Jak mieć pieniądze do końca życia? Ekspert zdradza 4 sprawdzone sposoby, wcale nie chodzi o oszczędzanie
Pieniądze niestety często są tematem tabu, tymczasem wszyscy potrzebujemy ich do życia. Nie zawsze jedno źródło zarobków z pracy na etacie i zwykłe oszczędzanie pozwolą nam zabezpieczyć się finansowo na całe życie. Eksperci zdradzają, jakie nawyki pomagają budować długotrwałe bogactwo.
Wydaje się, że łatwo jest oceniać bogatych ludzi przez pryzmat własnych doświadczeń lub przekonań. Często zakładamy, że źródłem ich finansowego powodzenia są dobre znajomości lub majątek na starcie. Niektórzy jednak dorabiają się milionów dzięki określonym nawykom, w tym długotrwałej perspektywie budowania swojego imperium finansowego. Spis treści: Jak mieć dużo pieniędzy przez całe życie? Co zamiast oszczędzania? Ekspert finansowy radzi Jak mieć dużo pieniędzy przez całe życie? Certyfikowany doradca finansowy Eric Roberge przyznaje, że nie ma jednej, określonej drogi do sukcesu czy bogactwa. Warto popracować w tym celu nad swoim sposobem myślenia o pieniądzach i przyjąć długofalową strategię bogacenia się. W końcu dobrze byłoby móc korzystać z pieniędzy w sile wieku, gdy możesz nadal cieszyć się życiem. Okazuje się, że oszczędzanie wcale nie jest tutaj kluczowe. – radzi na łamach portalu Business Insider założyciel Beyond Your Hammock. Jak być bogatym: bądź elastycznym realistą Eric tłumaczy, że skuteczny plan finansowy uwzględnia zmiany w naszych wartościach i priorytetach na przestrzeni lat. W końcu przechodząc na emeryturę będziesz już kimś zupełnie innym. Należy też zakładać ten gorszy scenariusz i odkładać więcej, niż na ten moment wydaje się, że potrzebujesz. – proponuje. Jak być bogatym: inwestuj mądrze W przypadku inwestowania warto dopasować strategie do możliwości ryzyka. Nie podejmuj większego ryzyka niż takie, na które aktualnie Cię stać, jeśli nie czujesz wystarczająco rynku. Lepiej konsekwentnie trzymać się sprawdzonej strategii i stosować ją przez dłuższy czas niż kombinować i skakać między tematami. Im dłużej inwestujesz tym większe masz szanse na wzrost aktywów. Co zamiast oszczędzania? Ekspert finansowy radzi Roberge tłumaczy, że redukcja kosztów to taktyka, która sprawdza się jedynie na krótką metę. Nie możesz wiecznie polegać wyłącznie na dochodzie ze swojej pracy, aby zaspokoić potrzeby, a ilość obszarów, gdzie możesz obniżyć swoje wydatki jest ograniczona. Co więcej, oszczędzanie pieniędzy pomija też tworzenie zyskujących z czasem na wartości aktywów. Jak być bogatym: znajdź dodatkowe źródło dochodu Specjalista przyznaje, że zarabianie większej ilości pieniędzy wymaga sporego wysiłku i jest często pomijane w dyskusji na temat oszczędzania. Jednak jest to bardzo ważny aspekt, który znacznie przyśpiesza efekty włożonych w ten proces wysiłków. Intensywny rozwój przychodów, nawet na poziomie kilkudziesięciu procent, daje większą elastyczność i bezpieczeństwo w przyszłości. Czytaj także: Polacy będą pracować krócej. Zmiany w czasie pracy Wyższa płaca minimalna od lipca 2024 Nie wszystko w małżeństwie jest wspólne. Jest kilka wyjątków
Podpowiadamy, co powinnaś robić już teraz, by w przyszłości cieszyć się pełnym kontem.
Jeżeli marzy ci się naprawdę pokaźna sumka na koncie, nie siedź bezczynnie, ale zacznij na nią pracować. Podpowiadamy, co powinnaś robić już teraz, by w przyszłości cieszyć się pełnym kontem. fot. Fotolia Nie wydawaj więcej, niż masz Zarządzaj taką sumą w miesiącu, jaką zarabiasz. Staraj się nie brać niepotrzebnych pożyczek, zwłaszcza tych oferowanych przez barabanki, ponieważ możesz zaskoczyć się ich ogromnie wysokimi odsetkami... Nie pożyczaj też co chwila od znajomych. Powinnaś mieć świadomość, że przecież w końcu będziesz musiała spłacić zaciągnięte długi. Odpowiednie rządzenie się tym, co się ma, bardzo dobrze wyrabia nasz charakter. Tak naprawdę wszyscy wielcy i bogaci zanim takimi się stali, musieli zaczynać od umiejętnego raczenia sobie z małymi pieniędzmi. Jeśli będziesz dobrze zarządzać tymi kwotami, którymi dysponujesz obecnie, będziesz też umiała zadbać o dużo większe pieniądze w przyszłości. Chyba że nie przeszkadzałoby ci to, że trwoniłabyś ciężko zarobione pieniądze na wszelkie przyjemności i zachcianki. Oszczędzaj Żeby stać się bogatą, nie wystarczy nie zapożyczać się obecnie, trzeba też jakąś część swoich pieniędzy oszczędzać, by móc je później w jakiś korzystny sposób zainwestować. Wielu ekonomistów radzi, by odkładać 10 procent tego, co się zarabia. To wbrew pozorom wcale nie jest duża kwota i nie odczujesz aż tak jej braku w miesięcznym budżecie, natomiast ta systematyczność odkładania sprawi, że naprawdę szybko będziesz miała na koncie całkiem pokaźne zabezpieczenie finansowe. W zakupach nie kieruj się emocjami Rób zakupy racjonalnie. Wybieraj zawsze to, co jest ci naprawdę potrzebne, a nie dlatego, że masz akurat odpowiedni humor. Kupowanie pod wpływem silnych emocji, np. stresu, smutku czy też radości nie przynosi niczego dobrego. Poza tym większość takich rzeczy kupionych w amoku zalega później w szafach, ponieważ okazuje się, że nie pasują one do niczego w twojej garderobie albo że w ogóle nie leżą na tobie dobrze. Ale pieniądze są już wydane... Szkoda, bo można było je zagospodarować w taki sposób, by przyniosły w przyszłości dużo większe korzyści finansowe. Postaraj się o dobrą pracę Dobra praca to nie tylko taka, w której będziesz się rozwijać i spełniać, lecz również taka, w której będziesz mogła awansować i tym samym więcej zarabiać... A przecież właśnie większe zarobki są najlepszym sposobem na to, by w końcu się wzbogacić.
Lokata czy fundusze inwestycyjne - jaką formę oszczędzania wybrać ?
Otrzymałam w spadku 20 tys. złotych. Chciałabym część pieniędzy pozostawić na tzw. „czarną godzinę”, a część zainwestować. Słyszałam, że pewnym, ale mało opłacalnym sposobem oszczędzania są lokaty, a dużo więcej można zarobić na funduszach inwestycyjnych. Jaką formę inwestowania najlepiej wybrać?
Otrzymałam w spadku 20 tys. złotych. Chciałabym część pieniędzy pozostawić na tzw. „czarną godzinę”, a część zainwestować. Słyszałam, że pewnym, ale mało opłacalnym sposobem oszczędzania są lokaty, a dużo więcej można zarobić na funduszach inwestycyjnych. Jaką formę inwestowania najlepiej wybrać? Klient, który planuje pozostawienie części swoich oszczędności na tzw. „czarną godzinę” powinien uwzględnić kilka elementów, jak m.in.: co oznacza dla niego sytuacja „awaryjna”, w związku z którą konieczne będzie sięgnięcie po oszczędności. Jeśli na przykład będzie to utrata pracy; można odnieść się do swoich obecnych kosztów utrzymania i konsumpcji oraz założyć czas niezbędny do znalezienia nowej pracy, by określić kwotę jaka będzie niezbędna do utrzymania w okresie przejściowym. W opinii wielu osób nie powinna być to kwota mniejsza niż suma trzy miesięcznych kosztów, jakie ponosimy. Oczywiście sytuacja, która zmusi nas do wykorzystania oszczędności może być mniej lub bardziej poważna, nie dla każdego potencjalną sytuacją generująca potrzebę wykorzystania środków musi być utrata pracy, równie dobrze może być to nagły wyjazd, choroba, przeprowadzka, edukacja, remont, rodzinna uroczystość, zakup samochodu, wszystko zależy od indywidualnej sytuacji i stylu życia. Gdy możemy określić kapitał niezbędny do zabezpieczenia nas na „czarną godzinę” należy uwzględnić, iż ważnym czynnikiem przy wyborze sposobu inwestowania tej części środków finansowych będzie ich płynność, oznaczająca stały dostęp do gotówki. Lokata bankowa zawiera ten atrybut, choć w większości przypadków zerwanie jej przed zapadalnością terminu powoduje utratę minimum części, jeśli nie całości odsetek naliczonych do momentu jej rozwiązania. Kolejny czynnikiem ważnym z punktu widzenia osoby inwestującej środki, które mogą być niezbędne do wykorzystania w każdej chwili jest sięganie wyłącznie po instrumenty z gwarantowaną stopą zwrotu, prawdą jest, że te instrumenty nie zapewnią tak atrakcyjnych zysków, jakie potencjalnie można uzyskać inwestując kapitał w fundusze akcji lub inne bardziej skomplikowane instrumenty obarczone ryzykiem, jednak wydaje się że jeśli określiliśmy względnie dokładnie kwotę, która będzie nam potrzebna i rzeczywiście zakładamy ewentualność zaistnienia sytuacji, w której po nią sięgniemy, to należy z dużą ostrożnością wybierać sposób jej inwestowania. Arkadiusz Rembowski Money Expert i Związek Firm Doradztwa Zawodowego
Razem z moim chłopakiem w ostatnie wakacje pracowaliśmy w USA, skąd przywieźliśmy sporą sumę pieniędzy. Zastanawiamy się co obecnie warto zrobić z naszymi dolarami, by jeszcze na nich zyskać? Czy bardziej opłacalne byłoby ulokowanie ich na koncie lub lokacie walutowej? A może powinniśmy wymienić je na złotówki i wpłacić na rachunek oszczędnościowy lub lokatę w PLN?
Razem z moim chłopakiem w ostatnie wakacje pracowaliśmy w USA, skąd przywieźliśmy sporą sumę pieniędzy. Zastanawiamy się co obecnie warto zrobić z naszymi dolarami, by jeszcze na nich zyskać? Czy bardziej opłacalne byłoby ulokowanie ich na koncie lub lokacie walutowej? A może powinniśmy wymienić je na złotówki i wpłacić na rachunek oszczędnościowy lub lokatę w PLN? Lub też jest jeszcze jakieś inne, bezpieczne i efektowne rozwiązanie, którego my nie znamy? Dodam tylko, że z tych pieniędzy chcielibyśmy częściowo sfinansować nasz ślub w 2013 roku. W obecnej chwili kurs wymiany dolara jest dobry, więc można byłoby zamienić go na złotówki, a później środki te zainwestować. Jednak ciężko jest na dzień dzisiejszy stwierdzić czy w 2013 roku kurs tej waluty nie będzie jeszcze wyższy od dzisiejszego o kilka, czy nawet kilkanaście procent. W takiej sytuacji zamiana dolarów na złotówki dzisiaj i zysk np. z założenia lokaty w rodzimej walucie, okaże się mniej dochodowy, niż ewentualna wymiana w terminie późniejszym. Niestety nie jesteśmy w stanie z dużą pewnością przewidzieć, co stanie się z kursem dolara w ciągu tego roku. Pewnym rozwiązaniem dla Państwa byłoby konto oszczędnościowe/lokata w walucie obcej, ale jego oprocentowanie zazwyczaj jest niższe niż wysokość inflacji w Polsce. Jeśli jeszcze dołożymy do tego możliwy spadek kursu dolara, wtedy narzędzie to może wyrządzić więcej krzywdy niż pożytku. Można też udać się do doradcy/brokera ubezpieczeniowo-finansowego, który sprawdzi możliwości bezpiecznych inwestycji bezpośrednio w dolarach. Wszystkie rozwiązania, oprócz wymiany dolarów na złotówki dzisiaj i ulokowania ich na lokacie, bądź w funduszu obligacyjnym obarczone są ryzykiem. Głównie związane jest to z tym, iż nie wiemy jak będzie się kształtował kurs dolara w 2013 roku, czy cały zysk wypracowany przez rok nie zostanie "zjedzony" przez niekorzystny spadek kursu i czy czekanie z wymianą na ewentualny wzrost ceny dolara nie obróci się na naszą niekorzyść. Lokata w rodzimej walucie jest więc jedynym pewnym w skutkach rozwiązaniem, co nie oznacza, że musi być najlepszym. Inne (np. inwestycyjne, czy też takie, które uzależnione są od kursu dolara) są obarczone jednak dużym ryzykiem, którego musimy być świadomi decydując się na nie. Adam Wierzba Aspiro Związek Firm Doradców Finansowych
Peter Lynch, jeden z największych amerykańskich inwestorów, na akcjach spółki Hanes zarobił 900% dzięki temu, że słuchał rad nie doradców i analityków finansowych, ale… żony. Kiedy zobaczył, że ona i jej koleżanki są zachwycone nowymi rajstopami produkowanymi przez tę spółkę, natychmiast kupił akcje. I nawet, gdy w sklepach pojawiły się rajstopy konkurencyjnej firmy, a pozycja Hanes wydawała się zagrożona, nie sprzedał akcji, ponieważ zdaniem jego żony rajstopy tej firmy były bezkonkurencyjne.
Peter Lynch, jeden z największych amerykańskich inwestorów, na akcjach spółki Hanes zarobił 900% dzięki temu, że słuchał rad nie doradców i analityków finansowych, ale… żony. Kiedy zobaczył, że ona i jej koleżanki są zachwycone nowymi rajstopami produkowanymi przez tę spółkę, natychmiast kupił akcje. I nawet, gdy w sklepach pojawiły się rajstopy konkurencyjnej firmy, a pozycja Hanes wydawała się zagrożona, nie sprzedał akcji, ponieważ zdaniem jego żony rajstopy tej firmy były bezkonkurencyjne. Oczywiście inwestowanie nie jest tak proste, jak w tym przypadku. Niewątpliwie jednak warto opracować swoją własną strategię inwestycyjną i nie inwestować tak jak tłum, ale kierować się swoimi zasadami. Wielu inwestorów pociąga możliwość zarobienia na giełdzie dużych pieniędzy w krótkim czasie. Każdy powinien jednak pamiętać że, aby zainwestowany kapitał powiększył się, a nie stopniał, potrzeba wiedzy, cierpliwości, dyscypliny, konsekwencji, uporu i szczęścia. „Giełda jest polem, na którym mogą rosnąć marzenia, ale najpierw trzeba nauczyć się je uprawiać. Wymaga to ciężkiej pracy i przenikliwego myślenia” – mówi Robert Wiaderny z Millennium Domu Maklerskiego. „Jeżeli nie jesteśmy na nią gotowi, przygoda z giełdą może skończyć się szybko i boleśnie” – dodaje. Nie powinno to jednak Cię zniechęcać, bo przecież nikt nie rodzi się inwestorem, tylko staje się nim w trakcie długiej drogi uczenia się, zdobywania doświadczenia, poznawania swoich mocnych i słabych stron. Sukcesy inwestycyjne najbardziej znanych światowych inwestorów, jak np. Warren Buffett, przyprawiają o zawrót głowy. Ale przecież oni tez kiedyś zaczynali i im też nie udało się uniknąć błędów typowych dla początkujących inwestorów. Każdy z nich po jakimś czasie wypracował jednak swoją własną strategię, dzięki której osiągnął sukces. Co zatem wziąć pod uwagę? Jeśli zamierzasz rozpocząć przygodę z giełdą, nie wierz w to, że ktoś od razu wskaże Ci strategię przynoszącą systematyczne zyski bez względu na koniunkturę. W stawianiu pierwszych kroków najważniejsze są zasady. Zdaniem Wojciecha Maryańskiego z Beskidzkiego Domu Maklerskiego, 6 najważniejszych zasad, którymi powinien kierować się początkujący na giełdzie inwestor, to: Trend jest Twoim przyjacielem. Nie graj przeciw rynkowi w sytuacji, kiedy trend jest trwały. Kupuj, gdy leje się krew. Na zakupy warto wybrać się podczas szczególnie dramatycznych sesji spadkowych, które zwykle wieszczą koniec spadków, a w krótszym horyzoncie czasowym – często następuje po nich odbicie w górę. Inwestuj pieniądze, których nie potrzebujesz. Zawsze istnieje ryzyko straty, więc środki konieczne do życia nie powinny być inwestowane w ryzykowne instrumenty. Gdy dana inwestycja przynosi stratę, ustal sobie maksymalny, akceptowany jej poziom (np. 10%) i po jego przekroczeniu inwestycję zamknij. Oczekiwanie na to, że „może się odbije”, to bardzo popularny i kosztowny błąd. Nie kieruj się „radami”, które można wyczytać na różnych forach dyskusyjnych i internetowych. Pamiętaj o „emocjonalnym” elemencie inwestowania, który utrudnia podejmowanie decyzji. Giełda to Wielka Psychologia, na której wygrywają ci, którzy potrafią zachować zimną krew. „Klucz do sukcesu leży w umiejętnym ograniczaniu ryzyka (koniecznie ustawiajmy zlecenia obronne – tzw. stop loss) oraz zrozumieniu psychologii tłumu i wpływie naszych emocji na podejmowane decyzje”– radzi Łukasz Wróbel z Open Finance. „Inaczej jest gdy stoimy z boku, na chłodno – wtedy myślimy racjonalnie, lecz kiedy już zaangażujemy się – pojawiają się emocje (samozadowolenie, euforia lub strach), zaś nie są to dobrzy doradcy – uczmy się je kontrolować” – dodaje Robert Wiaderny. Nie podchodź bezkrytycznie do analiz Inwestor powinien potrafić wykorzystywać w praktyce zarówno analizę techniczną, jak i fundamentalną. Analiza techniczna będzie dla Ciebie korzystna, jeśli zamierzasz inwestować krótkoterminowo i dokonywać częstych transakcji. Dzięki niej będziesz miał szansę dowiedzieć się, jak zachowa się rynek w najbliższych dniach lub nawet godzinach. Analiza techniczna wiąże się jednak z ryzykiem. Zdarzają się bowiem gwałtowne zmiany cen, które są spekulacją inwestorów. Ceny te mogą być sztucznie podbijane i analiza techniczna nie jest w stanie tego nie wychwycić. Analiza fundamentalna polega natomiast na prognozowaniu kursu akcji na podstawie wskaźników makroekonomicznych. Decydując się na tę metodę, powinieneś wziąć pod uwagę takie czynniki, jak: wyniki finansowe spółki, w którą zamierzasz zainwestować, jej pozycję na tle branży, ogólną koniunkturę na rynku. Istotne są również wskaźniki: PKB, inflacja, stopa bezrobocia i poziom rezerw walutowych. Analiza ta będzie dla Ciebie dobrym rozwiązaniem, jeśli zamierzasz inwestować długoterminowo. Jej zaletą jest bowiem to, że pozwala przewidzieć, jak spółka, której akcje kupisz, zachowa się w przyszłości. Wadą tej metody jest jednak to, że nie da się przewidzieć wszystkich zjawisk, np. ryzyka stopy procentowej czy ryzyka politycznego. Poza tym należy mieć na uwadze, że wszelkie analizy i prognozy mają to do siebie, że raz się sprawdzają, a innym razem nie. To ważne źródło informacji, ale nie powinieneś podchodzić do niego bezkrytycznie. „Spora część inwestorów polegających na wykresach popełnia częsty błąd w postaci szukania tego cudownego wskaźnika, który wytłumaczy im każde zachowanie rynku. W efekcie sporo w tym subiektywizmu, zwłaszcza kiedy bazuje się na danych historycznych” – ostrzega Marek Rogalski z Domu Maklerskiego BOŚ. Powinieneś jednak umieć przeprowadzić podstawową analizę porównawczą spółek pod kątem wskaźników C/Z (wskaźnik oceny atrakcyjności akcji giełdowych), C/WK (wskaźnik informujący o bieżącej wycenie przez rynek wartości majątku danej spółki giełdowej), a także kapitalizacji spółki i akcjonariatu (im więcej funduszy inwestycyjnych interesuje się daną firmą, tym mniejsze ryzyko spekulacyjnych wahań jej kursu). Dorota Siudowska-Mieszkowska www.serwis-inwestora.pl
Inwestycje w fotografię – czy można na tym zarobić?
Inwestowanie w sztukę kojarzy się z elitą finansową i ogromnymi pieniędzmi. Tymczasem dzieła sztuki, które mogą przynieść Ci w przyszłości zyski, możesz kupić już za kilka tysięcy złotych. Faktem jest, że inwestowanie w sztukę nie jest łatwym zajęciem. Wymaga wiedzy, wyczucia, a czasem i trochę szczęścia. Potrzeba tu też cierpliwości, silnych nerwów, spokoju i opanowania. Ale warto.
Inwestowanie w sztukę kojarzy się z elitą finansową i ogromnymi pieniędzmi. Tymczasem dzieła sztuki, które mogą przynieść Ci w przyszłości zyski, możesz kupić już za kilka tysięcy złotych. Faktem jest, że inwestowanie w sztukę nie jest łatwym zajęciem. Wymaga wiedzy, wyczucia, a czasem i trochę szczęścia. Potrzeba tu też cierpliwości, silnych nerwów, spokoju i opanowania. Ale warto. Jak twierdzi Michał Olszewski z Domu Aukcyjnego Desa Unicum, w 20-letniej historii rynku polskiego nie było roku, żeby dobrej klasy obiekty nie drożały. W tej kwestii nic się zapewne nie zmieni przez wiele lat. Dlatego śmiało można inwestować w sztukę i być pewnym, że ich wartość będzie rosła w dłuższej perspektywie. Inwestować w sztukę można, mając tylko 100 zł. Oczywiście najbardziej głośne są najdroższe transakcje, ale należy pamiętać, że dzieło tego samego malarza może być i tanie, i bardzo drogie. „Nie trzeba więc mieć milionów, by zostać właścicielem dzieła Malczewskiego – nie będzie to co prawda obraz olejny, ale np. rysunek. Za kilka tysięcy złotych można też kupić rysunek Matejki” – mówi Konrad Szukalski z Agra-Art Domu Aukcyjnego. W sztukę może więc inwestować każdy. Wystarczy znaleźć odpowiednią niszę dopasowaną do naszego portfela. Ciekawą inwestycją nie wymagającą wielkiego kapitału jest na przykład fotografia. Na rynkach światowych już od dawna fotografia jest równoprawną dziedziną sztuki, a ceny najlepszych zdjęć dorównują dobrym dziełom sztuki współczesnej. Na polskim rynku sztuki, mimo wzrastającego od kilku lat zainteresowania, fotografia stanowi na razie marginalny udział w sprzedaży. Najlepiej jest jednak zacząć inwestować w coś, co jest jeszcze tanie i mało modne. Później będzie za późno. Zdaniem Adama Chełstowskiego z galerii DESA Unicum coraz bardziej doceniane są prace artystów, którzy osiągnęli sukcesy w innych dziedzinach sztuki, podczas gdy fotografia była uzupełnieniem ich artystycznego przekazu. Na pewno warte uwagi są dzieła m.in. artystów takich jak: Zbigniew Dłubak, Natalia Lach-Lachowicz, Marek Piasecki, Zygmunt Rytka. Dorota Siudowska-Mieszkowska www.serwis-inwestora.pl
Trwający popyt na złoto cieszy firmy, które zajmują się jego wydobyciem, przetwarzaniem i sprzedażą. Rekordowe zainteresowanie złotem to świetny okres dla całego grona firm, które na tym zyskują. Są wśród nich również krajowe podmioty, jak Mennica Polska, która zajmuje się m.in. produkcją sztabek złota oraz biciem monet. W dobie obecnego kryzysu ma ona pełne ręce roboty, co w dobie spadających zamówień w innych branżach może tylko cieszyć.
Trwający popyt na złoto cieszy firmy, które zajmują się jego wydobyciem, przetwarzaniem i sprzedażą. Rekordowe zainteresowanie złotem to świetny okres dla całego grona firm, które na tym zyskują. Są wśród nich również krajowe podmioty, jak Mennica Polska, która zajmuje się m.in. produkcją sztabek złota oraz biciem monet. W dobie obecnego kryzysu ma ona pełne ręce roboty, co w dobie spadających zamówień w innych branżach może tylko cieszyć. Kiedyś akcje i fundusze, dziś lokaty, obligacje, waluty i złoto Na szczęście dla posiadaczy oszczędności rynek finansowy nie znosi próżni. Pieniądze muszą pracować. Podczas gdy jedne formy inwestowania zostały porzucone, jak inwestycje w akcje i fundusze inwestycyjne, inne wróciły z powodzeniem do łask inwestorów. Obok lokat i obligacji modne jest inwestowanie w złoto w przeróżnych jego postaciach. Złoto w każdej postaci kupię Generalnie można wymienić kilka podstawowych form inwestowania w złoto: złote sztabki, złote monety, które oprócz tego, że wykonane ze złota mają swoją wartość kolekcjonerską, certyfikaty inwestycyjne na złoto, jednostki funduszy inwestujących w akcje spółek działających na rynku złota, lokaty strukturyzowane, których zysk zależy w dużym stopniu od ceny złota, akcje firm wydobywczych, handlujących złotem, producentów biżuterii. To forma dostępna raczej dla bardziej wytrawnych inwestorów, którzy inwestują na zagranicznych rynkach, na których notowane są takowe akcje. Każda z wymienionych z powyżej form inwestycji w złoto wymaga innych zasobów finansowych. W przypadku monet czy sztabek może to być kilkaset złotych, w przypadku certyfikatów lub lokat strukturyzowanych nawet 10-20 tys. zł. Często emitent certyfikatów ustala minimalną wartość inwestycji np. na 10 certyfikatów po 1000 zł za sztukę. Certyfikaty emitują banki np. Raiffeisen Bank oraz TFI, np. Investors TFI www.investors.pl Warto zaglądać również na stronę Giełdy Papierów Wartościowych www.gpw.com.pl (zakładka - produkty strukturyzowane). Akcje, certyfikaty, fundusze inwestycyjne, lokaty oparte o rynek złota mają tą przewagę, że pozostają jedynie papierowym dokumentem potwierdzającym nabycie złota. Monety lub sztabki wymagają już znalezienia dla nich bezpiecznego miejsca. Zwłaszcza, jeśli nabędziemy kilka sztabek, warto dowiedzieć się o skrytkę bankową. Złoty interes Podczas gdy akcje i fundusze inwestycyjne tracą na potęgę, złoto drożeje z małymi przerwami od miesięcy. Tylko od listopada dało zarobić ok. 40%. Najwięcej zarobili więc ci, którzy zainwestowali w ubiegłym roku. O podobne zyski w najbliższych miesiącach może być bardzo ciężko. Musiałoby dość do prawdziwego kataklizmu na światowych na giełdach, spadku wydobycia kruszcu np. w skutek awarii, strajku w jednej z największych na świecie kopalni złota lub zmasowanej akcji spekulantów grających na podbicie ceny złota. Warto jednak zwrócić uwagę na pewną prawidłowość. Dane historyczne pokazują wyraźnie, że cena złota rośnie, gdy na rynkach akcji trwa bessa. Pogorszenie koniunktury na giełdzie skłania inwestorów do poszukiwania alternatywnych możliwości lokowania kapitału. Nie bez przyczyny złoto traktowane jest jako inwestycja na trudne czasy m.in. jako zabezpieczenie przed inflacją. Kierując się potwierdzonymi już wielokrotnie obserwacjami można przypuszczać, że i tym razem wraz z nastaniem hossy na rynku akcji nastąpi kres wzrostu cen złota. Będzie to ostatni moment na wycofanie się z inwestycji. Należałoby zatem interesować się tym co się dzieje na rynku, gdyż szkoda pozostawiać inwestycję samej sobie. Ceny złota on-line można sprawdzać np. na stronie www.kursyzlota.pl Z całą pewnością im dłużej na rynkach światowych będzie panował strach i niepewność związane z kryzysem finansowym, tym lepiej dla cen złota. Nie dajmy się jednak zwieść modzie na złoto i coraz szerszej ofercie instytucji finansowych. Kiedy trend się odwróci i cena złota zacznie spadać problemy z wyjściem z inwestycji mogą pojawić się szybciej, niż tego można by się spodziewać. Płynność to jedna z bolączek tego typu inwestycji. Im szybciej spieniężymy nasze złote inwestycje, tym więcej wypracowanego zysku mamy szansę zachować. Musimy również pamiętać o prowizjach od zakupu/sprzedaży, jakie przyjdzie nam zapłacić przy części inwestycji. Tomasz Bar www.FinanseOsobiste.pl
Po fatalnym dla inwestorów roku 2008 r. wszyscy posiadacze nadwyżek finansowych zastanawiają się w co inwestować tym roku. Które inwestycje mają szanse przynieść zysk, a przynajmniej zapewnią ochronę przed inflacją? Czy najgorsze już za nami? Pytania nasuwają się same.
Po fatalnym dla inwestorów roku 2008 r. wszyscy posiadacze nadwyżek finansowych zastanawiają się w co inwestować tym roku. Które inwestycje mają szanse przynieść zysk, a przynajmniej zapewnią ochronę przed inflacją? Czy najgorsze już za nami? Pytania nasuwają się same. Wartość indeksów Giełdy Papierów Wartościowych spadła w ostatnim roku o 50%, wielkość aktywów TFI stopniała od rekordowo wysokiego poziomu 144 mld zł w czerwcu 2007 do 73 mln w grudniu 2008 r. Po takiej obniżce trudno spodziewać się równie fatalnego roku. Do czasu powrotu stabilnych wzrostów na Giełdzie Papierów Wartościowych trudno spodziewać się powrotu klientów do TFI. Wyjątkiem mogą być fundusze inwestujące w krajowe obligacje. Wszystko za sprawą spodziewanych kolejnych obniżek stóp procentowych. Poniżej subiektywny przegląd możliwości inwestycyjnych na 2009 rok. Przyjęta tu kolejność form inwestowania nie oddaje bynajmniej ich atrakcyjności. Akcje Miniony 2008 rok większość krajowych inwestorów z pewnością pamiętać będzie jako rok pogromu. Najważniejsze indeksy giełdowe WIG20 i WIG spadły o 48% i 51%, co jest wynikiem najgorszym od początku funkcjonowania GPW. Przeceny wielu spółek sięgnęły 70-80%, licząc od ich rekordowych wycen z połowy roku 2007. Wydawać się może, że niskie ceny akcji powinny zachęcać do zakupów. Na rynku panuje jednak strach i niepewność. Szybko słabnąca krajowa gospodarka w połączeniu z recesją u naszych sąsiadów bije w wyniki finansowe firm. Pogorszenie sytuacji na rynku pracy, planowane zwolnienia oraz ograniczenie zamówień i inwestycji nie rokują dobrze na najbliższe miesiące. Pamiętając o prawidłowości, że giełda wyprzedza gospodarkę o ok. 6 m-cy, należałoby się przyjrzeć wynikom spółek giełdowych. Wyniki większości z nich za pierwsze półrocze 2009 r. będą słabsze od tych z pierwszego półrocza 2008 r. To pozwoli ubijać cenom akcji tzw. twarde dno pod przyszłe wzrosty. Dodatkowym wsparciem muszą być jednak pierwsze oznaki ożywienia w gospodarce amerykańskiej oraz dalsze obniżki stóp procentowych. Spadną wówczas koszty kredytów i, co ważne, oprocentowanie lokat terminowych. Stworzy to nadzieję na to, że oszczędności powoli zaczną wracać na rynek akcji i funduszy. Jak można wywnioskować z powyższego, o prostą odpowiedź jest bardzo trudno. Musi być spełnionych wiele czynników, aby na rynek akcji powróciły wzrosty trwalsze niż kilka kolejnych sesji. Niecierpliwi inwestorzy muszą poszukiwać okazji. Spółek, które są mało uzależnione od koniunktury globalnej. Spółek, które zwiększają udział w rynkach, mają zdywersyfikowane dochody i rozliczają się w walutach, które w ostatnich miesiącach bardzo zyskały wobec złotego. Pozwoli im to liczyć na osiągnięcie wyższych zysków właśnie za sprawą różnic kursowych. Tylko ile firm spełniających wyżej wymienione warunki działa na GPW? Fundusze inwestycyjne Wyniki funduszy są ściśle powiązane z koniunkturą panującą na rynku akcji. Ta, jak wiadomo jest fatalna. Dlatego w 2009 roku inwestycja w fundusze obarczona jest wysokim ryzykiem. Wyjątkiem mogą być fundusze obligacji (o nich piszę w dalszej części tekstu) oraz fundusze denominowane w walutach. Obserwowane w ostatnich tygodniach osłabienie złotego to doskonała wiadomość dla posiadaczy jednostek funduszy. Dolar i euro osiągają poziomy nie notowane od połowy 2008 r. Dla osób, które są zdeterminowane, aby wejść na rynek funduszy, w obecnej niepewnej sytuacji najlepszym rozwiązaniem wydają się inwestycje, które zminimalizują wahania wycen jednostek. Jednym ze sposobów na to może być zakup jednostek „funduszu funduszy”, który inwestuje w jednostki wielu funduszy zmniejszając automatycznie ryzyko. Drugą propozycją są fundusze parasolowe, które, pod „parasolem” gromadzą różne fundusze, poczynając od akcyjnych, poprzez fundusze zrównoważonego ryzyka, a na bezpiecznych (obligacyjnych) kończąc. Dzięki takiej budowie możliwe są płynne zmiany między poszczególnymi rodzajami funduszy pozwalające na ochronę od podatku „Belki”. Podatek zapłacimy dopiero po wycofaniu pieniędzy z funduszu. Dla klientów bardziej samodzielnych trafna wydaje się strategia tzw. uśredniania cen. Mówiąc najprościej, polega ona na kupowaniu jednostek uczestnictwa różnych funduszy za określoną kwotę np. 500 zł co miesiąc. Wówczas w skali roku odłożymy w funduszach 6 tys. zł. Średnia cena zakupu będzie jednak bardzo różna. W dłuższej perspektywie takie podejście ogranicza ryzyko i pozwala często kupić jednostki wtedy, kiedy są bardzo tanie. Uśrednianie wymaga jednak systematyczności i śledzenia zmian na rynku, co nie każdemu odpowiada. Jedno jest pewne. Do czasu trwałych wzrostów na rynku akcji o łatwych zyskach w funduszach możemy zapomnieć. Lokaty Rok 2008 był bez wątpienia rokiem lokat terminowych. Przeceny na rynku akcji i funduszy sprawiły, że pieniądze klientów płynęły szerokim strumieniem do banków i na rynek obligacji. Utrzymujące się wysokie stopy procentowe i silna konkurencja sprawiły, że banki już od wiosny 2008 r. rozpoczęły istną walkę na oprocentowanie. Walkę, która im zaszkodziła, ponieważ często dopłacały one do oprocentowania. Co dobre dla klienta, niekoniecznie dobre jest dla banku. Rok 2008 to także wysyp lokat pełnych pułapek. Pułapek rozumianych jako konieczność spełnienia przez klienta określonych warunków, aby otrzymał on reklamowane oprocentowanie. Dla banku PKO BP skończyło się to nałożeniem kary finansowej w wysokości ponad 5 mln zł. Dobry czas dla lokat jednak mija za sprawą decyzji Rady Polityki Pieniężnej. Po listopadowej i grudniowej obniżce stóp procentowych łącznie o 1% banki zmuszone zostały do obniżek stawek. Teraz klientom pozostaje szukać okazji, np. banków, które z opóźnieniem wprowadzają zmiany stawek. Innym rozwiązaniem dla osób z wolną gotówką jest szukanie najlepszych ofert w wyszukiwarkach produktów finansowych typu: comperia.pl, hipermarketfinansowy.pl lub wzięcie udziału w aukcjach lokat organizowanych przez niektóre banki. Niejako w odpowiedzi na konkurencję na rynku lokat, kilka tygodni temu powstał serwis aukcjelokat.pl, który pozwala bankom walczyć o nasze oszczędności. Reasumując temat lokat terminowych, w bieżącym roku warto zakładać lokaty krótkoterminowe, trzymiesięczne lub krótsze, o stałym oprocentowaniu. Nie zamrażajmy gotówki i śledźmy oferty. Pozwoli nam to złagodzić skutki kolejnych obniżek stóp procentowych, które są jeszcze przed nami. Obligacje Obligacje i fundusze obligacji przeżywały w ostatnim roku prawdziwy renesans. Polacy masowo kupowali obligacje bijąc przy okazji rekord wpłat. Nic dziwnego. Oprocentowanie obligacji dorównuje oprocentowaniu lokat terminowych, a przy okazji nie zawiera typowych dla lokat „haczyków”. Dodatkowo spadek stóp procentowych zwiększa rentowność obligacji o stałym oprocentowaniu. Bardzo atrakcyjna w ostatnich miesiącach okazała się również inwestycja w fundusze obligacji. Rekordziści w samym listopadzie zarobili ponad 6%, a w całym 2008 r. ponad 10%. Choć oprocentowanie obligacji będzie spadać, wciąż warto inwestować w papiery o stałym oprocentowaniu, opóźniając tym samym efekt obniżek stóp procentowych. Wydaje się, że dopiero po spadku głównej stopy procentowej do przedziału 3,5-3,75% obligacje mogą nieco stracić blask. O dalsze obniżki będzie ciężko, a to właśnie dzięki nim rentowność obligacji zakupionych w okresie wysokich stóp procentowych staje się bardzo konkurencyjna wobec oprocentowania lokat. Produkty strukturyzowane Moda na te produkty, która zaczęła się w 2006 roku, nieco przemija. Już pod koniec 2008 roku przedstawiciele emitentów produktów strukturyzowanych informowali o spadku zainteresowania ich produktami. W pewnym momencie na rynku pojawiło się zwyczajnie zbyt wiele instytucji tworzących „struktury”, aby dla wszystkich starczyło klientów. Struktury mają dwie niezaprzeczalne zalety: - pozwalają inwestować na kilku rynkach jednocześnie. Struktura może być oparta o ceny akcji, ceny surowców, a jednocześnie o kurs waluty. Dzięki temu łatwiej jest utrafić we wzrost na jednym z tych rynków. - drugą ważną zaletą w dobie kryzysu jest gwarancja kapitału, jaką oferuje większość produktów strukturyzowanych dostępnych na rynku. Zazwyczaj wynosi ona od 90 do 100% zainwestowanej kwoty. Minusem lokat są przede wszystkim: - zamrożenie pieniędzy na dłuższy okres, zwykle są to 2-4 lata, - dość wysokie kwoty minimalne, jakie można zainwestować w struktury - 10-20 tys. zł. - skomplikowane i często mało przejrzyste dla klientów zasady partycypacji w zyskach. Dość przeciętne wyniki już zakończonych inwestycji w struktury oraz jeszcze trwających rodzą jednak obawy o to, czy w roku 2009 będą one równie atrakcyjne dla inwestorów jak w poprzednich dwóch latach. Kryzys finansowy dotknął bowiem wszystkich ważniejszych rynków świata i jednocześnie objął zarówno rynki akcji, surowców jak i walut. Gwałtowne zmiany cen i kursów utrudniają zarabianie. W połączeniu z koniecznością zamrożenia gotówki na dłuższy okres „struktury” mogą raczej stanowić uzupełnienie portfela inwestycji niż stać się jego główną częścią. Dopiero po wyklarowaniu się sytuacji w globalnej gospodarce, co powinno ograniczyć gwałtowne zmiany na poszczególnych rynkach, struktury powinny odzyskać swój blask. Surowce Jeszcze rok temu surowce wydawały się ostoją i niemalże gwarancją osiągnięcia zysków. Inwestorzy spłoszeni z rynków akcji przenosili aktywa na rynki surowców. Swoje rekordy cen biły ropa naftowa, miedź czy złoto. Kryzys finansowy, jaki opanował świat w połowie 2008 r., dotknął jednak również rynki surowców. Wraz z rosnącymi obawami o stan światowej koniunktury rozpoczął się spadek cen surowców. Ogromne straty zanotował rynek ropy naftowej, której cena spadła z rekordowych 147 USD za baryłkę w lipcu 2008 roku do 40 USD pod koniec grudnia ub.r. Podobnie sytuacja wygląda na rynku miedzi, której cena spadła do poziomów nie notowanych od lat. Tu również kluczem okazały się obawy o znaczne zmniejszenie popytu na surowiec ze strony gospodarki Chin i Stanów Zjednoczonych, które ograniczają inwestycje. Złoto W roku 2008 przecenie oparło się jedynie złoto, uważane powszechnie za lokatę na czarną godzinę. W dobie kryzysu, wysokiej inflacji, utraty wartości waluty (dolara amerykańskiego, w którym wyrażona jest cena złota), inwestorzy lokują część swoich oszczędności w złoto. Obserwując wzrost cen złota w ostatnich dwóch latach można śmiało powiedzieć, że na tle rynku akcji kruszec zachował się znakomicie przynosząc posiadaczom sztabek, złotych monet, bądź certyfikatów inwestycyjnych blisko 40% zysku. Polskim inwestorom dodatkowo sprzyja fakt, że cena złota wyrażona jest dolarach, które w ostatnim półroczu zyskały do złotówki 50%. Szansą na powrót surowcowej hossy będzie napływ pozytywnych informacji z gospodarki amerykańskiej, która pochłania ogromne ilości surowców, szczególnie ropy naftowej. Nim to jednak nastąpi, miną prawdopodobnie miesiące. Stany Zjednoczone czekają na efekty planu ratowania gospodarki. Wpompowanie w gospodarkę setek miliardów dolarów nie zadziała niczym dotknięcie czarodziejskiej różdżki. O atrakcyjności inwestycji w złoto decyduje nie tylko jego cena, ale przede wszystkim kurs dolara wobec złotówki. O tej zależności powinien wiedzieć każdy, kto rozważa inwestycję w kruszec. Może się bowiem okazać, że pomimo wzrostu ceny złota, spadek kursu dolara zniweluje cały zysk. Właśnie dzięki umocnieniu dolara w drugiej połowie 2008 roku inwestycja w złoto była bardzo atrakcyjna dla krajowych inwestorów. Mieliśmy tu do czynienia z niecodzienną sytuacją, podobną jak na rynku obligacji funduszy dolarowych, w której o atrakcyjności inwestycji zadecydowały kursy walut. W ostatnich dwóch latach złoto zyskało na wartości ponad 30%. Jego cena wzrosła z 626 USD za uncję 5.01.2007 r. do 853 USD dnia 5.01.2009 r. Tymczasem tylko w okresie lipiec-grudzień 2008 r. USD zyskał do PLN blisko 50%. Był to prawdziwie „złoty” okres dla inwestycji w złoto. Czy złoto będzie nadal drożeć? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Za taką wersją przemawiać jednak mogą obawy o stan światowej gospodarki. Stany Zjednoczone pogrążone są w kryzysie, kolejne gospodarki UE wpadają w ujemny PKB. Dodatkowo rekordowo niskie stopy procentowe w USA - 0,25% w połączeniu z dodrukowywaniem pieniędzy dla ratowania gospodarki rodzą obawy o nagły wzrost inflacji. Te czynniki powinny zatem sprzyjać cenom złota w 2009 roku. O ostatecznym zysku lub stracie zdecydować mogą kursy walut. Nieruchomości Rynek nieruchomości to z pewnością jeden z najgorętszych tematów ostatnich miesięcy. Wraz z kryzysem finansowym, jaki dotknął banki, zatrzymało się szalone tempo udzielania kredytów hipotecznych. Ceny nieruchomości wywindowane często do horrendalnych poziomów musiały zacząć spadać. Nie ma tygodnia, aby w prasie nie ukazał się raport na temat cen lokali. Deweloperzy z przerażeniem patrzą na zastój sprzedaży oddawanych do użytku lokali. Na efekty tej sytuacji nie trzeba było długo czekać. Obecnie ceny mieszkań spadły od kilku do kilkunastu procent, w zależności od lokalizacji i metrażu w porównaniu z cenami sprzed roku. Rynek sprzyja kupującym, a martwi deweloperów. Pierwsi mogą przebierać w ofertach, oczekiwać rabatów, dodatkowych zachęt, jak np. wykończenia mieszkania pod klucz lub garażu w cenie. Drudzy boją się, gdyż banki poważnie ograniczyły finansowanie deweloperów wiedząc, że zabraknie klientów na nowe lokale. Taka sytuacja nie potrwa jednak długo. Deweloperzy, którzy przetrwają najgorsze czasy, wstrzymają swoje inwestycje i skupią się na sprzedaży już gotowych lokali. Z czasem więc ilość lokali ulegnie zmniejszeniu, co powinno spowolnić dynamikę spadków cen. Dalszy los deweloperów zależy od tego, na ile nowa polityka banków ograniczy ilość przyznanych kredytów. W ostatnich tygodniach stały się one trudniej dostępne. Ci, którzy mają zdolność kredytową, będą w uprzywilejowanej sytuacji. Pozostałym osobom, które potrzebują własnego M, pozostanie wynajem. I tu może czekać je niemiła niespodzianka. Wynajmujący widząc trudności klientów w uzyskaniu kredytu windują ceny najmu. Po części robią to z konieczności. Kupowali mieszkania z myślą o inwestycji. Tymczasem ceny mieszkań kupowanych na tzw. „górce” zaczęły spadać, a raty kredytowe, zwykle we frankach szwajcarskich, zaczęły rosnąć. Część kosztów z tym związanych z pewnością postarają się przerzucić na swoich klientów. Sztuka Panuje opinia, że rynek sztuki nie podlega takim wahaniom jak rynek akcji czy surowców. Z pewnością jednak w dobie ogólnie panującej hossy dzieła sztuki mogą osiągać wyższe ceny niż w dobie kryzysu. Analogicznie jak na rynku akcji w pewnym momencie dzieła sztuki mogą być przewartościowane. Odporność cen na kryzys mogą zachować tylko najbardziej uznane nazwiska, a tych na polskim rynku jest niewiele. Tzw. modne „nazwiska” mogą nie sprostać obecnym czasom nadchodzącego spowolnienia gospodarczego. Tu właśnie pojawia się szansa dla doświadczonych kolekcjonerów, którzy mogą kupić ciekawe dzieła po atrakcyjniejszych cenach. Inwestorzy, którzy popadli w duże kłopoty finansowe, mogą zechcieć spieniężyć część swojej kolekcji. Może to dotyczyć zwłaszcza osób nowych na rynku, które zainwestowały na fali mody, a nie ze względu na długotrwałe plany. Teraz pod wpływem kryzysu mogą one obawiać się o dalsze spadki cen dzieł sztuki. Mogą zechcieć wyjść z biznesu, którego do końca nie rozumieją i pozostać przy sprawdzonych rozwiązaniach. Dla bardziej wytrawnych uczestników rynku okazją do zarobku może być rosnący kurs dolara lub euro. Dzieła sztuki zakupione pół roku temu za dolary, dziś są ponad połowę droższe na skutek samych zmian kursów walut. Takie transakcje wymagają jednak wiedzy o rynku sztuki, śledzenia zmian, uczestnictwa w licznych wystawach, aukcjach, zwłaszcza aukcjach zagranicznych. Polski rynek sztuki tak wytrawnych inwestorów dopiero tworzy. O tym, że kryzys finansowy daje się we znaki również rynkowi sztuki, niech świadczą informacje o spadającej sprzedaży dzieł oraz ich wycen w jednym z największych domów aukcyjnych świata Christie's. Na skutek malejącej ilości transakcji dom aukcyjny wprowadził cięcia kosztów działalności ze zwolnieniami pracowników włącznie. (New York Times 13.01.09). Reasumując, rok 2009 będzie pełen zmian na rynku. Inwestorzy powinni zachować spokój i nie podejmować przypadkowych decyzji. W czasach niepewności lepiej ochronić kapitał niż niepotrzebnie ryzykować. Nie warto iść pod prąd i liczyć na wzrosty tam, gdzie szanse na nie są znikome. Nie warto też zamrażać pieniędzy na dłuższy okres ze względu na szybko zmieniające się okoliczności takie jak poziom stóp procentowych czy kursy walut. To, co dziś wydaje się bardzo atrakcyjną inwestycją, za pół roku może nią nie być. Pamiętajmy o tym. Autor: Tomasz Bar, właściciel portalu www.FinanseOsobiste.pl
Aby doszło do zakładu muszą być dwie strony, z których każda ma inny pogląd na wynik danego zdarzenia w przyszłości. Może być to impreza sportowa, jak mecz piłkarski, turniej tenisowy, wyścigi konne. Można zakładać się praktycznie o wszystko, jak pogodę, wynik konklawe czy nazwisko zwycięzcy Big Brothera.
Aby doszło do zakładu muszą być dwie strony, z których każda ma inny pogląd na wynik danego zdarzenia w przyszłości. Może być to impreza sportowa, jak mecz piłkarski, turniej tenisowy, wyścigi konne. Można zakładać się praktycznie o wszystko, jak pogodę, wynik konklawe czy nazwisko zwycięzcy Big Brothera. Dziś nie trzeba poszukiwać drugiej osoby, która przyjęłaby zakład. Na całym świecie funkcjonują wyspecjalizowane przedsiębiorstwa, gotowe zakładać się z każdym o wszystko. Są one określane mianem firm bukmacherskich, potocznie bukmacherami (slang: buki). Obstawiając oferowany przez bukmachera kurs grający dokonuje wpłaty do kasy bukmachera wyznaczonej stawki. Na czym polegają zakłady sportowe? Zorganizowane zakłady sportowe są zawierane już 80 lat a ich ojczyzną jest Liverpool. W latach 50-tych zakładała się już cała Europa. Już w okresie PRL-u Polacy mogli zakładać się z państwowym monopolistą o wyniki polskiej czy angielskiej ligi piłkarskiej. Prawdziwą rewolucję przyniósł masowy rozwój telekomunikacji, który nastąpił w latach 70-tych. Nie trzeba nikomu wyjaśniać, co dla rozwoju tej branży oznaczało upowszechnienie internetu czy telefonii komórkowej na przełomie wieków. Obok typowych firm bukmacherskich z kolekturami (żarg. „bukmacherzy naziemni”) pojawili się bukmacherzy internetowi oferujący zakłady zawierane na odległość. Sieć internetowa pozwoliła na grę on-line oraz globalizację rynku bukmacherskiego analogicznie, jak widzimy to na rynku finansowym. Dziś internetowi gracze bez problemu przekraczają granice państw, systemów ekonomicznych, systemów podatkowych i stref czasowych. Praktycznie o każdej porze z domowego zacisza bądź tropikalnej plaży można zawrzeć zakład o wynik zdarzenia, które ma miejsce w odległym kraju, a później śledzić na bieżąco jego przebieg. Aby zawrzeć zakład w kolekturze, tj. u bukmachera naziemnego należy złożyć typowania na kuponie i wpłacić wyznaczoną stawkę. Kupon taki będący dowodem zawarcia zakładu jest dokumentem na okaziciela, stąd wygraną może odebrać ten, kto go posiada. Z kolei uczestnictwo w zakładach internetowych wymaga dokonania rejestracji na witrynie firmy bukmacherskiej. W sieci funkcjonuje wiele takich portali, z których coraz więcej jest opracowanych w wersji polskojęzycznej. Na indywidualnym koncie grającego bukmacher rejestruje wszelkie zmiany oraz salda pieniężne wynikające z zasileń, wpłat na zakłady, wpływów z wygranych oraz wypłat. Dla realizacji wpłat i wypłat gracze internetowi wykorzystują bankowość elektroniczną. Wygodne są też uniwersalne karty do płatności w internecie, np. „All pay”. Wpłata dokonana w złotych jest przewalutowana według stosowanego przez bank na dany dzień kursu sprzedaży walut. Najczęściej stosowanymi walutami przez bukmacherów są euro oraz dolary amerykańskie. Jeżeli gracz chce otrzymać z powrotem środki w złotych bank dokonuje ponownego przewalutowania. Występuje tu więc ryzyko walutowe, jak przy każdej inwestycji zagranicznej. Fluktuacje kursów walut wobec złotego mogą więc przynieść graczowi dodatkowe korzyści lub straty. Zakłady sportowe to nie jest gra losowa – tutaj wynik zależy od szeregu zmieniających się czynników fundamentalnych, jak na przykład kondycji zawodników, składu drużyn, pogody, miejsca rozgrywek itp. Wytrawni gracze na bieżąco śledzą informacje sportowe korzystając m.in. z portali internetowych bukmacherów, telewizji i prasy. Wczesne rozpoznanie i wyciągnięcie właściwych wniosków pozwala na zwiększenie szansy trafnego przewidzenia wyniku. Podobnie, wiedza o czynnikach fundamentalnych spółek giełdowych i ich otoczeniu pomaga zarobić na inwestycjach w akcje. Portale internetowych bukmacherów pozwalają na uzyskanie bezpośredniego dostępu do informacji, statystyk i analiz dotyczących wszystkich imprez sportowych, będących przedmiotem zakładów. Możliwość śledzenia na bieżąco rozgrywek oraz podawane komunikaty w czasie rzeczywistym pozwalają podejmować decyzje o typowaniach do ostatniej minuty imprezy (live beting). Miejscem wymiany poglądów i doświadczeń są fora dyskusyjne. Rodzaje zakładów Klasyfikację zakładów sportowych ująć następująco: Zakład prosty Zakład systemowy Under i Over Handicap Handicap Azjatycki Zakład specjalny Zakład prosty (klasyczny), należący do najbardziej popularnych, polega na wytypowaniu wyników imprezy sportowej: „1” – zwycięstwo gospodarzy, „X” – remis, „2” – zwycięstwo gości. Typy pośrednie określane mianem „z podpórką” to: 1X – wygrana gospodarzy lub remis, 2X – wygrana gości lub remis, 12 – wygrana gospodarzy lub gości. W takich przypadkach kursy są niższe. Zwiększa się jednak szansa wygranej, ponieważ są typowane alternatywnie dwa zdarzenia. Niektóre dyscypliny sportowe nie przewidują remisu, np. tenis. Aby obliczyć potencjalną wygraną wystarczy pomnożyć podawany przez bukmachera kurs przez stawkę. Niski kurs na wygraną dla danej drużyny świadczy o tym, iż bukmacher traktuje ją jako faworyta. Grający może mieć jednak inny pogląd. Przyjmijmy, że przed meczem futbolowym na Wyspach między drużynami Arsenal oraz Charlton typy bukmacherów są następujące: 1,28 na zwycięstwo Arsenalu, na remis 4,70 oraz 7,70 na zwycięstwo Charlton. Przy typowaniu zwycięstwa Arsenalu (1) i stawce 100 zł w przypadku zwycięstwa gospodarzy wygrana brutto wyniesie 128 zł. Remis bądź porażka Arsenalu sprawi, że postawione 100 zł przechodzi do kasy bukmachera. Kwotę 770 zł przy takiej samej stawce zarobiliby natomiast zwolennicy Charlton. Zakłady systemowe (rozpisowe) pozwalają na znaczne ograniczenie ryzyka. Istnieje wiele możliwości tworzenia takich zakładów. Na jednym kuponie można zawierać nawet kilka zakładów na różne niezależne „eventy” sportowe. W tym celu należy poprawnie wytypować wymaganą ilość wyników. Na przykład w rozpisie 3 z 4 wygraną zapewnia poprawne wytypowanie wyników trzech z czterech imprez sportowych. Inną formą takich zakładów jest obstawianie kilku wyników. Taki kupon posiada zwielokrotnioną siłę zarabiania. Poprawne przewidzenie wyników wszystkich zawodów daje kurs stanowiący iloczyn wszystkich kursów. I tak, na przykład dla pojedynczych kursów: 1,4; 2,1; 1,7 kurs wynikowy kuponu wynosi 5. Niestety prawdopodobieństwo wygranej takiego kuponu jest niskie i stanowi iloczyn prawdopodobieństw poszczególnych zdarzeń. Nawet jeden błędny typ skutkuje przegraną całego kuponu. Coś za coś. Under & over. Jedną z form zakładów jest określenie przedziału łącznej ilości strzelonych goli w meczu. Na przykład można postawić, że w danym meczu łączna ilość strzelonych bramek będzie liczbą mniejszą niż 2,5. Wówczas wygrywa się, gdy wynik meczu jest 0:0 lub 0:1, lub 1:0, lub 1:1. Przy innych wynikach gracz traci stawkę. Handicapy są formą zakładów stosowaną w meczach piłki nożnej. Ideą tych zakładów jest zmniejszenie dystansu między drużynami, jeżeli jedna posiada nad drugą dużą przewagę, będąc zdecydowanym faworytem. W takiej sytuacji bukmacher odejmuje faworytowi jednego gola dodając go drugiej drużynie. Niejednokrotnie stawiając na słabszą drużynę dla wygranej wystarczy remis. Z drugiej strony stawiając na faworyta, niezbędna jest dwubramkowa przewaga aby wygrać stawkę. Handicapy azjatyckie (Hang Cheng) to inna forma tej gry pochodząca z dalekiej Azji. W handicapach azjatyckich bukmacherzy dają lepsze kursy niż przy „grze z podpórką”, zazwyczaj powyżej 1,5. Można też wygrać pomimo, że drużyna, na którą postawiono przegrała mecz (np. jeśli przy handicapie +1 ½ przegra jedną bramką). Kursy i strategie Dzięki dostępowi do portali internetowych gracze internetowi mają możliwość porównywania kursów różnych bukmacherów obstawiających dane wydarzenie. Wyższą szkołą jazdy jest handlowanie kursami. Wytrawni gracze przeprowadzają takie transakcje za pośrednictwem specjalnych giełd internetowych. Przed imprezą sportową, jak też w trakcie niej kursy ulegają zmianom. W trakcie zawodów każde istotne wydarzenie na boisku, np. strzelony gol, kontuzja, wykluczenie zawodnika przez sędziego może zmienić szansę na ostateczny wynik. Bukmacherzy na bieżąco reagują dokonując zmian kursów, co powoduje dużą ich zmienność. Wykorzystywanie różnic kursowych daje okazję do zarabiania jak na giełdzie papierów wartościowych. W każdej chwili można złożyć na platformie ofertę sprzedaży zakupionego wcześniej kursu. Taka oferta może „wisieć” nawet do końcowego gwizdka. Przykład: gracz stawia na faworyta w meczu piłkarskim po kursie 1,70, wpłacając 100 euro. Jeżeli w trakcie meczu strzeli on bramkę kurs szybko spada, na przykład do 1,2. Wówczas grający w zakładach sprzedaje kurs, nie czekając na ostateczny gwizdek sędziego. W wyniku tego zarabia 50 euro. Specjalne wykresy na stronach internetowych przedstawiające zmiany kursów przypominają grę na giełdzie papierów wartościowych. Emocje mogą trwać do końca, ponieważ zdarza się że w ostatniej minucie następuje rozstrzygnięcie. Czy można grać w zakładach bukmacherskich bez ryzyka? Okazuje się, że w pewnych sytuacjach – tak. Takie strategie są określane mianem „surebet”. Wystarczy tylko znaleźć rozbieżności w prognozach różnych bukmacherów dotyczących wyniku danego zdarzenia sportowego dokonując analizy wystawionych kursów. Okazję dla surebeta można znaleźć także u jednego bukmachera, gdyż przed a także w trakcie meczu kursy są zmieniane. Wówczas grający zajmuje przeciwstawne pozycje, to znaczy obstawia obydwu rywali. Najlepiej do tego nadają się imprezy, gdzie nie może być remisu, np. tenis. Przyjmijmy, że przed meczem tenisowym Federer - Roddick bukmacher X oferuje za zwycięstwo Federera kurs 2,95 a Roddericka 1,40. Z kolei bukmacher Y wystawia na Federera kurs 2,62 oraz 1,60 na Roddericka. Jak widać występuje tu rozbieżność pomiędzy kursami stawianymi przez różnych bukmacherów. Daje to okazję dla zagrania zyskownego surebeta. Załóżmy, że celem grającego jest osiągnięcie wygranej 100 euro. U bukmachera X stawia więc kwotę 33,90 euro (100/2,95) na zwycięstwo Federera a u bukmachera Y obstawia Roddicka za kwotę 62,50 euro (100/1,60). Łącznie postawił więc 96,40 euro. Teraz bez względu na to, który z tenisistów odniesie zwycięstwo to gracz otrzyma wygraną 100 euro. Tak więc już w chwili obstawiania gracz ma zapewniony zysk 3,60 euro. Nie jest to nominalnie wysoki zysk - lecz pewny! Zysk 3,73 proc. zainwestowanej kwoty za okres jednego dnia i to bez ryzyka jest nie do pogardzenia. Surebet jest też możliwy przy zakładach gdzie występuje również remis. Z podobną sytuacją pozwalającą na arbitraż z wykorzystaniem kontraktów terminowych na WIG20 można spotkać się śledząc uważnie notowania na GPW. Sprawni arbitrażyści potrafią wykorzystać takie okazje i spokojnie czekać do wygaśnięcia serii kontraktów. Podobnie graczom z zakładów bukmacherskich pozostaje już tylko relaksowanie się widowiskiem sportowym i kibicowanie ulubionej drużynie. Niektóre witryny bukmacherskie posiadają wbudowane kalkulatory pozwalające na szybkie oszacowanie możliwości zagrania surebeta. Pomocne są również strony internetowe, zwierające gotowe zestawienia typowań tej samej imprezy przez różnych bukmacherów, co pozwala na znalezienie ewentualnych rozbieżności kursów wynikających z odmiennych przewidywań i oceny szans poszczególnych drużyn lub zawodników. Najwygodniej wyszukiwać takie okazje grając na żywo podczas zawodów (live beting). Prawo a hazard W Polsce dotychczas nie opracowano rozwiązań prawnych regulujących sprawę zawierania zakładów przez internet. Obowiązująca ustawa z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych mówi, że przyjmowanie zakładów dozwolone jest wyłącznie w punktach przyjmowania zakładów wzajemnych – np. kolekturach. Jak widać rozwój technologii informacyjnych pozostawił na przestrzeni kilkunastu lat nasze prawo daleko w tyle. Na postawie tego archaicznego przepisu jest wywodzony wniosek, że zawieranie zakładów poprzez internet jest niezgodne z prawem. Od kilku miesięcy docierają do prasy wieści o pracach legislacyjnych w tym zakresie. Niektórzy politycy chętnie zabroniliby gry w internecie, wprowadzając zakaz dokonywania transferów przez banki na konta bukmacherów zagranicznych. Może to jednak wejść w kolizję z jedną z czterech zasad Unii Europejskiej - swobodą przepływu kapitału. Nie trudno taki przepis byłoby ominąć. Gdzie nie wiadomo o co chodzi, tam chodzi o pieniądze. Od wygranych do kwoty 2 tys. zł z zakładów zawieranych w kolekturach znajdujących się na terenie Polski jest pobierany podatek w wysokości 10 proc. Wyższe wygrane podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Bukmacher pełni rolę płatnika odprowadzając do urzędu skarbowego należny podatek. W innej sytuacji znajdują się gracze internetowi, gdzie brak jest mechanizmów dla pobrania podatku. Wiele internetowych firm bukmacherskich ma siedziby w krajach, określanych mianem „rajów podatkowych”, a tam od takich dochodów nie pobiera się podatku. Liczba zakładających się za pośrednictwem internetu rośnie z każdym miesiącem i obecnie może być to kilkaset tysięcy osób w naszym kraju. Politycy zadają sobie pytanie, kogo ścigać? Bukmachera, czy gracza. Na pewno łatwiej jest dopaść tego drugiego, bo mieszka w Polsce i jest bezbronny wobec machiny państwowej, wyposażonej w nie byle jakie narzędzia. Na przykład kodeks karny skarbowy stanowi, iż zawieranie zakładów z firmami, które działają w Polsce nielegalnie może skutkować nałożeniem grzywny do 120 stawek dziennych. Stawkę dzienną ustala sędzia według własnego uznania - może być to np. kilkadziesiąt złotych. Działalność zagranicznych firm internetowych, do których portali są podłączeni gracze zamieszkali na terenie RP jest traktowana w Polsce jako nielegalna a ich reklamowanie jest zabronione prawem. Tyle teorii... O swoistej schizofrenii świadczy fakt, iż niektóre z tych firm sponsorują polskie drużyny sportowe a zawodnicy podczas rozgrywek na polskich boiskach noszą koszulki z ich logo (...). Pojawiły się też bilboardy z reklamami tych bukmacherów. Sytuacja prawna jest analogiczna, jak w przypadku prostytucji. Niby nielegalna a ulotki zalegają pod wycieraczkami samochodów postawionych nawet na chwilę na ulicach Warszawy, które są patrolowane przez straż miejską, nie wspominając już o ogłoszeniach prasowych. Nie zajmuję tu żadnego stanowiska w obu niezwykle delikatnych kwestiach lecz jedynie stwierdzam fakty. Argumentacja o możliwości wykorzystania hazardu internetowego dla „prania brudnych pieniędzy” jest nietrafiona. Wynika ona zapewne z błędnego przekonania, że w internecie można pozostawać anonimowym. Ponadto każdy bank jest zobowiązany do monitorowania przepływów finansowych pod kątem wprowadzania do obrotu środków pochodzących z nielegalnych źródeł. Stawiając polskim obywatelom bariery w korzystaniu z usług zagranicznych spółek bukmacherskich możemy naruszyć kolejną unijną zasadę dotyczącą swobody przepływu usług. Stąd uważam, że zakazywanie zawierania zakładów bukmacherskich poprzez internet nie ma sensu i jest niedzisiejsze. Nie ma też większego uzasadnienia traktowanie działalności internetowych firm bukmacherskich na terenie Polski, jako nielegalnej. One już tutaj są i pozostaną, w czym pomoże im globalny rozwój technologii informacyjnych. Uważam, że prawo opracowane pod złą presją będzie bezskuteczne. Lepsze wyniki dałyby rozwiązania, przynoszące korzyści finansowe polskiemu państwu z tego źródła. Dlatego też zalecam wszystkim, którzy pracują nad tą niezwykle trudną i wrażliwą materią, rozsądek i nie kierowanie się emocjami podsycanymi informacjami o rzekomych astronomicznych wygranych. Rady dla graczy Chociaż intencją niniejszego artykułu nie jest namawianie kogokolwiek do zakładania się z komkolwiek, to zapewne będzie pożytecznym przekazanie, szczególnie początkującym kilku rad i ostrzeżeń. Gra w zakładach sportowych jest hazardem ze wszelkimi jego konsekwencjami. Uzależnienie się od hazardu może doprowadzić do utraty kontroli nad własnym życiem. Jest to gra, w której raz się wygrywa a raz lub kilka razy przegrywa. Zazwyczaj nikt nie mówi głośno o porażkach. Tylko nieliczni mają bilans dodatni. Jednym z błędów popełnianych przez początkujących graczy jest wiara w swoją nadzwyczajną intuicję. Jednak aby odnieść sukces - podobnie, jak na rynku finansowym - tu również należy dużo się uczyć i prowadzić szczegółowe analizy. Najlepsze wyniki przynosi specjalizacja w jednej lub najwyżej kilku dyscyplinach. Nie można zapominać, że głównym wygranym wobec wszystkich zakładających jest bukmacher, w przeciwnym razie szybko by zbankrutował. Firmy te zatrudniają niejednokrotnie świetnych fachowców, w tym z matematycznym wykształceniem, specjalizujących się w zagadnieniach statystycznych oraz dysponują oprogramowaniem, pozwalającym na szybkie określenie ryzyka a w konsekwencji optymalnych dla siebie kursów. Typując nawet faworyta nie można zapominać, że w sporcie nie ma pewnych wyników. Nawet przy wysokim prawdopodobieństwie zwycięstwa np. 80 proc. - pozostałe 20 proc. działa przeciwko graczowi. Przy dużych stawkach strata może być bolesna. Dostępne prognozy wyników sportowych opierają się danych statystycznych z przeszłości, które nie muszą powtórzyć się w przyszłości. Nawet największy dotychczasowy faworyt może przegrać nawet na własnym terenie. Szczególnie zawodne są początki i końcówki sezonów. W pierwszym przypadku skład drużyny może być zmieniony a faworyzowani zawodnicy jeszcze nie rozkręceni. Mogą również pojawić się nowe gwiazdy, chcące zabłysnąć na początku. W końcówce sezonu, kiedy wszystko jest zazwyczaj jasne potencjalni mistrzowie mogą „dać sobie na luz” lub drużyna może zagrać w składzie rezerwowym. Należy też pamiętać, że częściej mecze wygrywają gospodarze niż goście. Statystyki pokazują, że 46 proc. meczy futbolowych kończyło się wygraną gospodarzy. Zdarza się, że bukmacherzy pomimo posiadanego potencjału popełniają również błędy w określaniu kursów. Stąd warto spojrzeć na nie krytycznym okiem. Błędy bukmacherów rozpoznają profesjonaliści i bez skrupułów je wykorzystują. Jak widać profesjonalizm popłaca. Stąd, aby osiągnąć dodatni bilans należy wykazać się umiejętnościami wyższymi, niż średnia pozostałych graczy. Ignorantów po opróżnieniu ich portfeli szybko eliminuje z gry bezlitosny rynek. Typując w dobrej wierze zwycięstwo danej drużyny należy mieć na względzie, że sport na całym świecie jest narażony na korupcję. I nie jest to tylko specyfika Polski. W sporcie najczęściej działania korupcyjne polegają na wpływaniu na wynik współzawodnictwa. Daje to pewnemu kręgowi wtajemniczonych szansę osiągnięcia nielegalnych dochodów na koszt uczciwie grających i obraca w perzynę piękną ideę sportu. Wpływać można na sędziów, trenerów, zawodników. Doświadczeni gracze potrafią rozpoznać symptomy manipulacji analizując zmiany kursów. Daje im to asa atutowego, którego mogą wyciągnąć z rękawa i osiągnąć ponadprzeciętne zyski. Największe jednak zagrożenia dla każdego gracza drzemią w nim samym. Chciwość, ignorancja i arogancja to najgorsi doradcy. A walka z bezlitosnym rynkiem dyktującym reguły gry jest skazana na porażkę. Doświadczeni gracze giełdowi doskonale wiedzą, czym kończy się lekceważenie tych maksym. Bez względu na dotychczasowe sukcesy należy zachować ostrożność i nigdy nie stawiać wszystkiego na jedną kartę, ponieważ efekty długiej pracy mogą być zniweczone w jednej chwili. Nie można grać też pieniędzmi pochodzącymi z pożyczki, gdyż ryzyko wzrasta niepomiernie. W przeciwieństwie do inwestycji w akcje, gdzie ewentualne straty powstają w pewnym okresie czasu i w większości przypadków wartość inwestycji nie spada do zera, w hazardzie w jednej chwili można stracić wszystko. Podobnie, jak na inwestycje giełdowe, tak na hazard można przeznaczać jedynie wolne środki, których ewentualna utrata nie zagrozi normalnej egzystencji i nie doprowadzi do osobistego dramatu. Osoby nie posiadające wolnych rezerw finansowych a także nie umiejące akceptować porażek winny trzymać się od hazardu jak najdalej. To nie jest sposób na ratowanie trudnej sytuacji materialnej. Wszystkim, którzy zajmują się hazardem polecałbym przeznaczanie części zarobionych pieniędzy na osobiste przyjemności. Dzięki temu poznają prawdziwy smak wygranej. Jan Mazurek Uwaga! niniejszy artykuł jest poświęcony hazardowi, który jest dozwolony dla osób pełnoletnich. Nie jest moim zamiarem zachęcanie kogokolwiek do uprawiania hazardu poprzez zawieranie zakładów oferowanych przez firmy bukmacherskie a jedynie przedstawienie interesującego zagadnienia.