polki.pl
type: channel
link: https://polki.pl
date: 2026-01-23T06:01:11.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Dlaczego to robimy? Zdarza ci się co chwilę zaglądać do lodówki z nadzieją, że zajdziesz w niej coś pysznego? To nie jest przypadek
items: Ulubione krzesło w domu to nie tylko domena silversów. Wyjaśnienie tego mikrorytuału może cię zaskoczyć
items: Dlaczego to robimy? Wiele osób mówi do siebie, ale nikt się do tego nie przyznaje. Ten wstydliwy nawyk pomaga nam w codziennym życiu
items: Dlaczego to robimy? Przyciskasz kilka razy guzik w windzie, chociaż wiesz, że nie będzie szybciej? W rzeczywistości chodzi o coś zupełnie innego
items: Dlaczego to robimy? Zdejmowanie biżuterii przed sprzątaniem mówi o nas więcej, niż sądzimy. Ten gest rozumieją tylko uważni obserwatorzy
items: Dlaczego to robimy? Uśmiechasz się, choć wcale nie masz na to ochoty? 3 teorie wyjaśniają, dlaczego robimy to wbrew sobie
items: Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie
items: Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli
items: Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni
items: Dlaczego to robimy? Obrączka to relikt starożytnych wierzeń, a nie romantyczny gest. Jej wygląd świadczy o twoim statusie społecznym

Dlaczego to robimy? Zdarza ci się co chwilę zaglądać do lodówki z nadzieją, że zajdziesz w niej coś pysznego? To nie jest przypadek
type: item
date: 2026-01-23T06:00:56.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: ciekawostki
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: psychologia
description: Nuda, stres, przebodźcowanie. To nie jedyne powody bezwiednego sięgania do lodówki. W jednym psycholodzy są zgodni: to droga na skróty. Zamiast zajadać kolejną przekąskę, powinniśmy zadać sobie ważne pytanie. Odpowiedź jest kluczowa dla naszego dobrostanu.
encoded: Coś bym zjadła. Sama nie wiem co. Może coś słodkiego, a może plasterek sera. Żeby szybko coś przekąsić, bez zbędnych ceregieli. Nie, nie, gotowanie, a nawet krojenie nie wchodzi w grę. Nie mam na to czasu. W sumie to aż tak nie jestem głodna, ale coś bym wrzuciła na ząb. Więc idę do kuchni, otwieram lodówkę, patrzę na zawartość półek i... Nie ma w niej nic, co by mnie zachęciło do zjedzenia. Niby półki pełne, warzywa leżą w koszyczku, wczorajszy obiad chłodzi się w rondelku, ale to nie to. Wzdycham tylko i wracam do biurka. Tekst sam się nie napisze. Jednak po kilku minutach wstaję i idę do lodówki. Już nawet się nie zastanawiam, na co mam ochotę. Idę. Jak robot. Jak jakaś maszyna przyciągana niewidzialną siłą w stronę lodówki. Nim się obejrzę, już stoję u jej wrót. I znów skanuję wzrokiem półki. Nic mnie nie zachwyca. No ale trudno, już zjem ten kawałeczek kabanosa, chociaż w sumie nie mam na niego ochoty. Wracam do biurka i wcale nie czuję się lepiej niż pięć minut wcześniej. Hm, o co w tym właściwie chodzi? Dlaczego tak zrobiłam? Mózg, który nie znosi pustki Zaglądanie do lodówki w poszukiwaniu czegoś potencjalnie pysznego to powszechne zjawisko. Czasem nawet nie zwracamy na nie większej uwagi. Może tłumaczymy to słabą wolą, uleganiem zachciankom albo nieszkodliwym nawykiem. Tymczasem takie zachowanie to nic innego jak reakcja mózgu na stres, nudę lub negatywne emocje. A co z tym wspólnego ma lodówka? Bardzo wiele. Jedzenie, a w szczególności słodkości, to jeden z najsilniejszych bodźców nagradzających. Dziś żyjemy w krainie mlekiem i miodem płynącej. Wystarczy wyciągnąć rękę i już zajadamy się słodziutką bezą, chrupiącymi czipsami lub, jak kto woli, marchewką. Jednak przez tysiące lat dostęp do pożywienia był niepewny, więc trzeba było jeść „na zapas”, a poczucie sytości wywoływało błogi stan. Już dawno opuściliśmy jaskinie, świat zmienił się nie do poznania, lecz nasz mózg wciąż funkcjonuje według utartego schematu. Na sam widok lodówki dopamina rośnie, a w nas…

lodowka-fot.-Getty-Images-zdjecie-ilustracyjne-brizmaker-129fb58.jpg
width: 1200
height: 800

Ulubione krzesło w domu to nie tylko domena silversów. Wyjaśnienie tego mikrorytuału może cię zaskoczyć
type: item
date: 2026-01-09T06:00:10.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: ciekawostki
subject: dlaczego to robimy
subject: psychologia
subject: rytuały
description: Przywiązujemy się nie tylko do ludzi, ale także miejsc i przedmiotów. Naukowcy nie mają cienia wątpliwości, że to może powiedzieć o nas więcej, niż słowa. Dowiedz się, co mówią o tobie małe rytuały i nawyki.
encoded: Ulubiony fotel, krzesło, stałe miejsce przy stole, a nawet preferowany koc lub poduszka często kojarzy się z osobami, które z racji wieku, mają swoje przyzwyczajenia. Pewnie dlatego ciężko się nam przyznać nawet przed sobą, że choć jesteśmy duchem młode, to mimo to posiadamy „starcze” przyzwyczajenia. Trochę wstyd, co nie? Tymczasem naukowcy zagłębili się w temat naszych codziennych zachowań, przyzwyczajeń i domowych rytuałów. Okazuje się, że w tych symbolicznych i niepozornych zachowaniach kryje się bogactwo znaczeń. Przywiązanie do miejsca W psychologii środowiskowej, ale także badaniach multidyscyplinarnych od lat funkcjonuje pojęcie „place attachment”, czyli właśnie przywiązanie do miejsca. Pojęcie to opisuje i wyjaśnia emocjonalne więzi ludzi z konkretnymi miejscami oraz tłumaczy, dlaczego pewne przedmioty mają dla nas szczególne znaczenie. To jednak nie wszystko. Zdaniem specjalistów, przywiązanie do konkretnej przestrzeni lub przedmiotu może realnie wpłynąć na nasze poczucie szczęścia. A to, jaki mamy stosunek do ukochanego fotela, preferowanego miejsca przy stole lub innej przestrzeni w zaciszu domowym jest powszechne i niezależne od wieku. Co zatem sprawia, że niektóre miejsca silniej rezonują z nami, a inne są nam zupełnie obojętne? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ trzeba wziąć pod uwagę kilka czynników. W omawiany przypadku jest to więź: emocjonalna i indywidualna, która daje nam np. poczucie bezpieczeństwa lub odwołuje się do pozytywnych emocji i wspomnień; symboliczna i społeczna, która odwołuje się do przekonań i wartości, które są bliskie naszemu sercu np. tradycji, zasad postępowania i relacji z bliskimi. Suche informacje nie oddają jednak złożoności zjawiska. Gdy jednak sięgniesz do własnych doświadczeń i przypomnisz sobie miłe chwile spędzone w fotelu z książką lub kubkiem aromatycznej herbaty, z pewnością mimowolnie uśmiechniesz się do siebie, prawda? Nasze małe rytuały codzienności Z antropologicznego, jak i psychologicznego punktu widze…

krzeslo-fot.-AdobeStock-Eva-Katalin-9ac1482.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Wiele osób mówi do siebie, ale nikt się do tego nie przyznaje. Ten wstydliwy nawyk pomaga nam w codziennym życiu
type: item
date: 2025-12-26T06:00:37.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: nawyki
subject: psychologia
description: Robisz to w myślach, pod nosem, a może zupełnie na głos? Wewnętrzny dialog to jedno z najważniejszych narzędzi naszego umysłu. Dlaczego więc wciąż budzi tyle uprzedzeń? Co ciekawe, sposób, w jaki zwracamy się do samych siebie, ma większe znaczenie, niż nam się wydaje.
encoded: Nie masz czasem takiego wrażenia, że nasze życie jest pełne paradoksów? Tym razem chce zwrócić twoją uwagę na pewne zachowanie, które, mimo iż jest powszechne, w naszych oczach uchodzi za anomalię, żeby nie powiedzieć... dziwactwo. A prawda jest taka, że wszyscy do siebie mówią. To jednak nie zmienia faktu, że w społecznym odbiorze wewnętrzny monolog ma negatywne konotacje, a nawet bywa kojarzony z zaburzeniami zdrowia psychicznego. Naukowcom, a w tym przypadku neuropsychologom, nic co ludzkie, nie jest obce, dlatego postanowili zająć się i tym aspektem naszego życia. Wyniki prowadzonych badań jasno wskazują, że wewnętrzny dialog odgrywa kluczową rolę w codziennym funkcjonowaniu człowieka. Określone mianem „self-talk”, „private speech”, czy „mową prywatną” zjawisko nie tylko stanowi integralny element naszego istnienia, ale ma również pozytywny wpływ na nasz rozwój. Wszystko pięknie, ale jakie daje nam to korzyści? Self-talk dzieci i dorosłych W naszym kręgu kulturowym mówienie do siebie jest powszechnie postrzegane jako domena dzieci i starców, czyli osób, które z racji wieku nie muszą bezwzględnie przestrzegać ogólnoprzyjętych konwenansów. Każda osoba, która ma bezpośredni kontakt z maluchami, zauważy, że gdy te nauczą się werbalizować myśli, natychmiast zaczynają mówić do siebie. Na głos. Opisują, co robią, dyskutują ze sobą, a nawet wydają sobie polecenia. My, ci dorośli, rozsądni i racjonalni, traktujemy to z przymrużeniem oka. Ot, dziecięca zabawa. Tylko? To nauka życia. Niemal sto lat temu Lew Wygotski jako jeden z pierwszych wysnuł wniosek, że takie praktyki pomagają dzieciom uporządkować i nazwać świat, a po drugie wcale nie znikają z wiekiem. Po prostu przestajemy (tak często) głośno werbalizować swoje myśli. Na pewno znasz z autopsji takie sytuacje, w których mówisz do siebie: „o nie, powinnam zrobić to lepiej”, „gdzie ja to położyłem?”, „co ja teraz zrobię?” lub „muszę jej powiedzieć, co powinna zrobić”. Jest to dla nas tak naturalne, że często nie zdaje…

kobieta-zaslonieta-kwiatami-fot.-Getty-Images-Iuliia-Pilipeichenko-9620b22.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Przyciskasz kilka razy guzik w windzie, chociaż wiesz, że nie będzie szybciej? W rzeczywistości chodzi o coś zupełnie innego
type: item
date: 2025-11-28T06:00:14.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: ciekawostki
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: psychologia
description: Wszyscy wiemy o tym, że nasze dobre chęci nie wystarczą, by światła sygnalizacji świetlnej zmieniły kolor na zielony, gdy tylko staniemy przy przejściu dla pieszych. A jednak, gdy po przyciśnięciu guzika, nic się nie zmienia, często ze złością kontynuujemy naciskanie przycisku. Podobnie jest z guzikiem w windzie. Zastanawiałaś się kiedyś, dlaczego tak robimy?
encoded: Doskonale zdajemy sobie sprawę, że wielokrotne naciskanie guzika w windzie nie sprawi, że drzwi szybciej się zamkną lub winda ruszy w górę niczym rakieta. A mimo to często tak robimy, prawda? Podobnie rzecz ma się z coraz mocniejszym wciskaniem guzika od pilota. Dobrze wiemy, że konieczna jest wymiana baterii, a mimo to mamy nadzieję, że obejdzie się bez wstawania z kanapy. Przykłady takich zachowań można wymieniać bez liku. Wciskanie raz po raz przycisku na przejściu dla pieszych, kilkukrotne włączanie i wyłączanie światła, gdy żarówka jest przepalona lub odświeżanie strony internetowej, choć wiemy, że nic się nie zmieni, bo jesteśmy „poza zasięgiem”. Jestem pewna, że z autopsji znasz wiele takich czynności, które obiektywnie wydają się pozbawione sensu, a jednak mimowolnie je wykonujemy. Dlaczego tak się dzieje? Na szczęście jest na to odpowiedź. Iluzja kontroli Okazuje się, że większość z nas ma tendencję do przeceniania wpływu swoich działań na zdarzenia losowe lub kompletnie od nas niezależne, czego doskonałym przykładem jest kompulsywne wciskanie guzika w windzie. Po raz pierwszy tym powszechnym, ale być może niedocenianym w środowisku naukowym zjawiskiem zajęła się w 1975 roku Ellen Langer. Wprowadziła ona w dyskurs naukowy pojęcie „iluzji kontroli” (ang. the illusion of control). Langer przeprowadziła serię 6 badań, w których wzięło udział 631 osób. Za cel postawiła sobie wyjaśnienie zjawiska „złudzenia kontroli”. Badani brali udział w loterii karcianej w sześciu różnych wariantach. Jak się okazało, seria badań potwierdziła wstępne założenia badaczki. Osoby biorące w badaniu, niezależnie od rodzaju bodźców i konfiguracji gry, z optymizmem podejmowały „grę” i miały większą nadzieję na sukces, niż wskazywałoby na to (obiektywne) prawdopodobieństwo. Co ciekawe, jeśli daną czynność wykonujemy samodzielnie, mamy nie tylko większe poczucie sprawczości, ale też bardziej wierzymy, że to, co robimy, ma wpływ na rzeczywistość. Nie ulega zatem wątpliwości, że pozytywne…

winda-fot.-Getty-Images-zdjecie-ilustracyjne-MaximFesenko-e15e310.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Zdejmowanie biżuterii przed sprzątaniem mówi o nas więcej, niż sądzimy. Ten gest rozumieją tylko uważni obserwatorzy
type: item
date: 2025-11-14T06:00:05.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: psychologia
description: Sprzątanie jest symbolicznym zażegnaniem chaosu i wprowadzeniem ładu w nasze życie. Jednak jaki związek ma z tym zdejmowanie biżuterii przed kontaktem z detergentem? Okazuje się, że całkiem spory.
encoded: Pierścionki, obrączka, bransoletki to niepozorne błyskotki, które często stanowią integralną część naszej tożsamości. Jednak szybkie tempo życia i codzienny natłok obowiązków sprawiają, że nie zastanawiamy się nad ich symbolicznym znaczeniem ani nie analizujemy, co nimi komunikujemy. Antropolodzy zajmujący się kulturą materialną są zdania, że przedmioty, które nosimy, nie są neutralne. W tym kontekście biżuteria staje się istotnym i znaczącym elementem naszych codziennych mikrorytuałów. 1. Zdjęcie biżuterii to zrzucenie maski Po przekroczeniu progu naszego domu nie musimy silić się na uprzejmość i z uśmiechem przyklejonym do twarzy wysłuchiwać narzekań innych. Tu możemy być sobą. I właśnie przez pryzmat goffmanowskiej teorii można spojrzeć na mikroryuał zdejmowania biżuterii. Ten światowej klasy intelektualista używa teatralnej nomenklatury, by objaśnić nam mechanizmy funkcjonowania człowieka w życiu społecznym. Jego zdaniem, wszyscy przyjmujemy rozmaite maski – w pracy, w związkach, w rodzinie. W tym kontekście noszona przez nas biżuteria nie jest pozbawioną znaczenia „teatralną fasadą”, lecz niosącym komunikat elementem naszego wizerunku. To, jaką nosimy biżuterię, z czego jest ona wykonana, mówi wiele nie tylko o naszym poczuciu estetyki, ale także o statusie i przynależności. Idealnym przykładem jest obrączka. Nosząc ją, wysyłamy komunikat, że wypadliśmy z rynku matrymonialnego i, przynajmniej teoretycznie, nie szukamy nowego partnera lub partnerki. Używając goffmanowskiej terminologii, zdejmując maskę i inne teatralne rekwizyty, symbolicznie dajemy znak, że skończyło się przedstawienie. Paradoksalnie to akt szczerości wobec samego siebie. Bo ten gest ma w sobie moc wyzwolenia – zdejmujemy z siebie ciężar cudzych oczekiwań, nawet jeśli chwile później łapiemy ścierkę lub mopa. Co ciekawe, przed długi czas uważano, że zdjęcie biżuterii sprawiała, iż ciało staje się „czyste”, gotowe do działania, a także pozbawione oznak pozycji, czy roli społecznej. 2. Zdjęcie biż…

pudelko-z-bizuteria-fot.-Getty-Images-zdjecie-ilustracyjne-knape-eed0d7e.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Uśmiechasz się, choć wcale nie masz na to ochoty? 3 teorie wyjaśniają, dlaczego robimy to wbrew sobie
type: item
date: 2025-10-31T06:00:31.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: kobiece sprawy
subject: psychologia
subject: strefa umysłu
description: Widząc uśmiechnięte osoby, najczęściej przypisujemy im szczere i dobre intencje. Tak jakby wyraz naszej twarzy był obiektywnym „papierkiem lakmusowych” dla naszych emocji i relacji. I zazwyczaj tak jest. Śmiejemy się, gdy czujemy się dobrze, gdy ktoś nad rozbawił lub jesteśmy zadowolone. Czasem jednak uśmiechamy się, mimo że w środku czujemy złość, zmęczenie lub smutek.
encoded: Psycholodzy zajmujący się badaniem ekspresji mimicznej zwrócili uwagę na sytuacje, w których może pojawić się sztuczny uśmiech. Nasze motywacje, by udawać zadowolenie lub rozbawienie, mogą być różne i nie zawsze są one w pełni uświadomione. Uśmiechamy się „tak wypada”, bo chcemy„zachować twarz” lub zamaskować negatywnie waloryzowane emocje. Okazuje się, że istnieją trzy teorie psychologiczne, które wyjaśniają, dlaczego uśmiechamy się, chociaż wcale nie mamy na to ochoty. Dlaczego się uśmiechasz? W kulturze Zachodu uśmiech ma szalenie duże znaczenie. Jest pożądany zarówno w relacjach na stopie zawodowej, jak i w domowym zaciszu. Mimo wszystko warto zachować pewną ostrożność przy interpretacji wyników badań. Uśmiech jest uwarunkowany kulturowo. I nie chodzi już o to, że uśmiechnięty Taj za sklepową ladą będzie przez lokalsów brany za oszusta, podczas gdy Amerykanin będzie oczekiwał od niego jeszcze większego zaangażowania. Różnice są widoczne nawet w ramach niewielkiej Europy. Dla Anglosasów uśmiech jest wyrazem życzliwości pozbawionej osobistego i emocjonalnego zaangażowania. Natomiast dla Polaków uśmiech jest wyrazem głębokiego, autentycznego szczęścia i nie jest już tak hojnie rozdawany osobom spoza bliskiego kręgu. Teoria 1: funkcja społeczna W tym ujęciu uśmiech jest znakiem i pełni określoną rolę w danej grupie, czy też społeczeństwie. Zgodnie z przyjętymi założeniami, uśmiechamy się do innych osób nie po to, by wyrazić radość, ale osiągnąć określony cel, np. chcemy być mili, chcemy uniknąć kłopotów, czy rozwiązać potencjalnie trudną sytuację lub rozładować napięcie. Wszyscy wiedzą, że „klient w krawacie jest mniej awanturujący się”, bywa jednak i tak, że zachowuje się niewłaściwie. W takiej sytuacji osoba za kasą nie wchodzi w jałowe dyskusje, tylko przybiera uśmiechniętą maskę. Podobnie zachowujemy się w relacji z bliskimi, gdy po raz dziesiąty słyszymy nietaktowne pytanie, które pada z ust wścibskiej ciotki. Ta strategia pozwala nam zachować dobre, a przynajm…

kobieta-fot.-Getty-Images-zdjecie-ilustracyjne-Yuricazac-60782de.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie
type: item
date: 2025-10-17T05:00:40.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: gest
subject: psychologia
description: Wiele wskazuje na to, że pozornie błahe czynności takie jak kręcenie guzkiem, czy zabawa biżuterią, kryją w sobie moc. Rozważając to zagadnienie z punktu widzenia psychologii, możemy lepiej zrozumieć, co daje nam ten gest, który angażuje nie tylko dłonie.
encoded: Pewnie znasz taką osobę, która kręci. Ja taką znam. I to nie jedną. Nie, nie, nie mam na myśli, że kłamie. Kręci. Guzikiem, pierścionkiem, wisiorkiem, koralikiem. Albo bezwiednie sprawdza fakturę przedmiotu. Jakby to właśnie tam znajdowała się odpowiedź na nurtujące ją pytania. A może dostrzega coś, co dla wielu osób jest niewidoczne? Wyrażenie emocji bez słów Jedni powiedzą, że to tylko nerwowe tiki, a inni, że jest to kwestia na tyle indywidualna, że nie ma najmniejszego sensu się nad tym rozwodzić. A jednak często to półautomatyczne, niemal bezwiedne, a z pewnością głęboko w nas zakorzenione działanie jest wyrazem niezaspokojonych emocji i potrzeb. Zabawa pierścionkiem, guzikiem lub innym drobnym elementem naszej garderoby to częsta reakcja na stres, niepewność, a nawet próba autoprzystosowania (z ang. self‑adaptors). Zdaniem psychologów, takie działanie pomaga szybko uregulować wewnętrzne napięcie (samoregulacja). Kto nigdy tego nie robił, wzruszy tylko ramionami. Jednak jest to niezwykle ważny mikrogest z punktu widzenia osoby, która właśnie namiętnie kręci guzikiem, który ledwo trzyma się odświętnej koszuli. W psychologii takie zachowanie nazywane jest stimmingiem (od ang. self-stimulatory behavior). Poprzez powtarzane mikrogesty dzieje się magia. Manipulowanie niewielkim przedmiotem: redukuje napięcie emocjonalne, pomaga w utrzymanie koncentracji, wzmacnia poczucie kontroli i bezpieczeństwa, wspiera proces samopocieszenia. O stimmingu najczęściej wspomina się zazwyczaj w kontekście szeroko rozumianych zaburzeń sensorycznych. Jednak można na te praktyki spojrzeć z szerszej perspektywy. Zabawa biżuterią lub innymi małymi przedmiotami codziennego użytku może pełnić funkcję komunikatu niewerbalnego. Swoistego kodu, który zrozumieją wybrańcy. I to nie tylko podczas partyjki w brydża. Z tą różnicą, że tak wykonywane gesty zazwyczaj są celowe i intencjonalne. Mikrogesty doskonale sprawdzą się w takcie biznesowego spotkania, ślubu lub innej sytuacji, podczas której i…

bizuteria-fot.-Getty-Images-madisonwi-b2f7091.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli
type: item
date: 2025-10-03T05:00:40.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: przemoc
subject: psychologia
subject: społeczeństwo
description: Stół symbolizuje serce domu i kojarzony jest z rodzinnym ciepłem, bliskością i bezpieczeństwem. Jednak rzeczywistość może być zupełnie inna. Przemoc wkrada się w nasze życie po cichu, niewidzialnie. Bywa, że jesteśmy jak ta żaba w garnku, która nie zauważa, że woda staje się coraz cieplejsza.
encoded: Stół to symboliczne centrum domu. Jest miejscem spotkań, wspólnych posiłków, podczas których prowadzimy rozmowy na poważne tematy, ale również śmiejemy się i wspólnie przezywamy codzienne radości i smutki. Są też takie domy i takie rodziny, które krzywdzą. Osoby doświadczające przemocy nie zawsze są tego świadome, szczególnie jeśli sprawcą jest ktoś bliski. Bo jak to? Przecież osoba, której ufam, którą kocham, nie może i nie chce wyrządzić mi krzywdy, prawda? To jeszcze nie koniec komplikacji. Bo często umniejszamy swoim emocjom lub zostajemy wpędzone w poczucie winy. Jedną z form społecznie normalizowanej przemocy, ale i kontroli są tzw. ciche dni (ang. silent treatment). Karanie milczeniem to przemoc Często można usłyszeć w rozmowie, czy w żartach, o tym, że jakaś para ma „ciche dni” lub ktoś puścił focha i przestał się do kogoś odzywać. Zazwyczaj takie informacje są podane w sensacyjnej albo humorystycznej formie, więc nie zawsze mamy świadomość, że mowa o przemocy emocjonalnej. Ktoś zaraz powie, że jak to? W czym problem? Przecież każdy ma prawo do milczenia. A może tak naprawdę nic się nie stało? Oj tam, oj, jak zwykle wyolbrzymiasz. No cóż, prawda jest taka, że odpowiedź kryje się w intencji sprawcy. Świadome, celowe ignorowanie drugiej osoby, traktowanie jej jak powietrze, unikanie kontaktu wzrokowego, demonstracyjne wychodzenie z pomieszczenia mające na celu ukaranie, wymuszenie posłuszeństwa lub pokazanie dominacji to przemoc. Zręczna, „niewinna” manipulacja ocierająca się lub będąca przemocą pasywno-agresywną jest tym bardziej dotkliwa, gdyż ofiara zostaje najczęściej ukarana za domniemane przewinienie – to może być konkretna wypowiedź, zachowanie, pogląd. Jak zauważa dr Krystyna Doroszewicz, „ofiary ostracyzmu na ogół nisko oceniały jasność przyczyn, nie były pewne, dlaczego są ignorowane”. Dodatkowo, za dane „przewinienie” osoby doświadczające premocy czasem są karane milczeniem, a czasem nie, co dodatkowo prowadzi do dezorientacji i utrudnia uświadomien…

przewrocony-kieliszek-i-roze-na-stole-fot.-AdobeStock-NataliaAlkema-0da6112.jpg
width: 1200
height: 800

Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni
type: item
date: 2025-09-19T05:00:49.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: dlaczego to robimy
subject: esej
subject: kawa
subject: kultura
subject: społeczeństwo
description: Zamawiając espresso czy latte z pianką bierzemy udział w teatrze gestów, znaków i symboli. Czasem chciałabym, żebyśmy w świecie pędzącego konsumpcjonizmu, robiły po prostu coś „po nic”. Usiadły i napiły się kawy. Okazuje się jednak, że wszystko niesie ze sobą znaczenie. Wystarczy się tylko wnikliwie przyjrzeć.
encoded: W 1683 roku Jan III Sobieski broni przedmurza chrześcijańskiej Europy, a niedługo potem żołdacy wracają do swych domostw nie tylko z łupami, ale i ziarnami kawy. Jako „orientalna ciekawostka”, trafiają one na dwory magnatów, którzy budują wokół niepozornych „kuleczek” otoczkę ekskluzywności. Na ziemiach polskich tworzą się pierwsze rytuały picia aromatycznej kawy „po turecku”. Jednak dopiero w XVIII wieku kawiarnie zaczęły pojawiać się jak grzyby po deszczu. W Warszawie, Krakowie, Wilnie i we Lwowie spotyka się w nich inteligencja, urzędnicy i artyści. Do tej pory zarezerwowane dla nielicznych rytuały parzenia i picia kawy stają się dostępne szerszej publiczności, a jednocześnie kawiarnie na stałe wpisują się w miejski krajobraz. I co ważne, pije się wtedy „kawę po wiedeńsku”, zananą inaczej melange, czyli espresso z mleczną pianką i odrobiną czekolady. Brzmi kusząco, prawda? Czasy się zmieniają, tak, jak pozycje w kawiarnianym menu, ale my wciąż bierzemy udział w tym spektaklu. Kawiarnia oczami psychologa Kawiarnie zazwyczaj niosą pozytywne skojarzenia. Pijąc kawę, lemoniadę, czy przegryzając smakowite ciacho, mamy poczucie, że przynależymy do społeczności ludzi nam podobnych. Upewniamy się w przekonaniu, że dokonaliśmy dobrego wyboru, co znacząco poprawia nam samopoczucie. Niezależnie od tego, czy będzie to popularna sieciówka serwująca napoje na przyzwoitym poziomie, czy niszowa kawiarnia podająca kopi luwak w złotych filiżankach. To jednak jeszcze nie koniec. Używając słowa „rytuał”, chcemy podkreślić wyjątkowość chwili. Jednak gdyby tak spojrzeć na niego pod mikroskopem albo chociaż przez lupę, szybko się przekonamy, że składa się on z wielu niepozornych mikrorytuałów. W tym przypadku, zdaniem psychologów, ważny jest nie tylko rodzaj kawy, sposób parzenia i estetyka podania, ale także cały kontekst sytuacji. Począwszy od wystroju miejsca, jakości i sposobu obsługi, aż po długość oczekiwania na podanie i finalnie – sposób konsumpcji. Nie będzie żadnym odkryciem,…

kawa-fot.-Getty-Images-VictoriaBee-5e7b163.jpg
width: 1200
height: 800

Dlaczego to robimy? Obrączka to relikt starożytnych wierzeń, a nie romantyczny gest. Jej wygląd świadczy o twoim statusie społecznym
type: item
date: 2025-09-05T05:00:34.000Z
creator: Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
subject: Magazyn
subject: Po godzinach
subject: ceremonia ślubna
subject: dlaczego to robimy
subject: obrączka
subject: tradycja
description: Coraz rzadziej przyrzekamy sobie miłość do grobowej deski, a idea małżeństwa przestaje być naszym życiowym priorytetem, a mimo to obrączki od wieków wciąż kryją w sobie wiele pozytywnych znaczeń. Czy powinniśmy odświeżyć tradycję i zmienić „odwieczne” reguły gry?
encoded: Kilka lat temu moja przyjaciółka, która była w owym czasie singielką, powiedziała mi, że chciałaby mieć męża. Nie specjalnie mnie to zdziwiło, bo to w sumie mało zaskakujące marzenie. Pewnie większość z nas przynajmniej raz skrycie snuła fantazje o księciu lub księżniczce z bajki. A potem powiedziała coś, co mnie zaskoczyło. „Chciałabym mieć męża, bo wtedy nikt nie zadawałby mi durnych pytań i miałabym dobrą wymówkę. Zawsze mogłabym powiedzieć, że muszę to przedyskutować z mężem”. Poczułam się jak XIX- wieczna pensjonariuszka. Jakby ostatnie 100 lat z niemałym okładem poszło w niepamięć. Czy faktycznie obrączka na placu tak wiele zmienia? Jeden rabin powie „tak”, drugi rabin powie „nie”. A ja mówię: sprawdzam. Obrączka jako wyznacznik pozycji społecznej Obrączka ślubna istnieje „od zarania dziejów”, czyli najprawdopodobniej pojawiła się w starożytnym Egipcie. Przynajmniej tak datują archeolodzy, którzy odczytali o niej wzmiankę na jednym z odnalezionych papirusów. Trudno stwierdzić, czy wymiana obrączek była powszechną praktyką, czy tylko „fanaberią” ówczesnej klasy uprzywilejowanej. Jednak szersze spojrzenie na kulturę, obyczaje, prawo i wierzenia wskazuje, że był to symbol przynależności, kontroli i podporządkowania. W szczególności, jeśli nosiła ją kobieta. W Rzymie sytuacja nieco się zmienia, rośnie rola kobiet w patriarchalnym społeczeństwie. Małżonkowie wymieniają się obrączkami ślubnymi, ale o miłości nie mogło być mowy. To znak zawarcia kontraktu. Często nie tylko między samymi zainteresowanymi, ale ich familiami. To, z czego była wykonana obrączka i w jaki sposób zdobiona wskazywało na status społeczny rodzin połączonych węzłem małżeńskim. W Średniowieczu wymiana obrączek ślubnych wciąż nie była romantycznym gestem, a małżeństwa zawierane z miłości wciąż były wyjątkiem od reguły. Obrączki, pierścienie ślubne, czy w ogóle biżuterię zaczęto postrzegać jako formalny element struktury społecznej. Chrześcijaństwo powoli zaczyna się krystalizować, papieże zaczyna…

dlonie-z-obraczkami-fot.-Getty-Images-fottograff-14b46ac.jpg
width: 1200
height: 800