NOP fot. Adobe Stock

NOP - czym są niepożądane odczyny poszczepienne i jak je rozpoznać

NOP to niepożądany odczyn poszczepienny, czyli chorobowa reakcja organizmu na szczepienie w ciągu 4 tygodni od szczepienia: może być łagodny (gorączka) lub zagrażający życiu.
Edyta Liebert / 11.12.2019 14:32
NOP fot. Adobe Stock

NOP to niepożądany odczyn poszczepienny, czyli reakcja organizmu na szczepienie, która może, ale nie musi się zdarzyć. Zanim stwierdzisz u dziecka NOP, musisz wiedzieć o istotnych zasadach jego diagnozowania. 

Spis treści:

Rodzice obawiają się szczepić dzieci z uwagi na NOP, ale powszechna wiedza na temat występowania niepożądanego odczynu poszczepiennego jest dość nikła i wiele osób bazuje na domysłach i opowieściach, a nie wiedzy lekarskiej. Jeśli usłyszysz od rodzica, że u dziecka wystąpił NOP, dopytaj w jakiej formie i czy zgłosił to do lekarza. 

Czym jest NOP

NOP to niepożądany objaw chorobowy pozostający w związku czasowym z wykonanym szczepieniem ochronnym. W Polsce system monitorowania NOP został wprowadzony w 1996 roku i opiera się na zaleceniach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w zakresie monitorowania bezpieczeństwa szczepień.

Teoretycznie częstość występowania NOP-u to 1 na 10 000 podanych dawek, więc statystycznie niewiele. Skutki uboczne po zażywaniu leków takich, jak paracetamol czy ibuprofen jest częstsze, niż niepożądane odczyny poszczepienne!
 
Występowanie NOP-u jest zależne od rodzaju szczepionki - czy zawiera ona w sobie szczepy żywe czy martwe. W przypadku tych pierwszy istotny jest czas i odstępy ich dawkowania. Niepożądany odczyn poszczepienny to zaburzenie stanu zdrowia, które występuje do 4 tygodni po szczepieniu, ale wyjątkiem jest szczepionka przeciwko gruźlicy BCG - tu NOP może wystąpić do 3 miesięcy po szczepieniu.
 

NOP - klasyfikacja wg objawów

  1. Odczyn poszczepienny ciężki. Jest to odczyn zagrażający życiu i wymagający hospitalizacji w celu ratowania życia, może prowadzić do trwałego uszczerbku zdrowia lub taki, którego wynikiem jest śmierć dziecka.
  2. Odczyn poszczepienny poważny. Nie wymaga hospitalizacji w celu ratowania życia, nie prowadzi do trwałego uszczerbku zdrowia i nie stanowi zagrożenia dla życia, ale objawy są na tyle poważne, że wymagają kontroli lekarza. Może to być gorączka powyżej 39 stopni C, wymioty, biegunka, prowadzące do odwodnienia.
  3. Odczyn poszczepienny łagodny. Nie ma szczególnie dużego nasilenia, a charakteryzuje się występowaniem miejscowego obrzęku kończyny, silnego miejscowego zaczerwienienia, gorączki

Jak rozpoznać NOP

 To, czy NOP miał miejsce, jest w wielu przypadkach kwestią sporną - najczęściej na linii rodzic-lekarz. Jeżeli lekarz podejrzewa, że inne zdarzenie, nie wymienione w rozporządzeniu, miało związek ze szczepieniem wówczas powinien je zgłosić i zostanie ono również poddane analizie.

 NOP może wynikać m.in. z:

  • błędnego podania szczepionki (zamiast w udo to w ramię lub zamiast głęboko domięśniowo to podano śródskórnie itp),
  • toczącej się przypadkowo infekcji w organizmie dziecka,
  • działania szczepionki lub jej składników (zwłaszcza u osób uczulonych na te komponenty) i bardzo indywidualnej reakcji dziecka na te składniki.

Dlaczego ważne jest zgłoszenie NOP-u? Nawet jeśli twojemu dziecku nic już nie dolega i zapomniałaś o gorączce czy wysypce, w tym samym czasie dziecko szczepione dawką tej samej serii może przebywać w szpitalu. Wystąpienie większej liczby NOP w tym samym czasie, wywołanych tym samym preparatem szczepionkowym może być podstawą do wstrzymania szczepień daną serią szczepionki, dlatego tak istotne jest każde zgłoszenie - może to ocalić nawet życie. 

System nadzoru nad NOP w Polsce:

  • Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania.

Objawy NOP

Przy rozpoznaniu mogą być pomocne wskazówki, czyli najczęstsze objawy NOP-ów. Zalicza się do nich:
  • wysoką gorączkę,
  • wysypkę,
  • trudności z oddychaniem,
  • długi płacz i problemy z utuleniem dziecka,
  • drażliwość,
  • obrzęk wokół miejsca wkłucia,
  • rzadziej: drgawki, biegunka, zmiany napięcia mięśniowego, problemy z chodzeniem, wymioty, spadek apetytu. 

Po jakich szczepionkach najczęściej występuje NOP

Musisz wiedzieć, że niektóre szczepionki częściej mogą powodować NOP w lżejszej lub cięższej postaci. Należą do nich szczepionki, które zawierają żywe szczepy i odstępy między dawkami muszą wynosić co najmniej 4 tygodnie

Nie jest błędem i nie zwiększa prawdopodobieństwa NOP-u:

  • łączenie szczepionek żywych i martwych,
  • łączenie szczepionek samo w sobie - nie obciążają układu immunologicznego, więc nie warto rozbijać szczepień na więcej wizyt,
  • przejście ze szczepionki niepłatnej na płatną. Zmiana preparatu nie powinna mieć miejsca przy szczepionkach 5w1 na inne 5w1 czy 6w1 na inne 6w1, szczepieniu na pneumokoki,
  • szczepienie w przypadku alergii czy astmy.

Co robić, kiedy zauważysz NOP

Pielęgniarka oraz lekarz w trakcie wizyty instruują rodziców w kwestii potencjalnego NOP-u. Jeśli wystąpi gorączka ok. 38 stopni C - warto zastosować paracetamol. Jeśli zauważysz obrzęk - rozpuść łyżeczkę sody w pół szklanki letniej wodzie i przykładaj dziecku miejscowo gazikiem. Jeśli objawy się nasilą lub nie ustąpią w przeciągu 72h, warto skonsultować się z ośrodkiem zdrowia i lekarzem. 

W przypadku wysokiej gorączki (powyżej 39 stopni C), drgawek, bardzo silnego osłabienia i płaczu - udaj się do lekarza, by zgłosić NOP i uzyskać pomoc. Warto mieć pod ręką telefon do pediatry, który może skierować dziecko do szpitala na obserwację, ale są to przypadki niezwykle rzadkie.

Jak zgłosić NOP

Lekarz ma obowiązek zgłaszania podejrzenia/rozpoznania NOP do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego właściwego dla miejsca wystąpienia odczynu. 
 
Lekarz, który rozpoznaje niepożądany odczyn poszczepienny lub podejrzewa jego wystąpienie, wypełnia formularz zgłoszenia i przekazuje zgłoszenie państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu właściwemu dla miejsca powzięcia podejrzenia wystąpienia odczynu poszczepiennego.
 
Od 2013 roku rodzice mogą zgłosić NOP bezpośrednio do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Formularz zgłoszeniowy jest umieszczony na stronie internetowej urzędu i wypełnia go rodzic (omijana jest procedura z lekarzem i sanepidem).Wzory formularzy zgłoszeń NOP zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania.
 

Najważniejsze jest, by dzieci szczepić - NOP może się pojawić, ale o wiele gorszą sytuacją jest zachorowanie na krztusiec, odrę czy ospę wietrzną. Warto także wykonywać szczepienia zalecane, np. na rotawirusy czy meningokoki. Masz prawo się obawiać niepożądanych odczynów poszczepiennych, ale szczepionka, zanim trafia do lodówki w zabiegowym, jest badana przez dziesiątki lat pod kątem bezpieczeństwa, komponentów i potencjalnych powikłań. 

Więcej o szczepieniach: Jakie szczepienia są obowiązkowe dla dzieciDziecko jest chore - szczepić czy nie?
Powikłania po szczepieniach: prawda czy mit

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)