tylko otula. W czymś miękkim, ciepłym, takim, w czym naprawdę czujesz siebie. Marta Żyśko już zupełnie inaczej myśli o dbaniu o siebie. Zadbana kobieta to taka, która przede wszystkim zna swoje tempo. Nie to wymuszone, dostosowane do innych, tylko swoje, naprawdę komfortowe. To też kobieta, która uznaje swoją cykliczność. Rozumie, że jej energia się zmienia – w ciągu miesiąca, w różnych etapach życia. Akceptuje to, zamiast z tym walczyć. Traktuje siebie poważnie, nie jak projekt do naprawienia. To kobieta, która pielęgnuje kontakt ze sobą. Dla jednej z nas to będą spacery po lesie, dla innej taniec, śpiewanie, czy malowanie. – Ja dziś po prostu siebie lubię. Nie robię czegoś, żeby się „ulepszyć”, tylko żeby lepiej się czuć. Agnieszka Nieradzka przyznaje, że potrzebuje do życia ciszy. – Dla mnie największym przywilejem i radością w dbaniu o siebie jest moment zakończenia pracy. Od wielu lat mam swój rytuał: zamykam komputer albo wracam do domu po spotkaniach i od razu idę pod prysznic albo do wanny – nieważne, czy jest 17:00 czy 18:00, nie czekam do wieczora. Biorę prysznic powoli, używam pięknie pachnących kosmetyków. Jeśli wybieram wannę, to zawsze jest to kąpiel z pianą, świeczkami, choćby to miało trwać kwadrans. Czasem włączam słuchowisko, ale najczęściej po prostu nic nie robię, zanurzam się w ciszy. To jest mój rytuał odcięcia, moment, w którym kończy się praca. A jeśli mogę, wychodzę jeszcze na krótki spacer. Czasem to tylko 15 minut wokół bloku, czasem pretekst w postaci „wyjścia po mleko”. Najważniejsze, że się odklejam, nie sprawdzam telefonu, nie myślę o pracy. Idę przed siebie, patrzę, oddycham. Ma fajne relacje z ludźmi, ale nie stawia ich ponad siebie - Wydaje mi się, że mam dziś dobre relacje z innymi. Im jestem starsza, tym są one lepsze. Pomogła mi w tym też terapia, poukładała wiele rzeczy i dała większą jasność – opowiada Agnieszka. Najważniejsza lekcja przyszła około czterdziestki. Wtedy Agnieszka zrozumiała, że nie ma obowiązku zbawiać świata. I tak nie wszyscy będą ją lubić, zaczęła coraz śmielej mówić to, co naprawdę myśli. Dzwoni do niej, na przykład, dawno niewidziana znajoma, rozmowę zaczyna: „Och, tak dawno cię nie słyszałam, musimy iść na kawę…”, a Agnieszka życzliwie jej przerywa: „Słuchaj, dzwonisz do mnie tylko wtedy, kiedy czegoś potrzebujesz, więc może darujmy sobie te udawane kawy. Powiedz po prostu, w czym mogę pomóc”. Kiedyś na urodziny zapraszała pół miasta. Za którymś razem spojrzała w telefon i pomyślała: „Zaproszę tylko tych, z którymi miałam kontakt w ostatnim roku i którzy sami się do mnie odzywają”. Lista nagle zrobiła się bardzo krótka. – Zrobiłam jeszcze jedną rzecz: przestałam dzwonić do ludzi, którzy nie dzwonią do mnie. I nagle okazało się, że w niektórych przypadkach mija rok i cisza. To było bolesne, ale też bardzo oczyszczające. Drugą wielką zmianą było odpuszczenie „ratowania świata”. – Kiedyś wystarczyło, że ktoś mimochodem wspomniał, że ma problem, a ja już w głowie układałam sto rozwiązań i chciałam pomagać. Nikt mnie o to nie prosił, ale ja i tak wchodziłam w tę rolę. Ale zrozumiałam, że ludzie często mówią o swoich problemach nie po to, żeby je rozwiązać, tylko żeby je wyrzucić z siebie. To nie jest moje zadanie, żeby wszystko naprawiać. Odzyskałam dzięki temu mnóstwo czasu i energii. Dziś jest z w związku z mężczyzną, który też ma czasem odruch pomagania wszystkim dookoła. Kiedy Agnieszka widzi, że chce „ratować świat”, łapie go za rękę i mówi: „Poczekaj. Czy ktoś o to prosi?”. Ola Żelazo szczerze mówi: – Jestem zbyt zajęta, żeby spotykać się z kimś, kto sprawia, że emocjonalnie podupadam. Staram się żyć z radością i wdzięcznością, chociaż też mam problemy. Jeśli mam znajomą, która wciąż narzeka, obgaduje innych, to unikam takich spotkań. Otaczam się ludźmi, którzy też próbują widzieć jasną stronę życia niezależnie od sytuacji, to mnie napędza i właśnie jest też formą dbania o siebie. Nie wchodzi ani w rolę królowej, ani ofiary… a przynajmniej próbuje – Jesienią zeszłego roku mój tata przez cztery miesiące leżał nieprzytomny w szpitalu – wspomina Marta Żysko. – To był bardzo ciężki, krytyczny czas. I mocno spotkałam się ze swoją „ofiarą” – tą częścią, która krzyczała: musisz dać z siebie wszystko. Być tam cały czas, stać przy łóżku, pokazywać, że jesteś. On cię słyszy i potrzebuje. Nieważne, że pracujesz, prowadzisz swoje sprawy, masz jeździć, masz dawać z siebie ponad siły. I w pewnym momencie złapałam się na czymś niewygodnym: że ja trochę próbuję coś udowodnić. Zdobyć uznanie, podziw, od innych, może nawet od taty. Jakby ktoś miał mu kiedyś powiedzieć: „Zobacz, ona była dzielna". Tylko że to mnie kompletnie wykańczało. I tu jest dla mnie ważna rzecz – pokreśla Marta Żysko – zadbana kobieta w takiej sytuacji mówi wprost: to jest to, co mogę dać, a to jest dla mnie za dużo. Bez tłumaczenia się i bez udawania. I ogarnia też swoje poczucie winy. Uznaje swoje potrzeby, ograniczenia i swoje możliwości. Wie, dokąd może dojść – i gdzie jest jej granica. Druga rzecz – zdaniem Marty Żysko – zadbana kobieta to taka, która nie boi się przyjmować. To nie jest ta „królowa”, która wszystko ogarnia sama i uważa, że nikt nie zrobi tego lepiej niż ona. – Znam to bardzo dobrze – to przekonanie, że zanim ktoś coś zrobi, ja zdążę zrobić to trzydzieści razy szybciej i lepiej. Tylko że przyjmowanie jest trudne. Zwłaszcza kiedy jesteśmy wychowane w duchu dawania, troszczenia się, bycia dla innych. W takiej sytuacji, kiedy coś dostajemy, od razu pojawia się odruch: muszę się odwdzięczyć. I to napięcie znika dopiero wtedy, kiedy oddamy. Ale to wciąż jest ta sama historia. Druga twarz ofiary. Bo za tym stoi potrzeba kontroli – ja daję, jestem potrzebna, mam władzę nad sytuacją. Nie pozwalam sobie na to, żebym to ja była w potrzebie. A bycie w potrzebie oznacza odsłonięcie się, pokazanie czegoś prawdziwego. Dbając o dusze, nie zaniedbuje ciała Agnieszka Nieradzka im jest starsza, tym bardziej ciekawi ją dbanie o urodę. – Z czasem zaczęłam widzieć, jak wygląd realnie wpływa na życie. Dlatego z samej kultury przeszłam też w stronę urody i traktuję to poważnie, bo jeśli ktoś ma problem z wyglądem, to rzutuje to na wszystko. - Zauważa też zmiany u siebie: zbliża się do pięćdziesiątki, pojawiają się przebarwienia, zmarszczki, trudniej schudnąć. I mówi wprost: „staram się”. Podstawą jest dla niej dokładne zmywanie makijażu i filtrów, zawsze dwuetapowo: najpierw olejek, potem produkt myjący. Tłumaczy, że filtry (zwłaszcza chemiczne) łatwo zalegają, więc to kluczowe. Używa olejków albo masełek, które lubi też za samą przyjemność stosowania. Rano stawia na prostotę. Ostatnio odkryła emulsje, lekkie, prawie wodne, które tworzą pierwszą warstwę pielęgnacji. Podkreśla, że nie analizuje obsesyjnie składów — raczej ufa sprawdzonym markom. Regularne ćwiczenia? Sporty siłowe strasznie ją nudziły — próbowała kilka razy chodzić na siłownię, ale, jak mówi, „po prostu umierałam z nudów”. Dlatego najlepiej działa u niej zadaniowość i sporty grupowe. Gra w siatkówkę, to aktywność, do której wracała przez większość życia, choć ostatnio miała przerwę. Próbowała też pilatesu, ale głównie w pandemii była w stanie zmotywować się do ćwiczeń samodzielnie w domu, przed telewizorem. Na co dzień zdecydowanie wybiera zajęcia grupowe. – Konkretna godzina i obecność innych ludzi mnie mobilizuje, robię dokładnie tyle powtórzeń, ile trzeba, i nie odpuszczam. W tym obszarze nie jestem anarchistką. Poza tym lubię ruch naturalny: jazdę na rowerze, narty i długie spacery. Pamiętam, jak ktoś kiedyś powiedział, że pośpiech jest nieelegancki. Coś w tym jest - warto znaleźć chwilę, by umyć włosy, uczesać je i przyprószyć skórę lekkim pudrem. Zawsze mam w torebce mini tubkę z podkładem i czerwoną szminkę. Ona robi look, nawet jeśli nie mamy nic innego. Marta Żysko kocha tańczyć. – Miałam w głowie bardzo dużo schematów tego, jak „powinno” wyglądać ciało i ruch, ale w końcu postanowiła posłuchać samego ciała, a nie głowy, która znów coś nakazywała. Odrzuciła treningi, siłownię. Zaczęła po prostu się ruszać, naturalnie, po swojemu, w domu. Z tego pojawił się też taniec: puszczała muzykę, zamykała oczy. – Na początku było to trudne, krępujące, nawet dziwne. Ale przestałam się tym przejmować. Pomogła mi ciekawość świata i samej siebie, i to ona mnie poprowadziła. Ola Żelazo, kiedy zaczynała jako trenerka, była bardzo „zadaniowa”. – Wierzyłam w mocny trening, taki, po którym wychodzisz zajechana, zmęczona, z poczuciem, że naprawdę „zrobiłaś robotę”. Z czasem, przez pracę z kobietami, rozmowy ze specjalistami i własne doświadczenie zobaczyłam, że to nie jest droga dla większości z nas. Taki morderczy trening nie jest potrzebny „zwykłej kobiecie”, która nie chce być zawodową sportsmenką, tylko chce mieć energię, siłę. Ola zrozumiała też, że wiele kobiet przez lata w ogóle nie ćwiczyło, bo się bały: siłowni, oceniania, tego, że „nie dadzą rady”. I właśnie dla nich odkryła spokojniejsze formy ruchu, jak pilates, które mają ogromną moc, choć z pozoru są „lżejsze”. – Na początku ważniejsze jest poczucie ciała niż jego „masakrowanie”. Wystarczy ruch, oddech, rozciąganie, skupienie, to buduje kontakt ze sobą. I przekłada się na wszystko. Ruch daje pewność siebie, zmienia postawę, otwiera na ludzi. Kobiety zaczynają szukać grup, wspólnoty, widzą, że nie są same. I to bywa przełomowe. Trenerka podkreśla też, że nie chodzi o rewolucję. Nie trzeba rzucać życia i zaczynać od nowa, sport działa jak terapia. I coraz częściej jest dosłownie przepisywany przez lekarzy nie tylko fizjoterapeutów, ale też psychiatrów czy psychologów. Zresztą Ola Żelazo widzi to po kobietach i historiach wokół niej, jak ruch pomaga wychodzić z lęku, napięcia, wracać do siebie i odzyskiwać poczucie sprawczości. – Dlatego nigdy nie powiem, że można dbać o siebie bez sportu. Każdy z nas potrzebuje aktywności. Nie znam żadnej kobiety, która zaczęłaby treningi ze mną, a później powiedziała: „żałuję”. Za to często słyszę, że są wdzięczne i szczęśliwe, niezależnie od wieku, w którym zaczęły, bo ćwiczą ze mną też siedemdziesięciolatki. Czytaj także: Fit Mama Edyta Litwiniuk o tym, jak dbać o siebie, będąc mamą na pełen etat. "Mamy powinny nauczyć się egoizmu" „Kobieto! Odwal się od siebie!” Ola Kisiel, o tym, dlaczego jesteśmy dla siebie wrednymi zołzami i dlaczego Bridget Jones tak wkurza "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną?
„Zdrowe dbanie o ciało rodzi się z czułości, nie z nienawiści” – Joanna Flis zdradza, jak pokochać swój wygląd i zaakceptować upływający czas
W świecie, który promuje wieczną młodość i idealne ciała, akceptacja własnego wyglądu staje się jednym z największych wyzwań dla kobiet. O tym, dlaczego tak krytycznie oceniamy swój wygląd, z czym się to wiąże i jak to zmienić, rozmawiałam z Joanną Flis, psycholożką, psychoterapeutką i autorką książek.
Starzenie się – choć nieuniknione i naturalne – coraz częściej budzi lęk i niechęć, bo przypomina o zmianach, na które nie chcemy się godzić. A jednak to właśnie w umiejętności przyjęcia tych zmian tkwi prawdziwa wolność. Akceptacja ciała nie polega na zatrzymaniu czasu, lecz na nauczeniu się, jak kochać siebie w każdej wersji. Joanna Flis o tym, dlaczego kobiety krytycznie oceniają swoje ciała Przygotowując się do tego wywiadu, trafiłam na wynik raportu „Seksualna mapa Polki”, który bardzo mnie zaskoczył. Okazuje się, że tylko 18% z nas jest zadowolonych ze swojego ciała i ocenia je bardzo dobrze. Dlaczego jesteśmy tak surowe dla siebie? Joanna Flis, psycholożka, psychoterapeutka: Problem ma bardzo głębokie korzenie. Przez lata ciało kobiety było narzędziem kontroli. Wygląd decydował o poczuciu bezpieczeństwa – ekonomicznego i społecznego. Atrakcyjność była jednym z niewielu środków, które kobieta przez setki lat, mogła wykorzystać, by zapewnić sobie stabilność w relacji i w życiu. Ten przekaz był powtarzany przez nasze matki, babki, prababki. Dlatego surowość wobec swojego wyglądu nie pojawia się znikąd – my ją dziedziczymy. Ta presja zawsze istniała, ale była rozłożona na różne obszary. Kobieta miała być atrakcyjną, posłuszną, pracowitą panią domu oraz dobrą matką. Dziś ten zestaw się skurczył, lecz kulturowe wymagania są bardziej nasilone niż kiedykolwiek. Najważniejsze stało się nie tylko to, jak wyglądamy, ale zwłaszcza to, jak się starzejemy. Dlaczego starzenie dzisiaj tak przeraża? Żyjemy w epoce, w której proces starzenia został uznany za błąd do naprawy. Zauważam, że już bardzo młode dziewczyny, przed trzydziestką, inwestują w prewencyjne zabiegi, które mają hamować starzenie się skóry. Nie chodzi tylko o to, że mamy być szczupłe, umięśnione, mieć długie nogi i długie włosy, ale tak mamy zarządzać swoim ciałem, żeby ono się nie zestarzało. To nowe, bardzo opresyjne zjawisko. I zdaje się, że dotyka ono głównie nas, bo kiedy mężczyzna siwieje, mówimy zwykle, że dodaje mu to uroku, a kiedy siwieje kobieta, na ogół szybko musi to zakamuflować. Dlaczego zmiany w wyglądzie są społecznie inaczej oceniane u kobiet i mężczyzn? To prawda. Kobiecą atrakcyjność kulturowo buduje się na oznakach płodności, czyli pewnej witalności, blasku, młodości, co naturalnie zanika z wiekiem. Męska atrakcyjność jest natomiast łączona z siłą i stabilnością, czego mężczyźni nie muszą tracić po drodze. A nawet można powiedzieć, że ich zmieniający się wygląd jeszcze lepiej koresponduje z tym, co kobiety mówią na temat męskości, czyli właśnie ze stabilizacją, bezpieczeństwem, odpowiedzialnością. Oni zyskują, a my oznaki płodności po prostu tracimy. To nie znaczy, że nasze ciała są gorsze, ale kulturowo inaczej na nie patrzymy. To też nie znaczy, że jesteśmy przez to w jakiś sposób niepełne, a jednak pojawia się frustracja z tego powodu. Psycholog o skutkach braku akceptacji ciała Łatwo sobie wyobrazić, że frustracja tylko komplikuje sytuację. Co się dzieje, kiedy kobieta przestaje patrzeć na siebie z czułością, a zaczyna być zbyt krytyczna? Jak to wpływa na jej życie i relacje? Pojawia się wycofywanie i rezygnacja z różnych aktywności. Kobiety przestają chodzić na siłownię i basen, unikają spotkań, nie wychodzą bez makijażu. Pojawia się festiwal maskowania i ukrywania różnych objawów starzenia się. Problem braku akceptacji ciała wpływa też na relacje. Widzę, że kobiety często nie wierzą w komplementy partnerów, odrzucają ich bliskość, bywa że rezygnują z życia seksualnego, popadają w zazdrość i zgorzkniałość – nie dlatego, że są „złe”, ale dlatego, że są pełne lęku. Strach przed starzeniem zabiera im marzenia, cele i pewność siebie. Paradoks polega na tym, że jeżeli mężczyzna odchodzi od kobiety po takim dłuższym wspólnym stażu, to często nie odchodzi z powodu zmarszczek partnerki, lecz przez jej lęk i smutek, które z czasem zaczynają dominować w całej relacji. To trudne. Jak w obliczu tych przykrych emocji i strachu przed starzeniem odnaleźć motywację oraz zdrowy sposób dbania o swoje ciało? Powiedziałabym tak: zdrowe dbanie o siebie wynika właśnie z akceptacji. Kluczowa jest relacja z ciałem. Zdrowa troska wynika z czułości dla siebie, a nie z nienawiści czy pogardy do swojego wyglądu. Zupełnie inna jest perspektywa, kiedy odżywiam się zdrowo, bo dbam o ciało, uprawiam aktywność fizyczną, bo wspieram i szanuje moje ciało, nawet korzystam z różnego rodzaju zabiegów kosmetycznych czy zabiegów medycyny estetycznej, bo chcę wydobyć z siebie to, co mi się podoba. A inne nastawienie jest wtedy, kiedy zaczynam moje ciało tresować, trenować, zagładzać, zamęczać na siłowni i na różne sposoby obciążać zabiegami po to, żeby je zmusić do bycia innym. Osoby, które siebie akceptują, najczęściej dbają o siebie, chce im się dla siebie coś zrobić, pójść na spacer, ładnie się ubrać czy ułożyć włosy. Sposoby na więcej czułości dla siebie według Joanny Flis Jak w takim razie zmienić podejście? Od czego zacząć? Najpierw warto odciąć się od wyidealizowanych, pełnych filtrów treści. Media społecznościowe w wielu przypadkach powoli i skutecznie odbierają pewność siebie. Jeżeli porównujemy się do pięknych pań w internecie, to ja polecam każdej kobiecie jedną rzecz: zrobić sobie raz w życiu profesjonalną sesję zdjęciową. Warto zobaczyć, ile przygotowań, odpowiedniego światła, retuszu potrzeba, żeby stworzyć „idealne zdjęcie”. To potrafi odczarować media szybciej niż jakiekolwiek wykłady. Drugim krokiem jest kontakt z innymi kobietami. Rozmowy, bycie razem, pokazywanie sobie wzajemnie, że każda z nas się zmienia. To normalizuje proces starzenia i odbiera mu dramatyzm. Zmiana jest normą. Nie musimy się wstydzić tego, że nasza skóra traci gęstość albo biust inaczej wygląda, albo policzki opadają. To nie jest powód do wstydu. Wstyd pojawia się wtedy, kiedy czujemy, że nie spełniamy oczekiwań. I teraz jak można oczekiwać od swojego ciała, żeby ono nie podlegało naturalnym procesom? Nie powinnyśmy stawiać sobie takich oczekiwań. Ale też ważne jest to, żeby nie negować tego, jak patrzą na nas nasi partnerzy. Kobiety w tym wieku często podejmują taką radykalną decyzję o tym, że nie ufają komplementom, które słyszą. Trzeci krok to praca z ciałem – dosłownie. Aktywność fizyczna, joga, praktyka uważności – wszystko, co sprawia, że odzyskujemy czucie. Dzięki takim działaniom kobiety poznają swoje ciało. Odkrywają, że nie jest błędem do poprawy, ale ich żywą częścią. Obserwuję, że panie koło czterdziestki zaczynają przepadać za jogą. Na zakończenie, co w kilku słowach powiedziałaby pani kobiecie, która dzisiaj walczy ze swoim ciałem, a chciałaby je pokochać? Poprosiłabym, żeby kobieta oddała głos swojemu ciału. Żeby wyobraziła sobie, że ono opowiada jej historię życia: ile przeszło, ile zniosło, ile razy ją chroniło przed chorobami i innymi zagrożeniami, ile wykonało wysiłku fizycznego, np. gdy rodziła dziecko, jak codziennie ciało pracuje, by mogła żyć, jak jej służy. Kiedy usłyszymy tę historię z perspektywy ciała, zaczynamy widzieć w nim nie problem, a sojusznika. I wtedy pojawia się czułość, a z nią akceptacja. Joanna Flis – psycholog, certyfikowana psychoterapeutka uzależnień i współuzależnienia, psychoterapeutka systemowa w procesie certyfikacji. Autorka książek i artykułów na temat zdrowia psychicznego. Czytaj także: Fit Mama Edyta Litwiniuk o tym, jak dbać o siebie, będąc mamą na pełen etat. "Mamy powinny nauczyć się egoizmu" „Kobieto! Odwal się od siebie!” Ola Kisiel, o tym, dlaczego jesteśmy dla siebie wrednymi zołzami i dlaczego Bridget Jones tak wkurza „Social media mnie niszczą”. Jak zerwać z porównywaniem się do innych i odzyskać spokój?
Wyzwanie przyjęte: Przetestowałam metodę zasypiania w 10 sekund. Okazuje się, że trening czyni mistrza
Metoda zasypiania w 10 sekund cieszy się coraz większą popularnością. Tzw. wojskowy sposób na zaśnięcie tu i teraz wymaga jednak treningu. Sprawdziłam, czy da się to zrobić.
Każdemu z nas zdarza się kręcić z boku na bok przy zasypianiu. Bywają wieczory, gdy zupełnie nie jesteśmy w stanie odpłynąć w objęcie Morfeusza, bo gonitwa myśli nie pozwala nam się zrelaksować. W takich sytuacjach przydatna może się okazać metoda 10 sekund na zaśnięcie. To sposób, który cieszy się coraz większą popularnością, choć brzmi naprawdę tajemniczo. Na czym polega i czy faktycznie da się to osiągnąć? Postanowiłam przekonać się o tym na własnej skórze. Na czym polega metoda zasypiania w 10 sekund? Ta metoda zyskała rozgłos, gdy jedna z amerykańskich lekarek, Jess Andrade, opublikowała ją na swoim profilu w mediach społecznościowych. Metoda 10 sekund jest tak nazwana ze względu na szybkość jej działania. W rzeczywistości średnio trwa jednak około 2 minut i wymaga odpowiedniego przygotowania. Jest to sposób nazywany także wojskową metodą, ponieważ stosowali go właśnie amerykańscy żołnierze, a przede wszystkim piloci i komandosi, którzy muszą odpoczywać w trudnych warunkach. Ten trik faktycznie polega na "zmuszeniu się" do snu i zrobieniu wszystkiego, co w naszej mocy, aby jak najszybciej oddać się objęciom Morfeusza. Zasypianie w 10 sekund krok po kroku Tak naprawdę chodzi o umiejętne rozluźnienie mięśni i "wyłączenie" umysłu. Można nawet powiedzieć, że jest to swoisty sposób medytacji. Ważne, aby skupiać się na rozluźnieniu kolejno poszczególnych partii mięśni: na początek twarz i szczęka, potem ramiona i barki, klatka piersiowa, biodra, a na końcu nogi. Odpowiednie przygotowanie to podstawa Swój test rozpoczęłam około 2 tygodnie temu. Na początku trudno było mi się wyciszyć na tyle, aby szybko zasnąć. Kluczowe w tej metodzie jest odpowiednie przygotowanie się do snu: wyłączenie ekranów przynajmniej 30 minut przed położeniem się do łóżka. Ja też lubię poczytać do poduszki książkę, aby się wyciszyć po całym dniu i zmęczyć głowę. Dobrze też odpowiednio przewietrzyć sypialnię, aby czynniki zewnętrzne były dobre. Gdy już to wszystko będzie nam sprzyjać i poczujemy zmęczenie, czas przejść do praktyki. Ja po prostu zamykałam oczy i starałam się o niczym nie myśleć - skupiałam się wyłącznie na poszczególnych partiach mięśni. Delikatnie rozluźniałam je, czując, że coraz głębiej "wtapiam się" w materac. W ten sposób błyskawicznie odpływałam przy dużym zmęczeniu. Metoda zasypiania w 10 sekund: sprawdziłam, czy da się to zrobić Oczywiście były dni, gdy trudniej było mi się skupić na tym zadaniu. Problemy dnia codziennego na pewno nie ułatwiają relaksacji i wyciszenia myśli. W większości jednak udawało się zasnąć dość szybko. Z wieczoru na wieczór szło mi to coraz sprawniej - zarówno jeśli chodzi o wyłączenie umysłu i skupienie się tylko na zasypianiu, jak również w kontekście samego rozluźniania poszczególnych partii ciała. Można zatem stwierdzić, że w tym przypadku trening czyni mistrza. Nie robiłam tego z zegarkiem w ręce, więc trudno mi określić, czy trwało to 10 sekund, czy może minutę - z pewnością jednak znalazłam swój sposób na szybsze zaśnięcie, które jednocześnie gwarantuje lepszy i bardziej jakościowy odpoczynek. Bardziej się wysypiałam, a mój sen zdecydowanie się poprawił, co także jest dużym plusem tej metody. Na pewno warto ją wypróbować na własnej skórze. Czytaj także: Wyzwanie przyjęte: Przez miesiąc codziennie robiłam 10 tysięcy kroków. Mój test dał mi więcej, niż oczekiwałam Wyzwanie przyjęte: Glamping jesienią? Jak najbardziej. Wybrałam się na ten rodzaj campu i już wiem, skąd ta popularność Wyzwanie przyjęte: Od miesiąca regularnie chodzę na pilates. Moje wyobrażenia były zupełnie inne niż rzeczywistość
Dlaczego to robimy? Uśmiechasz się, choć wcale nie masz na to ochoty? 3 teorie wyjaśniają, dlaczego robimy to wbrew sobie
Widząc uśmiechnięte osoby, najczęściej przypisujemy im szczere i dobre intencje. Tak jakby wyraz naszej twarzy był obiektywnym „papierkiem lakmusowych” dla naszych emocji i relacji. I zazwyczaj tak jest. Śmiejemy się, gdy czujemy się dobrze, gdy ktoś nad rozbawił lub jesteśmy zadowolone. Czasem jednak uśmiechamy się, mimo że w środku czujemy złość, zmęczenie lub smutek.
Psycholodzy zajmujący się badaniem ekspresji mimicznej zwrócili uwagę na sytuacje, w których może pojawić się sztuczny uśmiech. Nasze motywacje, by udawać zadowolenie lub rozbawienie, mogą być różne i nie zawsze są one w pełni uświadomione. Uśmiechamy się „tak wypada”, bo chcemy„zachować twarz” lub zamaskować negatywnie waloryzowane emocje. Okazuje się, że istnieją trzy teorie psychologiczne, które wyjaśniają, dlaczego uśmiechamy się, chociaż wcale nie mamy na to ochoty. Dlaczego się uśmiechasz? W kulturze Zachodu uśmiech ma szalenie duże znaczenie. Jest pożądany zarówno w relacjach na stopie zawodowej, jak i w domowym zaciszu. Mimo wszystko warto zachować pewną ostrożność przy interpretacji wyników badań. Uśmiech jest uwarunkowany kulturowo. I nie chodzi już o to, że uśmiechnięty Taj za sklepową ladą będzie przez lokalsów brany za oszusta, podczas gdy Amerykanin będzie oczekiwał od niego jeszcze większego zaangażowania. Różnice są widoczne nawet w ramach niewielkiej Europy. Dla Anglosasów uśmiech jest wyrazem życzliwości pozbawionej osobistego i emocjonalnego zaangażowania. Natomiast dla Polaków uśmiech jest wyrazem głębokiego, autentycznego szczęścia i nie jest już tak hojnie rozdawany osobom spoza bliskiego kręgu. Teoria 1: funkcja społeczna W tym ujęciu uśmiech jest znakiem i pełni określoną rolę w danej grupie, czy też społeczeństwie. Zgodnie z przyjętymi założeniami, uśmiechamy się do innych osób nie po to, by wyrazić radość, ale osiągnąć określony cel, np. chcemy być mili, chcemy uniknąć kłopotów, czy rozwiązać potencjalnie trudną sytuację lub rozładować napięcie. Wszyscy wiedzą, że „klient w krawacie jest mniej awanturujący się”, bywa jednak i tak, że zachowuje się niewłaściwie. W takiej sytuacji osoba za kasą nie wchodzi w jałowe dyskusje, tylko przybiera uśmiechniętą maskę. Podobnie zachowujemy się w relacji z bliskimi, gdy po raz dziesiąty słyszymy nietaktowne pytanie, które pada z ust wścibskiej ciotki. Ta strategia pozwala nam zachować dobre, a przynajmniej poprawne relacje w pracy, czy w rodzinie. Jednak na dłuższą metę takie rozwiązanie nie przynosi niczego dobrego. Jak pokazują badania Ewy Nowickiej w naszej kulturze podobną społecznie funkcję pełni (nazwany przeze mnie roboczo) półuśmiech, czyli tzw. uśmiech napięcia (ang. tension smile). Zapewne z własnego doświadczenia wiesz, że w trudnej sytuacji wiele osób sięga po ironię, drobne złośliwości i celne szpileczki tylko po to, by uniknąć otwartej konfrontacji. Teoria 2: sprzężenie zwrotne twarzy Tu w tytule powinnam napisać „hipoteza sprzężenia zwrotnego twarzy”, bo choć badanie, które miało miejsce w drugiej połowie lat 80. XX wieku, zostało naukowo uznane, dziś budzi pewne wątpliwości. Warto jednak o nim wspomnieć, ponieważ w mediach społecznościowych co krok pojawiają się specjaliści wszelkich maści, którzy za stosunkowo „niewielką” opłatę mogą nam sprzedać „złoty patent” na szczęście. Więc o co chodzi w tym całym zwrotnym sprzężeniu twarzy? W 1988 roku na łamach czasopisma „Journal of Personality and Social Psychology” ukazał się artykuł autorstwa Fritza Stracka, Leonarda L. Martina, Sabine Stepper, w którym obwieścili światu, że wymuszony uśmiech jest nie tylko ekspresją pozytywnych emocji, ale może takowe tworzyć. Ale jak? Zagryź długopis, tak aby twoje usta imitowały uśmiech, a twój mózg zareaguje, aktywując część odpowiedzialną za pozytywne emocje. I gotowe. A mówiąc najprościej: uśmiechaj się, a będziesz szczęśliwa. Proste, prawda? Niespełna 30 lat później naukowcy z Uniwersytetu w Amsterdamie postanowili ponownie zająć się hipotezą sprzężenia zwrotnego twarzy i ponownie przeprowadzili badanie. Wyniki, być może ku zaskoczeniu samych naukowców, kompletnie nie potwierdziły hipotezy z 1988 roku. Teoria 3: defensywne naśladownictwo Pochodząca z nurtu psychologii ewolucyjnej teoria defensywnego naśladownictwa (ang. defensive mimic theory) zakłada, że „wymuszony” uśmiech to odruch obronny i pierwotny sposób na przetrwanie oraz adaptację w grupie. Jest on tak silnie w nas zakorzeniony, że nie jesteśmy w stanie nam nim w pełni zapanować. Uśmiechając się, wysyłamy komunikat, który nie tylko rozładowuje napięcie, ale i informuje inne osoby, że nie stanowimy dla nich zagrożenia. O takiej formie interakcji adaptacyjnej pisze Michael Graziano. Uczony w swoim artykule z 2022 roku zauważa, że nie tylko pierwotny uśmiech, ale także płacz mógł z czasem nabrać głębszego znaczenia. Szybkie skurcze mięśni twarzy lub odsłonięcie zębów to powszechne sposoby komunikowania się wśród zwierząt np. naczelnych, ale też psowatych. Z tą różnicą, że u człowieka doszła do tego kulturowa otoczka, a uśmiech zyskał bogatsze formy ekspresji. Czy tak jest naprawdę? Jest to jedna z możliwości, jednak dopóki nie uda nam się przenieść w czasie, weryfikacja tej tezy wydaje się być niemożliwa. Każda z tych teorii w odmienny sposób wyjaśnia, dlaczego się uśmiechamy, choć wcale nam nie do śmiechu. W tym całym naukowym kołowrotku nie powinnyśmy jednak zapomnieć o jednej rzeczy. Żadna z nas nie jest zupą pomidorową. Nie musimy się uśmiechać tylko po to, by zadowolić innych. Bibliografia: Graziano, M. S. A. „The origin of smiling, laughing, and crying: The defensive mimic theory”, Evolutionary Human Sciences, 4/2022 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10426066/ z 29.10.2025; Hamer K., Hamer H., „Powody uśmiechania się”, Zagadnienia społeczne NR 1 (1) 2014, s. 124-141; Jarrett Ch., „Why do we smile?”, BBC Science Focus, www.sciencefocus.com/the-human-body/why-do-we-smile z 29.10.2025; Lewczuk J. „Orientacje społeczne a ocenianie cech partnera interakcji zależnie od jego mimicznej ekspresji emocjonalnej”, ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA PSYCHOLOGICA 18/2014, s 5-29. Nowicka, E. „Kultura komunikowania w Polsce”, Warszawa, 2013. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli Dlaczego to robimy? Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni