Przerwy w pracy przysługujące pracownikowi - poradnik

Jakie przerwy w pracy przysługują pracownikowi? Czy przerwa może nie być wliczana do czasu pracy? Czy pracodawca może nie udzielić zatrudnionemu prawa do przerwy? Czy pracownice karmiące dziecko piersią mogą liczyć na dłuższe przerwy? Na wszystkie te pytania znajdziesz odpowiedź w naszym poradniku.
/ 14.05.2013 14:19

Rodzaje przerw w pracy

Przerwa piętnastominutowa po minimum 6 godzinach pracy

Jeśli twój dobowy wymiar pracy wynosi co najmniej 6 godzin, każdy pracodawca musi przyznać Ci prawo do przerwy. Wymaganie od pracownika, aby wykonywał swoje obowiązki bez żadnej przerwy, jest niezgodne z prawem. Każdy zatrudniający musi liczyć się z tym, że podwładny nie może pracować bez odpoczynku. Przy co najmniej sześciogodzinnym wymiarze pracy, kodeks gwarantuje nam 15 minut przerwy. Ten czas nie musi być wykorzystywany jednorazowo – pracodawca może ustalić z pracownikami, że przysługuje im np. jedna przerwa dziesięciominutowa i druga, które będzie trwała 5 minut. Nie może jednak skrócić tego czasu poniżej gwarantowanych ustawowo 15 minut, jest to niezgodne z kodeksem pracy.

Nawet jeśli jesteś zatrudniona na pół etatu, to gdy pracujesz co najmniej 6 godzin na dobę, przysługuje Ci prawo do przerwy! Jednak w dniach, w których twój dobowy wymiar pracy wynosi np. 3, 4, 5 godzin, pracodawca nie ma obowiązku zapewniać ci czasu na odpoczynek.

Przerwa nie może być wyznaczona na godzinę rozpoczęcia ani zakończenia pracy – skutkowałoby to skróceniem wymiaru czasu pracy. Nie jest to przecież celem przerwy, zasadniczo ma ona zapewnić pracownikowi prawo do krótkiego odpoczynku czy zjedzenia posiłku, a nie do wcześniejszego wyjścia do domu. Pracodawca nie ma obowiązku ustalać tej samej pory odpoczynku dla wszystkich swoich pracowników. Może również pozostawić zatrudnionym swobodę w kwestii wyboru pory odpoczynku.

Za czas przerwy wliczanej do czasu pracy, pracodawca ma obowiązek wypłacić pracownikowi pełne wynagrodzenie. Może ją oczywiście również wydłużyć, z korzyścią dla zatrudnionego. Nie ma prawa jednak pozbawić pracownika przerwy, 15 minutowy odpoczynek to minimum gwarantowane w kodeksie pracy.

Zobacz także: Przerwa w czasie pracy na karmienie

Dłuższe przerwy w pracy

Czy istnieje możliwość wprowadzenia w zakładzie pracy dłuższych przerw? Pracodawca może (ale nie musi) wprowadzić przerwę, która nie jest wliczana do czasu pracy, a zatrudniony nie pobiera za nią wynagrodzenia. Co ważne, czas trwania takiej przerwy nie może przekraczać 60 minut.

Warto pamiętać również o tym, że wprowadzenie dłuższej, nieodpłatnej przerwy, nie zwalnia zatrudniającego z przyznania pracownikom czasu na piętnastominutowy odpoczynek. W zależności od indywidualnych ustaleń, nieobowiązkową przerwę można niejako „doliczyć” i wykorzystywać razem z krótszą, pełnopłatną – nie jest to jednak konieczne.

Pracownicy mogą korzystać np. z płatnej, piętnastominutowej przerwy przed południem, a z godzinnej, niepłatnej po południu. Mogą również „zsumować” czas przerwy obowiązkowej z przerwą niepłatną i raz dziennie korzystać z odpoczynku, który będzie trwał wtedy 75 minut. Wszystkie regulacje tego typu zawrzeć można w regulaminie pracy, układzie zbiorowym pracy lub w postanowieniach umowy o pracę (jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub obowiązkiem ustalenia regulaminu pracy).

Przerwy w przypadku monotonnej pracy

Czy jeśli praca jest monotonna, pracownik ma prawo do dłuższego czasu na odpoczynek? Jeśli wykonywane obowiązki są jednostajne lub wymagają ustalonego tempa (niezależnego od pracownika, np. przy taśmie produkcyjnej czy różnego rodzaju urządzeniach), pracodawca może ustalić dodatkowe przerwy wliczone do czasu pracy. Na ten temat nie istnieją jednak konkretne regulacje, tego rodzaju ustalenia powinny znaleźć się np. w regulaminie pracy danej firmy. Zarządzanie tego rodzaju przerw jest korzystne dla pracodawcy, ponieważ długotrwałe wykonywanie monotonnych obowiązków może przyczynić się do obniżenia koncentracji lub zmniejszenia precyzji pracowników.

Jeśli zatrudniony wykonuje swoje obowiązki w warunkach szkodliwych dla zdrowia, ma prawo do dodatkowych przerw wliczanych do czasu pracy. Kodeks pracy nie wskazuje jednak konkretnie, które profesje można uznać za narażone na działanie szczególnie szkodliwych czynników. Pracodawca może ustalić przerwy po uzgodnieniu z zatrudnionymi, a także po zasięgnięciu opinii lekarskiej.

Sprawdź: Dni wolne od pracy w 2013 roku

Przerwy w przypadku pracy przy komputerze

Praca przy komputerze nie jest wprawdzie szczególnie niebezpieczna dla zdrowia, może być jednak poważnym obciążaniem dla wzroku. To właśnie dlatego kodeks pracy przewiduje osobne regulacje dla osób, które pracują przy komputerach. W takiej sytuacji zatrudniający ma obowiązek zapewnić pracownikowi naprzemienne łączenie tych obowiązków, które są związane z obsługą komputera, z tymi które nie obciążają wzroku. Może również zdecydować się na inne rozwiązanie i przyznać co najmniej pięciominutową przerwę, wliczaną do czasu pracy, po każdej poszczególnej godzinie wykonywania obowiązków przy komputerze.

Przerw tych nie można łączyć! Ich celem jest dbanie o kondycję wzroku, więc zsumowanie ich trwania byłoby bezcelowe.  Istotny jest fakt, że warunek korzystania z tych udogodnień to wykonywanie pracy przy monitorze przez co najmniej 4 godziny dziennie.

Przerwy w pracy dla niepełnosprawnych

Niepełnosprawni mają prawo do dodatkowych 15 minut przerwy, wliczanych do czasu pracy. Z tego udogodnienia mogą oni korzystać dopiero po okazaniu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności. Warto nadmienić, że wydłużona  przerwa przysługuje niepełnosprawnemu niezależnie od dobowego wymiaru pracy i od posiadanego przez niego stopnia niepełnosprawności.

Zobacz również: Poradnik - godziny nadliczbowe

Przerwy w pracy dla matek karmiących piersią

Prawo pracy chroni również matki, które karmią swoje dzieci piersią. Takim pracownicom przysługują:

  • dwie trzydziestominutowe przerwy na jedno karmione dziecko (jeśli czas pracy przekracza 6 godzin dziennie),
  • dwie przerwy (po 45 minut każda) na więcej niż jedno karmione dziecko (jeśli czas pracy przekracza 6 godzin dziennie).

Jeśli czas pracy wynosi od 4 do 6 godzin dziennie, pracownicy karmiącej dziecko piersią przysługuje tylko jedna z wyżej wymienionych przerw. Jeśli czas pracy jest krótszy niż 4 godziny dziennie, zatrudniona nie może korzystać z przerw na karmienie.

Sprawdź również: Urlop wypoczynkowy na pół etatu

Czas przerw na życzenie pracownicy może zostać „zsumowany” – zamiast korzystać z dwóch półgodzinnych przerw, pracownica może zamienić je na jedną, trwającą godzinę. Istnieje również inne wyjście – matka, zamiast korzystać z przerw na karmienie, może kończyć lub zaczynać pracę wcześniej.

Np. pracownica, która karmi piersią dwoje dzieci i pracuje od 8 do 16, może zrezygnować z przerw i przychodzić do miejsca pracy o 9.30. Zachowuje wtedy prawo do pełnego wynagrodzenia, ponieważ przerwy na karmienie są wliczane do czasu pracy.

Przerwy w pracy dla młodocianego pracownika

Młodociani pracownicy są szczególnie chronieni przez kodeks pracy. Zatrudnionemu, który nie ukończył jeszcze 16 lat, nie wolno pracować dłużej niż 6 godzin na dobę. Pracownik, który ukończył już 16 lat, nie może pracować dłużej niż 8 godzin dziennie. Młodociany pracownik ma również prawo do dłuższych przerw. Jeśli pracuje więcej niż 4,5 godziny na dobę, może skorzystać z przerwy trwającej 30 minut (ważna uwaga – taka przerwa musi trwać nieprzerwanie!). Młodociany za czas na odpoczynek pobiera wynagrodzenie.

W przypadku pracownic karmiących piersią, pracowników niepełnosprawnych i innych szczególnie chronionych grup, prawo do obowiązkowej, piętnastominutowej przerwy musi zostać zachowane. Przyznawanie dodatkowych przerw nie zwalnia pracodawcy z udzielenia podstawowej, również pełnopłatnej przerwy. W przypadku pracowników młodocianych, dłuższa półgodzinna przerwa zastępuje tę podstawową, piętnastominutową – ten czas nie ulega zsumowaniu.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
/21.06.2013 14:04
Przerwy w pracy są bardzo przydatne w regenerowaniu organizmu.