moczenie nocne u dzieci fot. Fotolia

Moczenie nocne u dzieci - przyczyny, leczenie, rozpoznanie

Moczenie nocne to bezwiedne oddawanie moczu w czasie snu przez dzieci powyżej 5. roku życia. Problem może ustępować z wiekiem, ale w wielu przypadkach wymaga leczenia, w tym stosowania alarmów wybudzeniowych. Skuteczność terapii sięga 75%.
/ 24.04.2020 10:10
moczenie nocne u dzieci fot. Fotolia

Moczenie nocne jest po chorobach alergicznych najczęstszą przewlekłą przypadłością u dzieci. Problem częściej dotyka chłopców. Szacuje się, że moczenie nocne dotyczy 5-15% dzieci między 6. a 7. rokiem życia. Wbrew powszechnym opiniom rzadko jest wynikiem zaburzeń emocjonalnych - te pojawiają się najczęściej dopiero jako skutek problemów "mokrych nocy".

Spis treści:

  1. Moczenie nocne - definicja
  2. Przyczyny moczenia nocnego u dzieci
  3. Typy moczenia nocnego u dzieci
  4. Jak często występują mokre noce"?
  5. Rozpoznanie moczenia nocnego u dzieci 
  6. Leczenie moczenia nocnego. Czym jest alarm wybudzeniowy?
  7. Moczenie nocne - nawyk czy choroba?

Moczenie nocne - co oznacza, że dziecko się moczy?

Nocne nietrzymanie moczu zwane moczeniem nocnym jest to bezwiedne oddawanie moczu w nocy (podczas snu) zdarzające się u dziecka, które zakończyło już naukę świadomego oddawania moczu lub ukończyło 5 lat.

Nieco inną dolegliwością jest nokturia, która polega na częstym oddawaniu moczu w nocy przez dziecko, które samo się wybudza i świadomie oddaje mocz.

Moczenie nocne - przyczyny oddawania moczu przez sen

Istnieje kilka przyczyn nocnego moczenia. Medycyna wyróżnia dwa podstawowe mechanizmy powodujące moczenie nocne.

  • Poliuria nocna, czyli wzmożone wydzielanie moczu w nocy, które spowodowane jest niedoborem wazopresyny (hormonu uwalnianego przez przysadkę mózgową). W tym przypadku dziecko zazwyczaj moczy się raz w nocy, ok. 3-4 godzin po zaśnięciu, a ilość wydalonego moczu jest obfita.
  • Nocna nadczynność wypieracza, która polega na niepohamowanych skurczach pęcherza w nocy. Skurcze te powodują wzrost ciśnienia śródpęcherzowego i bezwiedne opróżnienie pęcherza. Dochodzi do kilkukrotnego moczenia w nocy. Dzieciom w tej grupie zdarza się popuszczać mocz w ciągu dnia, dokuczają im też parcia naglące. 

W obydwu grupach chorych obserwuje się podwyższony próg pobudliwości, co powoduje odczytywanie przez ośrodki w mózgu impulsów z wypełnionego pęcherza jako zbyt słabych (podprogowych) i brak reakcji wzbudzenia ze snu. Podczas głębokiego snu czucie wypełnienia pęcherza jest obniżone, a gromadząca się w pęcherzu ilość moczu przekraczająca jego pojemność może doprowadzić do bezwiednego opróżnienia.

Podejrzewa się, że moczenie nocne może mieć podłoże genetyczne. Istnieje 77-procentowe prawdopodobieństwo, że dziecko będzie moczyć się w nocy, jeśli problem dotyczył obojga rodziców. I jedynie 15-procentowe prawdopodobieństwo, jeśli u rodziców nie występowała taka dolegliwość.

Do moczenia nocnego mogą się również przyczyniać choroby, takie jak:

Typy moczenia nocnego u dzieci

Istnieje kilka typów moczenia nocnego. Można je podzielić na:

  • monosymptomatyczne moczenie nocne (MMN) czyli takie, któremu nie towarzyszą inne objawy ze strony dolnych dróg moczowych (ok. 80% dzieci moczących się w nocy),
  • niemonosymptomatyczne moczenie nocne (NMMN) to takie moczenie, któremu towarzyszą inne objawy ze strony dolnych dróg moczowych, jak np.: nietrzymanie moczu w ciągu dnia, parcia naglące, częste lub rzadkie mikcje, objaw kucania, zakażenia układu moczowego itp. (ok. 20% dzieci moczących się w nocy).

NMMN rozwija się u dzieci z powodu innych problemów zdrowotnych, np. wrodzonych lub nabytych chorób układu moczowego lub nerwowego. W przeciwieństwie do MMN, ten rodzaj moczenia nocnego rzadko ustępuje z wiekiem, wymaga pogłębionej diagnostyki oraz kontroli specjalisty.

Wyróżnia się również moczenie nocne pierwotne i wtórne. To pierwsze polega na moczeniu, kiedy nie wystąpił 6-miesięczny okres suchych nocy. Wtórne moczenie nocne to takie, kiedy wystąpił okres suchych nocy przekraczający 6 miesięcy.

Częstotliwość oddawania moczu u dzieci z moczeniem nocnym

Częstotliwość wstępowania tzw. mokrych nocy może być różna. Dzieci mogą moczyć się rzadziej niż raz w tygodniu, ale mogą też robić to kilka razy w ciągu nocy.

Jak się rozpoznaje moczenie nocne u dzieci? Co to jest dzienniczek mikcji?

Podstawową metodą w rozpoznaniu moczenia nocnego jest wywiad lekarski. Lekarz powinien zapytać, jaka jest częstotliwość oddawania moczu przez dziecko w czasie snu, czy są inne objawy, czy występują zaparcia, jak dziecko oddaje mocz (czy strumień jest ciągły czy przerywany), czy przypadki moczenia nocnego występowały w rodzinie oraz jak dziecko sypia (głęboko, czujnie, jak oddycha przez sen).

Podstawową metodą w rozpoznaniu moczenia nocnego jest wywiad lekarski. Lekarz powinien zapytać, jaka jest częstotliwość oddawania moczu przez dziecko w czasie snu, czy są inne objawy, czy występują zaparcia, jak dziecko oddaje mocz (czy strumień jest ciągły czy przerywany), czy przypadki moczenia nocnego występowały w rodzinie oraz jak dziecko sypia (głęboko, czujnie, jak oddycha przez sen).

Kolejnym narzędziem w diagnostyce moczenia nocnego jest dzienniczek mikcji. Znajdują się w nim informacje dotyczące częstotliwości oddawania moczu, objętości moczu, przyjmowanych płynów w ciągu dnia. 

Lekarz przeprowadza również badanie fizykalne (bada ogólny stan zdrowia dziecka, rozwój psychoruchowy) oraz zleca badania laboratoryjne: badanie ogólne moczu, stężenie glukozy we krwi, kreatyniny, mocznika, sodu, potasu

Leczenie moczenia nocnego. Czym jest alarm wybudzeniowy?

Leczenie moczenia nocnego u dzieci jest złożone. Lekarz powinien wytłumaczyć opiekunom dziecka zasady prawidłowego funkcjonowania dróg moczowych. Poza tym należy wcielić w życie kilka zasad:

  • ograniczenie przyjmowania płynów 1-2 godziny przed snem,
  • opróżnienie pęcherza przed snem,
  • zakaz podawania dziecku picia w nocy,
  • wyleczenie zaparć,
  • prowadzenie kalendarza suchych i mokrych dni,
  • zakaz zakładania pieluch dzieciom powyżej 3. roku życia, aby nie pozbawiać dziecka motywacji do wstawania w nocy przy uczuciu parcia na pęcherz. 

W niektórych przypadkach konieczne może się okazać podawanie desmopresyny (syntetycznego analogu wazopresyny). Dotyczy to dzieci, u których schorzenie rozwinęło się w mechanizmie nocnej poliurii.

U dzieci z rozpoznaniem moczenia nocnego związanego z nocną nadczynnością wypieracza bardzo duże znaczenie ma wprowadzenie tzw. alarmów wybudzeniowych. Wykorzystuje się w tym celu urządzenie z czujnikiem, które przesyła sygnał dźwiękowy, gdy pojawi się pierwsza kropla moczu. Dźwięk powinien obudzić dziecko i skłonić do skorzystania z toalety. Terapia alarmem wybudzeniowym trwa 3-4 miesiące. Jej skuteczność wynosi ok. 75%.

Uzupełniająco w leczeniu moczenia nocnego u dzieci zaleca się psychoterapię.

Moczenie nocne - nawyk czy choroba?

Przez wiele lat moczenie nocne było traktowane jako nieprawidłowy nawyk lub nawet lenistwo dziecka. Takie podejście opóźniało uzyskanie fachowej porady. Niestety wciąż duża liczba moczących się dzieci nie trafia do lekarza lub zgłasza się zbyt późno. Część dzieci rzeczywiście „wyrasta” samoistnie z moczenia nocnego.

Nie wiadomo, kiedy moczenie nocne ustąpi u konkretnego dziecka. Utrzymujące się moczenie może powodować wtórne zaburzenia emocjonalne i być przyczyną nieprawidłowych kontaktów z rówieśnikami czy konfliktów w rodzinie, dlatego nie powinniśmy zwlekać ze zgłoszeniem się do specjalisty.

Źródła: J. Bożydar Latkowski (red.), Medycyna rodzinna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017.
Zalecenia opracowane przez grupę ekspertów Polskiego Towarzystwa Urologii Dziecięcej oraz Polskiego Towarzystwa Nefrologii Dziecięcej udostępnione przez D&D Communication