To będzie rewolucja w prawie pracy. Zmiany obejmą miliony Polaków niezależnie od formy umowy
Rząd chce zmienić zasady liczenia stażu pracy. Powstał już projekt ustawy regulującej tę kwestię, a proponowane przepisy mają obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku. Jak będzie liczony staż pracy? Co ta zmiana oznacza dla pracodawców i pracowników? Jak do tej pory liczony był staż pracy?
Nowe zasady obliczania stażu pracy mogą obowiązywać od 2026 roku. Spis treści: Nowe zasady liczenia stażu pracy Jak obecnie liczy się staż pracy? Zmiana zasad liczenia stażu pracy – co to oznacza dla pracodawców? Nowe zasady liczenia stażu pracy Zgodnie z projektem do stażu pracy będą wliczane okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności, pozostawania osobą współpracującą z osobą prowadzącą JDG, wykonywania umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług i pozostawania członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych. Okresy te będą wliczane do stażu pracy pod warunkiem, że osoba będzie podlegać w tym czasie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowego, co ma potwierdzić zaświadczenie z ZUS. Ustawodawca pamiętał też o osobach korzystających z ulg. Jak podaje portal bezprawnik.pl, w niektórych przypadkach będą wliczane okresy, gdy osoba nie podlegała tym ubezpieczeniom, ale z reguły powinna im podlegać. Chodzi np. o przedsiębiorców, którzy korzystają z ulgi na start (przez pierwsze pół roku płacą tylko składkę zdrowotną). To samo będzie dotyczyć osób, które korzystają z zerowego PIT-u (osoby do 26 roku życia). Jak obecnie liczy się staż pracy? Staż pracy wpływa na uprawnienia pracownicze, które ma się na umowie o pracę. Chodzi choćby o wymiar urlopu wypoczynkowego, długość okresu wypowiedzenia, ale również wysokość odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę i odprawy pośmiertnej. Wielu pracodawców uzależnia też od długości stażu pracy np. wypłatę nagrody jubileuszowej. Zgodnie z obecnymi przepisami do stażu pracy nie wlicza się okresu prowadzenia działalności gospodarczej czy zatrudnienia na podstawie umowy cywilnoprawnej. Zmiana zasad liczenia stażu pracy – co to oznacza dla pracodawców? Jak czytamy w Ocenie Skutków Regulacji, niektóre przedsiębiorstwa będą musiały się liczyć z koniecznością wyższych kosztów wynagrodzeń z powodu wyższych dodatków stażowych i odpraw. Dla pracowników zmiany w obliczaniu stażu pracy będą oznaczać możliwość szybszego uzyskania prawa do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 26 dni. Może też im ułatwić staranie się o prace na stanowiskach, w których jest wymagany określony staż pracy. Czytaj także: Idą zmiany w kodeksie pracy. Na horyzoncie 35 dni urlopu dla każdego, od kiedy? Skarbówka przeciwna zmianie umowy o pracę na B2B. "Samozatrudnienie jest fikcyjne" Przeszedł na emeryturę w wieku 34 lat. Zdradził, jak zbił majątek i dlaczego chce wrócić do pracy
Potężne kary za brak wynagrodzenia w terminie. Pracodawcy zapłacą więcej niż 30 tysięcy?
Wynagrodzenie za pracę podlega ochronie i powinno być wypłacane raz w miesiącu w stałym terminie. Jeśli pracodawca zalega z pensją będzie musiał liczyć się z konsekwencjami. Obecna ministra pracy zamierza zrobić z tym porządek i wprowadzić zaostrzone przepisy w kodeksie pracy. Szykuje się rewolucja na rynku?
Idą zmiany w kodeksie pracy. Ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk chce uporządkować obecne przepisy tak, aby pracodawcy ponosili adekwatne konsekwencje za jawne łamanie prawa. Spis treści: Koniec ze spóźnionymi wynagrodzeniami? Kary mają wynieść więcej niż 30 tysięcy Koniec ze spóźnionymi wynagrodzeniami? Agnieszka Dziemianowicz-Bąk w rozmowie z „Krytyką Polityczną” poruszyła temat płacy minimalnej, a także nieterminowych wypłat dla pracowników. Jej zdaniem pracodawca nie może przerzucać konsekwencji za to na pracownika i musi zostać adekwatnie rozliczony. - podsumowała. Kary mają wynieść więcej niż 30 tysięcy W związku z tym mają zostać zaostrzone konsekwencje dla pracodawców, którzy spóźniają się z wypłatami dla swoich pracowników, chociaż już dziś to wykroczenie jest zagrożone karą do 30 tysięcy złotych. Zgodnie z art. 282 § 1 kp „Kto, wbrew obowiązkowi, nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń – podlega karze grzywny od 1.000 zł do 30.000 zł”. Jeżeli zatem pracodawca nie realizuje podstawowego obowiązku względem swojego pracownika i nie wypłaca mu pensji lub robi to nieprawidłowo, wówczas popełnia przestępstwo. Skargę dotyczącą naruszenia praw pracowniczych można złożyć pisemnie, ustnie do protokołu, a także przez Internet do Państwowej Inspekcji Pracy. Początkowo do pracodawcy zostanie wysłany nakaz zapłaty, następnie kara upomnienia, a na końcu nawet wysoka grzywna. Czy podwyżka kar za zaleganie z wypłatą wywoła rewolucję w postaci podwyższenia wszystkich sankcji? To się dopiero okaże. Czytaj także: Idą zmiany w kodeksie pracy. Na horyzoncie 35 dni urlopu dla każdego, od kiedy? Czy podczas urlopu musisz odbierać telefon od szefa? Sprawdź, co na to prawo Polacy będą pracować krócej. Zmiany w czasie pracy coraz bliżej
Jak sprawdzić lata pracy w ZUS i ZUS PUE? Praktyczne wskazówki i najpotrzebniejsze określenia, które warto znać
Jak sprawdzić czas pracy w ZUS PUE i jak to dobrze udokumentować? Aby sprawdzić lata pracy w ZUS, ważne jest rozróżnienie lat składkowych i nieskładkowych. Choć brzmi to skomplikowanie, wcale takie nie jest Oto wskazówki, jak sprawdzić ile lat się przepracowało i czy należy ci się emerytura lub renta.
Staż pracy obliczysz, sumując tzw. okresy składkowe i bezskładkowe. Te pierwsze zaliczane są do stażu w całości, natomiast drugie – tylko w części (nie mogą przekroczyć 1/3 okresów składkowych). Jak sprawdzić lata pracy w ZUS? Podpowiadamy. Spis treści: Jak sprawdzić lata pracy w ZUS? Jak udokumentować staż pracy? Jak sprawdzić lata pracy w ZUS PUE? Jak sprawdzić lata pracy w ZUS? Jak sprawdzić ile lat się przepracowało wg ZUS? Poniżej znajdziesz wyjaśnienie, które lata są okresami składkowymi, które nieskładkowymi, a które uzupełniającymi. Policz, ile ich jest i zsumuj. Podpowiadamy, jak rozróżnić poszczególne okresy. Staż pracy to w skrócie suma okresów, za które odprowadzane były składki emerytalne i rentowe. Ważne jest tu, aby nauczyć się rozróżniać tzw. okresy składkowe i nieskładkowe. Okresy składkowe a lata pracy Okresy składkowe to czas twojego faktycznego zatrudnienia i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Zalicza się do nich m.in.: zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, pracę nakładczą (chałupnictwo), pracę w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia, prowadzenie własnej działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem, pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku dla bezrobotnych, etc. Okresy nieskładkowe a lata pracy Okresy nieskładkowe to w skrócie czas, w którym nie pracujesz i nie jest za ciebie odprowadzana składka na ubezpieczenie, czyli m.in. okresy pobierania: wynagrodzenia za czas choroby, zasiłków z ubezpieczenia społecznego (chorobowego, opiekuńczego), świadczenia rehabilitacyjnego, świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego. Do okresów nieskładkowych można zaliczyć także: naukę w szkole wyższej na jednym kierunku (w wymiarze określonym w programie studiów), urlop wychowawczy i bezpłatny udzielony na opiekę nad małym dzieckiem, niepodejmowanie żadnej pracy w okresie przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych. Okresy uzupełniające a lata pracy Okresy uzupełniające liczy się tylko w niektórych przypadkach. Gdyby okazało się, że okresów składkowych i nieskładkowych jest za mało do nabycia prawa do emerytury, ZUS może uwzględnić (jako składkowe): okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacano składki, przypadające przed 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego pod warunkiem, że miałaś już ukończone 16 lat, praca w gospodarstwie rolnym np. rodziców przed 1 stycznia 1983 r. (tu też obowiązuje warunek ukończeniu 16. roku życia). Jak udokumentować staż pracy? Starając się o emeryturę lub rentę, musisz właściwie udokumentować swój staż pracy, aby możliwe było wyliczenie odpowiedniej wysokości świadczenia. Potrzebne do tego są dokumenty potwierdzające podjęcie pracy czy nauki, a także wszelkie zaświadczenia. Jak udokumentować okresy składkowe? Na potwierdzenie okresów składkowych możesz przedstawić świadectwa pracy, legitymację ubezpieczeniową z wpisanymi okresami zatrudnienia, zaświadczenie z urzędu pracy (gdy byłaś bezrobotna), zaświadczenie od pracodawcy lub z ZUS o pobycie na zasiłku macierzyńskim. Gdyby okazało się, że nie masz jakiegoś dokumentu, potwierdzisz zatrudnienie, okazując np. umowę o pracę czy legitymację służbową. Jak udokumentować okresy nieskładkowe? Dokumentem potwierdzającym te okresy są świadectwa pracy, zaświadczenie z uczelni potwierdzające ukończenie nauki, decyzje ZUS (np. o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego). Co jeszcze warto wiedzieć: Jeżeli okresy składkowe pokrywają się z nieskładkowymi, ZUS musi przyjąć korzystniejsze dla ciebie rozwiązanie. Gdy nie masz dokumentów na poparcie swoich okresów składkowych, poproś o ich potwierdzenie pracodawcę (zakład pracy ma obowiązek przechowywać akta osobowe pracownika przez 50 lat). Jeśli zakład został zlikwidowany, szukaj dokumentów w firmie, która go przejęła lub w jednostce, której podlegał. Informacje na temat takich podmiotów znajdują się w bazie zlikwidowanych zakładów pracy udostępnionej przez ZUS. Od 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych listownie wysyła informację o stanie konta ubezpieczonego w ZUS. Są tam wyszczególnione składki na ubezpieczenie emerytalne, jakie zostały opłacone. Jak sprawdzić lata pracy w ZUS PUE? Swój własny „stan konta” możesz sprawdzić także przez internet, logując się na swój profil na Platformie Usług Elektronicznych, pocztą lub osobiście. Każda ubezpieczona osoba, która założyła profil w PUE ZUS, może samodzielnie sprawdzić, jak wygląda jego sytuacja. Założenie konta jest bezpłatne i bywa przydatne w wielu urzędowych sytuacjach - często przy jego pomocy można załatwić sprawy bez wychodzenia do ZUS-u. Na indywidualnym koncie ubezpieczonej osoby dostępne są informacje o okresach i rodzajach ubezpieczeń i składek, rodzaju i wysokości wypłacanych świadczeń, a także wszystkich przerw w opłacaniu składek. Dodatkowo znajdują się tam informacje o płatnikach, który zgłaszali ubezpieczonego do składek i świadczeń. Warto pamiętać, że w PUE ZUS znajdują się tylko informacje zgłoszone do urzędu. Treść artykułu została pierwotnie opublikowana 20.04.2009 na podstawie tekstu Alicji Hass, który ukazał w magazynie „Przyjaciółka”. Czytaj także: Jak sprawdzić swój NIP? Zmiana adresu zameldowania - gdzie zgłosić ten fakt? Renta chorobowa - wysokość, komu przysługuje, dokumenty
Mobbing w pracy - czym jest (definicja prawna) i jak się bronić
Mobbing to długotrwałe, nękające działania skierowane przeciwko pracownikowi, które mają na celu poniżyć go, zastraszyć czy ośmieszyć. Mobbingiem jest obrażanie pracownika, wyzywanie go, izolowanie, upokarzanie, grożenie mu.
Mobbing to molestowanie psychiczne, którego celem jest podporządkowanie sobie ofiary. To rodzaj przemocy, który dziś szczególnie związany jest z relacjami w pracy. Najczęściej mobbingującymi są pracodawcy i osoby postawione nieco wyżej w hierarchii. Spis treści: Czym jest mobbing? Jak rozpoznać mobbing w pracy? Mobbing w pracy - kim jest ofiara, a kim dręczyciel? Jak walczyć z mobbingiem w pracy? Czym jest mobbing? Słowo mobbing pochodzi od anielskiego zwrotu „mobb” i oznacza linczowanie kogoś. Międzynarodowa Organizacja Pracy za mobbing uznaje upokarzające zachowania pracownika, którego celem jest zaszkodzenie drugiej osobie. Chociaż mobbing jest zjawiskiem znanym już od dawna, to niestety niewiele osób wie, jak sobie z nim poradzić. Nieustanne komentarze, fala krytyki, hejt, plotkowanie, wyśmiewanie i szykanowanie na oczach innych pracowników to tylko niektóre sytuacje, które można zaliczyć do mobbingu. Jak rozpoznać mobbing w pracy? Mobbing może mieć wiele różnych form. Oto 10 najczęściej powtarzanych zachowań, które są zaliczane do przemocy psychicznej w pracy: ciągłe prześladowanie, nękanie, obgadywanie, krytyka pracy bez powodu, wkraczanie w życie prywatne ofiary i krytyka, groźby ustne, zastraszanie zwolnieniem, zabranianie innym kolegom z pracy rozmów z osobą nękaną, publiczne szykanowanie, zlecanie zadań służbowych, które godzą w kompetencję i godność pracownika. Mobbing charakteryzuje się też: celową agresją, która świadomie wymierzona jest w konkretną osobę, zależnością ofiary od prześladowcy - wysoko postawiony pracownik lub szef czuje się bezkarny, dlatego pozwala sobie na atakowanie innych, bo wie, że nic nie zagraża jego pozycji, specyficzną komunikacją lub jej brakiem - osoba mobbingująca unika rozmów z ofiarą, gdyż uważa się za przedstawiciela wyższej klasy. Często przysłowiowy kat komunikuje się z poniżanym pracownikiem jedynie za pomocą rozkazów, perfidią - złośliwe uwagi, dziwny wzrok, aluzje czy niemiłe żarty wymierzone w jedną osobę to działanie mające na celu skuteczne zaszkodzenie innemu pracownikowi. Ma też odsunąć go od kolegów i sprawić, że będzie odosobniony i nielubiany. Mobbing w pracy - kim jest ofiara, a kim dręczyciel? Ofiarą mobbingu padają najczęściej osoby nieśmiałe, niezintegrowane jeszcze z innymi pracownikami, często nowi w danej firmie. Są to też ludzie zależni, na niższym stanowisku, niemające komu się poskarżyć i z kim porozmawiać o swoim problemie (jak nie zostać ofiarą mobbingu w pracy). Mobber, czyli prześladowca zawsze jest silniejszy, zarówno pod względem psychicznym, jak i pod względem swojej pozycji w firmie. Często bywa to szef, manager, lider zespołu albo ktoś wysoko postawiony. To też osoba ogólnie lubiana w grupie, która ma poparcie i aby poprawić swoje samopoczucie czy własne ego, szuka kozła ofiarnego. Jak walczyć z mobbingiem w pracy? Mobbing jest przemocą psychiczną i stanowi przestępstwo. Jeśli uważasz, że twój kolega z pracy cię mobbinguje, pamiętaj, że możesz i powinnaś z tym walczyć. Co możesz zrobić? Opowiedz o męczącej cię sytuacji pracodawcy i poproś o pomoc (jak udowodnić mobbing w pracy). Dokumentuj przypadki mobbingu i zbieraj świadków oraz dowody. Skorzystaj z pomocy psychologa lub coacha firmowego. Pamiętaj, że pracodawca ma obowiązek zapewnić wsparcie psychiczne pracownikom. Możesz zgłosić skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (można to zrobić anonimowo). Ostatecznym krokiem jest skierowanie sprawy do sądu. Zgodnie z Kodeksem Pracy pracodawca powinien przeciwdziałać mobbingowi, a pracownik może żądać od pracodawcy zadośćuczynienia za mobbing. Pracownik - ofiara mobbingu - ma też prawo domagać się odszkodowania za poniesione straty psychiczne. Więcej o mobbingu:Jak radzić sobie z mobbingiem - 9 sposobówZ życia wzięte - sadystyczna szefowa doprowadziła do nieszczęścia! Historia mobbinguMobbing w Polsce. Niektórzy ludzie, gdy dostaną trochę władzy, zamieniają się w potwory. Dlaczego?
O tym, że mamy prawo do urlopu wypoczynkowego, wie z reguły każdy zatrudniony na etacie. Ale są też inne formy urlopu - nasz krótki przewodnik podpowie, w jakich okolicznościach przysługują nam dni wolne od pracy.
WYPOCZYNKOWY Przysługuje każdemu pracownikowi. Pozwala mu zregenerować siły, dlatego nie można się zrzec prawa do urlopu. Jeżeli pracodawca nie udzieli nam urlopu, możemy wystąpić o pomoc do inspektora pracy, ponieważ działanie pracodawcy narusza przepisy dotyczące urlopów wypoczynkowych. Wymiar urlopu W pierwszym roku pracy nabywamy prawo do urlopu wypoczynkowego wraz z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego nam po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów nabywamy w następnym roku kalendarzowym. Gdy pracujemy mniej niż dziesięć lat, urlop wynosi 20 dni roboczych, po dziesięciu latach pracy - 26. Warto wiedzieć Urlop wypoczynkowy przysługuje co roku i jest płatny, czyli za cały czas urlopu przysługuje nam takie wynagrodzenie, jakie byśmy otrzymywali, pracując. Może być podzielony jedynie na nasz wniosek, z tym że co najmniej jedna część urlopu powinna obejmować nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. W okresie urlopu nie można wypowiedzieć umowy o pracę (dotyczy to zarówno pracodawcy, jak i pracownika). Cztery razy w roku możemy zażądać jednego dnia urlopu bez uprzedniego powiadomienia - to tzw. urlop na żądanie. Możemy więc zawiadomić pracodawcę w danym dniu, że nie przychodzimy do pracy, i to bez konieczności podania przyczyny. Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wtedy, gdy jego obecność w zakładzie pracy wymuszają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu. Jest też obowiązany pokryć koszty związane z odwołaniem nas z urlopu. Jeśli pracownik nie wykorzystał urlopu, a rozwiązano z nim stosunek pracy, pracodawca jest obowiązany wypłacić ekwiwalent pieniężny. BEZPŁATNY Przysługuje każdemu pracownikowi, o ile pracodawca wyrazi na to zgodę. Jego decyzja jest ostateczna i nie podlega zaskarżeniu. Może być udzielony, jeśli pracownik chce np. wyjechać za granicę, przeprowadzić remont, podjąć naukę na jakiś kursach, a nawet podjąć pracę u innego pracodawcy. Wymiar urlopu Nie jest limitowany. Warto wiedzieć Udzielany jest na pisemny wniosek pracownika. Jeśli urlop bezpłatny trwa dłużej niż miesiąc, urlop wypoczynkowy ulega skróceniu o 1/12 za każdy miesiąc, w którym przebywaliśmy na urlopie bezpłatnym. Urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Za taki urlop nie otrzymujemy wynagrodzenia, ale zachowujemy część praw pracowniczych. Przy udzielaniu urlopu bezpłatnego dłuższego niż trzy miesiące pracodawca może odwołać pracownika z ważnych przyczyn, o ile wcześniej strony zawarły co do tego porozumienie. WYCHOWAWCZY Przysługuje pracownikowi, który sprawuje opiekę nad dzieckiem, które nie ukończyło 4. roku życia, lub nad dzieckiem do 18. roku życia, które z powodu niepełnosprawności wymaga stałej opieki. Wymiar urlopu Urlop wychowawczy nie może być dłuższy niż trzy lata, ale jeśli stan zdrowia dziecka tego wymaga, można go przedłużyć o kolejne trzy lata. Stan zdrowia dziecka musi być potwierdzony orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Urlop wychowawczy możemy przerwać albo skrócić, zawiadamiając o tym pracodawcę. Powrót jest możliwy po 30 dniach od daty doręczenia zawiadomienia, chyba że pracodawca zgodzi się na termin wcześniejszy. Warto wiedzieć Urlop można otrzymać pod warunkiem co najmniej sześciomiesięcznego stażu pracy, niekoniecznie u tego samego pracodawcy. Aby z niego skorzystać, musimy złożyć u pracodawcy pisemny wniosek - nie później niż dwa tygodnie przed planowanym terminem. Urlopu wychowawczego nie musimy wykorzystywać od razu w całości. Możemy go podzielić (maksymalnie na cztery części). Mogą z niego również korzystać przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy oboje rodzice. W czasie urlopu wychowawczego możemy podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego albo innego pracodawcy, prowadzić własną działalność gospodarczą, uczyć się lub studiować. Jednak nie może to wykluczać sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem - w takim przypadku pracodawca ma prawo odwołać nas z urlopu wychowawczego. MACIERZYŃSKI Przysługuje kobiecie w związku z urodzeniem dziecka. Jeżeli pracownica wraca do pracy wcześniej, część urlopu może wykorzystać ojciec dziecka. Wymiar urlopu Przy pierwszym porodzie - 16, przy następnym - 18, w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu - 26 tygodni. Warto wiedzieć Część urlopu macierzyńskiego może przypadać przed przewidzianą datą porodu. Oznacza to, że można - ale nie trzeba - wykorzystać część urlopu przed porodem (pracodawca nie może wysłać kobiety przymusowo na urlop macierzyński przed porodem). Taki urlop przysługuje także wtedy, gdy adoptowaliśmy dziecko lub staliśmy się dla niego rodziną zastępczą. Odwołanie z urlopu nie jest możliwe. OKOLICZNOŚCIOWY Przysługuje pracownikowi, by mógł załatwić ważne sprawy osobiste. Wymiar zwolnienia 2 dni - w razie ślubu pracownika, urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka lub dziecka, ojca, matki, ojczyma, macochy. 1 dzień - w razie ślubu dziecka pracownika albo zgonu i pogrzebu jego siostry, brata, teściowej, teścia dziadków, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika. Pracodawca jest również zobowiązany udzielić zwolnienia okolicznościowego np. z powodu wezwania pracownika przez organ administracji państwowej. Warto wiedzieć Urlop jest udzielany na prośbę pracownika, nawet z dnia na dzień. Pracodawca jest zobowiązany zwolnić nas z obowiązku świadczenia pracy.
Wiele osób czuje, że przełożony traktuje je inaczej niż innych pracowników. Choć czasem trudno sprecyzować, na czym polega to inne traktowanie, trzeba spróbować się temu przeciwstawić.
Mobbing Na czym polega Na wszelkiego rodzaju nękaniu, zastraszaniu, poniżaniu, upokarzaniu, ośmieszaniu pracownika. Taka osoba traci poczucie własnej wartości, żyje w ciągłym stresie, czuje się gorsza, wyizolowana z zespołu. O mobbingu mówi się wtedy, gdy wymienione zachowania powtarzają się, są uporczywe i długotrwałe. Sprawcą mobbingu może być zarówno bezpośredni przełożony, szef innego pionu, jak również współpracownik. Niezależnie od tego, kto jest sprawcą, odpowiedzialność ponosi pracodawca, który odpowiada za obsadę stanowisk i jest odpowiedzialny za zachowania swoich pracowników. Kogo dotyczy Ofiarą mobbingu może być każdy pracownik. Jak przeciwdziałać Należy skrupulatnie zbierać wszelkie dowody mobbingu, można np. nagrać na taśmę magnetofonową zaczepki i złośliwości, przechowywać nieprzyjemne e-maile. Warto również wśród życzliwych kolegów znaleźć takiego, który zaświadczy na twoją korzyść. Potem zwróć się ze skargą do przełożonego (najlepiej na piśmie). Musi on podjąć wszelkie możliwe kroki, by zmienić twoją sytuację, ponieważ to właśnie na nim spoczywa obowiązek, by w zakładzie pracy nie było żadnych przejawów mobbingu. Jeżeli to twój bezpośredni szef jest sprawcą mobbingu, zwróć się do jego przełożonego. Możesz też szukać pomocy w związkach zawodowych (mają prawników, pomogą napisać skargę). Możesz także od razu wystąpić do sądu pracy. Od pracodawcy, który dopuścił do powstania takiego zjawiska w zakładzie, można domagać się zadośćuczynienia finansowe-go za doznaną krzywdę pod warunkiem rozstroju zdrowia. Pracownik, który wskutek mobbingu odszedł z pracy, ma prawo dochodzić odszkodowania od pracodawcy w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Molestowanie seksualne Na czym polega Na nieakceptowanych zachowaniach o podłożu seksualnym, np. natarczywych zalotach, pożądliwych spojrzeniach i gestach, dotykaniu, aż do przemocy seksualnej włącznie. Z molestowaniem wiąże się często szantaż, gdy np. przełożony domaga się seksualnych względów w zamian za etat, utrzymanie pracy czy awans. Istnieje również molestowanie słowne, np. żarty z seksualnymi podtekstami, sprośne aluzje, prośby o przysługi seksualne, uwagi na temat wyglądu czy ubioru, wywieszanie zdjęć pornograficznych... Decyzja o tym, czy określone zachowanie jest molestowaniem seksualnym, należy do ciebie, czyli osoby pokrzywdzonej! Jeżeli czujesz się takim zachowaniem nękana, zagrożona, upokorzona, poniżana, zmniejsza się twoje poczucie bezpieczeństwa, to jesteś molestowana (pod warunkiem że nie chodziło o jednorazowy epizod). Kogo dotyczy W przeważającej większości kobiet, choć zdarzają się również przypadki nagabywania mężczyzn. Z badań amerykańskich wynika, że około 40 proc. pracujących kobiet i 15 proc. mężczyzn miało do czynienia z molestowaniem. Jak przeciwdziałać Należy jasno dać do zrozumienia, że nie akceptuje się takiego zachowania. Zgłoś sprawę pracodawcy, który powinien natychmiast interweniować. Szukaj pomocy także w związkach zawodowych. Możesz wystąpić do sądu pracy o odszkodowanie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Możesz też wystąpić do sądu rejonowego lub okręgowego o odszkodowanie za naruszenie dóbr osobistych. Dyskryminacja Na czym polega Na gorszym traktowaniu niektórych pracowników, mimo iż mają takie same kwalifikacje i wykonują taką samą pracę jak inni. Może się to przejawiać w różny sposób, np. wynagrodzeniem niższym niż kolegów o identycznym zakresie obowiązków, wykształceniu i stażu; brakiem awansu, niekierowaniem na szkolenia podnoszące kwalifikacje zawodowe. Kogo dotyczy Bardzo często kobiet. Zarabiają średnio o 25 proc. mniej niż mężczyźni (inne dane mówią nawet o 30 proc.). Nauczycielka otrzymuje o ponad 300 zł mniej niż mężczyzna tej samej profesji, farmaceutka - o 750 zł mniej, lekarka - aż o 1130 zł mniej. Kobiety częściej napotykają tzw. szklany sufit, czyli nie awansują powyżej pewnego poziomu, mimo iż ich kwalifikacje uzasadniałyby jak najbardziej taki awans. Druga grupa dyskryminowanych to osoby starsze. Zjawisko najczęściej spotykane w krajach tzw. dzikiego kapitalizmu, takich jak Polska, gdzie osoby powyżej 45. roku życia częściej są zwalniane i rzadziej przyjmowane do pracy niż młodsi pracownicy. Dotykają ich też częściej różne szykany, np. uważa się, że nie ma po co posyłać starszego pracownika na dokształcający kurs, gdyż firma krócej będzie mogła korzystać z jego świeżo zdobytej wiedzy czy umiejętności. Trzecia grupa to osoby młode, starające się o pierwszą w życiu pracę, oraz niepełnosprawni. Im bardzo trudno przejść przez sito selekcji. Jak przeciwdziałać Jeżeli masz pewność, że jesteś dyskryminowana, zgłoś to pracodawcy. Zgłoszenie powinno być pisemne (z potwierdzeniem odbioru). Daj pracodawcy miesiąc na podjęcie kroków prowadzących do zmiany twojej sytuacji. Jeżeli to nie nastąpi, pozostaje ci wnieść sprawę do sądu. Najpierw jednak naradź się z prawnikiem, czy masz szansę na wygraną. Proces to ostateczność, bo oskarżenie pracodawcy o dyskryminację skutkuje czasami późniejszym zwolnieniem z pracy. Dlatego do tej metody uciekają się najczęściej osoby, które odchodzą z firmy. Możesz starać się o wyrównanie za trzy lata wstecz zaniżonych pensji oraz o odszkodowanie (minimum to równowartość płacy minimalnej).
Praca ważna rzecz. Ale żeby ją dostać, trzeba się uzbroić w cierpliwość oraz odporność na widzimisię pracodawcy. Dumę schować do kieszeni, a poczucie humoru rozciągnąć jak gumę do żucia.
Rozmowa kwalifikacyjna to także dobra szkoła umiejętności sprzedawania siebie, swoich zalet i kompetencji. Moja pierwsza rozmowa kwalifikacyjna odbyła się na parkingu stacji benzynowej, w samochodzie przyszłego szefa. Byłam wówczas studentką i chciałam sobie dorobić, najchętniej w jakimś biurze. W firmie, do której zadzwoniłam, zaproponowano mi spotkanie już następnego dnia, ale nie podając konkretnej godziny i miejsca. - Proszę czekać pod telefonem - powiedział zdawkowo głos po drugiej stronie słuchawki. Od rana siedziałam więc wystrojona i w pełnej gotowości. W południe zadzwonił sam szef: - Proszę być za 15 minut na stacji benzynowej BP na Gaju. Będę czekał w zielonym volkswagenie - oświadczył. Trochę mnie tą informacją rozbawił, ale, przyznaję, także zaintrygował. Rozmowa była krótka. Pan na mnie popatrzył, spytał, czy mam dużo energii i czy chcę pracować. Chciałam. I... pracowałam w jego firmie przeszło dwa lata. Ale nie wszyscy ubiegający się o pracę mają takie szczęście. KARALUCHY I PRZESŁUCHANIA Agnieszkę, zielonooką drobną blondynkę, dziś trzydziestolatkę, kilka lat temu dyrektor do spraw personalnych, mężczyzna grubo po pięćdziesiątce, spytał podczas rozmowy kwalifikacyjnej, co by zrobiła, gdyby w delegacji w hotelu był tylko jeden pokój z podwójnym łóżkiem. A jechałaby z nim. - Odpowiedziałam, że na pewno poprosiłabym go o poszukanie innego hotelu. I to była zła odpowiedź, bo tylko prychnął i podziękował za spotkanie. Nie spędziłam u niego nawet pięciu minut. Oczywiście, pracy nie dostałam - kobieta wzrusza ramionami. Katarzyna, czterdziestolatka z dużym doświadczeniem, która starała się o pracę specjalisty PR w dużej spółce handlowej, najpierw usłyszała, że jest już na to stanowisko za stara. - A potem spytano mnie, które z dzieci - syna czy córkę - wybrałabym i dlaczego, gdyby jedno z nich musiało umrzeć. Zupełnie jak w „Wyborze Zofii” - Katarzyna wzdryga się na samo wspomnienie. - W tym momencie sama im podziękowałam i wyszłam. Trzydziestoletni Piotr starający się o pracę informatyka musiał udzielać pierwszej pomocy udającemu zasłabnięcie przyszłemu przełożonemu. Sprawdzano, czy potrafi zachować zimną krew. Młodziutkiej Agnieszce, która na pierwszym roku studiów szukała pracy w pubie, wypuszczono na bar karaluchy i pająki. A Alicję, przyszłą księgową, przesłuchano. W okolicznościach rodem z filmów kryminalnych. - Posadzili mnie na twardym stołku bez oparcia, świecili prosto w oczy lampą i miałam po dziesięć sekund na każdą odpowiedź. Nie rozumiem, po co niektóre firmy urządzają te szopki - dziwi się Alicja. RYWAL RYWALOWI WILKIEM Do Michała, 26-letniego studenta ostatniego roku ekonomii zadzwoniono z dużej firmy finansowej. Ponieważ wcale nie składał podania o pracę, tym bardziej był dumny, że tak znana firma ubiega się właśnie o niego. Michał wbił się więc w garnitur, choć wolał dżinsy i glany, długie włosy związał w kucyk i poszedł. W recepcji firmy podano mu szeroką naklejkę z numerem 15 i skierowano na siódme piętro do sali konferencyjnej. W środku siedziało już kilkanaście osób. Wszyscy zestresowani, nerwowo stukający palcami w torby, teczki z dokumentami lub stół. Do godziny 12.00, o której miała się odbyć rozmowa kwalifikacyjna, zostało jeszcze dziesięć minut. - To były chyba najdłuższe minuty w moim życiu - wspomina Michał. - Nikt się do nikogo nie odzywał, jeden patrzył na drugiego wilkiem. Wiadomo: każdy chciał zdobyć tę pracę, więc każdy był rywalem. Serce zaczęło mi walić, choć przecież nic złego się nie działo. Doszło jeszcze kilka osób, w sumie było ponad trzydziestu kandydatów. Punktualnie o 12.00 do sali weszła kobieta w średnim wieku. Przywitała się i poleciła, żeby plakietki z numerkiem nakleić sobie na ubranie. - Kilka dziewczyn oburzyło się, bo miały bielusieńkie, cienkie bluzeczki. Gdy jedna z nich spytała, czy to konieczne, kobieta się żachnęła i powiedziała, że jeśli jej się nie podoba, zawsze może zrezygnować - opowiada dalej Michał. Dziewczyny wykonały polecenie już bez szemrania. Gdy rozdano pliki z testami, Michał się załamał. Łącznie było do rozwiązania około trzydziestu zadań, a na wszystko zaledwie dwie godziny. Bez żadnej przerwy. Zamiast nazwiska należało u góry pierwszej kartki wpisać przypisany numer. SELEKCJA NATURALNA - Kobieta co chwila nas upominała, uderzając linijką o blat stołu: jedynka nie ściągaj od szóstki, siódemka, jeśli nie wiesz, jak zrobić zadanie, zostaw i rób następne - opowiada Michał. - Poza tym podśpiewywała sobie, szeleściła gazetami i co rusz coś jadła. W sali było bardzo duszno i mimo wielu próśb nie można było otworzyć okna. Kandydaci siedzieli ściśnięci jak sardynki w puszce. Kartki przyklejały się do dłoni, druk rozmazywał się pod wpływem wilgoci, pot kapał z czoła. Po godzinie salę opuściło pięć osób z komentarzem, że nie tak sobie wyobrażały rozmowę kwalifikacyjną w renomowanej firmie. Michał też miał ochotę wyjść, ale stwierdził, że tak łatwo się nie podda. - Nasza strażniczka tylko się roześmiała i powiedziała, że to selekcja naturalna i tchórze nie mają tu szans. Poczułem się jak śmieć, któremu można zrobić wszystko. Odechciało mi się pracować dla firmy, która nie szanuje potencjalnego pracownika - Michał kręci głową. - Niby krzywda nam się nie działa, ale czy tak to powinno wyglądać? Gdy zadzwonił, by sprawdzić wynik testu, spytano go nie o nazwisko, tylko o numer. Oblał. Na trzydzieści zadań zdążył zrobić dwadzieścia dwa, z czego ćwierć błędnie. Dziś pracuje w Londynie. Tam każdy z kandydatów na czas rozwiązywania podobnych zadań dostał swój klimatyzowany boks. I butelkę wody. GRUNT TO PEWNOŚĆ SIEBIE To było dwa lata temu. Justyna, dziś 26-latka po romanistyce, szukała pracy jako tłumacz w spółce polsko-francuskiej. Prezencję ma świetną, więc pierwsze wrażenie murowane. Była pewna siebie i ta pewność biła z całej jej postawy. Energicznie podawała rękę, energicznie chodziła i pewnie mówiła. Ogłoszenie, że firma poszukuje tłumaczy na stały etat znalazła w gazecie. Taka oferta nie trafia się często, więc jeszcze tego samego dnia wysłała aplikację przez internet. Oprócz francuskiego zna angielski i włoski. Zrobiła również kurs z zarządzania i marketingu, żeby mieć większe szanse na dobrą pracę. - Jak każdy po studiach, uważałam że jestem rewelacyjna i pracę znajdę bez problemu - uśmiecha się z pobłażaniem Justyna. - Wyobrażałam sobie też, że już na starcie dostanę furę pieniędzy, no bo przecież do zaoferowania mam niemało. Pierwszy etap kwalifikacji odbył się w dużej sali. Przy stolikach ustawionych jak na maturze siedziało około pięćdziesięciu osób. - To był test językowy, bardzo prosty. A potem mieliśmy się pisemnie zareklamować. Dla mnie pestka, bo nie mam problemów z chwaleniem samej siebie - otwarcie przyznaje dziewczyna. - Ale potem zaczął się koszmar. TEST Z KANAPKI Z początkowej pięćdziesiątki po tygodniu została tylko dziesiątka. Z nimi rozmawiano już indywidualnie. Justyna mówi, że nawet się nie denerwowała, ale gdy dziewczyna, która była przed nią, wyszła z sali z płaczem, pierwszy raz w życiu poczuła się niepewnie. W komisji rekrutacyjnej siedziało siedem osób - czterech mężczyzn i trzy kobiety. Na stoliku dla kandydata położono kilka przedmiotów: nożyczki, klej, tekturowe talerzyki, trzy bułki, wędlinę i żółty ser w plastrach, masło, pomidory i ogórki. - Na wstępie starszy facet spytał mnie, czy mogłabym pracować jako call girl, bo taka jestem śliczna i pociągająca. Wzbudził tym śmiech reszty komisji - mówi Justyna. - Było mi przykro, ale odpowiedziałam, że gdybym już pracowała, uznałabym to za molestowanie. Facet spoważniał i poprosił, żebym z tego, co mam na stoliku, zrobiła kanapki, a on będzie ze mną rozmawiał. Justyna wyjęła wsuwkę z włosów i najpierw rozłączyła nożyczki. Komisja wyrywkowo zadawała jej pytania, w żaden sposób ze sobą nie powiązane, np. ulubione miejsce na wakacje, dlaczego słoń ma trąbę, na czym polega przewaga koloru białego, jaka jest jej ulubiona piosenka, dlaczego studzienki od kanalizacji są okrągłe i czy czym się różni konserwa od komisarza. Dziewczyna odpowiadała, ale ręce jej się trzęsły i kilka razy plasterki pomidora, krojone połówką nożyczek, spadały na blat stołu. Cała rozmowa wraz z produkcją kanapek zajęła 45 minut. Na koniec musiała podpisać oświadczenie, że to, co się działo na rozmowie, pozostanie tajemnicą. Justyna mówi, że wyszła z niej wymęczona, jakby przebiegła maraton. - Cała lepiłam się od potu. Pracy w tej firmie wtedy nie dostałam, ale teraz z nią współpracuję - dodaje. - Dziś mam wrażenie, że komisja po prostu chciała się kosztem kandydatów troszkę pobawić, bo jaki był sens robienia tych cholernych kanapek? Ale nie powiem - ta cała dziwna rekrutacja trochę mnie sprowadziła na ziemię. I nabrałam pokory. *Imiona bohaterów na ich prośbę zmieniono. - Izabela Kielczyk psycholog biznesu, certyfikowany coach ICC, Ypsilon Media Sp. z o.o. Do Polski wkroczyła moda na udziwnione rozmowy kwalifikacyjne. Idąc na taką rozmowę, należy przyjąć, że tak jest i że coś nieoczekiwanego może nas spotkać. Oczywiście, nie musimy się godzić na różne testy, ale trzeba mieć świadomość, że jest to sygnał dla pracodawcy, że nie jesteśmy elastyczni i nie lubimy niespodzianek. Spotkałam się z sytuacją, gdy kandydatowi do pracy kazano wejść pod stół i szczekać. To uwłacza ludzkiej godności. Jedynym wyjściem wówczas jest powiedzieć rekrutującemu: Stop, nie chcę w tym uczestniczyć. Ale jeśli sytuacja nam nie uwłacza, potraktujmy ją normalnie, czasem jako zabawę, a czasem jako sprawdzian naszych umiejętności. Powtarzam moim klientom: bądź handlowcem własnej osoby, potraktuj rozmowę kwalifikacyjną, choćby nie wiem, jak była dziwna, jako transakcję handlową i spróbuj się jak najlepiej sprzedać, pokazując, że stać cię na wiele. W granicach rozsądku oczywiście. Istnieje jeszcze w nas takie przekonanie, że jeśli nie zrobimy tego, o co prosi pracodawca lub rekrutujący (bo nie potrafimy lub zwyczajnie się wstydzimy), to jesteśmy do niczego. Idźmy na rozmowę jak na spotkanie równego z równym, a nie króla z poddanym i nie róbmy z siebie ofiary, bo rekrutujący od razu to zauważy i będzie badał granice naszej wytrzymałości. Nie przybierajmy postawy wiernopoddańczej. Przygotujmy się do rozmowy na temat firmy, w której chcemy pracować, zgromadźmy wszelkie możliwe infromacje i nie pozwólmy się zaskoczyć niewiedzą. I pamiętajmy, że na rozmowę kwalifikacyjną idziemy do człowieka, któremu możemy się przecież nie spodobać. Tak po prostu, jak w życiu. Równie dobrze nam się może nie spodobać rekrutujący i jeśli się na wstępie uprzedzimy, nic z tego nie będzie. Gdy usłyszymy pytanie, które wyda nam się dziwne lub niestosowne, nie okazujmy zdenerwowania i nie martwmy się, czy właściwie na nie odpowiedzieliśmy. Nie wiemy bowiem, co rekrutujący poprzez to pytanie chce uzyskać. Dlatego warto mówić prawdę, ale być na tyle kreatywnym, by pozytywnie zaskoczyć pracodawcę. Często przedziwne sytuacje na rozmowach są po prostu sprawdzianem naszych możliwości i umiejętności zachowania się w stresie i w sytuacjach nietypowych. Warto przeczytać: Ros Jay „Rozmowa kwalifikacyjna” Ken Langdon „Rozmowa kwalifikacyjna. Jak zdobyć wymarzoną pracę?” Lynn Williams „Rozmowa kwalifikacyjna bez tajemnic. Zrób imponujące wrażenie i zdobądź wymarzoną pracę.” Angelika Śniegocka „Rozmowa kwalifikacyjna. O czym nie wiedzą kandydaci do pracy, czyli sekrety rekrutujących.”
Samozatrudnienie, czyli jednoosobowa firma
Postanawiasz prowadzić swoją firmę, na własną odpowiedzialność i na własne ryzyko. Jakie są zalety, a jakie wady takiej pracy?
Niekiedy zaczynamy prowadzić własną działalność gospodarczą, bo chcemy spróbować samodzielnej pracy lub stworzyć własne przedsiębiorstwo, a założenie jednoosobowej firmy to dobry początek. Często jednak zmusza nas do tego sytuacja, bo nie możemy znaleźć zatrudnienia albo dotychczasowy pracodawca wymaga od nas założenia własnej firmy, grożąc zwolnieniem. CZY TO SIĘ OPŁACA? Łatwiej o pracę. Osobom samozatrudnionym łatwiej uzyskać pracę, bo pracodawcy chętnie zawierają umowy z osobami, za które nie muszą płacić składek należnych ZUS i podatków. Dla pracodawców taka forma zatrudnienia to czysty zysk i realne oszczędności. Samozatrudniony sam ustala, kiedy i dla kogo pra-cuje, ile czasu temu poświę-ca i w jaki sposób (jednak w przypadku tych osób, które nadal pracują na rzecz dawnego pracodawcy, często jest to fikcja). Możemy pracować dla różnych pracodawców, przyjmując na raz zlecenia z kilku firm. Możemy także poszukać lepszych ofert, przyjmować tylko wybrane i podwyższać stawki. Jako samozatrudnieni możemy oszczędzić na podatkach, chociażby zaliczając do kosztów uzyskania przychodów niektóre wydatki, jakie ponosimy w związku z pracą, np. koszty dojazdów, paliwa, telefonów, dokształcania oraz koszty sprzętu i urządzeń wykorzystywanych w pracy. Wrzucając w koszty określone wydatki związane z wykonywaniem pracy, płacimy mniejszy podatek dochodowy. Mamy także możliwość odliczenia podatku VAT, kupując np. samochód, komputer. od podatku, pozostałe obowiązkowe składki można odliczyć od dochodu. Możemy wybrać formę opodatkowania, która przyniesie nam największe korzyści, np. podatek ryczałtowy lub 19-proc. podatek liniowy. - a dokładniej prawie trzykrotnie niższe niż będziemy płacić później. Płacimy je bowiem od 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia w kraju. Wyjątek: osoby, które wykonują taką samą działalność na rzecz byłego pracodawcy jak poprzednio na umowie o pracę. To największy minus samozatrudnienia (wynoszą one ok. 900 zł co miesiąc). Niezależnie od tego, jaki jest dochód, po 2 latach od rozpoczęcia działalności płaci się składki od 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Niektóre składki można odliczyć od dochodu lub od podatku, ale jeżeli niewiele zarabiamy, to nie bardzo mamy czego odliczać. W takim przypadku można zawiesić prowadzenie firmy na czas, kiedy nie uzyskuje się dochodów (trzeba pamiętać, by zawiadomić o tym urząd skarbowy, ZUS i urząd gminy oraz urząd statystyczny). Jeśli prowadząc firmę, wynajmujemy lokal, płacimy za czynsz, prąd, wodę itd. Wydatki te mogą stanowić problem, jeżeli nie osiągamy przychodów lub są one bardzo niskie. To konieczne przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie każdy potrafi opanować zasady księgowości (wymaga to znajomości przepisów, dokładności, staranności oraz czasu), więc trzeba zatrudnić księgowego (np. na umowę zlecenie) lub zlecić prowadzenie księgowości biuru rachunkowemu. A to dodatkowe koszty. Pracując samodzielnie, musimy liczyć się z konkurencją, śledzić rynek, orientować się w branży i umieć szybko dostosować się do zmian. Możemy stracić źródło zarobku z dnia na dzień, gdy wycofa się zleceniodawca. Ochronić nas przed tym mogą długoterminowe umowy obwarowane zastrzeżeniem, że jeżeli bez ważnych powodów zleceniodawca zerwie umowę, zapłaci karę. Nie przysługuje nam prawo do urlopu wypoczynkowego, macierzyńskiego i wychowawczego, uzasadnionego wypowiedzenia i odpraw przy rozstaniu, nie ma świadczeń socjalnych i wynikających z przepisów BHP. To też pochłania dodatkowe koszty i wymaga czasu. Negocjacje z ekspracodawcą Jeżeli pracodawca proponuje przejście na samozatrudnienie, można negocjować pewne uprawnienia, np. płatny urlop wypoczynkowy (albo w formie zapłaty za miesiąc urlopu albo jako doliczenie określonej sumy do wynagrodzenia co miesiąc). Możemy też powalczyć o zachowanie prawa do rozwiązania umowy np. z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia lub zapewnienia sobie odprawy. Można się również starać o zapewnienie narzędzi pracy lub dodatkowych świadczeń z zakresu BHP. JEŚLI CHCESZ ZAŁOŻYĆ FIRMĘ Na rozkręcenie własnej firmy można dostać kilka-, kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Warto w urzędzie pośrednictwa pracy albo w internecie zapoznać się z programami, które są kierowane do osób chcących założyć firmę. Niektóre skierowane są do ludzi młodych podejmujących pierwsze prace, inne do osób starszych, 50+, a jeszcze inne do osób z określonych regionów kraju. Zobacz także: Jak założyć małą firmę?
Kiedy podpisujemy umowę zlecenia, zastanawiamy się, jakie ma ona wady i zalety. No i co ją różni od umowy o pracę.
Gdy zawrzemy umowę zlecenia, stajemy się zleceniobiorcą (czyli osobą przyjmującą zlecenie). Ten, kto nam zleca pracę, jest zleceniodawcą. Umowy zlecenia nie trzeba zawierać pisemnie. Umowa zlecenia jest tzw. umową starannego działania - ważny jest sam fakt wykonywania pracy. Umowa ta jest w zasadzie odpłatna. Jeśli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Jeśli nie ma obowiązującej taryfy, a nie umówiono się o wysokość wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy. RÓŻNICE MIĘDZY UMOWAMI Umowa o pracę musi być wykonana osobiście, a umowa zlecenia - nie. Możemy wynająć podwykonawcę. Pracownik jest podporządkowany pracodawcy, wykonuje jego polecenia, musi świadczyć pracę w określonym miejscu i czasie. Osoba pracująca na zlecenie ma możliwość samodzielnego wykonywania pracy, ustalenie terminu i miejsca wykonywania pracy. ROZWIĄZANIE UMOWY ZLECENIA Obie strony mogą ją rozwiązać w każdej chwili. Zleceniodawca musi jednak zwrócić poniesione wydatki i zapłacić część wynagrodzenia. A jeśli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, to zleceniodawca musi się liczyć z zapłatą za poniesione szkody. I odwrotnie: jeśli zleceniobiorca odpłatnej umowy zlecenia odchodzi bez ważnego powodu, to odpowiada za szkodę, jaką poniósł zleceniodawca. SKŁADKI I UBEZPIECZENIA - Gdy pracujemy tylko u zleceniodawcy i nigdzie nie jesteśmy ubezpieczeni. Wówczas zleceniodawca ma obowiązek płacić za nas składkę na ubezpieczenie emerytalnorentowe oraz zdrowotne. Natomiast nie musi na ubezpieczenie chorobowe. Ubezpieczeniu wypadkowemu podlegamy wtedy, jeżeli wykonujemy powierzone zadania w miejscu działalności zleceniodawcy. - Gdy umowę zlecenia zawarliśmy z naszym głównym pracodawcą. Musi on policzyć, ile łącznie u niego zarabiamy i zapłacić wszystkie składki od łącznej kwoty przychodów. - Gdy jesteśmy zatrudnieni na umowę o pracę, a zlecenie otrzymaliśmy z innej firmy. Ubezpieczenia emerytalno-rentowe i pozostałe są dobrowolne, o ile na etacie zarabiamy w przeliczeniu na miesiąc co najmniej tyle, ile wynosi minimalne wynagrodzenie. Jeśli jest niższe, podlegamy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. - Gdy uczymy się. Do ukończenia 26. roku życia zleceniodawca nie ma obowiązku płacić za nas składek. Dotyczy to studiów dziennych, wieczorowych i zaocznych. ZASADY WYNAGRADZANIA Wynagrodzenie otrzymuje się po zakończeniu prac zapisanych w umowie. Można zwrócić się o wypłacenie zaliczki, jeśli wykonywanie zlecenia wymaga ponoszenia kosztów. Jeśli zleceniodawca nie zapłaci nam ustalonej kwoty, możemy dochodzić roszczeń w sądzie rejonowym w wydziale cywilnym. Roszczenia przedawniają się po dwóch latach. CZY TAKA UMOWA SIĘ OPŁACA? Jeżeli umowa zlecenia jest tak naprawdę umową o pracę, bo wykonujesz ją w określonym miejscu i czasie, osobiście i pod kierownictwem, możesz złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Nie jesteśmy ściśle podporządkowani zlecającemu, możemy swobodnie dysponować czasem. Mamy w jakiejś części opłacone składki na ZUS. W każdej chwili możemy zrezygnować z umowy, np. gdy trafi się nam lepsza praca. Kiedy nie możemy wziąć zlecenia (np. zachorowaliśmy), ale nie chcemy rezygnować z następnych zleceń, możemy zatrudnić pod-wykonawcę. Koszty uzyskania przychodu są wysokie, bo sięgają 20 proc., a w przypadku umów zleceń uważanych za pracę twórczą - 50 proc. Nie stosuje się do niej kodeksu pracy, nie ma więc płatnych urlopów wypoczynkowych (chyba że zastrzeżono to w umowie), minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, odpraw, okresu wypowiedzenia. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zleceniodawcy ponosimy w pełnej wysokości. W przypadku konfliktu ze zleceniodawcą przed sądem będziemy traktowani tak samo jak on - nie mamy żadnych przywilejów, jakie są w razie konfliktu z pracodawcą, gdzie pracownik uważany jest za stronę słabszą w sporze.
Z pracy odchodzimy albo dobrowolnie, albo na skutek zwolnienia. Warto wiedzieć, jakie mamy wówczas uprawnienia i co możemy uzyskać od pracodawcy.
To, co się nam należy od pracodawcy na odchodnym, zależy przede wszystkim od tego, z jakiego powodu doszło do rozwiązania tzw. stosunku pracy. Inna też jest sytuacja pracownika odchodzącego indywidualnie, a inna podczas zwolnień grupowych. Pracodawca rozwiazuje umowę To rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika, np. z powodu utraty uprawnień koniecznych do pracy (np. zakładowy kierowca traci prawo jazdy za jazdę po pijanemu), popełnienia przestępstwa, uniemożliwiającego dalsze zatrudnianie, o ile zostało stwierdzone przez sąd lub jest oczywiste (np. magazynier został przyłapany na kradzieży). Trzecia kategoria to ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, np. odmowa stawienia się do pracy, picie alkoholu w pracy, korzystanie z urlopu bez zgody pracodawcy, wykonywanie pracy podczas zwolnienia lekarskiego, kradzież mienia itp. Sposób powiadomienia: pracodawca może poinformować o wypowiedzeniu ustnie, potem dając wypowiedzenie pisemne, albo od razu na piśmie. Powinien wręczyć wypowiedzenie nie później niż w ciągu miesiąca, od kiedy się dowiedział o nagannym zachowaniu pracownika. Musi też zawiadomić zakładową organizację związkową i zasięgnąć jej opinii, jednak opinia ta nie ma mocy wiążącej. Uzasadnienie: pracodawca musi „dyscyplinarkę” uzasadnić. Wykazać, że pracownik nie tylko naruszył swe obowiązki, ale także, że naruszenie było ciężkie, a zatrudniony miał świadomość nagan- nego postępowania. Okres wypowiedzenia: nie ma. Jest to zwolnienie z pracy ze skutkiem natychmiastowym. Wynagrodzenie: nie przysługuje odprawa. Jest to tzw. rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia bez winy pracownika. Okres wypowiedzenia: można zwolnić pracownika, jeżeli choruje dłużej niż 3 miesiące, a pracuje w zakładzie krócej niż 6 miesięcy. Jeżeli natomiast pracu- je dłużej niż 6 miesięcy, to można go zwolnić dopiero, gdy przestanie pobierać zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne. Taki sam czas przysługuje pracownikowi, jeśli niezdolność do pracy jest wynikiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej - nawet jeśli pracuje krócej niż 6 miesięcy. Sposób powiadomienia: na piśmie. Uzasadnienie: pracodawca powołuje się na paragrafy z kodeksu pracy. Wynagrodzenie: zamiast niego otrzymujemy zasiłek chorobowy (można go pobierać maksymalnie przez 182 dni, przy gruźlicy - 270 dni, a świadczenie rehabilitacyjne przez 90 dni). Jest to rozwiązanie umowy o pracę z częścią pracowników, które wynika z sytuacji firmy: złej sytuacji ekonomicznej, likwidacji części stanowisk, ogłoszenia upadłości/likwidacji. Może być przeprowadzone, jeśli firma zatrudnia więcej niż 20 pracowników. Nie można zwolnić kobiet w ciąży, na urlopach macierzyńskich, pracowników, którym zostało mniej niż 4 lata do emerytury itd. Można jedynie zmienić stare warunki. Pracodawca musi skonsultować zamiar ze związkami w zakładzie, jeśli ich nie ma - z przedstawicielami pracowników. Stanowisko nie jest wiążące dla pracodawcy. Sposób powiadomienia: na piśmie. Uzasadnienie: pracodawca musi je podać. Okres wypowiedzenia: zwolnienia mogą się odbywać przez rozwiązanie stosunku pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia lub na mocy porozumienia stron. Jeśli zakład jest w likwidacji/upadłości, okres wypowiedzenia może zostać skrócony do miesiąca. Wynagrodzenie: pracownicy otrzymują pensje jak przy zwykłym wypowiedzeniu i odprawę. Przy zatrudnieniu krótszym niż 2 lata odprawa jest równa miesięcznym zarobkom, przy zatrudnieniu od 2 do 8 lat - dwumiesięcznym, powyżej 8 lat - trzymiesięcznym. Pracownik rozwiazuje umowę Można odejść z pracy, składając wypowiedzenie i pracodawca nie może w tym przeszkodzić. Przez wypowiedzenie można rozwiązać umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony, na okres próbny i na czas określony, o ile została zawarta na czas dłuższy niż 6 miesięcy i zostało to uwzględnione w umowie. W taki sposób nie można jednak rozwiązać umowy na wykonanie określonego zadania lub na czas określony krótszy niż 6 miesięcy. Sposób powiadomienia: na piśmie. Uzasadnienie: nie trzeba podawać żadnego. Okres wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony: zależy od czasu zatrudnienia w firmie. Jeśli trwa krócej niż 6 miesięcy, okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie; jeśli dłużej niż 6 miesięcy, ale krócej niż 3 lata - okres wypowiedzenia wynosi miesiąc; przy stażu większym niż 3 lata - 3 miesiące. Pracodawca może skrócić okres wypowiedzenia. Wynagrodzenie: podczas okresu wypowiedzenia pracownik otrzymuje dotychczasową pensję. Można odejść z pracy bez wypowiedzenia, jeśli pracodawca nie płaci wynagrodzenia, robi to nieterminowo, nie daje urlopów wypoczynkowych, dyskryminuje pracownika, nie szanuje jego godności, nie przestrzega przepisów BHP. Także jeśli lekarz wyda orzeczenie, że praca ma szkodliwy wpływ na zdrowie, a pracodawca nie przeniesie pracownika do innych zajęć. Sposób powiadomienia: na piśmie. Uzasadnienie: trzeba podać powód decyzji. Okres wy- powiedzenia: tak naprawdę nie jest to wypowiedzenie, a oświadczenie pracownika. Po jego złożeniu można odejść z pracy natychmiast. Wynagrodzenie: pracownik ma prawo do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (zależy to od stażu pracy). A jeżeli umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres 2 tygodni. Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron Jeżeli zależy nam, by szybko odejść z firmy, bo np. mamy zamiar podjąć inną pracę, możemy dogadać się z pracodawcą i odejść za porozumieniem stron. Sposób powiadomienia: zgodne oświadczenie na piśmie pracownika i pracodawcy, że rozwiązują umowę o pracę. Uzasadnienie: nie jest potrzebne. Zgoda drugiej strony: pracodawca musi wyrazić zgodę na nasze odejście, jeżeli odmówi, umowa nie może być rozwiązana. Termin rozwiązania umowy: zależy od ustaleń z pracodawcą. Wynagrodzenie: stosowne do terminu odejścia.