Rodzice nie płacili czynszu, odziedziczyły go dzieci. Wyjaśnienia sprawy podjął się sam Rzecznik Praw Obywatelskich
Jedna z dłużniczek miała 4 lata, a drugi ledwie wkroczył w pełnoletniość.
Dziedziczenie długu to jedna z wielu kwestii prawnych, które mogą wywołać w naszym życiu prawdziwy dramat. Zwłaszcza, kiedy z pierwotnymi dłużnikami nie mamy już od dawna kontaktu, a po wielu latach nagle otrzymujemy pismo z obowiązkiem zapłaty lub pozew sądowy. Dziedziczenie długu za czynsz w spółdzielni Oprócz kredytów, chwilówek i rat, dziedziczymy też długi wynikające z zalegania z czynszem w spółdzielni, do której przynależy nasze mieszkanie. Wystarczy chwila naszej nieuwagi i możemy wpędzić się w kłopoty finansowe na długi czas. Tak było w przypadku tych dwóch nietypowych spraw, które opisuje na swojej stronie Rzecznik Praw Obywatelskich. Adam Bodnar podjął bowiem dwie interwencje w sprawie osób, które zostały zobowiązane do spłaty długów swoich rodziców. W obu przypadkach sytuacja jest naprawdę zawiła. Pierwsza z nich dotyczy kobiety, która otrzymała nakaz zapłaty 30 tys. zł za mieszkanie. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że mieszkała w nim jako małe dziecko, a konkretnie do czwartego roku życia. Kobieta została odebrana rodzicom i umieszczona w rodzinie zastępczej. Jej rodzina nie płaciła czynszu, a do grona lokatorów wpisała również córkę, która automatycznie stała się dłużniczką. W drugiej sprawie pokrzywdzony również był dzieckiem, kiedy doszło do nieścisłości prawnych. Mężczyzna był nastolatkiem, kiedy okazało się, że jego ojciec nie opłaca czynszu. Chłopak nie zajął się odpowiednio odwołaniem od wyroku dot. długu i sprawa wróciła do niego po prawie 20 latach. Teraz musi zapłacić ponad 10 tys. złotych za nieprawidłowe odwołanie się. Warto pamiętać, że dziedziczonego długu, jak i innego spadku możemy się zrzec w. stosownym terminie. Na naszej stronie znajdziecie przydatne informacje dotyczące dziedziczenia. Również odrzucania spadku i długów. Czytaj także: Właściciel domu oddał najemcy 3-miesięczny czynsz. 74-latek wszystkie pieniądze przeznacza na leczenie żony Dom „człowieka-kreta” z Hockney sprzedany. Wykopał pod nim wiele metrów tuneli Przez własną chciwość nie chciała sprzedać działki miastu. Dziś jej dom stoi... na środku autostrady
Intercyza a spadek - dziedziczenie majątku po zmarłym mężu
Sprawdź, czy cokolwiek odziedziczysz, jeśli masz podpisaną intercyzę z małżonkiem.
Podpisanie intercyzy przedmałżeńskiej lub w trakcie trwania małżeństwa zabezpiecza majątek prywatny małżonków i pozwala na zachowanie go w całości tylko dla siebie. Niektórzy zastanawiają się w związku z tym, co staje się z majątkiem małżonka po jego śmierci. Czy taki majątek przepada, jeśli nie miał on dzieci, czy żyjący współmałżonek, pomimo posiadanej intercyzy, ma prawo do dziedziczenia? Skutki podpisania intercyzy Przede wszystkim musimy uświadomić sobie, jakie skutki prawne wynikają z podpisania przez narzeczonych bądź współmałżonków umowy majątkowej zwanej intercyzą. Zwykle jest tak, że małżonkowie wstępując w związek małżeński, nabywają wspólność majątkową. Wszystko to, co zarobią, dostaną bądź odziedziczą w trakcie trwania małżeństwa, jest ich wspólną własnością. Ta część majątku, którą uzyskali przed zawarciem małżeństwa jest natomiast osobna. Natomiast z chwilą podpisania dokumentu intercyzy, małżonkowie zachowują odrębność majątkową przez cały czas jej trwania (intercyzę można rozwiązać w trakcie małżeństwa. Nie jest tak, że raz podpisana, musi obowiązywać małżonków aż do śmierci). To oznacza, że nie tylko majątek zdobyty przed zawarciem małżeństwa, ale również uzyskany już w jego trakcie, pozostaje własnością wyłącznie tego małżonka, który go zdobył. Intercyza jest jednak umową, która obowiązuje małżonków wyłącznie za ich życia. Nie ma mocy po śmierci jednego z nich. Co to oznacza dla współmałżonka, który pozostanie przy życiu? Czy ma on prawo do odziedziczenia majątku po zmarłym małżonku, pomimo intercyzy? Intercyza a spadek Podpisanie intercyzy przez małżonków nie przekreśla prawa do dziedziczenia. Dziedziczenie następuje z mocy prawa cywilnego, a małżonek jest spadkobiercą ustawowym, bez względu na to, czy miał intercyzę ze zmarłym, czy też nie. To oznacza, że małżonek po zmarłym ma prawo do spadku i dziedziczenia jego majątku. Mało tego, dziedziczy się nie tylko majątek po zmarłym zdobyty w trakcie trwania małżeństwa, ale również ten uzyskany przed jego zawarciem lub odziedziczony po przodkach. Czy zawsze małżonek dziedziczy po zmarłym? Na mocy ustawy - tak. Zmarły małżonek mógł jednak przed śmiercią wyłączyć współmałżonka z dziedziczenia, jeśli sporządził testament. Testament jest ostatnią, najważniejszą wolą zmarłego i po jego śmierci rozporządza się jego majątkiem zgodnie z tym zapisem, a nie z ustawą. W takim przypadku jednak, gdy spadkodawca wykluczył małżonka ze spadku, ten może ubiegać się o prawo do zachowku. Zobacz też: Fakty i mity o intercyzach Co oznacza intercyza? Czy warto podpisać intercyzę?
Odrzucenie spadku – na czym polega i co oznacza
Odrzucenie spadku to jedna z opcji, gdy wiesz, że zmarły krewny pozostawił po sobie długi. Dowiedz się, jak to przeprowadzić i jakie skutki prawne wywołuje.
Z chwilą śmierci spadkodawcy, spadek, przechodzi na spadkobierców. Jest to tzw. nabycie spadku w chwili jego otwarcia. Jeśli zostałaś spadkobiercą, powinnaś zdecydować, co zrobisz ze spadkiem. Masz na to 6 miesięcy od momentu, gdy dowiedziałaś się o tym, że dziedziczysz. Co możesz zrobić ze spadkiem Jako spadkobierca masz trzy opcje. Możesz: przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza, odrzucić spadek (błędnie używa się zastępczo określenia "zrzec się" spadku). Przyjęcie spadku wprost Przyjęcie spadku wprost oznacza, że przyjmujesz cały majątek spadkodawcy, wraz z jego długami, bez ograniczeń odpowiedzialności. A zatem odpowiadasz za te długi zarówno majątkiem odziedziczonym, jak i swoim własnym. Do 2015 r. było to rozwiązanie podstawowe – jeśli nie złożyłaś oświadczenia w terminie, co chcesz zrobić ze spadkiem, oznaczało to, że przyjęłaś spadek wprost. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza Aby się zabezpieczyć, na wypadek nieprzewidzianych długów można przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza. To oznacza, że odpowiadasz za długi do wysokości majątku, jakie otrzymałaś w spadku. Od 18 października 2015 roku właśnie to rozwiązanie ma pierwszeństwo, czyli brak oświadczenia oznacza, że przyjęłaś spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Uwaga! Jeśli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, przyjmuje się, że spadkobiercy, którzy nie złożyli żadnego oświadczenia, przyjęli tak samo. Warto wiedzieć. Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza oznacza konieczność sporządzenia wykazu przez samego spadkobiercę lub spisu inwentarza przez komornika. W wykazie inwentarza z należytą starannością ujawnione muszą być: przedmioty należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych również z podaniem ich wartości oraz długi spadkowe i ich wysokość. W obu przypadkach wartość podawana jest według stanu z chwili otwarcia spadku. Wykaz powinien zostać złożony w sądzie albo przed notariuszem. Odrzucenie spadku Jeśli w ogóle nie chcesz dziedziczyć, składasz oświadczenie o odrzuceniu spadku. To oznacza, że rezygnujesz z udziału w spadku, a ten przechodzi na kolejne osoby. W takiej sytuacji jesteś traktowana, jakbyś nie dożyła otwarcia spadku. Twój udział spadkowy przypada twoim dzieciom (jeżeli je miałaś w chwili otwarcia spadku) lub dalszym spadkobiercom ustawowym. Ważne. Spadkobierca powołany do spadku zarówno z mocy testamentu, jak i z mocy ustawy może spadek odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć spadek jako spadkobierca ustawowy. Gdy wszyscy spadkobiercy testamentowi i ustawowi odrzucą spadek, przypada on gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarbowi Państwa (jeżeli nie da się ustalić ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub znajdowało się ono za granicą). Gdy spadkobiercą jest małoletni W takiej sytuacji ty, jako przedstawiciel ustawowy dziecka, możesz złożyć w jego imieniu oświadczenie o odrzuceniu takiego spadku. Ponieważ jednak taka decyzja przekracza tak zwany zwykły zarząd majątkiem dziecka, do jakiego jesteś powołana, konieczna będzie zgoda sądu rodzinnego. Wniosek należy złożyć do sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich), właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Rodzice muszą uzasadnić swój wniosek. Sąd oceni, czy odrzucenie spadku jest celowe, to znaczy, czy nie ucierpi na tym majątek dziecka. We wniosku należy zatem udowodnić, że przyjęcie spadku nie będzie dla dziecka korzystne. Nie musisz martwić się o termin na złożenie stosownego oświadczenia. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego złożenie wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje, na czas trwania tego postępowania, zawieszenie biegu tego terminu. Uwaga! Długi mogą dziedziczyć nawet nienarodzone jeszcze dzieci. Jeśli dziecko było poczęte za życia spadkodawcy, należy zrzec się spadku po nim tak samo, jak w przypadku urodzonych już dzieci. Nienarodzone dziecko nie dziedziczy tylko wtedy, jeśli urodzi się martwe lub zostało poczęte po śmierci spadkodawcy. Kiedy złożyć oświadczenie dotyczące spadku? Masz na to 6 miesięcy, licząc od daty dowiedzenia się o tytule powołania. Nie musi być ona tożsama z datą śmierci spadkodawcy. Dla spadkobiercy ustawowego początek terminu będzie zwykle dniem, gdy dowiedział się o śmierci krewnego. Dla spadkobiercy testamentowego będzie to dzień, gdy otrzymał informację o istnieniu i treści testamentu (wcześniej musiał jednak dowiedzieć się o śmierci spadkodawcy). Jeżeli jest kilku spadkobierców, dla każdego z nich bieg terminu na złożenie oświadczenia może rozpoczynać się w innym momencie. Uwaga! Oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie można odwołać. Jeśli jednak zostało złożone pod wpływem groźby lub błędu, albo spadkobierca z tych samych powodów w ogóle go nie złożył, może uchylić się od skutków niedotrzymania terminu. Gdzie złożyć oświadczenie? Możesz je złożyć przed sądem lub u notariusza. Składając wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, trzeba uiścić opłatę stałą w wysokości 50 zł. Sąd może odebrać również oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku podczas postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Musisz jednak liczyć się z pewnym okresem oczekiwania. Szybsza jest druga opcja – złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku (lub przyjęciu spadku wprost) przed notariuszem, który z tej czynności sporządzi stosowny akt notarialny. Koszt tej czynności na 50,00 zł. Do taksy notarialnej należy doliczyć 23% podatku VAT (łączny koszt powinien wynieść zatem 61,50 zł) oraz ewentualne koszty wypisów aktu notarialnego ( 6 zł za każdą rozpoczętą stronę). Zrzeczenie się dziedziczenia Wiele osób zamiennie stosuje pojęcia odrzucenia i zrzeczenia się spadku. Tymczasem są to dwie różne czynności prawne, choć wywołujące podobny skutek. Główna różnica polega na tym, że zrzeczenie się oznacza rezygnację ze spadku jeszcze za życia spadkodawcy. Taka umowa musi być sporządzona w formie aktu notarialnego i jest to forma zastrzeżona pod rygorem nieważności (żadna inna forma nie jest dopuszczalna). Maksymalna taksa notarialna w przypadku takiej umowy wynosi 200 zł. Przedmiotem umowy zrzeczenia się jest prawo do dziedziczenia z ustawy. Skutki prawne zrzeczenia się dziedziczenia nie rozciągają się na dziedziczenie testamentowe. To oznacza, że spadkobierca ustawowy, który zrzekł się przez umowę z przyszłym spadkodawcą dziedziczenia po nim, może dziedziczyć na podstawie testamentu sporządzonego przez spadkodawcę. Umowy zrzeczenia się nie można odwołać jednostronnie. Uwaga! Osoba, która zrzekła się dziedziczenia jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, co oznacza, że nie będzie dziedziczyła z ustawy, jak też nie otrzyma po nim zachowku, Ważne! Umowa o zrzeczeniu się dziedziczenia rozciąga się też na zstępnych, czyli dzieci, wnuki, prawnuki osoby, która zrzekła się dziedziczenia. Przeczytaj także: Kto może zarządzać majątkiem dziecka? Dokumenty wymagane do nabycia spadku
Spadek z dobrodziejstwem inwentarza - nie dziedzicz długów
Nie wiesz, na czym polega ta forma spadku i kiedy warto się na nią zdecydować?
Spadek z dobrodziejstwem inwentarza Do 2015 roku było tak, że jeśli spadkobierca nie poinformował sądu w ciągu 6 miesięcy po otrzymaniu spadku o formie, w jakiej chce otrzymać spadek lub o tym, że chce go odrzucić - przyjmował go w całości. To powodowało, że czasami zamiast majątku, dziedziczył potężne długi. Teraz spadkobierca jest bardziej bezpieczny - otrzymuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. czyli jak? Na czym polega przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza? Jest to przyjęcie spadku nie w całości, ale do wysokości ustalonego w wykazie inwentarza. Co to oznacza w praktyce? Spadkobierca może otrzymać w spadku majątek oraz długi, ale jeśli długi przewyższają majątek, jest on zwolniony z konieczności spłacenia ich z własnego majątku. Jeśli natomiast otrzymał np. majątek w wysokości 20 000 zł oraz długi o wartości 5 000 zł, wówczas jest obciążony tymi długami i ostatecznie otrzymuje spadek w wysokości 15 000 zł. A co, jeśli długi w testamencie są większe niż majątek? Jeśli natomiast majątek (stan czynny spadku) wynosi 10 000 zł, a długi przekraczają tę wysokość i wynoszą np. 30 000 zł, spadkobierca nic nie otrzyma, ale też niczego nie straci. Wierzyciele długów będą mogli natomiast domagać się zwrotu jedynie 10 000 zł. A więc to wierzyciele będą tracić w takich przypadkach. Więcej na temat spadków: Intercyza a prawo do spadku Spadek, jakiego się nie spodziewasz! Pozbawienie praw do spadku
Sprawdź, w jaki sposób można podzielić majątek.
Gdy spadkobierców jest kilku, są oni współwłaścicielami spadku. Nabywają go – w drodze poświadczenia dziedziczenia u notariusza lub orzeczenia sądu – w częściach ułamkowych. Udziały dotyczą całego mienia, jaki pozostawił spadkodawca. To oznacza, że żaden ze spadkobierców nie może samodzielnie dysponować odziedziczonym majątkiem. Aby tak się stało, potrzebny jest dział spadku. Dział spadku u notariusza Możecie wspólnie określić sposób i warunki podziału majątku. Taką umowę o dział spadku najlepiej sporządzić przed notariuszem. Jest to konieczne, gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość lub własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu. Ale i w tym wypadku obowiązuje jeden warunek – wszyscy spadkobiercy muszą być zgodni co do sposobu podziału. U notariusza trzeba przedłożyć następujące dokumenty: postanowienie sądu bądź akt poświadczenia dziedziczenia stwierdzający nabycie spadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość – tytuł prawny do niej, jaki miał spadkodawca, np. aktualny odpis księgi wieczystej, akt własności ziemi. Jeśli jest to nieruchomość gruntowa, to oprócz aktualnego odpisu księgi wieczystej należy dołączyć aktualny wypis z rejestru gruntów, a gdy chodzi o spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu bądź lokal stanowiący odrębną nieruchomość – zaświadczenie ze spółdzielni bądź od zarządcy nieruchomości o niezaleganiu w bieżących opłatach. Koszt aktu zależy od wartości majątku. Lub w sądzie Dział spadku można również przeprowadzić przed sądem rejonowym miejsca ostatniego zamieszkania spadkodawcy. Z wnioskiem można wystąpić zarówno wtedy, gdy wiecie, jak podzielić schedę, jak też, gdy nie ma między wami zgody w tym temacie. Konieczne jest wniesienie opłaty w wysokości: 500 zł (300 w przypadku zgodnego planu podziału), 1000 zł (500 przy zgodnym planie podziału) – jeśli dział spadku połączony jest ze zniesieniem współwłasności. Te koszty można obniżyć, zawierając ugodę przed sądem w sprawie tzw. działu spadku. Z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynika, że ten, kto wezwie drugiego uczestnika postępowania do tzw. próby ugodowej, płaci od wniosku opłatę stałą w wysokości 40 zł. Jak podzielić spadek? Osoba, która składa wniosek, musi wskazać co wchodzi w jego skład spadku (spis inwentarza) oraz przedstawić swój projekt podziału tego majątku. Może to być: przyznanie jednemu ze spadkobierców całego majątku z obowiązkiem spłaty pozostałych, podział poszczególnych składników majątku miedzy spadkobiercami, sprzedaż całości i podział gotówki między spadkobierców. Jeżeli strony postępowania przedstawią sądowi zgodny projekt podziału majątku, sąd zasadniczo przychyla się do niego. W przeciwnym wypadku sam o tym rozstrzygnie. Wniosek można złożyć w dowolnym terminie, bo prawo do wystąpienia o dział spadku nie ulega przedawnieniu. Zobacz też: Podział spadku w testamencie Nie płać podatku od spadku Jak pozbawić prawa do spadku? Spadek w imieniu dziecka
Spadek u notariusza - jak to załatwić, co jest potrzebne
Otrzymałaś spadek? Nie musisz iść do sądu, by go otrzymać. Wystarczy, że zwrócisz się z tym do notariusza.
Dawniej, gdy odziedziczyłaś coś po krewnym, musiałaś wystąpić do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia praw spadkowych. Z reguły trzeba było czekać na orzeczenie kilka miesięcy. Teraz też możesz tak postąpić, masz jednak jeszcze inne wyjście. Wystarczy pójść do kancelarii notarialnej i poprosić o sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Ma on taką samą moc jak wyrok sądu. Jak poświadczyć spadek u notariusza? Spadek u notariusza - zasady Przy sporządzaniu aktu powinni być obecni wszyscy spadkobiercy. Muszą zgodnie podpisać się pod aktem notarialnym. Jeśli między spadkobiercami istnieje konflikt, notariusz nie sporządzi aktu. Wówczas sprawę trzeba rozstrzygnąć na drodze sądowej. Dokumenty niezbędne do potwierdzenia spadku skrócony odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpis aktu małżeństwa (gdy spadek dziedziczy małżonek), odpisy aktów urodzenia (jeśli dziedziczą dzieci). Gdy któreś z nich jest zamężne, potrzebny będzie także odpis aktu małżeństwa (jest ważny tylko trzy miesiące od daty wystawienia). Gdy zmarły zostawił testament, należy dostarczyć do kancelarii wypis aktu notarialnego (jeżeli ostatnia wola była spisana u notariusza) lub własnoręcznie sporządzony przez zmarłego dokument. Procedura ustanowienia spadku u notariusza Notariusz sporządza protokół poświadczenia dziedziczenia, a następnie – na tej podstawie – akt poświadczenia dziedziczenia. Muszą się w nim znaleźć m.in.: data i miejsce sporządzenia aktu, dane spadkodawcy i spadkobierców, tytuł powołania do spadku (na podstawie ustawy lub testamentu), wysokość udziałów. Taki akt jest wprowadzany do elektronicznego rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia. I z tym momentem nabiera mocy prawnej. Ile to kosztuje? Za sporządzenie aktu notariusz pobiera taksę notarialną. Jej maksymalna wysokość to: 100 zł za sporządzenie protokołu poświadczenia, 50 zł za akt poświadczenia dziedziczenia. Zobacz też: Intercyza a prawo do spadku Formalności związane ze spadkiem Spadek w imieniu dziecka
Od ciebie zależy, czy chcesz je spłacać, czy nie.
Zdarza się, że spadkodawca narobił za życia długów. Wchodzą one wówczas w skład spadku, jaki po sobie pozostawił. Od ciebie zależy, czy go spłacisz, czy nie i czy przyjmiesz spadek z długami. Spadek z długami - co robić? Przyjąć spadek z długami (tzw. przyjęcie proste). Jeśli to zrobisz, będziesz spłacać wszystkie zobowiązania spadkodawcy. Odpowiadasz za nie całym swoim majątkiem (w tym odziedziczonym), bez żadnych ograniczeń. Przyjąć spadek bez odpowiedzialności za długi (tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza). W tym wypadku odpowiadasz za długi spadkodawcy tylko do wysokości majątku, który pozostawił. Na decyzję masz 6 miesięcy od dnia, gdy dowiedziałaś się o tym, że jesteś spadkobiercą. Odrzucić spadek w całości. Wówczas zostaniesz wyłączona z dziedziczenia, tak jakbyś nie dożyła otwarcia spadku. Prawo do spadku przejdzie na twoje dzieci lub wnuki (one też mogą odrzucić spadek). Jakie są zasady dziedziczenia po zmarłym? Odrzucenie spadku - ważne informacje Oświadczenie o odrzuceniu spadku powinnaś złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałaś się o powołaniu do spadku. Nie możesz go odwołać. Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się w sądzie podczas rozprawy o nabycie spadku lub u notariusza (koszt – 50 zł). Jeśli oświadczenie nie będzie złożone w terminie, to oznacza, że przyjmujesz spadek wprost, czyli ze wszystkimi długami. Inne porady prawne i finansowe znajdziesz na naszym forum. Zobacz też: Podział spadku w testamencie Kiedy trzeba zgłosić spadek? Intercyza a prawo do spadku
Warto wiedzieć, komu i kiedy przysługuje prawo do dziedziczenia majątku po bliskim zmarłym.
Zdarza się, że między zgodnymi do niedawna krewnymi dochodzi do waśni i sporów o majątek po zmarłym, które mogą trwać całymi latami. Dlatego warto wiedzieć, jakie są zasady dziedziczenia. To pozwoli uniknąć niepotrzebnych nieporozumień. Dziedziczenie zgodnie z wolą spadkodawcy Każdy ma prawo rozporządzać własnym majątkiem tak, jak mu serce dyktuje. Temu służy testament, w którym testator (przyszły spadkodawca) może zapisać, komu chce i co chce. Dopóki osoba, która go sporządziła, żyje, testament nie wywiera żadnych skutków prawnych i zawsze można go odwołać lub zmienić. Testament może zawierać wolę tylko jednej osoby. Jeżeli zatem małżonkowie sporządzą go wspólnie, będzie nieważny (każdy z nich powinien napisać własny testament). Rodzaje testamentów Pisemny, tzw. holograficzny. Spadkodawca musi go napisać własnoręcznie, czytelnie podpisać (nie wystarczy tzw. parafa czy inicjały) i opatrzyć datą. Nie można korzystać z maszyny do pisania lub komputera. Urzędowy, zwany także allograficznym (ustnym). Testator wyraża swoją ostatnią wolę w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego lub przedstawiciela administracji państwowej (wójta, burmistrza) i dwóch świadków. Oświadczenie zostaje zapisane w protokole, a następnie odczytane przy świadkach. Spadkodawca i osoby, które są obecne przy wyrażaniu ostatniej woli, muszą podpisać protokół. Notarialny. Ma formę aktu notarialnego. Opłata za sporządzenie testamentu notarialnego wynosi 50 zł (150 zł, jeżeli testament zawiera zapis lub polecenie). Jak odwołać sporządzony testament? Jeśli przyszły spadkodawca chce odwołać testament lub go zmienić, wystarczy, że sporządzi nowy lub zniszczy już napisany albo usunie z niego istotny dla ważności element (np. swój podpis). Testament ustny szczególny Gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, może on oświadczyć swoją wolę w obecności trzech świadków (jest to testament ustny szczególny). Następnie jeden z nich spisuje to oświadczenie. Muszą je podpisać spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. Kto nie może być świadkiem? Przy spisywaniu testamentu allograficznego lub ustnego nie może być świadkiem osoba: nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych (np. nieletnia), niewidoma, głucha lub niema, niemogąca czytać lub pisać, niewładająca językiem, w którym mówi spadkodawca, skazana prawomocnym wyrokiem za składanie fałszywych zeznań. Świadkiem nie może być także osoba bliska testatora (np. dziecko) ani ta, dla której przewidziano jakąś korzyść w testamencie, jej małżonek, krewny lub powinowaty w linii prostej. Dokumenty potrzebne do spadku Zasady dziedziczenia ustawowego Jeśli spadkodawca nie zostawił testamentu lub żadna z osób powołanych do spadku nie chce lub nie może dziedziczyć, obowiązują reguły spadkobrania przewidziane w kodeksie cywilnym. Jak w takim przypadku wyglądają zasady dziedziczenia? W pierwszej kolejności powołani do spadku są małżonek i dzieci. Dziedziczą oni w częściach równych, jednakże małżonek nie może otrzymać mniej niż jedna czwarta spadku. Jeśli dziecko spadkodawcy nie dożyło spadku, a pozostawiło dzieci, one przejmują jego część. Prawo do dziedziczenia mają wszystkie dzieci spadkodawcy (z małżeństwa, z wolnego związku, adoptowane). Gdy nie ma dzieci ani wnuków, spadek przypada małżonkowi, rodzicom i rodzeństwu zmarłego. Małżonek, zgodnie z ustawą, ma prawo do połowy spadku. Drugą dzielą między siebie rodzice i rodzeństwo. Jeżeli spadkodawca nie zostawił bliskich – majątek przechodzi na gminę, w której mieszkał. Kto jest wykluczony z dziedziczenia? Z dziedziczenia jest wykluczony małżonek rozwiedziony lub pozostający w separacji (orzeczonej przez sąd), a także osoba, z którą testator żył w wolnym związku, chyba że uwzględnił je w testamencie. Zachowek dla bliskich Jeżeli spadkodawca pominie w testamencie najbliższą rodzinę, ta będzie mogła domagać się części spadku od osoby, której przypadł majątek. Ta część nosi nazwę zachowku. Przez najbliższą rodzinę przepisy rozumieją zstępnych (dzieci i wnuki), małżonka, i rodziców. Natomiast o zachowek nie mogą się starać rodzeństwo i zstępni rodzeństwa, chociaż należą do grona spadkobierców ustawowych. A zatem, jeżeli np. twój ojciec przekazał testamentem cały swój majątek konkubinie, ty masz prawo żądać od niej zachowku. Zasady przyznawania zachowku: Zachowek przysługuje w wysokości 1/2 spadku, jaki należałby się spadkobiercy przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawnioną do zachowku jest osoba małoletnia lub trwale niezdolna do pracy – otrzyma 2/3 wartości swojego udziału spadkowego. Wysokość zachowku jest wyliczana na podstawie aktualnej wartości majątku, jaki zostawił zmarły. Zachowek nie przysługuje, jeżeli zostałaś przez spadkodawcę wydziedziczona w testamencie. Jeżeli jednak masz własne dzieci, one będą mogły starać się o zachowek. O zachowek należy wystąpić w ciągu 3 lat od daty ogłoszenia testamentu. Jeżeli otrzymałaś od spadkodawcy jakąś darowiznę, zostanie ona zaliczona na poczet zachowku, chyba że był to drobny prezent podarowany ci np. z okazji urodzin czy świąt, albo dostałaś ją przed więcej niż dziesięcioma laty, licząc wstecz od otwarcia spadku. Formalności związane z zachowkiem Sam fakt, że otrzymałaś spadek, nie wystarczy, abyś mogła nim rozporządzać. Niezależnie od tego, czy dostałaś majątek na podstawie testamentu, czy z ustawy, twoje prawo do niego musi zostać urzędowo potwierdzone. Jak należy to załatwić? Złóż w sądzie pisemny wniosek o stwierdzenie nabycia spadku (możesz go napisać sama). Pismo powinnaś skierować do wydziału cywilnego sądu rejonowego, w którego okręgu ostatnio mieszkał spadkodawca. Jeżeli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić, wniosek składasz w sądzie, na którego obszarze działania znajduje się majątek spadkowy lub jego część, a w ostateczności – w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy. Co musi znaleźć się we wniosku? Wniosek musi zawierać dane twoje i ewentualnych innych spadkobierców oraz informację, po kim następuje dziedziczenie (podajesz datę śmierci testatora oraz miejscowość, gdzie żył i zmarł). Jeśli spadkodawca zostawił testament, informacja o tym musi znaleźć się we wniosku. Do wniosku powinnaś dołączyć: odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy, odpisy skrócone aktów urodzenia spadkobierców, odpis skrócony aktu małżeństwa (gdy uprawnionym do dziedziczenia jest żona lub córka, która wyszła za mąż). Jak poprawnie złożyć wniosek? Jeżeli wniosek składasz osobiście, przygotuj sobie jego kopię – urzędnik w biurze podawczym sądu potwierdzi na niej fakt złożenia pisma oraz datę. Możesz też wysłać wniosek pocztą (najlepiej listem poleconym). W takim wypadku oprócz oryginału wniosku z załącznikami (dla sądu) dołącz po jednym egzemplarzu odpisu wniosku i załączników dla każdego z uczestników postępowania. Składając wniosek, musisz ponadto zapłacić tzw. wpis stały w wysokości 50 zł (+ VAT). Inaczej sąd się nim nie zajmie. Ile jest czasu na złożenie wniosku? Prawo do złożenia wniosku nie jest ograniczone żadnym terminem, nie ulega przedawnieniu ani nie wygasa. To oznacza, że nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy możesz wystąpić o stwierdzenie nabycia spadku po nim. Kto może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku? Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może wnieść każda osoba, która ma w tym interes prawny (może być to np. twój mąż, który jest zainteresowany, byś nabyła spadek po dziadku). Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje postanowienie o nabyciu spadku, w którym określa spadkobierców oraz wysokość ich udziałów (w częściach ułamkowych). Stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem 6 miesięcy od śmierci testatora, chyba że wcześniej wszyscy spadkobiercy złożyli oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Spadek nie zawsze mile widziany Bywa, że spadkodawca żył ponad stan i narobił długów, których nie zdążył spłacić. Teraz one stanowią część spadku po nim. Jeśli jesteś spadkobiercą takiego majątku, możesz: Przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (tzw. przyjęcie proste). Oznacza to, że godzisz się na spłacenie wszystkich należności finansowych spadkodawcy, nawet, gdy przekraczają one wartość pozostawionego majątku. Przyjąć go z ograniczeniem tej odpowiedzialności (tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza). Wówczas odpowiadasz za zobowiązania zmarłego tylko do wysokości otrzymanego spadku. Odrzucić spadek w całości. Wtedy zostaniesz wyłączona z dziedziczenia, a prawo do spadku przejdzie na inne osoby. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składasz na rozprawie o nabycie praw spadkowych. Możesz to także uczynić w formie aktu notarialnego w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałaś się o spadku (termin biegnie od dnia śmierci spadkodawcy, chyba że wiadomość o tym dotarła do ciebie później). Brak oświadczenia jest równoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Warto pamiętać, że raz złożonego oświadczenia nie będziesz już mogła później odwołać, dlatego dobrze przemyśl swoją decyzję. Notariusz zamiast sądu Możesz potwierdzić nabycie spadku nie przed sądem, lecz w kancelarii notarialnej. Taką możliwość stwarza znowelizowana ustawa Prawo o notariacie (Dz. U. z 2007 r. nr 181, poz. 1287). Zgodnie z nią poświadczenia dziedziczenia (zarówno na podstawie testamentu, jak i ustawy) może dokonać notariusz, ale tylko wówczas, gdy między spadkobiercami nie ma sporu w kwestii spadku (musi być zgodny wniosek wszystkich zainteresowanych osób). Nie wszystkie testamenty będą mogły zostać poświadczone w ten sposób. Wyłączone są tzw. testamenty ustne szczególne (np. sporządzone w obliczu zagrożenia życia spadkodawcy). Podział spadku Postanowienie o nabyciu spadku to za mało, by rozporządzać spadkiem. Konieczny jest jego podział. Nie zawsze trzeba załatwiać to na drodze sądowej. Jeśli spadkobierców jest kilku, możecie umówić się miedzy sobą, jak podzielicie spadek. Taką umowę najlepiej potwierdzić u notariusza aktem notarialnym (trzeba to zrobić, gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość lub własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego). Gdy jednak nie możecie dojść do porozumienia w kwestii podziału majątku, nie pozostaje nic innego, jak poprosić sąd o rozstrzygnięcie sporu. Do wniosku trzeba dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza) i spis inwentarza. Musisz go też opłacić – wpis wynosi 500 zł. Jeżeli oprócz ciebie są jeszcze inni spadkobiercy i przedstawicie sądowi zgodny projekt działu spadku, to opłata będzie niższa (300 zł). Natomiast jeżeli wniosek o dział spadku będzie połączony ze zniesieniem współwłasności (ma to miejsce w sytuacji, gdy np. dostajesz działkę po rodzicach i spłacasz pozostałych spadkobierców) – zapłacisz 1000 zł, chyba że wszyscy spadkobiercy są zgodni w tej sprawie (wówczas wpis wyniesie 600 zł). Podatek od spadku Osoba, która dostała spadek, powinna zapłacić od niego podatek. Ten obowiązek nie obciąża najbliższej rodziny testatora, tj. małżonka, rodziców, zstępnych (dzieci, wnuki), pasierbów, ojczyma i macochy. Trzeba jednak spełnić jeden warunek. Jeżeli spadek przekracza 9637 zł, należy w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia o nabyciu spadku zgłosić go naczelnikowi urzędu skarbowego, w którego okręgu mieszkał spadkodawca (na druku SD-Z1). Jeżeli tego nie zrobisz, spadek zostanie opodatkowany zgodnie z obowiązującymi przepisami. Gdy go zataisz, a fiskus to wykryje, zapłacisz podatek w wysokości 20 proc. wartości spadku. Zobacz też: Co należy wiedzieć o dziedziczeniu?Formalności związane ze spadkiem
Formalności po śmierci bliskiej osoby. Krok po kroku - co załatwić i gdzie
Po śmierci ukochanej osoby trzeba zmierzyć się nie tylko z rozłąką, ale i urzędami. Sprawdź, co musisz załatwić i co ci przysługuje po śmierci członka rodziny.
Nie chcemy nawet myśleć o odejściu kochanej osoby. Nieszczęście dotyka innych – nie nas. Dlatego gdy zjawia się w naszym domu, często nie umiemy przyjąć go do wiadomości. Jednak mimo rozpaczy trzeba zmobilizować się do działania. Oto informacje, które pomogą zorientować się, co trzeba załatwić. Zawiadom lekarza o śmierci bliskiego Jeśli śmierć nastąpiła w domu w twojej obecności, musisz jak najszybciej powiadomić o tym przychodnię rejonową. Przysłany przez nią lekarz stwierdzi zgon i wystawi kartę zgonu. Powinien być to lekarz, który jako ostatni, w ciągu 30 dni przed śmiercią, udzielał świadczeń lekarskich bliskiemu. Jeśli go nie ma (bo np. wyjechał i nie może dokonać oględzin w ciągu 12 godzin od wezwania), trzeba wezwać karetkę. Wtedy kartę wystawi lekarz, który stwierdzi zgon, gdy został wezwany (do nieszczęśliwego wypadku lub nagłego zachorowania). Karta zgonu pozwala firmie organizującej pochówek na zabranie ciała. Sekcja zwłok – kiedy jest konieczna? Powiadom urząd stanu cywilnego Następnie musisz powiadomić urząd stanu cywilnego, właściwy ze względu na miejsce zgonu. Trzeba to zrobić w ciągu 3 dni, a w przypadku choroby zakaźnej nawet w ciągu 24 godzin. Jeżeli natomiast śmierć nastąpiła w szpitalu lub w zakładzie opiekuńczym, ten obowiązek ciąży na tych instytucjach. Karta zgonu i inne dokumenty w USC W urzędzie stanu cywilnego powinnaś okazać kartę zgonu. Dołącza się do niej: dowód osobisty osoby zmarłej osoby, odpis aktu urodzenia (w wypadku śmierci dziecka), wniosek o wydanie trzech bezpłatnych odpisów skróconych aktu zgonu. Składając wniosek, nic nie płacisz. Należy też okazać (do wglądu) dowód osobisty lub odpis skrócony aktu małżeństwa, gdy zmarły pozostawał w związku małżeńskim. Potem pozostaje już ustalenie z pracownikiem cmentarza daty i miejsca pochówku. Do tego konieczny jest odpis aktu zgonu. Większość zakładów pogrzebowych oferuje pomoc w załatwianiu wszelkich formalności związanych z pogrzebem. Jeśli się na to zdecydujesz, powinnaś dostarczyć do zakładu kartę zgonu, dowód osobisty osoby zmarłej, dokument poświadczający jej ubezpieczenie (np. odcinek renty), a także twój dowód osobisty. W firmie pogrzebowej podpisujesz upoważnienie, które umożliwi jej działanie. Pracownik zakładu załatwi za ciebie akt zgonu, sprawę pogrzebu z zarządem cmentarza, a także zgłosi wniosek o zasiłek pogrzebowy. Wystąp o zasiłek pogrzebowy Przysługuje on osobie, która pokryła koszty pogrzebu. W większości przypadków zasiłek otrzymuje najbliższa rodzina, czasem osoba obca, ale należy się on także np. domowi pomocy społecznej, związkowi wyznaniowemu lub pracodawcy, jeśli zorganizował pogrzeb. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci: ubezpieczonego, emeryta lub rencisty, osoby, która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury (renty), ale spełniała warunki do jej uzyskania, osoby pobierającej zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości macierzyńskiego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia, członka rodziny osoby ubezpieczonej lub emeryta. Pod tym określeniem należy rozumieć dzieci własne i przysposobione, wnuki, rodzeństwo, małżonka, rodziców, w tym ojczyma, macochę i osoby przysposabiające. Zasiłek przysługuje tylko z jednego tytułu. Nie można otrzymać dwóch świadczeń, bo np. zmarły był emerytem, ale dorabiał na umowie o pracę. Wypłaca się go w wysokości 200 procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia obowiązującego w dniu śmierci danej osoby. W 2018 roku zasiłek pogrzebowy wynosił 4000 zł. Uwaga! Jeśli nie zgłosisz wniosku o wypłatę zasiłku pogrzebowego w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci krewnego, stracisz prawo do tego świadczenia. Aby dostać zasiłek, trzeba złożyć do oddziału ZUS: wniosek o wypłatę zasiłku (druk ZUS Z-12, KRUS RS-26), skrócony odpis aktu zgonu, oryginały rachunków poniesionych kosztów pogrzebu, dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub powinowactwo (skrócone odpisy aktów stanu cywilnego). Jeżeli osoba zmarła pobierała rentę socjalną, koszt pogrzebu pokrywa budżet państwa. Poprzednio płaciła za to najbliższa rodzina, nie miała przy tym prawa do zasiłku pogrzebowego. Obecnie takie świadczenie jej przysługuje. W Unii Europejskiej zasiłek jest wypłacany tylko przez jedno państwo – to, w którym zmarły był ubezpieczony. Odprawa po zmarłym pracowniku Jeśli osoba, która zmarła, była zatrudniona na umowie o pracę, bliskim przysługuje od jego pracodawcy odprawa pośmiertna. Mogą się o nią ubiegać małżonek i inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej (dzieli się ją w częściach równych między uprawnionych). Gdy po zmarłym pozostała tylko jedna osoba, pracodawca wypłaci świadczenie w wysokości połowy wyliczonej odprawy. Wysokość odprawy zależy od stażu pracy zmarłego w firmie. Wynosi ona: jednomiesięczne wynagrodzenie, gdy był zatrudniony mniej niż 10 lat; 3-miesięczne zarobki, gdy pracował dłużej niż 10 lat; 6-miesięczne wynagrodzenie, gdy staż pracy wynosił co najmniej 15 lat. Odprawa nie przysługuje, jeśli pracownik był przez firmę ubezpieczony na życie, a odszkodowanie wypłacone przez towarzystwo ubezpieczeniowe nie jest niższe od odprawy. Renta rodzinna dla bliskich zmarłego Renta rodzinna przysługuje po osobie, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Do renty rodzinnej są uprawnione: dzieci własne lub przysposobione, dzieci drugiego małżonka, jeśli nie ukończyły 16 lat (25 lat, gdy się uczą) lub bez względu na wiek, jeśli stały się niezdolne do pracy przed ukończeniem 16. roku życia lub w czasie nauki w szkole do ukończenia 25 lat; wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności, jeśli spełniają takie warunki jak dzieci własne i zostały przyjęte na wychowanie co najmniej na rok przed śmiercią osoby ubezpieczonej (chyba że śmierć była następstwem wypadku). Nie mogą być przy tym uprawnione do renty rodzinnej po zmarłych rodzicach; wdowa (wdowiec) – jeśli w chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty po zmarłym, które nie ukończyły 16 lat, a jeśli się uczą – 18 lub są całkowicie niezdolne do pracy. Renta należy się też wdowie, jeśli osiągnie wymagany wiek lub stanie się inwalidką w ciągu 5 lat od śmierci męża lub zaprzestania wychowywania dzieci. Jeżeli twój mąż zmarł, a byliście rozwiedzeni lub nie istniała między wami wspólność ustawowa, masz prawo do renty po nim tylko wówczas, gdy oprócz ww. warunków miałaś przyznane na siebie alimenty (wyrokiem sądowym lub ugodą sądową). Gdy nie spełniasz warunków przewidzianych do przyznania renty rodzinnej, a nie masz z czego żyć, możesz otrzymać okresową rentę rodzinną przez rok po śmierci męża. Wysokość renty wynosi: dla jednej osoby - 85 procent świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, dla dwóch - 90 proc. świadczenia, dla trzech i więcej uprawnionych - 95 proc. świadczenia. Najniższa renta rodzinna wynosi obecnie 1029,80 zł brutto (od 1 marca 2018 roku). Renta rodzinna co roku jest waloryzowana (podwyższana). Świadczenie jest wypłacane za pośrednictwem Poczty Polskiej na rachunek bankowy lub na rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Kto może otrzymać rentę socjalną? Gdy bliski zmarł za granicą Jeżeli chcesz sprowadzić ciało bliskiej osoby do Polski, musisz wystąpić z wnioskiem do starosty lub prezydenta miasta, w którym chcesz pochować krewnego, o wydanie decyzji w tej sprawie. Tę decyzję trzeba następnie okazać w konsulacie polskim w kraju, w którym osoba zmarła. Ponadto należy przedłożyć: akt zgonu, zaświadczenie, że zgon nie miał związku z choroba zakaźną, zezwolenie koronera na wywóz zwłok, zaświadczenie z firmy pogrzebowej, że ciało zostało umieszczone w metalowej zaspawanej trumnie. Na podstawie tych wszystkich dokumentów konsulat wyda zaświadczenie na przewóz zwłok do kraju. Jest ono płatne w Europie od 2,5 tys. zł (z Niemiec) do nawet 11 tys. zł (z Hiszpanii) Spadek po zmarłym Kolejna ważna rzecz do załatwienia to spadek. Musimy nie tylko stwierdzić komu przypadnie, ale też zdecydować jak podzielić spadek, a także, czy go przyjąć czy nie, bo bywa, że bliski pozostawia po sobie długi. Formalności związane ze spadkiem. Co i kiedy należy załatwić? Spadek nabywasz z chwilą tzw. otwarcia spadku, czyli z dniem śmierci spadkodawcy. Aby jednak móc nim swobodnie rozporządzać, musisz potwierdzić prawo do niego. Nie ma znaczenia, czy majątek został zapisany testamentem, czy dziedziczysz go na podstawie przepisów ustawy. Na decyzję, czy odrzucić spadek, czy go przyjąć w całości masz 6 miesięcy od dnia, gdy dowiedziałaś się o tym, że jesteś w gronie spadkobierców. Jeśli nic nie zrobisz, tzn. nie złożysz żadnego oświadczenia, będzie to oznaczało, że przyjęłaś spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Zobacz też: Jak napisać testament? Wydziedziczenie w testamencie Podział spadku w testamencie
Wszystko o spadku – zasady, formalności i uprawnieni do dziedziczenia
Spadek oznacza mnóstwo spraw do załatwienia. Musimy nie tylko stwierdzić komu przypadnie, ale też zdecydować jak podzielić spadek a także, czy go przyjąć czy nie, bo bywa, że bliski pozostawia po sobie długi. Dowiedz się, czy zawsze możesz dziedziczyć a także jakich formalności musisz dopełnić, by otrzymać spadek.
Sprawy związane ze spadkiem reguluje Kodeks Cywilny, a dokładnie jego księga IV: Spadki. Są w niej zapisy, które określają nie tylko, kto dziedziczy prawa, ale też obowiązki majątkowe po zmarłym. Prawo przewiduje dwa sposoby dziedziczenia: na podstawie przepisów ustawy albo testamentu. Kto ma prawo do spadku z ustawy? Dziedziczenie ustawowe oznacza prawo do spadku wedle kolejności zapisanej w kodeksie cywilnym. Zgodnie z nim uprawnieni są: dzieci i współmałżonek. Zasadniczo dziedziczą w częściach równych, ale przepisy zastrzegają, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego część przypada jego dzieciom, czyli wnukom spadkodawcy. Nie ma przy tym znaczenia, czy dziecko pochodzi z małżeństwa czy z wolnego związku. Prawo do spadku mają też dzieci adoptowane, ale tylko wtedy, gdy nie dziedziczą po swoich rodzicach; małżonek i rodzice. Taka sytuacja ma miejsce, gdy spadkodawca nie miał dzieci ani wnuków. Udział małżonka wynosi 1/2 a każdego z rodziców – 1/4. Gdy małżonek nie żyje - całość spadku dziedziczą rodzice; rodzice - gdy zmarły nie zostawił małżonka ani zstępnych (dzieci wnuków); rodzeństwo - siostra lub brat spadkodawcy dziedziczą tylko wtedy, gdy jedno z rodziców nie żyje. Tak więc mogą dzielić się spadkiem z małżonkiem i pozostałym rodzicem, tylko ze współmałżonkiem, gdy oboje rodzice spadkodawcy nie żyją albo lub dziedziczyć samodzielnie. Gdy brat lub siostra nie żyje – jego miejsce "zajmują" jego dzieci; dziadkowie - gdy nikt z wyżej wymienionych spadkobierców nie żyje. A gdy i oni nie żyją – ich dzieci lub wnuki czyli wujostwo lub kuzyni spadkodawcy; pasierbowie gmina – gdy spadkodawca nie ma żadnych krewnych bliższych lub dalszych. Uwaga! Małżonek pozostający ze zmarłym w separacji (orzeczonej przez sąd), lub osoba żyjąca z nim bez ślubu nie są uprawnieni do dziedziczenia (chyba że zostali umieszczeni w testamencie). Dostałaś spadek? Sprawdź, co trzeba załatwić Dziedziczenie, gdy jest testament Ustawową kolejność dziedziczenia może zmienić testament. To sposób, w jaki możemy rozporządzić majątkiem, gdy nie zgadzamy się z kolejnością dziedziczenia zgodnie z ustawa. Spadkodawca ma prawo przekazać majątek jednej osobie lub podzielić go między kilka osób. Co istotne testament może zawierać wolę tylko jednej osoby. Dziedziczenie na podstawie testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Prawo wyróżnia kilka rodzajów testamentu: notarialny. Spisuje się go przed notariuszem w formie aktu notarialnego. Oryginał testamentu notarialnego zostaje w kancelarii. pisemny, tzw. holograficzny. Musi być napisany przez spadkobiercę własnoręcznie, przez niego podpisany oraz opatrzony datą. ustny, tzw. allograficzny. Przyszły spadkodawca wyraża swoja wolę w obecności dwóch świadków oraz przedstawiciela administracji państwowej (wójta, burmistrza) albo kierownika stanu cywilnego. Oświadczenie musi być podpisane przez spadkodawcę i osoby, które były obecne przy jego sporządzaniu. Prawo przewiduje też rozwiązania na wypadek niecodziennych sytuacji. Testament szczególny sporządza się np. gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy. W takiej sytuacji spadkodawca przekazuje swoją wolę ustnie, przy trzech świadkach (traci on ważność po upływie 6 miesięcy, gdy zagrożenie minęło). Uwaga! Testament można w każdej chwili zmienić lub odwołać. Wystarczy spisać nowy dokument lub zniszczyć wcześniej sporządzony, bądź usunąć z niego ważny element, np. podpis lub datę. Jak nabyć spadek Spadek nabywasz z chwilą tzw. otwarcia spadku, czyli z dniem śmierci spadkodawcy. Aby jednak móc nim swobodnie rozporządzać, musisz potwierdzić prawo do niego. Nie ma znaczenia, czy majątek został zapisany testamentem, czy dziedziczysz go na podstawie przepisów ustawy. Masz dwie drogi – sądową i notarialną. W sądzie Musisz napisać wniosek o stwierdzenie nabycie praw do spadku. Wniosek składasz do sądu rejonowego (do wydziału cywilnego) w którego okręgu ostatnio mieszkał spadkodawca. Jeżeli nie można ustalić miejsca jego pobytu w Polsce, to wniosek należy złożyć w sądzie, na którego obszarze działania znajduje się majątek spadkowy, a w ostateczności w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy. Do wniosku musisz dołączyć szereg dokumentów: skrócony odpis aktu zgonu spadkodawcy, skrócone odpisy aktów urodzenia spadkobierców, skrócony odpis aktu małżeństwa (gdy uprawnionym do dziedziczenia jest żona lub córka, która wyszła za mąż). Gdy zmarły zostawił testament, trzeba o tym napisać we wniosku. Pismo możesz zanieść do sądu osobiście lub wysłać pocztą (najlepiej listem poleconym). W takim wypadku oprócz oryginału wniosku z załącznikami (dla sądu) dołącz po jednym egzemplarzu odpisu wniosku i załączników dla każdego z uczestników postępowania. Składając wniosek, musisz uiścić opłatę w wysokości 50 zł (tzw. wpis stały). Uwaga! Prawo do spadku się nie przedawnia, co oznacza, że nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy możesz wystąpić z wnioskiem nabycie spadku po nim. Nabycie spadku u notariusza. U notariusza Spadek możesz potwierdzić w kancelarii notarialnej. Jeśli oprócz ciebie są jeszcze inni spadkobiercy, wszyscy musicie być tam obecni. Ponadto musicie zgodnie podpisać się pod aktem notarialnym. W przypadku konfliktu między dziedziczącymi, notariusz nie sporządzi aktu i rozstrzygnie to tylko sąd. Notariuszowi trzeba złożyć taki sam komplet dokumentów jak w sądzie oraz ewentualnie testament. Za sporządzenie aktu dziedziczenia notariusz pobiera opłatę w wysokości 150 zł. Warto wiedzieć. Nabycie spadku należy zgłosić w urzędzie skarbowym. Masz na to 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu lub nabycia spadku u notariusza czyli sporządzenia aktu dziedziczenia. Jak pozbawić prawa do spadku? Co zrobić ze spadkiem Są zobowiązania, które nie "umierają" wraz z odejściem osoby, na której ciążą. Pożyczki, kredyty i inne długi wchodzą w skład spadku. Od ciebie zależy, czy będziesz je spłacać, czy nie. Możesz: odrzucić spadek w całości. W takiej sytuacji, zostaniesz wyłączona z dziedziczenia, jakbyś nie dożyła otwarcia spadku a prawo do spadku przejdzie na twoje dzieci (wnuki). W przypadku, gdy spadek dziedziczy małoletnie dziecko, oświadczenie o odrzuceniu składa jego przedstawiciel ustawowy (rodzic). Wymaga to jednak zgody sądu opiekuńczego. przyjąć spadek z długami (tzw. przyjęcie proste). Co za tym idzie, będziesz musiała spłacić wszystkie zobowiązania spadkodawcy, nawet, gdy przekraczają one wartość posiadanego majątku, a więc także tego, który jest twoją własnością. przyjąć go bez odpowiedzialności za długi (tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza). W tym przypadku pozostawione przez spadkodawcę należności do spłaty będą pokryte tylko z majątku który pozostawił. Na decyzję czy odrzucić spadek, czy go przyjąć w całości masz 6 miesięcy od dnia, gdy dowiedziałaś się o tym, że jesteś w gronie spadkobierców. Jeśli nic nie zrobisz, tzn. nie złożysz żadnego oświadczenia, będzie to oznaczało, że przyjęłaś spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Masz już spadek? Teraz trzeba go podzielić Gdy spadkobierców jest kilku, są oni współwłaścicielami spadku. Nabywają go w częściach ułamkowych. Na przykład gdy spadek, w skład którego wchodzi nieruchomość, nabywa wdowa z trojgiem dzieci, udział każdego z nich wynosi 1/4. A to oznacza, że żaden z nich nie może samodzielnie dysponować odziedziczonym majątkiem. Aby tak się stało, potrzebny jest podział spadku (w przepisach jest to określane jako dział spadku). Można go przeprowadzić w sądzie lub u notariusza. Gdy wybierasz sąd Właściwym do przeprowadzenia działu spadku jest sąd rejonowy miejsca ostatniego zamieszkania spadkodawcy. Z wnioskiem można wystąpić zarówno wtedy, gdy wiecie, jak chcecie podzielić schedę, jak też, gdy nie ma między wami zgody w tym temacie. W każdym z tych przypadków osoba, która składa wniosek, musi zmusi wskazać co wchodzi w skład spadku po zmarłym oraz przedstawić swój projekt podziału tego majątku. Wniosek można złożyć w dowolnym terminie, bo prawo do wystąpienia o dział spadku nie ulega przedawnieniu (należy jednak pamiętać, że po 30 latach od objęcia przez jednego ze spadkobierców nieruchomości wchodzących w skład spadku, może ją zasiedzieć). Do wniosku dołączasz postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i wykaz przedmiotów spadkowych wraz z propozycją podziału. Jesteś też obowiązana wnieść opłatę, w wysokości 500 zł (300 w przypadku zgodnego planu podziału) lub 1000 zł (500 przy zgodnym planie podziału) – jeśli dział spadku połączony jest ze zniesieniem współwłasności. Podział u notariusza Możecie wspólnie określić sposób i warunki podziału majątku. Taką umowę o dział spadku najlepiej sporządzić przed notariuszem (koniecznie trzeba to zrobić, gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość lub własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu). U notariusza trzeba przedłożyć postanowienie sądu o nabyciu praw do spadku bądź akt poświadczenia dziedziczenia stwierdzający nabycie spadku a także tytuły prawne spadkodawcy do poszczególnych składników majątku spadkowego, np. aktualny odpis księgi wieczystej, akt własności ziemi. Za podział spadku u notariusza trzeba zapłacić – koszt zależy wartości majątku – może być to nawet kilka tysięcy. Spadek z konta Gdy spadkodawca zostawia mieszkanie, dom czy działkę, wszystko wydaje się proste. Ale często również posiada konta bankowe. Co się dzieje z pieniędzmi, jakie są zgromadzone na koncie, gdy umiera ich właściciel? Wszystko zależy od tego, jaką dyspozycję wydał jeszcze za życia. Miał on bowiem prawo zawrzeć z bankiem specjalną umowę (dyspozycja na wypadek śmierci), w której zobowiązywał bank do wypłacenia pieniędzy bliskiej mu osobie. Dotyczy to tylko najbliższej rodziny. Pieniądze mogą zostać wypłacone jeszcze przed postępowaniem spadkowym. Uwaga! W ramach dyspozycji bank wypłaci maksymalnie dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie, jakie obowiązywało na miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.Pozostałe pieniądze, z wyjątkiem kwoty wydanej na pokrycie kosztów pogrzebu, wchodzą w skład masy spadkowej.Jeżeli spadkodawca nie zrobił stosownego zapisu, oszczędności z konta stanowią część spadku (oprócz kosztów pogrzebu) i podlegają podziałowi podobnie, jak pozostały majątek. Kurator spadku - kiedy jest potrzebny Jeżeli dane spadkobierców są sądowi znane, lecz nie objęli oni spadku (czyli nie zarządzają nim, ani go nie użytkują), a kontakt z nimi jest utrudniony lub niemożliwy, sąd powinien powołać kuratora dla osoby nieobecnej. Głównym zadaniem kuratora spadku jest wyjaśnienie, kto jest spadkobiercą i zawiadomienie spadkobierców o otwarciu spadku. Ponadto kurator spadku zarządza majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu. Podatek od spadków i darowizn Zasadniczo, osoba, która otrzymała spadek, musi zapłacić podatek od spadku. Jego wysokość uzależniona jest od stopnia pokrewieństwa. Im dalsze, tym podatek wyższy. Nie ma znaczenia wartość otrzymanych dóbr, ani ich rodzaj.Jeśli jednak otrzymałaś spadek od najbliższej rodziny, możesz skorzystać ze zwolnienia podatkowego. Aby skorzystać z tego zwolnienia musisz zgłosić spadek właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Masz na to 6 miesięcy od jego otrzymania. Inaczej rzecz wygląda, gdy darowiznę dostałaś od dalszej rodziny. W takiej sytuacji podatek trzeba będzie zapłacić. Jego wysokość zależy od wartości spadku oraz stopnia pokrewieństwa łączącego cię ze spadkodawcą. Przepisy wyróżniają trzy grupy podatkowe: grupa I – należą do niej: zięć, synowa, rodzeństwo, teściowie. Trafi tu także darowizna od najbliższej rodziny (np. rodzica), gdy nie spełnisz wspomnianych wyżej warunków zwolnienia podatkowego, czyli w ciągu pół roku nie zgłosisz spadku w urzędzie skarbowym; grupa II – np.: ciotki, wujowie, stryjowie, siostrzeńcy, szwagierki, bratowe; grupa III – krewni i powinowaci nie zaliczeni do dwóch poprzednich grup, oraz osoby obce. Na powiadomienie urzędu skarbowego o spadku masz miesiąc od jego otrzymania. Przy obliczaniu podatku od spadku, należy uwzględnić tzw. kwotę wolną od podatku. Dla każdej grupy podatkowej jest ona inna. dla I grupy wynosi 9637 zł, przy II grupie – 7 276 zł, przy trzeciej – 4902 zł. To, co dostajesz ponad to, podlega opodatkowaniu. Kiedy przysługuje zachowek Gdy spadkodawca spisał testament a ciebie, choć należysz do jego najbliższej rodziny, pominął, masz prawo do zachowku. Należy się on członkom najbliższej rodziny, którzy, gdyby nie było ostatniej woli, dziedziczyliby z ustawy, czyli zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi i rodzicom. Taka osoba ma prawo domagać się od spadkobiercy zachowku. Może żądać części należnego jej spadku, a konkretnie połowy tego, co otrzymałaby, dziedzicząc z ustawy. Gdy uprawnioną do zachowku jest osoba małoletnia lub trwale niezdolna do pracy – ma prawo do 2/3 wartości swojego udziału spadkowego. O zachowek należy wystąpić w ciągu 5 lat od ogłoszenia testamentu. Nie dostaniesz zachowku, jeżeli spadkodawca: wydziedziczył cię w testamencie uznał za niegodnego, odrzuciłaś spadek, zrzekłaś się dziedziczenia. Kogo można wydziedziczyć Przepisy prawa ściśle określają, kiedy wydziedziczenie jest możliwe. Spadkodawca może pozbawiać prawa do zachowku zstępnych (dzieci, wnuki), małżonka lub rodziców, jeśli bliska osoba: wbrew jego woli postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; dopuściła się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób, umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności albo rażącej obrazy czci; uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Jeśli spadkodawca przebaczył osobie wydziedziczonej, to ta będzie mogła wystąpić o zachowek. Osoba, która została wydziedziczona, ale uważa, że decyzja spadkodawcy byłą krzywdząca, może domagać się w sądzie ustalenia, że wydziedziczenie było bezpodstawne. Uwaga! Dzieci osoby wydziedziczonej (wnuki spadkodawcy) są uprawnione do zachowku, chyba że one także zostały wydziedziczone. Spadkobierca niegodny Nie każdy może być spadkobiercą, nawet jeśli wskazuje na to testament czy ustawa. Niektóre osoby z racji swojego stosunku, lub zachowania wobec spadkodawcy mogą zostać uznane za niegodne dziedziczenia. Ma to miejsce, gdy ktoś groził spadkodawcy wyrządzeniem krzywdy jego najbliższym, jeśli nie sporządzi testamentu o określonej treści. Z wnioskiem o uznanie za niegodnego może wystąpić osoba "która ma interes prawny". np. inny spadkobierca. Żądanie trzeba przedstawić w ciągu roku licząc od dnia, w który osoba dowiedziała się o przesłankach stwierdzenia niegodności. Nie później jednak niż 3 lata od dnia otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Decyduje o tym sąd. W takiej sytuacji spadkobierca nie dostanie należnej mu części majątku nawet, gdy nie został wydziedziczony. Zrzeczenie się dziedziczenia Może się zdarzyć tak, że jedno z twoich dzieci jest świetnie urządzone, ma dobra pracę, dom, wszystko mu się układa. Drugie zaś ledwo przędzie. Chciałabyś, aby to ono dostało spadek po tobie. Co możesz zrobić? Namówić swoją pociechę do zrzeczenia się dziedziczenia. Umowa ta musi być zawarta za życia spadkodawcy w formie aktu notarialnego i jest to forma zastrzeżona pod rygorem nieważności (żadna inna forma nie jest dopuszczalna). Przedmiotem umowy zrzeczenia się jest prawo do dziedziczenia z ustawy. Skutki prawne zrzeczenia się dziedziczenia nie rozciągają się na dziedziczenie testamentowe. Chociaż więc spadkobierca ustawowy zrzekł się dziedziczenia, może dziedziczyć po krewnym na podstawie sporządzonego przez niego testamentu Osoba, która zrzekła się dziedziczenia jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, co oznacza, że nie będzie dziedziczyła po zmarłym z ustawy, jak też nie otrzyma po nim zachowku. Ważne! Umowa o zrzeczeniu się dziedziczenia rozciąga się też na zstępnych, czyli dzieci, wnuki, prawnuki osoby, która zrzekła się dziedziczenia. Czytaj też: Jak napisać testament? Wydziedziczenie w testamencie Podział spadku w testamencie