Świat mądrych historii

Nie jest łatwo opowiedzieć dobrą bajkę. Równie trudno opowiedzieć o opowiadaniu bajek. A jak opowiedzieć o bajce, która jest bajką, a jednocześnie leczy. Niełatwo. Jeśli nie czujecie się Braćmi Grimm, a wiecie, że bajka pomaga dzieciom czuć i rozumieć, lepiej niż godziny tłumaczeń, to bajkoterapia jest dla was.
/ 25.02.2008 00:07
Nie jest łatwo opowiedzieć dobrą bajkę. Równie trudno opowiedzieć o opowiadaniu bajek. A jak opowiedzieć o bajce, która jest bajką, a jednocześnie leczy. Niełatwo. Jeśli nie czujecie się Braćmi Grimm, a wiecie, że bajka pomaga dzieciom czuć i rozumieć, lepiej niż godziny tłumaczeń, to bajkoterapia jest dla was.

Według podręcznika „Poetyka stosowana”*, bajka to przypowieść o życiu ludzkim która poprzez posługiwanie się alegorią oraz wyraźnym morałem, realizuje funkcje dydaktyczne. Alegoria to znak, który (świadomi konwencji) odczytujemy we właściwy sposób. Na przykład wilk, w bajce o Czerwonym Kapturku, nie jest zwierzęciem leśnym, ale znakiem zagrożenia o podłożu seksualnym, jakiemu mogą podlegać młode damy, pozbawione rodzicielskiej opieki.

Świat mądrych historiiOd dawna baśnie służyły ludziom do opowiadania uniwersalnych historii, pokazywania jak odróżnia się dobro od zła. Małe dziatki uczyły się na przykładzie burzliwych losów bohaterów, roniły łzy nad losem Brzydkiego Kaczątka, gdy już je opisał Andersen i drżeli nad niegodziwością Baby Jagi, dręczącej Jasia i Małgosie, gdy bracia Grimm nadali im konkretne rysy. Od dawnych czasów zmieniło się dużo i świat nam się skomplikował. Powszechnie dostępne bajki uległy disney’izacji – spłycono ich wielowarstwową konstrukcję, infantylnie ukazane emocje i postacie, nie niosą tego ładunku przeżyć, który jest potrzebny by bajka nadal mogła wskazywać jakąś drogę.

Nowa bajka

Na szczęście czasem pojawia się pomysł, by przywrócić bajce jej pierwotną kształt i zadania. Takim pomysłem jest bajkoterapia, czyli terapia przez bajki. Ponieważ opowiadając konkretnie zbudowane historie można pomagać dzieciom w wielu trudnych sytuacjach emocjonalnych. Bajkoterapia to także doskonała metoda relaksacyjna. Właściwe historie mogą pomóc się wyciszyć po dniu pełnym wrażeń. Metoda ta zyskuje na popularności dzięki swojej prostocie i efektywności. Może stać się ważnym sposobem wspierania i oddziaływania terapeutycznego we wczesnych okresach rozwoju dziecka. Wzbogaca wiedzę dziecka o sobie i świecie. Terapia poprzez bajki ma na celu redukcję napięcia i odbudowanie pozytywnego obrazu siebie i świata. A co najważniejsze nie wymaga przesadnych starań, dając rodzicom wygodne narzędzie w objaśnianiu i obłaskawianiu świata.

Bajkoterapia tym się różni od zwykłego opowiadania bajki, że jest bardzo przemyślana pod względem przekazywanych treści, rezygnuje też z morałów i magii. Magię zostawia Harry’emu Potterowi, a dydaktykę stawia do kąta. Celem opowiadania terapeutycznej bajki jest przeżycie i zasymilowanie uczuć, które są dla dziecka ciężkie do przyjęcia (leków, napięć, niepokojów, także konkretnych sytuacji w których dziecko cierpi fizycznie, bądź psychicznie). Odbiorcami bajek terapeutycznych mogą być dzieci w wieku od 4 do 9 lat. Historia w nich opowiedziana opiera się na metaforycznym ujęciu problemu z jakim boryka się dziecko. Słuchający może identyfikować się z zachowaniami czy sytuacjami, w jakich znajdują się bohaterowie. Ważnym elementem jest ekspozycja ich uczuć, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych, nazwanych i osadzonych w kontekście wydarzeń. Bajka taka nie może być nudna, powinna być dowcipna i kończyć się dobrze, choć bez natrętnego happy-endu.

Bać się czy rozumieć

Gdyby to było takie proste, wszyscy opowiadalibyśmy naszym dzieciom wspaniałe, mądre historie pomagające im spotykać się z całym okrucieństwem i niegodziwością świata. Prawda jest taka, że rodzice, często sami wychowani w ten sposób, wolą przemilczać mroczniejsze aspekty życia, oddzielać dzieci od przekazów trudnych. Często także wypierają negatywne emocje dzieci, nie umożliwiając im spotykania się ze złością, strachem, lękiem. Nie należy oczywiście, dzieci straszyć, ani wystawiać na odbiór rzeczy dla nich nie przeznaczonych. Należy natomiast umożliwić im oswajanie rzeczywistości, nauczyć biegłego radzenia sobie z emocjami każdego rodzaju.

Wspieranie, obecne w bajkach terapeutycznych, to niedostrzegalna z pozoru, pomoc psychologiczna. Przez dostarczenie dziecku korzystnego, zastępczego doświadczenia, także nieprzyjemnego, dramatycznego, składania się je do wypracowania własnych, efektywnych pomysłów na działanie. Przez cały proces identyfikacji z bohaterami, projekcji ich stanu i emocji oraz recepcji wiedzy płynącej z opowiadania, dziecko przechodzi samo. Takie ćwiczenie jest niezastąpioną wprawką przed wejściem w dorastanie. Pozwala zyskać poczucie mocy, nawet w skomplikowanych, trudnych sytuacjach. Skutkuje to po pierwsze redukcją emocjonalnego napięcia u dzieci, a po drugie utrwaleniem władzy nad swoim stanem psychicznym.

Choć rodzicom czasem trudno się z tym pogodzić dziecko, w toku swego rozwoju, musi rozwiązywać problemy. Tylko wtedy buduje korzystne doświadczenie, jeśli potrafi sobie z nimi poradzić, pozytywnie się zaadaptuje. W przeciwnym wypadku unika takich sytuacji, które mogą sygnalizować porażkę, co sprzyja wytworzeniu patologicznych strategii działania. Natomiast dziecko właściwie wzmocnione przekazem płynącym z zasłyszanej historii, może budować swoje poczucie skuteczności czy też odbudowywać je, ponieważ zyskało metaforycznie przekazaną wiedzę, absolutnie niezależnie dotarło do przekazu i w pełni rozumie jego znaczenie. Nawet najlepsze rodzicielskie tłumaczenia nie muszą odnieść tak dobrego skutku.

Relaks i radość

Bajki mogą pomagać dzieciom w różny sposób i być wykorzystywane w sytuacjach poważnych kryzysów, ale także drobniejszych, codziennych trudności (wizyta u dentysty). Działają zarówno przed sytuacją stresową (pierwsze dni w przedszkolu), jak i opowiadane po zaistnieniu zdarzenia. Istnieje także oddzielny rodzaj bajek, które służą relaksacji i pomagają w nauce odpoczynku i wyciszenia. Bajki, w każdej postaci, potrzebne są także rodzicom. Pomagają odnaleźć im zapomniany świat dzieciństwa, zbliżyć do dziecięcej wrażliwości i sposobu rozumienia zdarzeń i zjawisk.
Nauczyciele przedszkolni, rodzice oraz osoby zainteresowane metodą mają możliwość poznania bajkoterapii na Autorskich Warsztatach Bajkoterapeutycznych organizowanych w Warszawie. Warsztaty zostały przygotowane pod merytorycznym kierunkiem dr Marii Molickiej, psychologa, najlepszego w Polsce eksperta-bajkoterapeuty, autorki książek „Bajkoterapia”, „Bajki terapeutyczne”. Na warsztatach nie tylko omawia się problematykę bajkoterapii, ale także pisze własne bajki. Dyskutuje się też o dziecięcych lękach i pokazuje, jak je zobaczyć.
Więcej o bajkoterapii i warsztatach na www.bajkoterapia.pl. Znaleźć tam można Bank Bajek Terapeutycznych oraz listę polecanych książek o charakterze terapeutycznym.
*”Poetyka stosowana”, podręcznik zbędny w nauce bajkoterapii, WSiP ’87, B. Chrząstowska, S. Wysłouch.

Artykuł napisany we współpracy z serwisem ABCbaby.pl dla pisma „TOP Przedszkolak”.

Marta Niedźwiecka
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)