„W Wigilię nie spodziewałem się niczego więcej prócz samotności. Tymczasem przypadkiem odnalazłem rodzinne ciepło”
„— Bo nie jest wesołe. Ale nie szkodzi. Człowiek się przyzwyczaja. Do pustego stołu też. Najgorsze, że jak siadam, to ciągle chcę zapytać: Zosiu, gdzie dałaś serwetki?, a potem sobie przypominam, że przecież od czterech lat ich nie chowa. — Głos mi lekko zadrżał, więc szybko uciąłem. — Przepraszam. Jakoś się rozgadałem”
Nie wiem, kiedy to się stało. Kiedy dom, który kiedyś tętnił życiem, i rozmowami, a pachniał bigosem mojej Zosi, zamienił się w echo. Cisza bywa głośniejsza, niż człowiek potrafi znieść. Odkąd odeszła, mój świat przycichł. Nawet zegar na ścianie przestał tykać, jakby też nie miał już dla kogo. Jak co roku, 24 grudnia, siedzę przy stole, przy którym brakuje wszystkich. Mam dwoje dzieci. Dobre dzieci. Żyją za granicą — córka w Londynie, syn w Berlinie. Mają swoje sprawy, swoje dzieci, swoje święta. Dzwonią, oczywiście. Wysyłają życzenia przez telefon. „Tato, przykro nam, że nie możemy być w tym roku. Może w przyszłym?” — zawsze „może w przyszłym”. A ja za każdym razem mówię: „Nie martwcie się, wszystko u mnie dobrze”. Kłamię, choć w sumie… może to już nie kłamstwo, a przyzwyczajenie. Wstałem dziś o szóstej. Ugotowałem barszcz, usmażyłem karpia — tylko jedną porcję. Nawet uszka kupiłem w sklepie, chociaż Zosia by się obruszyła. Pół dnia błąkałem się po mieszkaniu, przestawiając rzeczy z miejsca na miejsce. W radio leciały kolędy, ale nic nie grało w środku. Około południa spojrzałem w lustro i pomyślałem: „Stefan, idź do fryzjera. Przynajmniej przy tym karpiu wyglądaj jak człowiek”. Może to głupie, ale zawsze przed Wigilią się strzygłem — taki rytuał, który pomagał udawać, że wszystko jest jak dawniej. Ubrałem się w marynarkę i ruszyłem do salonu na rogu. Tam pracuje Magda, młoda fryzjerka z ciepłym uśmiechem, która zawsze zapyta, jak się czuję, nawet jeśli wie, że odpowiedź będzie krótka. Tym razem nie spodziewałem się niczego innego. Ot, rutynowa wizyta, odrobina rozmowy i powrót do pustego mieszkania. Tylko że los, ten stary figlarz, postanowił tym razem napisać dla mnie zupełnie inny scenariusz. Pokręciłem głową, próbując się uśmiechnąć W salonie było ciepło i pachniało lakierem do włosów. Magda jak zwykle przywitała mnie z uśmiechem i zaprosiła na fotel. Miała na sobie bordowy fartuch i włosy spięte w niedbały kok, spod którego wysuwały się niesforne kosmyki. — Panie Stefanie, jak to dobrze pana widzieć. Świąteczna fryzura, co? — zagadnęła, zakładając mi pelerynkę na ramiona. — Tradycja. Nawet jak człowiek siedzi sam, to niech chociaż dobrze wygląda przy tym karpiu — mruknąłem. Zaczęła strzyc, a nożyczki stukały rytmicznie. Patrzyłem na siebie w lustrze i widziałem starego człowieka z siwymi brwiami i oczami, które kiedyś błyszczały radością. Teraz tylko odbijały światło. — Rodzina nie przyjeżdża? — spytała ostrożnie, jakby nie była pewna, czy ma prawo. — Gdzie tam. Dzieci za granicą. Córka wysłała zdjęcie choinki, syn dzwonił rano. Powiedzieli, że może za rok. A ja odpowiedziałem, że wszystko dobrze. Bo co miałem powiedzieć? — Wzruszyłem ramionami. Magda skupiła się na cieniowaniu włosów, ale widziałem kątem oka, jak marszczy czoło. — A u pana w domu... przygotowane już wszystko? — zapytała po chwili. — A jakże. Barszcz, karp, opłatek z zeszłego roku. Będzie mi towarzyszył. Taki jedyny gość — zażartowałem gorzko. — To nie brzmi wesoło — zauważyła cicho. — Bo nie jest wesołe. Ale nie szkodzi. Człowiek się przyzwyczaja. Do pustego stołu też. Najgorsze, że jak siadam, to ciągle chcę zapytać: „Zosiu, gdzie dałaś serwetki?”, a potem sobie przypominam, że przecież od czterech lat ich nie chowa. — Głos mi lekko zadrżał, więc szybko uciąłem. — Przepraszam. Jakoś się rozgadałem. Magda nic nie powiedziała. Odłożyła nożyczki, zdjęła pelerynkę z moich ramion i przez chwilę tylko patrzyła mi w oczy, jakby widziała coś więcej niż fryzurę. — Panie Stefanie — odezwała się w końcu. — Niech pan nie siedzi jutro sam w mieszkaniu. Zaskoczony spojrzałem na nią, nie wiedząc, co powiedzieć. — Proszę przyjść do nas. Ja, mój mąż, dzieciaki, mama… Zrobimy miejsce przy stole. Zje pan z nami kolację. Naprawdę. Tylko proszę nie mówić, że będzie pan zawadzał. Pokręciłem głową, próbując się uśmiechnąć, ale poczułem, że robi mi się gorąco na twarzy. — Dziękuję, ale nie chcę przeszkadzać. To wasze święta, wasza rodzina. — Właśnie dlatego. Bo święta są po to, żeby nikt nie był sam. Proszę się zastanowić. Jak pan zmieni zdanie, to wie pan, gdzie mieszkamy. — Uśmiechnęła się delikatnie i wręczyła mi kartkę z adresem. Wyszedłem na ulicę z lekkim zawstydzeniem i tą kartką w kieszeni. Szło się trudno, bo coś zaczęło mnie uwierać w sercu. Nie byłem przyzwyczajony do zaproszeń. Do ciepła też już chyba nie. Usłyszałem śmiech Dzień później chodziłem po mieszkaniu przez godzinę, próbując się czymś zająć. Włączyłem radio, potem je wyłączyłem. Spojrzałem na karpia — leżał samotnie na półmisku, jakby i on czekał na kogoś, kto nie przyjdzie. Usiadłem na chwilę, ale nie potrafiłem usiedzieć. W końcu sięgnąłem po tę kartkę, którą dała mi Magda, i długo się jej przyglądałem, jakby sama miała mi powiedzieć, co zrobić. Wstałem. Przeszedłem do pokoju, otworzyłem szufladę i wyciągnąłem pudełko z małą, drewnianą choinką, którą kiedyś zrobiłem dla Zosi. Przez lata stała na komodzie, teraz leżała zapomniana. Wziąłem ją do ręki, odkurzyłem delikatnie palcami. Potem owinąłem w papier i zapakowałem do reklamówki. Szło się ciężko, bo w głowie kotłowały się myśli. Czy nie przesadzam? Czy nie będę wyglądał, jakbym się narzucał? Może Magda powiedziała to z uprzejmości? Ale nogi same mnie prowadziły. Zatrzymałem się przed drzwiami ich domu, zawahałem się, a potem zapukałem. Otworzyła dzieciarnia. Chłopak w bluzie z kapturem i dziewczynka z kokardką we włosach. — Mamaaa! — zawołała dziewczynka do środka. — Dziadek Stefan przyszedł! Usłyszałem śmiech i tupot. Po chwili w drzwiach stanęła Magda, cała rozpromieniona. — Panie Stefanie, tak się cieszę, że pan jednak przyszedł! Proszę, proszę, wchodzić. Już tu dzieci z panem powieszą płaszcz. Kuba, pomóż panu! Zanim zdążyłem cokolwiek powiedzieć, byłem już bez kurtki i otoczony przez dzieci, które zaczęły mnie wypytywać o wszystko. Jak się nazywam, czy mam wnuki, czy umiem robić drewniane aniołki. Czułem się trochę jak w zoo, ale z każdą kolejną minutą napięcie zaczynało puszczać. W salonie pachniało piernikiem i kapustą z grzybami. Stół był już nakryty, a przy nim siedziała seniorka z zawadiackim spojrzeniem. — No, w końcu ktoś porządny przy stole, a nie tylko ten mój zięć — rzuciła, wpatrując się we mnie z uśmiechem. — Dzień dobry — powiedziałem, lekko się kłaniając. — Tomek jestem. — Rękę podał mi wysoki facet z brodą. — Pan musi być ten słynny Stefan. Magda mówiła, że złote ręce pan ma. Podałem mu reklamówkę. — To tak z wdzięczności. Choinka. Sam zrobiłem. Może się przyda. — Patrzcie dzieciaki, dziadek Stefan przyniósł prezent! — zawołał Tomek. — Dla dziadka Stefana — przeczytała na głos dziewczynka, Oliwia, trzymając w rękach laurkę, którą wyjęła spod stołu. — Bo Magda powiedziała, że przyjdzie pan, i kazała narysować. To ja narysowałam — dodała z dumą. Wziąłem rysunek. Przedstawiał mnie przy stole, z uśmiechniętymi dziećmi dookoła. Ogarnęło mnie wzruszenie. — Dziękuję... — wydusiłem, nie wiedząc, co powiedzieć. — Proszę nie dziękować, tylko siadać. Kompot z suszu zaraz się skończy! — rzuciła pani Janina i poklepała krzesło obok siebie. Usiadłem. Patrzyłem na ten dom, tę rodzinę, ten stół i czułem, że coś się we mnie budzi. Jakaś gruba warstwa samotności, którą nosiłem w sercu, zaczynała się kruszyć. Tylko skinąłem głową Siedzieliśmy przy stole, który aż się uginał od jedzenia. Wszyscy mówili naraz: dzieci opowiadały, co dostały w szkole od Mikołaja, a pani Janina wspominała, jak kiedyś trzeba było stać w kolejce po pomarańcze. Magda krążyła między kuchnią a stołem, co chwilę dolewając kompotu albo poprawiając serwetki, chociaż wszystko było już idealnie. — Panie Stefanie, to prawda, że miał pan własną stolarnię? — spytał Tomek, podając mi pierogi. — Prawda. Czterdzieści dwa lata. Stół, przy którym siedzimy, też mógłbym zrobić, tylko teraz już trochę oczy słabsze — odpowiedziałem z lekkim uśmiechem. — A ja bym chciała taki domek dla lalek! — krzyknęła Oliwia. — Z prawdziwymi oknami! — I łóżkiem! — dodał Kuba. Roześmiałem się. Nie pamiętałem, kiedy ostatni raz dzieci mówiły coś do mnie z taką ekscytacją. Pani Janina zaczęła nucić kolędę i po chwili wszyscy do niej dołączyli. Ja też, chociaż głos mi drżał. Magda podeszła do mnie, objęła ramieniem i nic nie mówiła, tylko była. Tyle wystarczyło. Na koniec, kiedy już miałem zbierać się do wyjścia, Magda podeszła do kredensu, wyjęła dodatkowy talerz i położyła go obok mojego miejsca. — To dla pani Zosi — powiedziała cicho. — Skoro pan jest z nami, to ona też powinna być. Nie odpowiedziałem. Tylko skinąłem głową i po raz pierwszy od lat poczułem, że ktoś zrozumiał więcej, niż powiedziałem. Zamknąłem oczy Wróciłem do domu późnym wieczorem. Cicho było jak zawsze, ale tym razem nie bolało tak bardzo. Położyłem torbę na komodzie, zdjąłem płaszcz i usiadłem przy stole. W półmroku czekała na mnie paczka od dzieci — przysłali ją kilka dni wcześniej. Otworzyłem ją powoli, jakby z obowiązku. W środku była koszula, pudełko czekoladek i kartka z napisem: „Wesołych Świąt, tato”. Przeczytałem, odłożyłem i nic nie poczułem. Sięgnąłem za to po rysunek, który dostałem od Oliwii. Przedstawiał mnie z uśmiechem, wśród ludzi, z którymi dziś siedziałem przy stole. Położyłem go obok zdjęcia Zosi. Patrzyła z niego ciepło, jak zawsze. — Zobacz, kochanie, jednak ktoś mnie dziś zaprosił — powiedziałem szeptem, jakby miała mnie usłyszeć. Zamknąłem oczy i przez chwilę nie byłem sam. W sercu zrobiło się cieplej, lżej, tak, jakby ten wieczór w końcu coś naprawił. Nie wszystko, ale choć część. Zrozumiałem, że człowiek może mieć dzieci, które kocha, ale to nie zawsze one będą blisko, gdy najbardziej potrzeba. Czasem bliżej są ci, którzy nie muszą, ale chcą. I to wystarczy, by poczuć się znów potrzebnym. Stefan, 76 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Przygotowałam paczki dla biednych dzieci na święta. Mąż od razu się zezłościł, że marnuję jego pieniądze” „Uwagi teściowej puszczałam mimo uszu. Gdy jednak stwierdziła, że źle wychowuję syna, przestałam gryźć się w język” „Zięć miał pretensje, bo dałam wnukom tylko po 100 zł w kopercie na święta. Uznał, że jestem skąpa”
„Chciałam zaprosić na Wigilię syna i synową, ale wstyd mi przed rodziną. Gadają bzdury, aż uszy więdną”
„Od tamtej pory każde rodzinne spotkanie to loteria. Albo Justyna przyjdzie i wszystko zdominuje swoimi teoriami, albo się obrazi, że ktoś się nie dość zachwycił jej nowym postem na Instagramie o tym, jak odblokowała czakrę gardła. Wiem, że mój syn ją kocha, ale ja już nie wiem, jak mam to znosić”.
Zbliżały się święta, a mnie coraz bardziej ściskało w żołądku. Co roku marzyłam, żeby w Wigilię zebrać całą rodzinę przy jednym stole, ale odkąd mój syn ożenił się z tą... no właśnie, z tą synową, wszystko się pokomplikowało. Ludzie gadają takie głupoty, że aż mi wstyd zaprosić ich razem z nią. A najgorsze, że te plotki nie biorą się z powietrza – ona naprawdę potrafi palnąć coś takiego, że wszyscy patrzą po sobie z przerażeniem. I ja wtedy siedzę i udaję, że wszystko jest w porządku. Choć nic nie jest w porządku. Z czym do ludzi? – No weź, mamo, przecież to tylko Wigilia – powiedział do mnie Kuba przez telefon, jakby nie rozumiał, że dla mnie to coś więcej niż karp na stole. Miałam właśnie ręce w cieście na pierogi, a serce jak z ołowiu. Bo co ja mam powiedzieć rodzinie, kiedy moja synowa znowu zacznie swoje rewelacje? Jak co roku. W zeszłym święta oznajmiła, że gluten to „wynalazek szatana” i odmówiła jedzenia opłatka, tłumacząc, że nie je plastiku. – Mamo, nie przesadzaj – dodał jeszcze mój syn, jakby to wszystko było normalne. A ja? Ja już nie wiem, jak mam ich bronić przed resztą rodziny. Moja siostra Halina, ta co to wszystko zawsze wie lepiej, siedzi potem i komentuje pod nosem: – No, no, ciekawe skąd się urwała ta twoja synowa... A moja wnuczka, Ola, pyta szeptem przy barszczu: – Babciu, czy ciocia naprawdę wierzy w magiczną moc kakao? I co ja mam powiedzieć? Przecież nie będę się na Wigilii kłócić. – W tym roku może przyjdziecie tylko wy, bez Justyny? – rzuciłam nieśmiało do Kuby. Cisza. Po chwili odezwał się chłodno: – Albo razem, albo wcale. No i masz babo placek. Z jednej strony matka, co chce mieć dzieci przy stole. Z drugiej – synowa, która opowiada takie androny, że aż boli. A ja? Ja jestem w środku. I próbuję to wszystko jakoś spiąć, żeby nikt się nie obraził. Wszystko zaczęło się od wesela Z perspektywy czasu widzę, że powinnam była się zorientować już na weselu. Bo to nie było takie zwykłe wesele. Justyna nie chciała kościoła, bo instytucja religijna wspiera patriarchat. Kazała Kubie zorganizować ślub w lesie, wśród sosen, z jakimś duchowym przewodnikiem, który miał na głowie wianek z gałęzi. Serio, gałęzi. – Dziecko, może chociaż normalna sukienka? – spytałam, kiedy przyjechała po mnie w dniu ślubu. – To sukienka rytualna, z naturalnego lnu, szyta ręcznie przez kobietę z Bieszczad – odpowiedziała, jakby mówiła o czymś oczywistym. Siedziałam potem na tym ślubie, otulona kocem (bo było pięć stopni), słuchałam bębnów i śpiewów kręgu kobiet i czułam, że coś się we mnie łamie. Kuba stał obok niej jak zahipnotyzowany, a ja tylko modliłam się, żeby chociaż na weselu był rosół. Nie było. Była kuchnia alternatywna – pasztet z ciecierzycy, gryczane naleśniki i tort bez cukru. Moja mama, która przyjechała specjalnie z Podlasia, spytała cicho: – A to wy do tych... witarianów się zapisaliście? Od tamtej pory każde rodzinne spotkanie to loteria. Albo Justyna przyjdzie i wszystko zdominuje swoimi teoriami, albo się obrazi, że ktoś się nie dość zachwycił jej nowym postem na Instagramie o tym, jak odblokowała czakrę gardła. Wiem, że mój syn ją kocha, ale ja już nie wiem, jak mam to znosić. Z każdą imprezą gorzej Halina mówi, że ja jestem zbyt uległa. Że jakbym raz porządnie trzasnęła pięścią w stół, to by się ta synowa nauczyła, ale ja tak nie umiem. Zresztą próbowałam. Raz. To było na imieninach mojej siostry, pół roku po ślubie Kuby. Justyna przyszła boso, z psem, bo pies to członek rodziny. W mieszkaniu Haliny. Gdy tylko weszła, zaczęła dopytywać, czy podłoga była myta środkami bez parabenów, bo ona ma alergię. Potem usiadła do stołu i zanim ktokolwiek zdążył się napić, zaczęła swój monolog: o tym, że sól to biała śmierć, że dzieci powinno się prowadzić tylko metodą Montessori, a kuchnia staropolska to przestarzałe eksperymenty. Halina się nie odezwała. Patrzyła tylko na mnie i czekała. Wzięłam głęboki oddech i powiedziałam: – Justynko, może chociaż dziś damy sobie spokój z teoriami? Zrobiła wielkie oczy. Kuba spojrzał na mnie jakbym jej właśnie wymierzyła policzek. A potem wstał i powiedział: – Jeżeli mama nie akceptuje mojej żony, to może nie powinniśmy tu być. Wyszli. Tak po prostu. Wśród milczenia i zaskoczonych spojrzeń. A ja siedziałam jak głupia, ze ściśniętym gardłem. I tak, Halina miała rację. Tyle że od tej pory, każde kolejne spotkanie rodzinne to już nie było to samo. Zamiast ciepła – chłód. Zamiast śmiechu – ostrożne spojrzenia. A teraz mam ich zaprosić na Wigilię? W towarzystwie tych wszystkich, którzy wciąż pamiętają tamtą scenę? Wigilijny test nerwów Z każdym dniem grudnia robiło mi się ciężej na duszy. Mikołajki minęły bez echa, bo Kuba się nie odezwał. Wysyłałam mu wiadomości, ale odpowiadał krótko i bez entuzjazmu. Justyna pewnie miała już kolejny powód, żeby się na mnie obrazić. W końcu zadzwoniłam. Odebrała ona. – Tak? – usłyszałam ten chłodny ton, od którego zawsze przechodził mnie dreszcz. – Chciałam zaprosić was na Wigilię – powiedziałam najspokojniej jak umiałam. – A czy będzie tam twoja siostra, ta, która śmieje się z moich przekonań? – zapytała z miejsca, jakby czekała na sygnał do ataku. – Będzie, jak co roku, ale nikt nie zamierza się z nikogo śmiać – próbowałam załagodzić. – Przepraszam, ale nie zamierzam spędzać świąt w atmosferze pogardy. Kuba też nie – powiedziała i się rozłączyła. Tego samego wieczoru zadzwonił Kuba. – Mamo, nie chodzi o ciebie, ale Justynie jest naprawdę ciężko wśród ludzi, którzy jej nie akceptują. Może spotkamy się innym razem? – Jakim? Po świętach? W lutym? W przyszłe wakacje? – zapytałam z goryczą. – Synu, to jest Wigilia. Czy naprawdę nie da się choć raz zasiąść razem? – Kiedyś się dało. Teraz już nie. Każdy mówi, że chce pokoju, a wszyscy mają przygotowane armaty. Rozłączył się. A ja siedziałam w kuchni, wśród przyprawionych śledzi i lepiących się od mąki rąk, i czułam, że coś się skończyło. Coś, czego nie potrafię już uratować sama. Kogo witać, a kogo żegnać – I co, przyjdą w końcu czy nie? – zapytała Halina, kiedy przyszła dzień wcześniej pomóc mi ubrać choinkę. – Nie wiem – odpowiedziałam, odwracając wzrok. – Na razie cisza. Spojrzała na mnie z politowaniem. – Przecież dobrze wiesz, że nie przyjdą. Szkoda ci tylko przyznać przed samą sobą. Nie odpowiedziałam. Zamiast tego zawiesiłam bombkę, tę z aniołkiem, którą Kuba zrobił w przedszkolu. Kiedyś śmiał się, że wygląda jak mutant, ale nie pozwalał mi jej wyrzucić. Zawsze wieszał ją sam. W tym roku została mi w rękach. W Wigilię stół uginał się od jedzenia. Usiedliśmy: ja, Halina, jej mąż, brat z żoną. Rozmawialiśmy, jedliśmy, śpiewaliśmy kolędy, ale coś wisiało w powietrzu. Brakowało ich. Kuby. I choćby tej całej Justyny – też. W pewnym momencie drzwi się uchyliły. Zerwałam się z krzesła jak poparzona. – To tylko ja, Grażyna z dołu – powiedziała sąsiadka. – Przyszłam z opłatkiem. Skłamałabym, gdybym powiedziała, że nie poczułam ulgi, gdy znów zapadła cisza. Bo z jednej strony czekałam, z drugiej – bałam się, że wejdą i znowu wszystko się posypie. Gdy wszyscy wyszli, usiadłam sama przy choince. Patrzyłam na migoczące światełka i ten przeklęty aniołek. I nie wiedziałam, kogo tak naprawdę tęsknię bardziej – mojego syna czy tego, kim był, zanim dał się komuś całkowicie pochłonąć. Gorzki smak świąt Nie zadzwonił ani w pierwszy, ani w drugi dzień świąt. Wysłał tylko zdjęcie – małego stolika, na którym stała wegańska sałatka, świeczka i kubek z napisem „miłość i światło”. Pod spodem: „Wesołych Świąt, mamo. Jesteśmy w zgodzie ze sobą. Mam nadzieję, że i ty też”. Ze sobą. A co z nami? Z rodziną, którą kiedyś tworzyliśmy? Usiadłam w kuchni, przy pustym talerzu, który od lat czekał na niespodziewanego gościa. W tym roku liczyłam, że to będzie właśnie Kuba. Że przyjdzie mimo wszystko, bez niej nawet, i powie: „Mamo, może po prostu zjemy razem karpia?”. Nie przyszedł, bo najwyraźniej nie miał już do czego. Halina mówi, że trzeba się pogodzić, że dzieci idą swoją drogą i nie ma co się zadręczać. Ale to nie tak. Chodzi o to, że on nie odszedł, tylko dał się wyciągnąć z naszego świata w taki sposób, że już nie chce wracać. A ja nie umiem być matką tylko przez MMS-y. Wieczorem zadzwoniła do mnie Ola, wnuczka. Powiedziała, że gdy dorośnie, to zawsze będzie przychodzić do mnie na Wigilię, nawet jeśli będzie musiała przyjechać z końca świata. I że mam nie smucić. Nie wiem. Może. A może to już naprawdę koniec. Czasem człowiek traci rodzinę, nawet gdy wszyscy żyją. Usiadłam jeszcze raz pod choinką. I zanim zgasiłam światełka, pomyślałam jedno: jeśli za rok znowu będę lepić pierogi sama, to zrobię ich o połowę mniej. Zofia, 63 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Teściowa oczernia mnie przed dziećmi, udając wrażliwą babcię. Nie musimy się tolerować, ale na to już nie pozwolę” „Gdy rodzice sprzedali dom, liczyłam, że i mi coś skapnie. Uznali jednak, że mam radzić sobie sama” „W mojej pracy harowałam za dwoje, a nikt tego nie doceniał. Patrzyłam, jak innych klepią po plecach za moje wysiłki”
„Mój mąż zniknął w Wigilię, bo dorabiał jako Mikołaj. Faktycznie się przebierał, ale jego strój był niecodzienny”
„Stałam w przedpokoju jak wryta. On po prostu przeszedł obok mnie, zniknął za drzwiami łazienki i puścił wodę w kranie. Jakby nic się nie wydarzyło. Jakby nie zostawił mnie samej w Wigilię. Jakby jego milczenie przez cały wieczór było czymś normalnym”.
Wigilia zawsze była dla mnie najważniejszym dniem w roku. Nieważne, czy padał śnieg, czy deszcz – starałam się stworzyć w naszym mieszkaniu atmosferę ciepła, bliskości i zapachu pierników. Przez dwanaście lat małżeństwa nigdy nie spędziliśmy tego dnia osobno. Tym bardziej nie rozumiałam, dlaczego w tym roku mąż po prostu zniknął. Bez słowa, bez wyjaśnień. Telefon milczał, a jego talerz z barszczem stygnął. Początkowo myślałam, że coś mu się stało, że może miał wypadek. Prawda, którą odkryłam kilka dni później, była o wiele bardziej... zaskakująca. I bolesna. Wigilia bez kolęd Wszystko było gotowe. Stół przykryty białym obrusem, dwanaście potraw ustawionych w równych odstępach, świece zapalone. Nawet sianko pod opłatkiem – drobiazg, który zawsze rozczulał mojego męża – czekało na swoją chwilę. Usiadłam na kanapie, zerkałam na zegarek co kilka minut i próbowałam nie denerwować się na zapas. Osiemnasta minęła, dziewiętnasta, a jego nadal nie było. – Może utknął w korku – próbowałam mówić sobie na głos, choć nikt tego nie słyszał. Wysłałam mu trzy wiadomości. Zadzwoniłam pięć razy. Bez odpowiedzi. W końcu wzięłam płaszcz i zeszłam na dół, wypatrując przez szybę jego znajomego auta. Nic. Żadnego znaku. Przez chwilę miałam ochotę pójść do sąsiadki, tej starszej pani spod czwórki, która zawsze zapraszała samotnych na kolację, ale przecież nie byłam samotna. Przynajmniej w teorii. Wróciłam do mieszkania i usiadłam przy stole. Sama. Spojrzałam na puste krzesło naprzeciwko, na talerz, który przygotowałam specjalnie dla niego – z jego ulubionym barszczem z uszkami. Wzięłam do ręki opłatek, ale odłożyłam go zaraz z powrotem. Bez niego to wszystko nie miało sensu. Gdy wskazówki przekroczyły dwudziestą drugą, zrozumiałam, że tej Wigilii nie będzie. Nie w takim znaczeniu, jakim ją znałam. Pochowałam jedzenie do lodówki i zgasiłam światła. W salonie zostawiłam tylko lampki na choince. Migotały w ciszy, której nie potrafiłam już znieść. Czerwony płaszcz w bagażniku Następnego dnia rano obudziłam się wcześnie, chociaż spałam może trzy godziny. Miałam wrażenie, że ciało odpoczywało, ale umysł wciąż szukał odpowiedzi. Gdzie on był? Dlaczego nie wrócił? Może jednak coś się stało? Może powinno się zgłosić jego zaginięcie? Wyszłam na balkon i wtedy zauważyłam jego auto. Stało na naszym miejscu parkingowym, jakby nigdy nic. Pobiegłam w kapciach na dół, nie przejmując się zimnem. Drzwi nie były zamknięte na klucz. W środku nie było nikogo. Kluczyki leżały na siedzeniu. Przez szybę widziałam coś czerwonego wystającego z bagażnika. Otworzyłam go. Płaszcz. Czerwony, długi, z białymi futrzanymi wykończeniami. Obok niego sztuczna broda i czapka z pomponem. Strój Mikołaja. Przez moment się zaśmiałam. Może poszedł rozdać prezenty dzieciakom? Tylko czemu nic nie powiedział? Zawahałam się, ale zabrałam rzeczy do mieszkania. Położyłam wszystko na kanapie i przez chwilę patrzyłam, jak absurdalnie wygląda ta scena – choinka, puste talerze i strój świętego Mikołaja. Włączyłam jego telefon, który był w kieszeni płaszcza. Wyłączony. Żadnych nowych powiadomień. Żadnych odpowiedzi na moje wiadomości. O siedemnastej wrócił. Wszedł, jakby wracał z zakupów, nie patrząc mi w oczy. – Gdzie byłeś? – zapytałam od razu. – Miałem zlecenie – rzucił krótko i przeszedł obok mnie do łazienki. Zamiast prezentu – rozczarowanie Stałam w przedpokoju jak wryta. On po prostu przeszedł obok mnie, zniknął za drzwiami łazienki i puścił wodę w kranie. Jakby nic się nie wydarzyło. Jakby nie zostawił mnie samej w Wigilię. Jakby jego milczenie przez cały wieczór było czymś normalnym. – Możesz mi chociaż powiedzieć, gdzie byłeś? – zapytałam jeszcze raz, gdy wyszedł, wycierając twarz ręcznikiem. – Pracowałem. Dorabiałem jako Mikołaj. Mówiłem ci, że w tym roku krucho z kasą. – Nie, nie mówiłeś. A nawet jeśli, to Wigilia? Serio? – głos mi zadrżał. – Całą noc? Bez słowa? – Zlecenie było dobrze płatne. I nie trwało całą noc. Potem... po prostu nie chciało mi się wracać. – Nie chciało ci się wracać? – powtórzyłam, czując, że coś mnie w środku ściska. – Wiesz, że siedziałam tu sama, martwiąc się, czy żyjesz? Wzruszył ramionami. – Przesadzasz. To tylko jeden wieczór. – Tylko jeden wieczór?! – podniosłam głos. – Wigilia to dla ciebie „tylko jeden wieczór”? Spojrzał na mnie jak na osobę, której nie rozumie. Jakbym mówiła w obcym języku. – Nie rozumiem, o co ci chodzi. Zrobiłem to dla nas. Parę stówek ekstra. Chciałam zapytać o strój, który miałam teraz za plecami, ale nie wiedziałam, czy chcę usłyszeć, co naprawdę robił. W jego oczach nie było cienia skruchy. Tylko obojętność. A może coś jeszcze, czego wtedy jeszcze nie umiałam nazwać. Ślady brokatu i szminki Dopiero trzeciego dnia po Wigilii odważyłam się ponownie sięgnąć po ten nieszczęsny strój. Coś mnie tknęło. Może to była kobieca intuicja, może zwykłe niedowierzanie. Miałam poczucie, że w jego historii coś się nie klei. Wzięłam płaszcz do łazienki i zaczęłam oglądać dokładnie – kieszenie, mankiety, kołnierz. W jednej z kieszeni znalazłam paragon za taksówkę – godzina 01:37, adres końcowy: ulica, której nie znałam. Na kołnierzu przy futerku połyskiwał brokat. Niby nic nadzwyczajnego, ale znałam swojego męża – nie chodził na imprezy, nie miał znajomych, którzy byliby w stanie go brokatem ozdobić. Zaschnięta plama szminki na wewnętrznej stronie brody Mikołaja dopełniła reszty. Usiadłam na brzegu wanny i patrzyłam na ten cyrkowy kostium, jakby miał mi coś powiedzieć. Próbowałam układać sobie w głowie scenariusze, w których to wszystko miałoby sens, ale każdy prowadził w jedno miejsce: on nie był u żadnych dzieci, nie rozdawał prezentów maluchom. Strój Mikołaja był tylko pretekstem. Wieczorem zapytałam o tę ulicę. Powiedział, że to dom klientki, która zamówiła „atrakcyjniejszą wersję Mikołaja”. – Jaką wersję? – zapytałam ostro. – No... bardziej rozrywkową – odparł, jakby to była rzecz całkowicie normalna. Nie potrafiłam odpowiedzieć. Nagle to wszystko wydało mi się żałosne. I ja też – że próbuję to zrozumieć. Samotność w duecie Od tamtej rozmowy w mieszkaniu było cicho. Nie kłóciliśmy się, ale też nie rozmawialiśmy. Mijaliśmy się w kuchni, łazience, w przedpokoju, jakbyśmy byli gośćmi w cudzym domu. On zachowywał się, jakby wszystko było już załatwione – jakby jego wersja wydarzeń wystarczyła. Nie przeprosił, nie próbował tłumaczyć się bardziej. Tylko raz zapytał, czy robię obiad. Odpowiedziałam, że nie jestem głodna. Nawet nie zapytał dlaczego. W sylwestra poszedł spać o dwudziestej trzeciej. Powiedział, że nie ma nastroju. Ja nie miałam już siły się łudzić. Siedziałam na kanapie, w piżamie, z kubkiem herbaty i patrzyłam w ekran telewizora, gdzie obcy ludzie odliczali ostatnie sekundy starego roku. Nowy rok przyszedł cicho. Bez życzeń, bez toastu, bez pocałunku. Leżeliśmy w jednym łóżku, ale tak naprawdę każdy z nas był osobno. Zaczęłam obserwować go bardziej uważnie. Widziałam, że często patrzy w telefon, że wychodzi niby po zakupy, a wraca bez siatki. Zaczął nosić wodę po goleniu, której wcześniej nie znosił. Uśmiechał się do ekranu, kiedy myślał, że nie patrzę. Nie chciałam być tą kobietą, która przekopuje wiadomości męża, ale też nie chciałam być tą, która żyje w kłamstwie. Kiedy zostawił telefon na stole i poszedł do łazienki, wzięłam go. Przeszukałam galerię, historię połączeń, aplikacje. W jednej z nich – tej z różowym logo – były wiadomości, których nie chciałam czytać. Zdjęcia, których nie dało się zapomnieć. Odpowiedź, której nie chciałam Nie zrobiłam awantury. Nie wyrzuciłam mu rzeczy przez okno, nie rozbiłam telefonu o ścianę. Po prostu usiadłam przy stole i czekałam, aż wyjdzie z łazienki. Gdy mnie zobaczył z jego telefonem w ręku, przez ułamek sekundy coś mignęło mu w oczach – może strach, może wstyd. Ale nie zaprzeczał. Nie udawał. Usiadł naprzeciwko i powiedział: – Wiedziałem, że to znajdziesz. – Dlaczego? – zapytałam cicho. Wzruszył ramionami, jakby to była najtrudniejsza i jednocześnie najprostsza odpowiedź. – Sam nie wiem. Poczułem, że czegoś mi brakuje. Że jestem gdzieś obok swojego życia. I ktoś mi dał poczucie... że znowu coś znaczę. – A ja? My? – zapytałam, choć znałam odpowiedź. – Ty jesteś... wszystkim, co dobre i znane. Tylko że ja... chyba nie jestem już tym samym facetem. Siedzieliśmy tak jeszcze chwilę. W ciszy. W jego słowach nie było nienawiści, tylko rezygnacja. Może siebie też nie lubił. Może zgubił się dużo wcześniej, zanim założył ten czerwony płaszcz. Nie kłóciliśmy się. Tydzień później się wyprowadził. Zabrał kilka rzeczy, zostawił resztę. Przestałam go śledzić, nie sprawdzałam, z kim pisze. Odpuszczenie przyszło powoli, ale przyszło. Bo choć serce pękało, wiedziałam, że nie jestem winna jego zagubieniu. Nie mogłam być wszystkim, skoro on sam nie wiedział, kim jest. Ewa, 37 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Teściowa oczernia mnie przed dziećmi, udając wrażliwą babcię. Nie musimy się tolerować, ale na to już nie pozwolę” „Gdy rodzice sprzedali dom, liczyłam, że i mi coś skapnie. Uznali jednak, że mam radzić sobie sama” „W mojej pracy harowałam za dwoje, a nikt tego nie doceniał. Patrzyłam, jak innych klepią po plecach za moje wysiłki”
„Dostałam zestaw do sprzątania pod choinkę. Mąż udowodnił, że traktuje mnie już tylko jak służącą”
„Usiadłam na kanapie. Dopiero wtedy poczułam, jak bardzo jestem zmęczona. Tym, że przez tyle czasu grałam rolę, która wcale nie była moja. – Wiesz, że przez chwilę pomyślałam, że przesadzam? Że może powinnam była się cieszyć… – powiedziałam cicho. – Czym? Mopem?”.
Siedziałam przy kuchennym stole, opierając się o łokcie. Cisza w mieszkaniu była lepka i martwa. Z radia sączyły się świąteczne piosenki, ale brzmiały jak z innej planety. Paweł był w sypialni – z laptopem na kolanach, jak zawsze. Od dawna mówił, że święta go męczą, że to „przerost formy nad treścią”. Ale przecież to miał być nasz czas. Nasz wspólny grudzień. Miałam wrażenie, że tylko ja go jeszcze chcę. Miałam wątpliwości Zadzwoniłam do Natalii. Wiedziałam, że nie powinnam jej zawracać głowy – ona nienawidziła babrania się w cudzych problemach, ale była moją siostrą. I wiedziała, jak Paweł wyglądał kiedyś. I jak wygląda teraz. – Natalia, myślisz, że Paweł mnie jeszcze kocha? – spytałam bez żadnych wstępów. – Karola, jak facet cię kocha, to nie siedzi obok ciebie jak mebel – odpowiedziała bezlitośnie. – Może ja po prostu przesadzam… – Albo po prostu nie chcesz zobaczyć, że on już cię nie widzi. Zamilkłam. Na chwilę przestałam oddychać. Bo wiedziałam, że Natalia ma rację. Nie widział mnie od miesięcy. Nie pytał, jak minął mi dzień. Nie przytulał się do mnie wieczorem. Ale mimo wszystko – głupio wierzyłam, że może w święta coś się zmieni. Że może... Jeszcze wtedy nie wiedziałam, że pod choinką dostanę prezent, który otworzy mi oczy. Zestaw do sprzątania. Mop parowy. Rękawiczki. Ściereczki. W jednym pięknie zapakowanym pudełku – cała prawda o naszym małżeństwie. Prezent mnie zaskoczył Wszystko dopięłam na ostatni guzik. Barszcz ugotowany, uszka ulepiłam dwa dni wcześniej. Sałatka jarzynowa, kapusta z grzybami, sernik z przepisu mamy. Paweł tylko spakował prezenty do bagażnika. Przez cały dzień nie zapytał, czy mi pomóc. Nie zdziwiło mnie to już nawet. U teściów – jak zawsze. Zegar wskazywał siedemnastą, kiedy Teresa ucałowała nas w policzki i od razu rzuciła: – Karolinko, jak zwykle wszystko idealnie! Uśmiechnęłam się krzywo. Ugotowałam barszcz, ubrałam choinkę, przyniosłam ciasta. Ale przecież to nie moja Wigilia. To ich teatrzyk. Ja miałam zająć swoją rolę – żony, synowej, kucharki. Nie za głośno mówić, nie wzdychać, nie narzekać. Gdy przyszedł czas na prezenty, Paweł podał mi duże pudło z kokardą. Zrobiłam dobrą minę i rozerwałam papier. Mop parowy. Płyn do szyb. Ściereczki z mikrofibry. Rękawiczki. – Wiedziałam, że ci się spodoba! – pisnęła teściowa. Spojrzałam na Pawła. Zerkał w telefon. – Serio? – zapytałam cicho. – No przecież mówiłaś, że marzy ci się ten mop – rzucił beztrosko. – I ten zestaw był w promocji! – Mówiłam, że jest praktyczny, nie że chcę go pod choinkę... Zaśmiał się pod nosem. Nikt się nie zorientował, że coś jest nie tak. A ja patrzyłam na ten cholerny mop i czułam, jak coś się we mnie łamie. Wiedział, że mam dosyć tego, że wszystko jest na mojej głowie. I właśnie mi to zapakował jako prezent. Jakby mówił: „Tak, jesteś moją służącą i dobrze ci w tej roli. Byłam rozczarowana W samochodzie panowała martwa cisza. Paweł prowadził, jakby mnie tam nie było. Ręka oparta o kierownicę, wzrok wbity w drogę. Z radia cicho leciało „Last Christmas”, a mnie było coraz bardziej duszno. Miałam ochotę otworzyć drzwi w trakcie jazdy i po prostu wyjść. Uciec. W domu zdjęłam buty, kurtkę rzuciłam niedbale na fotel i poszłam do łazienki. Zamknęłam drzwi. Siadłam na pokrywie sedesu i w końcu pozwoliłam sobie na łzy. Spływały po cichu. Nie były z żalu. Raczej z rozczarowania. Takiego, które zostaje w środku i nie chce wyjść. Wyciągnęłam telefon i zadzwoniłam do Oli. Odebrała po chwili, zaspanym głosem. – Karola? Co się dzieje? Wszystko w porządku? – Dostałam prezent od Pawła – powiedziałam, próbując się nie rozkleić. – No dobrze... i? – Zestaw do sprzątania. Mop. Rękawiczki. Ściereczki. – Ojej... – zawahała się. – Może pomyślał, że ci się przyda? – On powiedział, że wie, jak lubię, kiedy jest czysto. I że to „praktyczny prezent”. Ola zamilkła na moment. – I co mu odpowiedziałaś? – Nic. Przy rodzicach nie chciałam robić sceny. Ale... Ola, ja się poczułam jak sprzątaczka. Jak pomoc domowa, a nie żona. – Rozumiem… – powiedziała cicho. – Ale Karola, ty wiesz, że to nie o prezent chodzi, prawda? – Tak. Chodzi o to, że on mnie nie widzi. Nie słyszy. Nie rozumie. A może po prostu już mu nie zależy. Słyszałam tylko jej oddech po drugiej stronie. Czasem obecność nie potrzebuje słów. Wróciłam na kanapę. Paweł oglądał serial. Nawet nie spojrzał. – Paweł… czy ty mnie jeszcze widzisz jako kobietę? – zapytałam cicho. – Przestań. To tylko prezent, nie rób z tego dramatu. I wtedy coś we mnie zgasło. Tak po prostu. Pokłóciliśmy się Następnego dnia wstałam wcześniej niż zwykle. Nie dlatego, że miałam coś do zrobienia. Po prostu nie mogłam już spać. W głowie kręciły się w kółko te same zdania, które powtarzałam sobie przez całą noc. Nie dramatyzuj. To tylko prezent. Przecież lubisz czystość. Przecież nic się nie stało. Ale stało się. Paweł wszedł do kuchni z zaspanym wyrazem twarzy i zaczął przygotowywać sobie kawę. Usiadł przy stole, otworzył laptopa. Nie powiedział ani słowa. – Może chcesz dodać ogłoszenie do tego? – zapytałam, wskazując na pudełko z zestawem do sprzątania, które celowo zostawiłam na blacie. – Co? – No, że sprzątaczka do wynajęcia. W pakiecie z mężem, który potrafi jedynie przynieść mop w świątecznym papierze. – Karolina… – westchnął. – Znowu zaczynasz? – Nie, Paweł. Teraz dopiero zaczynam. Zatrzymał się. Powoli zamknął laptopa. – Ty nawet nie wiesz, co lubię. Nie pamiętasz, jaką piję kawę. Nie pytasz, jak się czuję. Ale wiedziałeś, że mop parowy mnie ucieszy. – Przecież to był tylko prezent… – rzucił znów, jakby to miało wszystko wyjaśnić. – Nie. To był komunikat. Bardzo wyraźny. I ja go zrozumiałam. – Karola… przecież ty przesadzasz. Wszystko jest dobrze. Dom, praca, święta… – Ale mnie w tym „dobrze” nie ma. Jestem dodatkiem. Pomocą domową. Zamilkł. – Nie wiem, czego ode mnie oczekujesz – powiedział w końcu. – Żebyś mnie zobaczył. Jako kobietę. Partnerkę. Człowieka. A nie jako ręce do sprzątania. Patrzył na mnie długo, ale jego spojrzenie już nic nie znaczyło. Odwróciłam się i poszłam do sypialni spakować torbę. Pojechałam do siostry Natalia otworzyła drzwi w piżamie i bez słowa wciągnęła mnie do środka. – Wiedziałam – powiedziała tylko. – Czekałam na ten moment. Stałam z walizką w korytarzu, trochę jak dziecko uciekające z domu, ale tym razem to nie była ucieczka. To była decyzja. Pierwsza od dawna. – Możesz zostać, ile chcesz. Pokój gościnny jest twój – dodała, widząc, że nie potrafię się odezwać. Usiadłam na kanapie. Dopiero wtedy poczułam, jak bardzo jestem zmęczona. Tym, że przez tyle czasu grałam rolę, która wcale nie była moja. – Wiesz, że przez chwilę pomyślałam, że przesadzam? Że może powinnam była się cieszyć… – powiedziałam cicho. – Czym? Mopem? – Tym, że on chociaż „pomyślał”. Że coś kupił. Natalia pokręciła głową z niedowierzaniem. – To typowe. Kobiety uczone są, żeby być wdzięczne nawet za okruchy. Za „przypadkiem odgrzaną zupę” albo „że chociaż nie uderzył”. Przecież to nie jest normalne. – Już nie chcę więcej okruchów – powiedziałam stanowczo. – Więc przestań się tłumaczyć, że wyolbrzymiasz. Masz prawo nie być szczęśliwa. I masz prawo czegoś więcej. Przytuliła mnie. Mocno. Bez słów. I to było więcej niż cokolwiek, co usłyszałam od Pawła przez ostatni rok. Postawiłam sprawę jasno Spotkaliśmy się w kawiarni niedaleko naszego mieszkania. Paweł wybrał stolik przy oknie. Miał na sobie ten sam szary sweter, co zwykle. Pachniał znajomo. Trochę kawą, trochę proszkiem do prania. Przez sekundę zabolało mnie serce. – Cieszę się, że przyszłaś – powiedział, wstając. Skinęłam głową, ale nie odwzajemniłam uśmiechu. – Chcę zrozumieć – zaczął, gdy usiedliśmy. – Ale nie wiem, od czego. – Zacznij od tego, że jestem człowiekiem. Nie pomocą domową. Nie dodatkiem do twojego życia. – Wiem, że zawaliłem, ale przecież zawsze tak było, Karolina. Ty lubiłaś ogarniać dom, ja przynosiłem pieniądze. Myślałem, że to działa. – Nie działało. Ja po prostu przestałam o siebie dbać. Dostosowałam się, bo wierzyłam, że kiedyś znów mnie zobaczysz. Spojrzał na mnie długo. Poważnie. – Myślisz, że jest jeszcze dla nas szansa? Zawahałam się. Przez chwilę myślałam o wszystkich naszych wspólnych wieczorach, podróżach, o tym, jak głaskał mnie po głowie, kiedy miałam gorączkę. Ale to było dawno. A teraz? – Może. Ale tylko jeśli przestaniesz mnie traktować jak służącą. Jeśli nauczysz się być ze mną, a nie obok mnie. – Mogę się starać. – Nie chcę, żebyś się starał dla mnie. Chcę, żebyś to robił, bo rozumiesz, że ja też mam granice. I że zostały przekroczone. Zamówiliśmy herbatę. Rozmawialiśmy jeszcze długo. O tym, co poszło nie tak. O tym, co może jeszcze da się uratować. A potem wróciliśmy razem do domu. Karolina, 35 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie prawdopodobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „W Wigilię odkryłam rodzinną tajemnicę i nagle zrozumiałam, dlaczego mama zawsze płakała przy choince” „Siostra na święta nie przywozi nic oprócz pojemników na wynos. Nawet jej nie wstyd, że traktuje mnie jak służącą” „Chciałam zrobić coś dobrego na święta, więc zaprosiłam do stołu samotną sąsiadkę. Dało mi to więcej szczęścia, niż jej”
„Zajęcia z rękodzieła miały mi urozmaicić dzień na starość. Spotkałem tam kogoś, kto obudził moje serce z głębokiego snu”
„Znów rozległ się śmiech, ktoś rzucił, że to zdanie powinno wisieć na ścianie, a ja poczułem coś, czego dawno nie czułem. Byłem zauważony. Nie jako tło, nie jako ktoś przypadkowy, tylko jako uczestnik rozmowy, która miała sens. Pilnowałem się jednak, żeby nie wyjść na tego, który za bardzo się stara. Odpowiadałem spokojnie, z ironią, którą znałem i lubiłem”.
Zima zawsze mnie rozbrajała. Nie w sensie romantycznym: żadnych sań, rumieńców ani skrzypiącego śniegu pod butami. Raczej w tym bardziej przyziemnym: dni ciągną się jak niedzielne kazanie, a cisza w mieszkaniu robi się gęsta, lepka, prawie słyszalna. Nauczyłem się już, że czas nie płynie, tylko się rozlewa. Od rana do południa mierzę go kolejnymi serwisami informacyjnymi w radiu. O siódmej jeszcze coś mnie obchodzi, o dwunastej już tylko kiwam głową, a o dziewiętnastej wyłączam, bo i tak wiem, że świat beze mnie da sobie radę. Mieszkam sam. Inteligentnie, jak lubię o tym myśleć, choć prawda jest mniej elegancka: po prostu zostałem sam i nauczyłem się to racjonalizować. Kubek zawsze stoi tam, gdzie go zostawiłem. Nikt nie przestawia książek. Nikt nie pyta, czemu znów jem kolację o dziesiątej. Tyle że czasem, zwłaszcza zimą, zaczynam mieć wrażenie, że żyję obok ludzi, a nie między nimi. Decyzja o zapisaniu się do domu kultury przyszła nagle, w środku popołudnia, gdy przyłapałem się na tym, że rozmawiam z czajnikiem. — No dawaj, zagotuj się wreszcie — mruknąłem do niego, a on, złośliwy drań, bulgotał dalej, bez pośpiechu. „Zajęcia z rękodzieła – edycja zimowa” — to brzmiało jak żart, ale kliknąłem. Z nudy, z ciekawości, a może i z potrzeby zobaczenia czyjejś twarzy, która nie będzie odbiciem w lustrze. Pierwszego dnia w domu kultury uderzył mnie zapach herbaty i czegoś jeszcze — może kleju, może starego drewna. Stoły przykryte ceratą, krzesła pamiętające inne dekady, gwar rozmów. Usiadłem niepewnie, czując się jak uczeń, który przyszedł do złej klasy. Wtedy ją zobaczyłem. Lucyna siedziała naprzeciwko, wyprostowana, elegancka, z tym spojrzeniem, które od razu sprawia, że człowiek też od razu prostuje plecy. Popatrzyła na moje puste ręce i uniosła brew. — Pan też haftuje w myślach, czy igłę pan zgubił po drodze? Uśmiechnąłem się, zanim zdążyłem pomyśleć. — Zawsze uważałem, że najlepsze rzeczy robi się bez przygotowania — odpowiedziałem. — To świetnie — rzuciła. — Życie też rzadko daje instrukcję. I tak, zupełnie mimochodem, przestałem być tylko obok. Ktoś z grupy parsknął śmiechem Usiadłem obok Lucyny na kolejnych zajęciach trochę przypadkiem, a trochę z premedytacją. Krzesło stało wolne, a ja uznałem, że jeśli już zdecydowałem się wyjść z domu, to nie będę udawał, że wszystko jedno, gdzie siadam. Miała przed sobą starannie rozłożone nici i wyglądała, jakby dokładnie wiedziała, co robi, nawet jeśli jeszcze nie zaczęła. Ja rozkładałem swoje przybory wolniej, z tą ostrożnością człowieka, który nie chce się przyznać, że nie do końca wie, od czego zacząć. — Proszę tylko nie brać zielonej — rzuciła, nie podnosząc wzroku. — Ona zawsze wygląda niewinnie, a potem wszystko psuje. — Zielona? — Spojrzałem na nią. — Myślałem, że to kolor nadziei. — W życiu, owszem. W hafcie to sabotaż — odpowiedziała i wreszcie na mnie spojrzała. Ktoś z grupy parsknął śmiechem, ktoś inny dorzucił komentarz o artystycznej wolności, a prowadząca pokręciła głową z pobłażaniem. Atmosfera zrobiła się lżejsza, jakbyśmy wszyscy dostali sygnał, że tu wolno się nie traktować zbyt serio. Zauważyłem, że ludzie zaczęli przysłuchiwać się naszej wymianie zdań, jakby była częścią programu. — Pan też tak w życiu wybiera kolory? — zapytała Lucyna. — Na chybił trafił? — Raczej ostrożnie — odpowiedziałem. — Mam tendencję do unikania rzeczy, które kłują. — To błąd — powiedziała spokojnie. — Najbardziej trzeba uważać na to, co przestaje kłuć. Wtedy człowiek się przywiązuje. Znów rozległ się śmiech, ktoś rzucił, że to zdanie powinno wisieć na ścianie, a ja poczułem coś, czego dawno nie czułem. Byłem zauważony. Nie jako tło, nie jako ktoś przypadkowy, tylko jako uczestnik rozmowy, która miała sens. Pilnowałem się jednak, żeby nie wyjść na tego, który za bardzo się stara. Odpowiadałem spokojnie, z ironią, którą znałem i lubiłem. W środku analizowałem każde jej słowo, zastanawiając się, czy tak po prostu mówi do wszystkich, czy to było skierowane do mnie. Nie znalazłem odpowiedzi, ale pierwszy raz od dawna nie przeszkadzało mi to, że czegoś nie wiem. Poczułem lekki niepokój To, że zaczęliśmy wychodzić poza dom kultury, stało się bez wielkich ustaleń. Po prostu któregoś dnia Lucyna założyła płaszcz, spojrzała na mnie i powiedziała, że w galerii niedaleko otworzyli wystawę, której nikt nie rozumie, więc warto ją zobaczyć. Uznałem, że to wystarczający powód. Szliśmy wolno, bo chodniki były śliskie, a miasto wyglądało, jakby ktoś celowo przygasił światła. Zima nie była tu tłem, tylko pełnoprawnym uczestnikiem spaceru. Wystawa okazała się cicha i jasna, pełna ludzi stojących z rękami założonymi na plecach. Lucyna nachyliła się do mnie i powiedziała półgłosem, że najbardziej ceni sztukę, przy której nie trzeba udawać zachwytu. Odpowiedziałem, że ja z kolei nie ufam dziełom, które od razu wszystko tłumaczą. Spojrzała na mnie z uznaniem, a potem przez dłuższą chwilę staliśmy w milczeniu. Cisza nie była ciężka — raczej wygodna, jakby każde z nas miało gdzie się w niej ulokować. Po takich wieczorach zaczynałem zauważać, że planuję dni inaczej. Sprawdzałem, czy mamy zajęcia, czy może gdzieś pójdziemy, choć na głos nazywałem to zwykłym wyjściem. Podczas jednego z wieczorów poezji rozmawialiśmy o słowach, które są zbędne, i o ludziach, którzy nie są. Lucyna stwierdziła, że z wiekiem coraz mniej ma cierpliwości do jednych i coraz więcej czułości dla drugich. Przytaknąłem, choć w środku poczułem lekki niepokój. Zastanawiałem się, czy ja jestem dla niej tylko kimś od rozmów, czy czymś więcej, czego jeszcze nie umiałem nazwać. Dotknęliśmy jakiejś granicy Z czasem zauważyłem, że żarty Lucyny przestały być dla mnie tylko błyskotliwymi uwagami rzuconymi w przestrzeń. Zaczęły coś znaczyć, a ja łapałem się na tym, że wracałem do nich myślami długo po zajęciach. Kiedy opowiadała o kimś z dawnych znajomych albo wspominała wieczór spędzony w innym gronie, pojawiał się we mnie nieprzyjemny skurcz. Nie nazwałbym tego zazdrością — raczej czymś wstydliwym, czego nie chciałem w sobie widzieć. Na jednych z zajęć atmosfera była bardziej nerwowa. Ktoś się spóźnił, ktoś inny głośno narzekał, a ja byłem zmęczony po nieudanym dniu. Lucyna rzuciła w żartach, że niektórzy przychodzą tu chyba tylko po to, żeby mieć alibi na samotność. Uśmiechnęła się, ale poczułem, jakby słowa trafiły we mnie celniej, niż powinny. Odpowiedziałem chłodniej, niż planowałem, sugerując, że nie każdy ma potrzebę tłumaczenia się ze swojego życia. — Widzę, że dziś ostrożniej dobierasz słowa — powiedziała, unosząc brew. — Czasem żart przestaje być niewinny — odparłem. Zapadła krótka cisza. Grupa udawała, że zajmuje się swoją pracą, ale czułem na sobie spojrzenia. Lucyna skinęła głową, jakby przyjęła do wiadomości coś ważnego, a potem odsunęła się o pół krzesła. Reszta zajęć minęła spokojnie, ale między nami pojawił się dystans, którego wcześniej nie było. Wracając do domu, analizowałem każde zdanie, każde spojrzenie. Zastanawiałem się, czy to ja przesadziłem, czy po prostu dotknęliśmy jakiejś granicy. Bałem się, że nazwanie czegokolwiek na głos mogłoby wszystko popsuć, a jednocześnie coraz trudniej było udawać, że to tylko towarzystwo do rozmów. Poczułem ulgę Spacer po zajęciach był dłuższy niż zwykle, choć trasa się nie zmieniła. Śnieg skrzypiał pod butami, a ja czułem, że jeśli teraz nie powiem tego, co chodzi mi po głowie od kilku dni, to już nie powiem nigdy. Lucyna szła obok, ręce miała w kieszeniach płaszcza, a spojrzenie skierowane przed siebie. Nie wyglądała na zdystansowaną — raczej na skupioną, jakby coś rozważała. Zatrzymałem się przy skrzyżowaniu i powiedziałem, że chciałbym coś zaproponować, zanim znów schowamy się każdy w swoim życiu. Spojrzała na mnie uważnie, bez ironii, którą tak dobrze znałem. — Może zamiast wspólnego haftowania, spróbujemy wspólnego gotowania? — zapytałem, starając się, by głos mi nie zadrżał. Przez chwilę milczała. Ta chwila była gęsta od myśli, które nie chciały się uporządkować. W końcu uśmiechnęła się lekko. — Pod jednym warunkiem — odpowiedziała. — Zakupy robimy razem, a nie tak, że jedno bierze na siebie wszystko. Poczułem ulgę, ale też coś więcej. Jej odpowiedź nie była ani ucieczką, ani deklaracją — raczej zaproszeniem do rozmowy o tym, jak się dzielić. Zaczęliśmy mówić o prostych sprawach, o tym, kto co potrafi, a czego nie znosi robić. Zorientowałem się, że ta rozmowa dotyczy nie tylko jedzenia, lecz także codzienności, która wymaga uwagi i obecności. Kiedy rozstaliśmy się tego wieczoru, pojąłem, że zrobiliśmy krok, który zmienia perspektywę. Nie czułem już napięcia związanego z niewiedzą, tylko głęboki spokój, który brał się z odwagi. Zaczęła słuchać moich wahań Nie było momentu, w którym mogłem powiedzieć: teraz jesteśmy razem. Nic się nie zatrzasnęło ani nie otworzyło z hukiem. Po prostu któregoś dnia ustaliliśmy, że spotkamy się wcześniej, bo trzeba coś przygotować, a innym razem, że przełożymy wyjście, bo jedno z nas było zwyczajnie zmęczone. W tych drobnych decyzjach ukrywało się więcej znaczenia niż w jakiejkolwiek deklaracji. Z czasem pojawiły się listy spraw do zrobienia, ustalenia, kto czym się zajmie, i rozmowy, które nie zawsze były lekkie. Oboje mieliśmy swoje przyzwyczajenia i swoje granice, a ich zderzenie bywało niewygodne. Nie uciekaliśmy jednak od tego. Czułem, że odpowiedzialność nie jest ciężarem, jeśli nie dźwiga się jej samemu. Czasem siedzieliśmy obok siebie w ciszy, każdy zajęty czymś innym, a ja miałem wrażenie, że to właśnie jest bliskość. Lucyna potrafiła powiedzieć wprost, gdy coś jej nie odpowiadało, a ja uczyłem się nie brać tego za atak. Ona z kolei zaczęła słuchać moich wahań, nawet tych, których nie potrafiłem jasno nazwać. Nie wiedziałem, dokąd to wszystko prowadzi. Nadal nie wiem. Pierwszy raz od dawna nie traktowałem tej niewiedzy jak zagrożenia. Zamiast tego była przestrzenią, w której można się poruszać — ostrożnie, ale razem. I to wystarczało, żeby zimowe dni przestały być tylko czymś do przetrwania. Stefan, 67 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Mój chłopak był sztywny jak mrożony karp. Cokolwiek robiłam, nie mogłam wykrzesać z niego iskry” „Przed świętami ujrzałam męża w objęciach innej. Zrozumiałam, że mój związek się sypie jak poświąteczna choinka w salonie” „Mąż dał mi w Wigilię rajstopy z kiosku i przecenioną czekoladę. W święta zrozumiałam, że nie chcę już tak żyć”
„Marzyłam o idealnych świętach, ale skończyły się katastrofą. Mój mąż podsumował gwiazdkę tak, że ręce mi opadły”
„Kapusta przypaliła się dokładnie wtedy, gdy Hania zaczęła wrzeszczeć wniebogłosy. Klaudia i Bartek pokłócili się o coś w przedpokoju, a tata zasnął w salonie butelką w ręce. Stałam w kuchni i nie wiedziałam, w co ręce włożyć”.
Nie wiem, kiedy dokładnie zaczęłam obsesyjnie planować święta. Może wtedy, gdy pierwszy raz zobaczyłam zdjęcia choinek na internecie. Te wszystkie dzieci w piżamkach w kratkę, stół przystrojony gałązkami świerku, rodziny w identycznych swetrach. Jak z katalogu. Jak z bajki. Moje święta z dzieciństwa nigdy nie były bajką. Teraz miałam własną rodzinę i plan: zrobię wszystko, żeby było idealnie. Dla Hani. Dla Marka. Dla siebie. Zaplanowałam dekoracje, menu, prezenty, listę z kolędami. Nawet pomarańcze na suszenie wybrałam największe, bo „ładniej wyglądają”. Przez kilka tygodni żyłam w tej bańce – z nożyczkami, cynamonem, karteczkami z rzeczami „do zrobienia”. – Nie przesadzasz trochę z tymi girlandami? – zapytał Marek, kiedy po raz trzeci poprawiałam dekorację nad oknem. – Nie. Chcę, żeby to były idealne święta – odpowiedziałam bez chwili zawahania. Chodziło o coś więcej niż ozdoby. Chciałam zbudować coś, czego sama nigdy nie zaznałam. Spokój. Ciepło. Bliskość. Takie święta, w których nikt nie wychodzi trzaskając drzwiami. Wtedy zadzwoniła mama. – No to o której mamy być? – zapytała tonem, który nie znosił sprzeciwu. Zacisnęłam zęby. Jeszcze będzie dobrze, pomyślałam. Jeszcze wszystko mam pod kontrolą. Goście testowali moją cierpliwość Drzwi wejściowe zatrzęsły się od pierwszego uderzenia. Już po samym stukaniu poznałam, że to mama. Weszła bez „dzień dobry”, z reklamówką w ręce i spojrzeniem, które przeskanowało choinkę jak skaner na lotnisku. – No nie wiem, nie za dużo tego złota? – rzuciła z miną, jakby połknęła cytrynę. Zacisnęłam palce na kuchennej ścierce. – Mnie się tak podoba – odpowiedziałam, udając spokój. – No, jak dla ciebie… – mruknęła i poszła rozpiąć kurtkę. W tym samym czasie Klaudia wparowała z korytarza z entuzjazmem nie do końca pasującym do pory roku. – Cześć! Mam niespodziankę – powiedziała moja siostra, jakby była w teleturnieju. Za nią wszedł jakiś facet – broda, tatuaż, uśmiech. Słowo „niespodzianka” nie oddawało nawet w połowie mojej reakcji. – To jest Bartek – przedstawiła go Klaudia. – Poznajcie się! Marek rzucił mi spojrzenie. To „miałaś wszystko zaplanowane, co?” w czystej formie. – Miło cię poznać – powiedziałam z grzecznością godną idealnej pani domu. W tym czasie Hania zaczęła płakać, bo tata, który właśnie wszedł i już pachniał jak winiarnia, pogłaskał ją po głowie z zaskoczenia. – No co, chciałem tylko pogłaskać wnusię! – obruszył się. – Piwo wypiłem, nic więcej! – Marek, może weź tatę do salonu – szepnęłam. Mąż spojrzał na mnie z rezygnacją. W kuchni zostaliśmy tylko ja i mama. – Twoja babka to by się przewróciła w grobie, jakby zobaczyła tę kapustę z grochem – oceniła, zaglądając do garnka. Zgrzytnęłam zębami. Jeszcze będzie dobrze. Przecież mam plan. – Weź wyluzuj – usłyszałam nagle Marka za plecami. – Przecież to tylko święta. Tylko? Sama już nie wiedziałam. Wszystko poszło nie tak Kapusta przypaliła się dokładnie wtedy, gdy Hania zaczęła wrzeszczeć wniebogłosy. Klaudia i Bartek pokłócili się o coś w przedpokoju – o kurtkę? o buty? – a tata zasnął w salonie butelką w ręce, która zsunęła się z kanapy i rozbiła na podłodze. Stałam w kuchni i nie wiedziałam, w co ręce włożyć. Próbowałam zeskrobać spód garnka, jednocześnie kołysząc Hanię na biodrze. W tle mama głośno krytykowała, że „pierogi zimne”, a Marek się nie odzywał. To jego sposób na radzenie sobie z chaosem – milczeć, aż przejdzie. – To przecież nie miało tak wyglądać – powiedział w końcu, opierając się o framugę kuchennych drzwi. Spojrzałam na niego z wyrzutem. Zmęczenie i frustracja spływały mi z twarzy razem z potem. – Wiem – odpowiedziałam cicho. – Miał być spokój, kolędy, Hania śmiejąca się przy choince… A jest cyrk. – Może właśnie takie są prawdziwe święta – powiedziałam, zanim zdążyłam ugryźć się w język. Głos mi zadrżał. Sama byłam zaskoczona tym, jak bardzo to we mnie siedzi. Mama weszła do kuchni w samym środku naszej ciszy i podała mi garnek. – Kapusta jest niejadalna. Zrób coś innego, przecież świąt nie uratujesz, gotując takie rzeczy. Zamknęłam oczy. Oddech miałam płytki. – Mamo, wyjdź z kuchni – powiedziałam najspokojniej, jak umiałam. – Proszę. Wyszła, ale burknęła coś pod nosem. Kiedy drzwi się zamknęły, po prostu usiadłam na podłodze, przytrzymując Hanię. Nie uratuję tych świąt. Nie uratuję niczego, jeśli mam to robić sama. Robiłam to także dla siebie Była prawie pierwsza w nocy, gdy zmywałam ostatni talerz. Dom ucichł – tylko odgłos zmywarki i okazjonalne skrzypnięcie paneli. Hania w końcu zasnęła. Mama zamknęła się w pokoju, Klaudia z Bartkiem poszli do pensjonatu, a tata... nawet nie wiem, gdzie spał. Pewnie tam, gdzie padł. – Hej – powiedział Marek, wchodząc do kuchni. – Zrobiłem herbatę. Usiadł naprzeciwko mnie, a ja po raz pierwszy tego dnia nie musiałam nic mówić. Po prostu siedzieliśmy w tej ciszy, która była cichsza niż wszystkie kolędy świata. – Myślałem – zaczął – że te wszystkie dekoracje są dla Hani. Że robisz to wszystko, bo chcesz jej stworzyć wspomnienia. – Trochę tak – przyznałam. – Ale dla siebie też. Ja nigdy nie miałam takich świąt. W moim domu... nie było światełek. Były napięcia, obrazy po dziadku i suszone grzyby od sąsiadki. I wieczna krytyka. – Teraz rozumiem – powiedział cicho. – Chciałam stworzyć coś, co będzie inne. Ciepłe. Prawdziwe. A wszystko się rozjechało. Jakby cały ten plan był z papieru. – Bo był – uśmiechnął się lekko. – Ale to nie znaczy, że nie było w nim serca. Patrzyłam na niego i pierwszy raz poczułam, że jestem mniej sama. – Jeszcze nie jest za późno, żeby coś z tego uratować – dodał, sięgając po moją dłoń. – Nawet jeśli nie będzie jak z filmu. Uśmiechnęłam się niepewnie. A może właśnie to była najpiękniejsza scena? Poczułam, że wszystko pasuje Obudził mnie zapach kawy i... cisza. Prawdziwa cisza, nie ta napięta, która krzyczy milczeniem. Wyszłam z sypialni i zobaczyłam Hanię bawiącą się na dywanie z Klaudią. Układały klocki. Mała chichotała. Bartek siedział obok, patrzył na nie i od czasu do czasu podrzucał klocek w stronę dziewczyn. Tata siedział przy stole z kubkiem w ręku. Był przygarbiony i wyglądał, jakby miał dwadzieścia lat więcej. Gdy mnie zobaczył, westchnął. – Wczoraj... no... przepraszam – rzucił cicho. – Poniosło mnie. Nie powinienem był pić. Nie przy wnuczce. Nie przy was. – Dziękuję, że to mówisz – odpowiedziałam spokojnie i naprawdę tak myślałam. W kuchni mama grzała coś w mikrofalówce. Nie odezwała się ani słowem. Postawiła pierogi na blacie i odsunęła się, nie patrząc mi w oczy. To nie była rozmowa, ale czułam, że to jej wersja: „przepraszam, że byłam niemiła”. W jej świecie to naprawdę wiele. Marek siedział przy choince, trzymał w dłoni bombkę z imieniem Hani. Mała podeszła do niego i podała kolejną. – Tata, jeszcze! – zawołała. – Już wieszamy, księżniczko – uśmiechnął się do niej. Stałam w progu i patrzyłam, jak buduje z nią coś, czego mi zawsze brakowało. Złapałam się na tym, że się uśmiecham. Może to nie były święta z filmu. Może właśnie dlatego były nasze. Zapamiętam to na zawsze Wieczorem siedzieliśmy z Markiem przy kuchennym stole. Hania już spała, Klaudia z Bartkiem grali w jakąś planszówkę, tata chrapał pod kocem, a mama... mama po raz pierwszy nie wtrącała się do niczego. Przeglądała jakąś gazetkę i popijała herbatę. Nie było idealnie. Choinka była krzywa, kapusta przypalona, w lodówce brakowało miejsca, a dekoracje nie przetrwały starcia z rzeczywistością. Plan się rozpadł. Tylko że ja... też się trochę rozpadłam. Może o to właśnie chodziło. Zrozumiałam, że nie jestem odpowiedzialna za wszystkich. Święta to nie egzamin dojrzałości z bycia perfekcyjną żoną i matką. Hania nie zapamięta złotej girlandy, tylko to, że tata się z nią bawił. Mama nie umie przepraszać, ale potrafi podać pierogi. Marek nie musi wszystkiego rozumieć, żeby być przy mnie. Odłożyłam ostatnią listę „do zrobienia” do szuflady. Tam jej miejsce. Nie wszystko musi być zapisane. Nie wszystko trzeba kontrolować. Czasem trzeba pozwolić, żeby wszystko się rozpadło, żeby mogło się ułożyć na nowo. Nawet święta. Może właśnie dlatego te święta, w całym swoim bałaganie, były pierwsze prawdziwe, nie idealne. Natalia, 31 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Narzekałam, że w Święta dzieci siostry wrzeszczą jak dzikusy i dostałam za swoje. W tym roku w Wigilię będę sama jak palec” „Docinki teściowej przed świętami były ostre niczym igły choinki. Na siłę chce mi udowodnić, że żadna za mnie pani domu” „Synowa chciała, żebym zamówiła catering na Wigilię i święta. Nie będę sponsorować jej zachcianek”
„To małżeństwo od dawna było farsą. W zimę mąż nagle się obudził, zebrał swoje zabawki i zostawił mnie samą z dziećmi”
„Odwrócił się, jakby chciał coś dodać. Mówił o zmęczeniu, o tym, że się pogubił, że nie wie, kiedy to się stało. Słuchałam, ale bardziej siebie niż jego. Wiedziałam, że ten moment był tylko kwestią czasu. Patrzyłam, jak idzie do sypialni i wyciąga torbę. Dzieci były w drugim pokoju. Jeszcze nie wiedziały”.
Zimą wszystko widać wyraźniej: kurz na półkach, pęknięcia na ścianach i to, co od dawna było tylko ledwo wyczuwalne, nagle zaczyna bić po oczach. W naszej kuchni zawsze było chłodno, ale tej zimy przeciąg stał się czymś więcej niż niedogodnością. Nie było miejsca w mieszkaniu, w którym nie ciągnąłby po odsłoniętych nogach czy plecach. Wstaję codziennie o szóstej. Nie dlatego, że muszę, dzieci przecież jeszcze śpią, tylko dlatego, że cisza o tej porze jest najbezpieczniejsza. Parzę kawę, staję w oknie i automatycznie sprawdzam, czy znowu niedomknięte. Zawsze jest. Kamil mówił, że „trzeba będzie to zrobić”, ale jak zwykle nie było kiedy. Jak zwykle zrobię to ja. Albo przyzwyczaję się do zimna. Od jedenastu lat jesteśmy razem. To długo. Wystarczająco długo, żeby przestać liczyć wspólne wieczory, a zacząć liczyć obowiązki. Dzieci, pranie, zakupy, przedszkole, kolacje. Kiedyś myślałam, że to etap. Że jak dzieci podrosną, to wróci coś między nami. Teraz już nie wiem, co właściwie miałoby wrócić. Kamil pojawia się w domu coraz później albo wcale. Albo wraca tylko ciałem, zostawia buty w przedpokoju i ciszę w salonie. Czasem rzucam w biegu: — Musiałem dłużej zostać. Albo ja pytam: — Zjesz coś? — Zjadłem w pracy. I to by było na tyle. Bez kłótni. Bez przepychanek. Jakbyśmy oboje uznali, że szkoda energii na coś, co i tak się nie zmieni. Wieczorami, kiedy dzieci już śpią, siedzę w kuchni i słucham, jak w oknie świszczy wiatr. Myślę wtedy, że od dawna wszystko trzyma się na mnie — dom, dzieci, spokój. Nawet cisza jest moja. Jeszcze nie wiedziały Niedziela była ciężka od samego rana. Nie wydarzyło się nic konkretnego, a mimo to powietrze w domu miało w sobie coś gęstego, jakby od dawna czekało na jedno zdanie. Dzieci kręciły się po mieszkaniu bez większego entuzjazmu, bardziej z przyzwyczajenia niż z radości. Norbert bawił się na dywanie, Ania oglądała bajkę, a ja robiłam obiad, chociaż nikt wyraźnie nie był głodny. W kuchni było zimno. Stałam przy blacie w swetrze, czując, jak od okna ciągnie po plecach. Przez chwilę pomyślałam, że mogłabym coś z tym zrobić, ale odłożyłam to na później, jak wszystko inne. Kamil siedział przy stole i patrzył w telefon. Nie udawał, że jest zajęty. Po prostu tam był. — Długo jeszcze? — zapytał bez podnoszenia wzroku. — Zaraz — odpowiedziałam spokojnie. Zjedliśmy razem, choć bez rozmów. Dzieci coś opowiadały, ale każde z nas reagowało osobno, jakbyśmy byli dwiema różnymi wyspami połączonymi tylko ich głosami. Po obiedzie Kamil wstał, podszedł do okna i przez chwilę stał tyłem do mnie. Wtedy powiedział to cicho, bez przygotowania: — Nie daję rady. Myślałem, że będzie inaczej. Wytarłam ręce w ścierkę i spojrzałam na niego. Nie poczułam szoku. Byłam na to gotowa. — Ja też tak myślałam — powiedziałam. — Ale wzięłam to na siebie. Odwrócił się, jakby chciał coś dodać. Mówił o zmęczeniu, o tym, że się pogubił, że nie wie, kiedy to się stało. Słuchałam, ale bardziej siebie niż jego. Wiedziałam, że ten moment był tylko kwestią czasu. Patrzyłam, jak idzie do sypialni i wyciąga torbę. Dzieci były w drugim pokoju. Jeszcze nie wiedziały. Popatrzyłam na niego bez gniewu Dzieci zasnęły szybciej niż zwykle, jakby ten dzień również je zmęczył. Zamknęłam drzwi do ich pokoi i przez chwilę stałam na korytarzu, słuchając równych oddechów. To był ten moment, kiedy wszystko powinno się zatrzymać, a jednak wiedziałam, że nic się nie cofnie. W salonie paliła się tylko jedna lampka, a Kamil klęczał przy torbie, układając rzeczy bez pośpiechu. Patrzyłam, co wkłada. Kilka koszulek, ładowarka, szczoteczka. Nie zabrał wielu rzeczy. Zostawił te, które i tak od dawna należały bardziej do mnie niż do niego. Nie zapytał, czy czegoś nie potrzebuję. Ja też nie zapytałam, dokąd jedzie. To nie miało już znaczenia. — Dzieci śpią — powiedziałam cicho, choć wiedział. Skinął głową. Przez chwilę pomyślałam, że może coś jeszcze powie, że zatrzyma się w drzwiach, że o coś zapyta. Zamiast tego podniósł torbę i podszedł do wyjścia. Stanął jeszcze na sekundę, jakby przypomniał sobie coś ważnego. — Jakby coś, dzwoń. Popatrzyłam na niego bez gniewu, bez żalu, bardziej z uczuciem końca długiego dyżuru. — Nie będę. Nie odpowiedział. Otworzył drzwi i wyszedł, zamykając je za sobą cicho, jakby bał się obudzić dzieci. Stałam jeszcze chwilę w przedpokoju, czując, jak cisza rozlewa się po mieszkaniu. Nie była pusta, a ciężka i znajoma. Wiedziałam, że to nie moja siła, tylko zmęczenie, które nie pozwoliło mi go zatrzymać. Chciałam tylko, żeby przestało wiać Wróciłam do kuchni, jakbym robiła to setki razy wcześniej. Ten sam ruch, ten sam krok, to samo światło nad blatem. Zimno było bardziej wyraźne niż przed chwilą, jakby jego wyjście coś odsunęło i nic już nie zatrzymywało powietrza przy oknie. Usiadłam na krześle i przez dłuższą chwilę nie robiłam nic. Słyszałam w głowie jego głos, urywany, pozbawiony pewności. Nie daję rady. Myślałem, że będzie inaczej. Te zdania wracały, ale już bez niego. Nie miały adresata. Zostały tu, razem ze mną. Wstałam i sięgnęłam po taśmę z szuflady. Leżała tam od dawna, odłożona na później, jak wiele innych drobiazgów, które czekały, aż ktoś się nimi zajmie. Podeszłam do okna i zaczęłam zaklejać szczelinę, powoli, dokładnie. Ręce mi się nie trzęsły, nie czułam gniewu. Skupiłam się, jakby ten jeden gest był teraz najważniejszy. Nie naprawiałam niczego więcej. Nie przywracałam tego, co się rozpadło. Chciałam tylko, żeby przestało wiać. Żeby dało się tu stać bez uczucia, że coś ciągle ucieka. Dopiero wtedy dotarło do mnie, że nie ma już żadnego „my”. Byłam ja i dzieci. I to musiało wystarczyć. Kiedy skończyłam, spojrzałam na okno. Wyglądało zwyczajnie — tak jak wszystko, co zostaje po decyzjach, które zmieniają całe życie. Oparłam się o blat i wzięłam głęboki oddech. Po prostu to zaakceptowałam. Siedziałam z nimi przy stole Zajrzałam do pokojów dzieci jeszcze raz, chociaż wiedziałam, że śpią. Ania była odkryta, więc poprawiłam kołdrę i pogładziłam ją po włosach. Norbert leżał zwinięty w kłębek, z twarzą spokojną, nieświadomą niczego. Przez chwilę pomyślałam, że dobrze, że tego nie widziały. Że ich świat na razie mógł zostać nienaruszony. Wróciłam do kuchni i zaczęłam szykować kolację, mimo że była późna pora. Ręce same wiedziały, co robić. Chleb, masło, coś prostego, bez zastanawiania się. Włączyłam małe światło nad blatem, to, którego zwykle używałam wieczorami, kiedy nie chciałam budzić całego domu. Czułam zmęczenie, ale nie pozwoliłam mu się rozlać. Dzieci musiały zjeść, nawet jeśli jadłyby półprzytomne. — Zjesz jeszcze? — zapytałam cicho, kiedy Norbert przyszedł do kuchni, zaspany, z potarganymi włosami. — Tylko trochę — odpowiedział. Postawiłam talerz na stole. Ania przyszła chwilę później. — Chcesz herbaty? — zapytałam. Skinęła głową. Nie pytali, gdzie jest ojciec. Może jeszcze nie zauważyli. Może uznali, że wróci później, jak zwykle. Nie poprawiałam ich wyobrażeń. Tego wieczoru nie miałam siły na tłumaczenia. Siedziałam z nimi przy stole, obserwując, jak jedzą. Rozmawiali o drobiazgach, o bajce, o jutrzejszym dniu. Odpowiadałam, uśmiechałam się wtedy, kiedy trzeba było. Czułam, jak normalność przykrywa wszystko inne, jak cienka warstwa, ale wystarczająca, żeby przetrwać noc. To nie było bohaterstwo Po kolacji dzieci wróciły do łóżek bez protestów. Zgasiłam światła w ich pokojach i zamknęłam drzwi, zostawiając szczeliny takie, jak zawsze. W salonie było cicho. Usiadłam na kanapie, ale po chwili wstałam, bo nie potrafiłam tam zostać. Każde miejsce przypominało o tym, że coś się skończyło, choć jeszcze wczoraj wyglądało tak samo. W kuchni było już cieplej. Okno nie przepuszczało powietrza, ale myśli nadal krążyły. Usiadłam przy stole i patrzyłam na swoje dłonie. Nie były ani szczególnie silne, ani wyjątkowe. Były po prostu zmęczone. Wiedziałam, że jutro wstanę jak zwykle. Obudzę dzieci, przygotuję im śniadanie, zaprowadzę je do przedszkola. Że będę robić to samo, tylko bez niego. Nie idealizowałam ani siebie, ani Kamila. Każde z nas ponosiło swoją część odpowiedzialności. On nie umiał zostać, ja nauczyłam się dźwigać. To nie było bohaterstwo. Po prostu trwałam. Zostałam jeszcze chwilę w ciszy, aż poczułam, że powieki mi ciążą. Zgasiłam światło i poszłam do sypialni. Położyłam się po swojej stronie łóżka, choć już nie miało to znaczenia. Wiedziałam jedno: życie nie czeka, aż ktoś będzie gotowy. Monika, 36 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Przy lepieniu pierogów na Wigilię teściowa zachowała się jak burak. Wreszcie powiedziałam jej o 1 zdanie za dużo” „Docinki teściowej przed świętami były ostre niczym igły choinki. Na siłę chce mi udowodnić, że żadna za mnie pani domu” „Gdy piekłam pierniczki, usłyszałam rozmowę męża z inną kobietą. Od razu święta przestały mnie cieszyć”
„To była Wigilia ekspresowa. Skończyła się szybciej niż się zaczęła, bo kochana mamusia w pełni pokazała, na co ją stać”
„Wiedziałam, że coś się święci, kiedy mama zapytała z przekąsem, czy naprawdę muszę przyprowadzać Jacka. To było trzy dni przed Wigilią. Odpowiedziałam, że jesteśmy razem już ponad rok i choć nie mieszkamy jeszcze razem, to chyba naturalne, że chcę go wprowadzić do rodziny. Mama przewróciła oczami i mruknęła coś o tym jego sposobie bycia”.
Wigilia to w mojej rodzinie święto pełne tradycji: jest opłatek, dwanaście potraw, kolędy i obowiązkowe wspólne zdjęcie przy choince. Tak przynajmniej wygląda to w teorii. W praktyce od kilku lat napięcie czuć już od rana. Ktoś zapomni o maku do kutii, ktoś inny obrazi się za niewysłane życzenia, a potem wystarczy jedno nieprzemyślane zdanie przy barszczu, by atmosfera zrobiła się gęsta. W tym roku było jednak inaczej. Szybciej. Głośniej. I dosłownie — krócej. Wigilia zakończyła się po trzydziestu minutach. Zanim zdołaliśmy spróbować wszystkich dań, padły słowa, których nie da się cofnąć. Uśmiechnął się niepewnie Wiedziałam, że coś się święci, kiedy mama zapytała z przekąsem, czy naprawdę muszę przyprowadzać Jacka. To było trzy dni przed Wigilią. Odpowiedziałam, że jesteśmy razem już ponad rok i choć nie mieszkamy jeszcze razem, to chyba naturalne, że chcę go wprowadzić do rodziny. Mama przewróciła oczami i mruknęła coś o tym jego sposobie bycia. Tato oczywiście nie miał nic przeciwko, jak zwykle. On trzymał się z daleka od konfliktów — siedział cicho, chyba tylko dla świętego spokoju. Kiedy w Wigilię przyszliśmy razem, mama nie podała mu ręki. Uśmiechnęła się chłodno i od razu zapytała, czy zdjął buty, bo nie chce mieć błota w salonie. Jacek spojrzał na mnie pytająco, a ja udawałam, że tego nie zauważyłam. Weszliśmy do jadalni, gdzie stał nakryty stół. Mama spojrzała na zastawę i skrzywiła się. — Jest trzynaście talerzy — rzuciła do babci, która akurat wnosiła barszcz. — No to dobrze, bo jesteśmy w trzynaście osób — odpowiedziała babcia. — Nie, bo on chyba nie powinien tu siedzieć. — Mama spojrzała w stronę Jacka. Zrobiło się cicho. Jacek uśmiechnął się niepewnie, a ja poczułam, jak coś zaciska mi się w żołądku. Babcia szybko podała talerze, próbując rozładować atmosferę. Ale nikt się nie odezwał. Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że to dopiero początek. Słowa uwięzły mi w gardle Zaczęliśmy od zupy. Mama nalała barszcz z uszkami, podając go każdemu z wyraźną przesadą — jakby każdy talerz był ostatnim. Gdy dotarła do Jacka, odstawiła miskę z takim impetem, że trochę zupy chlapnęło mu na mankiet. Oboje udaliśmy, że tego nie zauważyliśmy. Babcia coś nuciła pod nosem, a dziadek próbował zacząć kolędę, ale nikt się nie przyłączył. — No i jak wam tam idzie? — zapytała mama, celując wzrokiem we mnie i Jacka. — Mieszkacie już razem? — Jeszcze nie — odpowiedziałam. — Aha. No bo wiecie, teraz to takie modne — powiedziała, zerkając na tatę. — Najpierw wspólne święta, potem wspólne rachunki, a na koniec... wspólne rozczarowania. Jacek spojrzał na mnie, a potem na mamę. — Może nie każde rozczarowanie da się przewidzieć — powiedział spokojnie. – A może niektórych da się uniknąć, jeśli człowiek nie nosi w sobie jadu. W tym momencie łyżka spadła babci na stół. Tata westchnął, a mama odchyliła się na krześle. — Przepraszam bardzo? — zapytała lodowato. — Po prostu mówię, że Wigilia to chyba nie czas na uszczypliwości — dodał Jacek. — To może niech pan nie uczy mnie, kiedy i jak mam się odzywać — odpowiedziała, już zupełnie tracąc maskę grzeczności. Chciałam coś powiedzieć, ale słowa uwięzły mi w gardle. Talerz z barszczem wystygł, zanim zdążyłam go dokończyć. Wstałam od stołu Po barszczu przyszła pora na rybę. Babcia jak zwykle smażyła ją od rana, cała kuchnia przesiąkła tym zapachem. Kiedy wniosła półmisek, mama zaczęła układać porcje na talerze. Robiła to ostentacyjnie, jakby każdy kawałek ważył tonę. Przysunęła talerz do Jacka, patrząc mu prosto w oczy. — Mam nadzieję, że nie jest pan uczulony na dorsza. Karp się w tym roku nie udał, jak niektórym związki. — Mamo! — powiedziałam ostro, ale ona tylko wzruszyła ramionami. — Co? Żartuję przecież. Święta są — rzuciła, ale jej uśmiech nie dotarł do oczu. — Ja nie mam uczulenia — odpowiedział spokojnie Jacek — tylko alergię na pasywno-agresywne komentarze. Tym razem to dziadek odłożył sztućce. Każdy przy stole czuł napięcie. Nawet dzieci przestały bawić się opłatkami. — To może lepiej, żebyś nie wpychał się w rodzinne święta, skoro ci przeszkadza — powiedziała mama. — Jeszcze się zakrztusisz atmosferą. Wstałam od stołu. — Dosyć. Albo przestaniesz, albo wychodzimy. — No to wyjdźcie, droga wolna — odpowiedziała, wciąż siedząc. Jacek też się podniósł. Babcia patrzyła na nas z bólem, a tata coś mówił, ale nie słuchaliśmy. Przeszliśmy do przedpokoju, a ja zaczęłam zakładać płaszcz. Wtedy usłyszeliśmy trzaśnięcie talerza — ktoś zbił porcelanę. — Czy wyście powariowali?! — krzyknęła babcia. I tak, w ciszy, skończyła się część rybna Wigilii. Odwróciła się na pięcie Zatrzymaliśmy się w przedpokoju. Jacek spojrzał na mnie pytająco, ale jeszcze nie miałam siły powiedzieć nic więcej. Mama wyszła z jadalni i stanęła w drzwiach, jakby chciała dopilnować, żebyśmy na pewno opuścili dom. — Zawsze robisz dramaty, odkąd byłaś mała — powiedziała z lodowatym spokojem. — Pamiętasz, jak płakałaś, bo nie dostałaś lalki? Teraz znowu łzy, tylko że o faceta. — To nie o Jacka chodzi — odpowiedziałam, walcząc z emocjami. — Chodzi o to, że od lat nie potrafisz niczego zaakceptować. Ani moich decyzji, ani moich wyborów. — Bo są niedojrzałe. Tak samo jak ty. Święta to nie czas na zapraszanie byle kogo. — To nie jest byle kto! — wtrąciłam ostro. — On traktuje mnie lepiej niż ktokolwiek w tej rodzinie kiedykolwiek mnie traktował! W tle usłyszałam, jak babcia próbuje uciszyć dzieci, które zaczęły się wiercić i płakać. Tata starał się wrócić do stołu i coś tam mówił do dziadka, ale atmosfera była już nie do uratowania. Mama pokręciła głową i odwróciła się na pięcie. — No to idźcie. Tylko nie dzwoń po mnie, jak znowu się rozczarujesz — rzuciła przez ramię. Jacek złapał mnie za rękę. Drżałam, ale nie ze złości, tylko z żalu. Przez chwilę myślałam, że może jednak wrócimy, spróbujemy jeszcze raz. Może babcia znajdzie sposób, żeby nas posadzić przy stole. Ale wystarczyło spojrzenie mamy, by wiedzieć, że nie będzie drugiej próby. — Idziemy — powiedział cicho Jacek. I wyszliśmy. Pojechaliśmy do niego Na klatce schodowej pachniało kapustą z grzybami. Z mieszkań dobiegały śmiechy, kolędy, odgłosy sztućców stukających o talerze. Nasza Wigilia skończyła się, zanim zdążyłam spróbować pierogów, które lepiłam z babcią dwa dni wcześniej. Schodziliśmy po schodach w ciszy. Kiedy wyszliśmy na zewnątrz, zimne powietrze uderzyło mnie w twarz, jakby chciało mnie otrzeźwić. Zatrzymałam się na chwilę. — Może nie powinniśmy wychodzić... — powiedziałam cicho. — Może powinnam po prostu to zignorować. Jacek spojrzał na mnie uważnie, ale nie było w nim złości, tylko smutek. — A może po prostu nie powinnaś musieć nic ignorować — odpowiedział spokojnie. Szliśmy powoli w stronę jego auta. Śnieg skrzypiał pod butami. Nagle przypomniałam sobie, jak jeszcze tydzień wcześniej wyobrażałam sobie tę Wigilię. Myślałam, że będzie pierwsza z nim, w pełni „nasza”, że wszyscy go zaakceptują, że może nawet mama się przełamie. Nic z tego się nie wydarzyło. Zatrzymaliśmy się przy samochodzie. Jacek otworzył drzwi, ale ja jeszcze nie wsiadłam. — Zawsze miałam nadzieję, że kiedyś ona mnie po prostu... przyjmie taką, jaka jestem. Bez komentarzy. Bez wiecznych aluzji. — Wiesz, co myślę? Że ty wciąż próbujesz zasłużyć na coś, czego ona od dawna nie chce ci dać. A to nie twoja wina. Wsiadłam do auta i zapięłam pas. Pojechaliśmy do niego. W mieszkaniu czekał jeszcze kompot z suszu, który zrobiłam rano i przyniosłam w termosie „na wszelki wypadek”. Wypiliśmy go przy świeczce. I to była nasza Wigilia. Znałam ją zbyt dobrze Następnego dnia rano obudziłam się wcześniej niż zwykle. Jacek jeszcze spał, przykryty kołdrą po uszy. Siedziałam przy oknie, patrząc na zasypane podwórko. Cisza w mieszkaniu była zupełnie inna niż ta przy wigilijnym stole — spokojna, nieprzytłaczająca. Mój telefon leżał na szafce nocnej. W końcu po niego sięgnęłam. Dwie nieodebrane wiadomości — od babci. Obie krótkie: „Szkoda, że tak wyszło” i „Zupa była dobra, ale bez was smutno”. Mama nie napisała nic. I raczej nie napisze. Znałam ją zbyt dobrze. Uważała, że to ja mam zrobić pierwszy krok. Zawsze ja. Zamiast odpisywać, napisałam tylko do babci, że ją kocham i że dziękuję za wszystko. I że pierogi wyszły genialnie, nawet na zimno. Potem wstawiłam wodę na herbatę i wyjęłam z lodówki ostatni kawałek makowca. Święta trwały dalej, tylko już bez tamtej presji, bez tych, którzy każą mi być kimś innym. Jacek obudził się, przeciągnął i spojrzał na mnie pytająco. — Jak się czujesz? — Dziwnie spokojnie — odpowiedziałam. — Jakby wszystko się rozbiło, ale nic się nie zawaliło. Podał mi kubek herbaty i objął mnie ramieniem. — Może czasem trzeba pozwolić się rozbić, żeby coś w końcu poskładać po swojemu. I może właśnie taka miała być ta Wigilia: krótka, trudna, ale prawdziwa. Bez kolęd, bez opłatka. Z ciszą, która po raz pierwszy nie bolała. Weronika, 29 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „W święta u dzieci czułam się jak piąte koło u wozu. Wolę spędzić Wigilię sama, niż być przestawiana jak stary mebel” „Z nudów poszłam na potańcówkę dla seniorów. Nigdy w życiu nie sądziłam, że spotkam na niej miłość z dawnych lat” „Teściowa krytykuje moje potrawy wigilijne, a sama umie zrobić tylko pierogi z paczki i barszcz z torebki. Mam jej dość”
„Przyjaciółka chętnie korzystała z mojego wsparcia. Kiedy ja straciłam pracę, bez skrupułów zostawiła mnie na lodzie”
„Wieczorem długo patrzyłam w telefon. Przez lata odbierałam go automatycznie, nawet w środku nocy. Teraz bałam się zadzwonić. Bałam się własnego głosu, tego, że zabrzmi słabo albo żałośnie. W końcu jednak nacisnęłam zieloną słuchawkę, bo przecież zawsze tak było. Ja dla niej, ona dla mnie. Przynajmniej tak to rozumiałam”.
Zawsze byłam obok. To zdanie przychodzi mi do głowy pierwsze, kiedy próbuję opowiedzieć komuś o swoim życiu — nie o pracy, nie o planach, tylko o tej długiej, ciągnącej się latami obecności przy cudzych sprawach. Jakby moje własne były gdzieś odłożone na później. Albo na nigdy. Magdę znam od ponad dziesięciu lat. Kiedy się poznałyśmy, obie byłyśmy inne: młodsze, bardziej hałaśliwe, mniej ostrożne. Ale to ona szybciej zaczęła się rozpadać. Najpierw rozwód. Pamiętam nocne telefony, gdy siedziałam na podłodze w kuchni, owinięta kocem, słuchając jej płaczu. Rano szłam niewyspana do pracy, ale mówiłam sobie, że tak trzeba. Że przyjaźń to bycie przy kimś, nawet gdy boli. Potem byli kolejni mężczyźni, krótsze i dłuższe katastrofy, a ja zawsze pozostawałam pod ręką. Pożyczałam pieniądze, chociaż sama liczyłam każdą złotówkę. Pomagałam jej się przeprowadzać, nosiłam kartony, składałam meble. Odwoływałam własne plany, randki, wyjazdy. „Przecież ona mnie potrzebuje” — powtarzałam sobie jak mantrę. — Nie wiem, co bym bez ciebie zrobiła — mówiła Magda, a ja uśmiechałam się wtedy lekko, nawet z dumą. — Od tego są przyjaciele — odpowiadałam, jakby to było coś oczywistego, naturalnego, niewymagającego rachunku strat. Nie myślałam o tym, ile mnie to kosztuje. Nie zadawałam sobie pytania, czy ktoś byłby tak samo obok mnie. Byłam przyzwyczajona do roli tej stabilnej, rozsądnej, dostępnej. Tej, która odbiera telefon. Tej, która ma czas. Dopiero dziś widzę, w jak znacznym stopniu moja obecność była traktowana jak pewnik. Jak coś, co się po prostu należy. Wtedy jeszcze nazywałam to przyjaźnią. I naprawdę w nią wierzyłam. Potem przyszła cisza Straciłam pracę w środku tygodnia — bez zapowiedzi i jakichkolwiek tłumaczeń. Usłyszałam kilka wyświechtanych formułek, skinęłam głową, zebrałam swoje rzeczy i wyszłam. Na zewnątrz było jasno, ludzie gdzieś się spieszyli, a ja miałam wrażenie, że stoję obok tego wszystkiego, jakbym nagle wypadła z rytmu. Przez kilka godzin chodziłam bez celu, odkładając w czasie moment, w którym będę musiała powiedzieć to na głos. Wieczorem długo patrzyłam w telefon. Przez lata odbierałam go automatycznie, nawet w środku nocy. Teraz bałam się zadzwonić. Bałam się własnego głosu, tego, że zabrzmi słabo albo żałośnie. W końcu jednak nacisnęłam zieloną słuchawkę, bo przecież zawsze tak było. Ja dla niej, ona dla mnie. Przynajmniej tak to rozumiałam. — Magda… mam problem. Straciłam etat. Po drugiej stronie zapadła cisza, krótka, ale wyraźna. Wystarczająco długa, żebym zaczęła żałować, że w ogóle zadzwoniłam. — Wiesz, teraz naprawdę nie mam siły ci pomóc. To trudny okres — odpowiedziała w końcu zmęczonym tonem, jakby mówiła o czymś niewygodnym, nie na miejscu. Rozmowa skończyła się szybko. Usłyszałam jeszcze kilka ogólników, po czym połączenie się urwało. Zostałam sama, z telefonem w dłoni i uczuciem wstydu, które wpełzło we mnie cicho, ale skutecznie. Zaczęłam analizować każde słowo, tempo jej mówienia, brak pytań. Próbowałam to sobie tłumaczyć. Myślałam, że pewnie naprawdę ma ciężko, że źle trafiłam z momentem, że nie powinnam dokładać jej swoich problemów. A jednak coś się we mnie burzyło. Pierwszy raz od dawna poczułam się jak ktoś, kto przekroczył granicę, prosząc o coś zupełnie podstawowego. Zaskoczenie szybko ustąpiło miejsca rozczarowaniu, a potem przyszła cisza, w której zostałam tylko ja i pytanie, którego jeszcze nie umiałam nazwać. Cisza trwała dalej Minął pierwszy tydzień, potem drugi. Trzeci zauważyłam dopiero wtedy, gdy uświadomiłam sobie, że codziennie sprawdzam telefon o tych samych porach. Rano, zanim wstałam z łóżka, po południu, po kolejnej rozmowie kwalifikacyjnej i wieczorem, kiedy lęk robił się głośniejszy i trudniej było go zagłuszyć czymkolwiek innym. Telefon milczał. Cisza miała w sobie coś natrętnego. Była obecna przy śniadaniu, kiedy jadłam sama. Towarzyszyła mi w drodze na spotkania, na których próbowałam mówić o swoich kompetencjach, choć w środku czułam się coraz mniej pewna. Wracała nocami, gdy budziłam się z uczuciem ciężaru w klatce piersiowej i próbowałam oddychać wolniej, spokojniej. Przypominałam sobie, jak kiedyś nie zostawiałam Magdy samej nawet na jeden dzień. Jak pisałam pierwsza, gdy znikała. Jak dzwoniłam, gdy nie odbierała. W głowie odzywał się jej dawny głos: „Jak dobrze, że jesteś. Inni znikają”. Wtedy brzmiało to jak komplement. Teraz wracało jako coś niepokojącego. Zaczęłam się zastanawiać, czy powinnam napisać pierwsza. Myśl pojawiała się regularnie, zawsze ubrana w to samo usprawiedliwienie. Może ona czeka. Może nie chce się narzucać. Może to ja źle zrozumiałam tamtą rozmowę. Za każdym razem jednak odkładałam telefon, czując rosnący opór. Coś we mnie nie chciało już robić tego kroku. Smutek powoli zmieniał się w poczucie bycia nieważną. Potem pojawiło się coś ostrzejszego — jeszcze bez formy, bez nazwy. Tłumiłam to, mówiąc sobie, że przesadzam, że to tylko gorszy moment. Ale cisza trwała dalej, a ja coraz wyraźniej widziałam, że byłam w niej sama. Nie próbowałam łagodzić przekazu Wiadomość przyszła po trzech tygodniach, w zwykłe popołudnie, między jednym a drugim mailem z odmową. Telefon zawibrował krótko. Spojrzałam na ekran i przez moment poczułam coś na kształt ulgi, niemal odruchowej, wyuczonej przez lata. Magda napisała: „Coś się stało, że się nie odzywasz?”. Patrzyłam na te słowa dłużej, niż powinnam. W pierwszym odruchu chciałam przeprosić. Wyjaśnić. Napisać, że miałam trudny czas, że nie chciałam jej obciążać, że wszystko już jakoś ogarniam. Układałam takie zdania w głowie — znajome, bezpieczne, wygodne dla obu stron. Odłożyłam jednak telefon. Usiadłam na brzegu łóżka i pozwoliłam sobie poczuć to, co do tej pory spychałam na bok. Przypomniałam sobie tamtą rozmowę, krótką i chłodną. Przypomniałam sobie ciszę, która przyszła potem. To był zwyczajny brak zainteresowania. Odpisałam dopiero po długiej chwili. Bez ozdobników, bez tłumaczeń: „Właśnie się nic nie stało. I to mnie obudziło”. Kiedy wysłałam tę wiadomość, poczułam ulgę pomieszaną ze strachem. Wiedziałam, że przekroczyłam niewidzialną granicę, tę, której wcześniej nawet nie zauważałam. Po raz pierwszy nie próbowałam łagodzić przekazu, nie brałam odpowiedzialności za jej komfort. Telefon leżał obok mnie, nieruchomy. Nie czekałam już na odpowiedź tak jak dawniej. W środku było zaskakująco jasno. Złość, którą długo tłumiłam, wreszcie miała kierunek. A wraz z nią pojawiła się decyzja, jeszcze niewypowiedziana, ale już obecna. Nie poczułam triumfu Usunięcie numeru nie było impulsem. To nie stało się w przypływie emocji ani po kolejnej wiadomości. Siedziałam na kanapie, telefon trzymałam w dłoni już od dłuższego czasu i wiedziałam, co za chwilę zrobię. Przewijałam historię rozmów, cofając się coraz dalej, aż do wiadomości sprzed lat. Krótkie zdania, długie monologi, moje pytania i moje zapewnienia, że dam radę, że przyjadę, że pomogę. Zatrzymałam się na jednym z ostatnich wpisów, jeszcze sprzed utraty pracy. Pisała, że znowu jest jej ciężko. Odpisałam niemal od razu, jak zawsze. Teraz widziałam wyraźnie, jak bardzo ta szybkość była moim obowiązkiem, a nie wyborem. Palec zawisł nad ekranem, kiedy pojawiło się pytanie o potwierdzenie. To był drobiazg, techniczny szczegół, a jednak miał w sobie coś ostatecznego. Kiedy kontakt zniknął, nie poczułam triumfu. Przyszło coś znacznie trudniejszego. Żal, który nie był skierowany do niej, tylko do mnie samej. Do tej wersji mnie, która wierzyła, że jak będę wystarczająco dobra, wystarczająco cierpliwa, relacja się uda. Zaczęłam widzieć wszystkie te momenty, w których dawałam kolejną szansę, choć nikt o nią nie prosił. Powiedziałam wtedy w myślach coś, czego wcześniej do siebie nie dopuszczałam. Nie każdy, komu pomogłam, był moim wsparciem. Te słowa bolały, ale jednocześnie porządkowały chaos. Chwilę później przyszła kolejna myśl, spokojniejsza, bardziej stanowcza. Nie każdy zasługuje na kolejną szansę. Telefon odłożyłam na stół. Czułam pustkę, ale była inna niż wcześniej. Nie wciągała, nie osaczała. Była przestrzenią, w której po raz pierwszy od dawna mogłam stanąć po swojej stronie. Nie idealizowałam przyszłości Nie wydarzył się żaden spektakularny zwrot. Nadal byłam bez pracy, nadal liczyłam wydatki i chodziłam na rozmowy, z których część kończyła się uprzejmą ciszą. Bywały dni, gdy samotność dawała o sobie znać mocniej, zwłaszcza wieczorami, kiedy nie było już czego udawać ani komu odpowiadać. Różnica polegała na tym, że przestałam mieć pretensje do siebie za to, jak się czuję. Zaczęłam uczyć się mówić „nie” — najpierw w drobnych sprawach. Odmawiałam spotkań, na które nie miałam siły. Nie tłumaczyłam się nadmiernie. Milczenie przestało być czymś, co wymaga wyjaśnień. Zrozumiałam, że nie każdy brak reakcji jest zaniedbaniem. Czasem jest wyborem, który chroni. Myślałam jeszcze o Magdzie, ale coraz rzadziej, jak o kimś, kogo się kiedyś znało bardzo blisko, a potem drogi się rozeszły. Zamiast analizować, co mogłam zrobić inaczej, skupiałam się na tym, co mam teraz. Na sobie, w wersji mniej pośpiesznej, mniej dostępnej, bardziej uważnej. Nie idealizowałam przyszłości. Wiedziałam, że przede mną jeszcze sporo niepewności, ale po raz pierwszy od dawna nie czułam, że stoję przeciwko sobie. Granice, które zaczęłam stawiać, były chwiejne, ale prawdziwe. Dawały oparcie tam, gdzie wcześniej było tylko zmęczenie. Nie każdy odchodzi z hukiem. Niektórzy znikają wtedy, gdy najbardziej ich potrzebujesz. I to wystarcza, żeby zrozumieć wszystko. Alina, 35 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Myślałam, że ferie świąteczne przyniosą mi spokój. Ale gdy córka wyznała, co znalazła w komputerze męża, wściekłam się” „Odkąd męża wyrzucili z pracy, nie garnie się do innej. Teraz to ja muszę harować za dwoje, żeby zapewnić byt rodzinie” „Syn nie szanował mojego partnera, bo ten przy pracy brudził ręce. Według niego powinnam być z kim, kto ma pełen portfel”
„Mój chłopak mówi, że chce dobrze, ale nigdy nie zrozumie mojego świata. Niby to bogacz, ale słoma wystaje mu z butów”
„Z czasem Paweł zaczął mówić coraz częściej, a ja coraz rzadziej kończyłam zdania. Przestawałam być rozmówczynią, a stawałam się kimś, kogo się poprawia. Nie robił tego ostentacyjnie. Raczej miękko, jakby pomagał mi nie potknąć się o świat”.
Rano w naszej kawalerce zawsze jest za głośno, nawet kiedy nikt nic nie mówi. Dźwięk czajnika odbija się od ścian, skrzypienie rozkładanej kanapy brzmi jak trzęsienie ziemi, a każdy ruch jest czyjś. Nie ma tu miejsca na przypadek. Każdy kubek ma swoje miejsce, bo inaczej nie zmieści się nic. Siedzimy przy stole we trzy: ja, mama i moja młodsza siostra. Stół jest składany, połamany na rogu, przykryty ceratą w pomarańczowe kwiaty, które dawno spłowiały. Smaruję chleb masłem, warstwą tak cienką, że prawie jej nie widać. — Zostaw trochę na jutro — mówi cicho mama, nie patrząc na mnie. — Zostawię — odpowiadam automatycznie, choć wiem, że to „zostawię” oznacza „zjem mniej”. Siostra parska śmiechem i popija herbatę. — Ty zawsze zostawiasz. Jakbyś się bała, że zabraknie… wszystkiego. — Może zabraknie — mówię, wzruszając ramionami. Mama zerka na mnie spod oka. — Oddałaś już pieniądze? — Tak. Wczoraj – odpowiadam szybko. Lubię mieć to za sobą. Zapada cisza. W niej najlepiej słychać własne myśli. Myślę o pracy, o zmęczeniu, o tym, że od lat nauczyłam się chcieć rzeczy po cichu. Nie wypowiadać marzeń na głos, bo łatwiej wtedy, gdy się nie spełnią. „Mało” stało się moją normą, a „wystarczająco” luksusem. Wieczorami, kiedy mama już śpi, a siostra znika ze słuchawkami na uszach, leżę na swoim kawałku kanapy i wpatruję się w sufit. Wyobrażam sobie przestrzeń. Ciszę, która nie jest ciasna. Ale zaraz potem wracam myślami na ziemię. Tak jest bezpieczniej. Paweł pojawił się z zewnątrz. Jak ktoś, kto wszedł do cudzego mieszkania w czystych butach. Jeszcze nie wiem, co dokładnie wniósł. Na razie tylko uchylił drzwi. Czułam się bezpiecznie Poznałam Pawła w miejscu, w którym zwykle byłam tylko przechodniem. On siedział, czekał, miał czas. Ja przyszłam na chwilę i już miałam w głowie listę spraw do odhaczenia. Zauważył mnie pierwszy. Pamiętam jego spokój i to, że patrzył, jakby nie musiał się nigdy śpieszyć. Zapytał, czy się dosiądę. Skinęłam głową, bo nie umiałam odmówić w taki sposób, który nie byłby przeprosinami. Zabrał mnie do restauracji kilka dni później. Takiej, w której światło było miękkie, a wszystko brzmiało ciszej niż zwykle. Karta była gruba, słowa obce, a ceny zapisane drobnym drukiem. — Weźmiemy to wino — powiedział, nawet nie pytając mnie o zdanie. — Ja się nie znam — dodałam szybko. — Możesz wybrać. Uśmiechnął się, jakby to było oczywiste. — Spokojnie. Zaufaj mi. Zaufałam. Tak jak zaufałam, kiedy zamówił za mnie, poprawił kelnera, opowiedział, co będzie najlepsze. Słuchałam go i czułam wdzięczność, która mieszała się z lekkim napięciem. Czułam się bezpiecznie i jednocześnie jak ktoś, kogo prowadzi się za rękę przez nieznane miasto. — Należy ci się coś lepszego — powiedział w pewnym momencie. — Widać to. Nie zapytałam, lepszego niż co. Rozmawialiśmy o pracy — o jego firmie, o mojej etatowej rutynie. Gdy wspomniałam o mieszkaniu, machnął ręką. — To przejściowe. Nie możesz tam tkwić całe życie. — Jest… w porządku — odpowiedziałam, choć zabrzmiało to jak usprawiedliwienie. Po kolacji wręczył mi drobny prezent. Zbyt drogi jak na kogoś, kogo dopiero poznawałam. Zawahałam się. — Nie musiałeś. — Lubię dawać — odparł. — Zwłaszcza komuś, kto nie prosi. W domu długo nie mogłam zasnąć. Leżałam i myślałam o tym, jak łatwo przyjmowałam. O tym, że jego świat był ogromny, a mój mieścił się w kilku dobrze znanych granicach. Zachwyt mieszał się z cichym pytaniem, którego jeszcze nie umiałam sformułować. Roześmiał się krótko Z czasem Paweł zaczął mówić coraz częściej, a ja coraz rzadziej kończyłam zdania. Przestawałam być rozmówczynią, a stawałam się kimś, kogo się poprawia. Nie robił tego ostentacyjnie. Raczej miękko, jakby pomagał mi nie potknąć się o świat. — Nie, tak się tego nie załatwia — mówił, kiedy opowiadałam o pracy. — Trzeba umieć postawić warunki. — Może — odpowiadałam, choć wiedziałam, że nie potrafię. Planował za nas. Wyjazdy, weekendy, przyszłość. Mówił o mieszkaniu z dużymi oknami, o miejscach, gdzie jeszcze mnie nie było, o życiu, które według niego było prostsze, jeśli się nie bało. — Po co się tak kurczysz? — zapytał raz. — Przecież nic złego się nie stanie. Chciałam mu powiedzieć, że dla mnie wszystko zaczyna się od ostrożności. Że lęk nie bierze się z braku ambicji, tylko z pamięci. Zamiast tego wzruszyłam ramionami. — Ja tak mam. — Właśnie to trzeba zmienić — stwierdził. Rozmawialiśmy o przyszłości późnym wieczorem. Siedzieliśmy naprzeciwko siebie, a on snuł wizję kolejnych lat. — Wyobraź sobie, że nie musisz liczyć — mówił. — Że możesz wybierać. — A jeśli nie chcę wybierać? — zapytałam ciszej, niż planowałam. Roześmiał się krótko. — Każdy chce. Tylko nie każdy o tym wie. Poczułam wstyd, choć nie wiedziałam dokładnie, z jakiego powodu. Może przez swoje przywiązanie do rzeczy, które znałam. Albo przez to, że nie umiałam marzyć tak rozlegle. Próbowałam mu powiedzieć o strachu, o tym, że zmiana nie zawsze jest wyzwoleniem. — Przesadzasz – odpowiedział. — Zawsze dramatyzujesz. Po tej rozmowie długo chodziłam sama po mieście. Czułam, że coś tu nie grało, choć na głos wszystko brzmiało rozsądnie. „Coś lepszego” zaczęło znaczyć „coś innego niż ja”. A ja nie byłam pewna, czy chcę się z tego tłumaczyć. Po cichu liczyłam oddechy Spotkanie odbyło się w mieszkaniu kogoś z licznych znajomych Pawła. Duża przestrzeń, głośne rozmowy, śmiech rozlewający się swobodnie, jakby każdy miał do niego pełne prawo. Alkohol krążył między ludźmi szybciej niż imiona. Przedstawiano mnie krótko, bez historii. Byłam dodatkiem, kimś oczywistym, skoro byłam obok niego. Usiadłam przy stole, słuchając rozmów o podróżach, inwestycjach i miejscach, w których jeszcze mnie nie było. Starałam się nadążać, śmiałam się wtedy, kiedy inni się śmiali. Paweł był w swoim żywiole. Opowiadał anegdoty, gestykulował, zbierał spojrzenia. — Pamiętacie, jak Ewa pierwszy raz spróbowała awokado? — rzucił nagle. — Patrzyła na nie, jakby to było jakieś dziwactwo z innej planety. Ktoś parsknął śmiechem. — No nie mów — odezwała się kobieta siedząca obok mnie. — Naprawdę? Uśmiechnęłam się automatycznie. — To było dawno – powiedziałam. — Ale było urocze — dodał Paweł. — Taka niewinna. Jakby świat zaczynał się dopiero przy niej. Śmiech znów przeszedł po stole. Też się zaśmiałam, choć poczułam chłód w środku. Przypomniałam sobie tamten moment. Nie był śmieszny — był zwyczajny, prywatny. Teraz stał się dowcipem, skrótem do opowieści o mnie, którą ktoś inny uznał za wygodną. Kobieta siedząca obok nachyliła się do mnie. — Nie przejmuj się. On tak żartuje. Skinęłam głową, a po cichu liczyłam oddechy. Zrozumiałam, że Paweł znał wersję mnie, która dobrze brzmiała przy stole. Nie znał tej, która wracała do domu i zdejmowała z siebie cały dzień. Śmiałam się razem z nimi, ale coś we mnie zamilkło na dobre. Przyjrzała mi się uważnie Wracałam sama. Nie chciałam, żeby Paweł mnie odprowadzał, choć zaproponował. Powiedział, że jest późno, że nie ma sensu, żebym jechała sama. Odpowiedziałam, że dam radę. To było prawdziwe, ale niepełne. Dałabym radę też zostać, tylko nie chciałam. Drzwi kawalerki zamknęły się za mną cicho. Zapach był znajomy, ciężki od dnia, który tu już się skończył. Mama siedziała przy stole, zgarbiona, jakby noc przyszła wcześniej niż zwykle. — Wróciłaś — stwierdziła. — Tak. Usiadłam naprzeciwko niej. Przez chwilę żadna z nas się nie odzywała. Słychać było tylko dźwięki z sąsiednich mieszkań, cudze życie toczące się tuż obok. — Jadłaś? — zapytała w końcu. — Tak. Nie była to do końca prawda, ale okazała się wystarczająca. Siostra wyszła ze swojego kąta i oparła się o ścianę. Przyjrzała mi się uważnie. — Coś się stało — stwierdziła, zamiast zapytać. — Nic — odpowiedziałam odruchowo. — Jasne — rzuciła. — Nic zawsze wygląda u ciebie tak samo. Mama nie drążyła. Zaczęła mówić o codziennych sprawach, o tym, co trzeba będzie załatwić jutro. Słuchałam jej głosu i czułam, jak napięcie powoli ze mnie schodzi. Tu nie musiałam być interesująca. Wystarczyło, że byłam. W nocy leżałam na swoim miejscu i patrzyłam w ciemność. Myślałam o śmiechu przy stole, o własnym uśmiechu, który był szybszy niż myśl. O tym, jak łatwo można o kimś opowiedzieć, nie pytając go o zgodę. Po raz pierwszy zrozumiałam, że coś się naprawdę we mnie wtedy zmieniło. Pokręciłam głową Spotkaliśmy się u niego dwa dni później. Zadzwonił, jakby nic się nie stało, zaproponował kolację, zapytał, czy mam ochotę. Odpowiedziałam, że chcę porozmawiać. Zamilkł na chwilę, ale zgodził się bez sprzeciwu. Usiedliśmy naprzeciwko siebie. Paweł był spokojny, nawet uśmiechnięty, jakby spodziewał się rozmowy o planach, nie o granicach. — O co chodzi? — zapytał. — Jesteś jakaś zdystansowana od tamtego wieczoru. Wzięłam oddech. Mówiłam wolno, pilnując się, żeby nie uciec: — Zabolał mnie ten żart. Przy ludziach. Zmarszczył brwi. — Serio? Przecież to nic takiego. Wszyscy się śmiali. — Wiem. Ja też — odpowiedziałam. — Ale to było moje. Mówiłeś o mnie tak, jakby mnie tam nie było. Machnął ręką. — Przesadzasz. To była anegdota, chciałem rozluźnić atmosferę. — Dla kogo? — zapytałam. — Dla nich czy dla mnie? Westchnął, jakby rozmowa zaczęła go męczyć. — Ewa, naprawdę szukasz problemu tam, gdzie go nie ma. Wiesz, że nie miałem złych intencji. — Wiem — powiedziałam. — Ale to nie zmienia tego, co poczułam. Przez chwilę patrzył na mnie w milczeniu, potem pochylił się do przodu. — Jeśli chcesz, możemy gdzieś wyjechać. Zmienisz otoczenie, odpoczniesz. Albo poszukamy czegoś większego dla ciebie. To by wiele rozwiązało. Pokręciłam głową. — Ty cały czas próbujesz coś naprawiać, nie słuchając, co mówię. — Przecież słucham — odpowiedział z irytacją. — Chcę dla ciebie dobrze. — Dobrze według ciebie — powiedziałam cicho. — Ja nie chcę się wstydzić tego, skąd jestem. Nie chcę być bohaterką kolejnej anegdotki. Milczał dłużej. W końcu uśmiechnął się blado. — Myślałem, że jesteś silniejsza. To zdanie zapadło we mnie głęboko. Wstałam. — Jestem — stwierdziłam. — Właśnie dlatego to mówię. Dalej musiałam iść sama Wyszłam od niego tak po prostu. Na zewnątrz było chłodno, ale to mi nie przeszkadzało. Szłam wolno, bez planu, z rękami w kieszeniach. Po raz pierwszy od dawna nie czułam potrzeby, żeby się spieszyć. Trochę żałowałam, bo mimo wszystko Paweł dał mi poczucie, że ktoś mnie wybiera. Jednocześnie po raz pierwszy zobaczyłam wyraźnie, że jego wybór miał warunki. Mógł mnie kochać, ale nie potrafił zobaczyć mojego świata bez poprawiania go. A ja nie chciałam już być wersją do ulepszenia. Wróciłam do kawalerki późno. Mama spała, siostra jeszcze nie. Spojrzała na mnie krótko, bez pytań. — Wszystko okej? — rzuciła. — Jeszcze nie — odparłam. Skinęła głową, jakby dokładnie wiedziała, co to znaczy. Położyłam się i patrzyłam w ciemność. Myślałam o przyszłości, która nie była jasna ani wygodna. Przynajmniej była za to moja. Zrozumiałam, że Paweł mógł iść ze mną tylko do pewnego miejsca. Dalej musiałam iść sama. Nie wiedziałam, dokąd dojdę, ale pierwszy raz od dawna nie czułam wstydu, że startuję stąd, gdzie stoję. Ewa, 28 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Bratowa powiedziała, że nie zaprosi mnie na święta, dopóki nie oddam długu. To ma być rodzina?” „Chciałam pomóc w domu przed świętami, ale matka ględzi, że do niczego się nie nadaję. Ma mnie za życiową niedorajdę” „Im bliżej świąt, tym częściej płaczę po kątach. Nie chcę, żeby dzieci znów miały wigilię dla ubogich”