POLECAMY

Po co nam Rzecznik Praw Obywatelskich?

Czujesz się dyskryminowana? Urzędnik niewłaściwie cię potraktował? Możesz zwrócić się ze skargą do Rzecznika Praw Obywatelskich. Do jego obowiązków należy ochrona naszych wolności i praw. I to nie tylko określonych w Konstytucji, ale w każdym akcie prawnym. Dowiedz się, jakimi sprawami zajmuje się Rzecznik praw obywatelskich, w jaki sposób złożyć skargę i czy zawsze jest to możliwe.
/ tydzień temu
Po co nam Rzecznik Praw Obywatelskich? fot. Adobe Stock

Każdy z nas może zwrócić się do Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) o pomoc, jeśli uważa, że jego  wolności lub prawa zostały naruszone przez organy władzy publicznej. To oznacza, że ze skargą do Rzecznika praw Obywatelskich może wystąpić zarówno obywatel polski, jak i cudzoziemiec zamieszkały w naszym kraju. Takie uprawnienie mają  również m.in. osoby prawne, organizacje obywateli i organy samorządu.

Kto powołuje Rzecznika Praw Obywatelskich?

Instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich powstała w Szwecji w 1809 r; w Polsce istnieje od 1988 r. Rzecznika powołuje Sejm, za zgodą Senatu na wniosek marszałka Sejmu. Działalność rzecznika reguluje konstytucja i ustawa orzeczniku z 1987 r. Rzecznik Praw Obywatelskich działa przez biuro rzecznika. Kadencja rzecznika trwa 5 lat (od złożenia ślubowania w Sejmie) . Co roku zdaje  sprawozdanie sejmowi i senatowi ze swojej działalności i stanu przestrzegania praw i wolności. Pierwszym rzecznikiem była prof. Ewa Łętowska; obecnie od 2015 r. jest nim dr Adam Bodnar.

Czym zajmuje się RPO?

Rzecznik stoi na straży praw i wolności (w tym zasady równego traktowania), czyli pilnuje, by organy władzy (m.in. sądy, prokuratura, organy administracji rządowej) nie łamały praw człowieka. Szczegółowo jego zadania określa ustawa z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw obywatelskich (Dz.U. z 2001r. Nr 14, poz.147).

Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma inicjatywy ustawodawczej, co oznacza, że nie może opracowywać ustaw.  Może natomiast wystąpić np. do Sejmu z wnioskiem o zajęcie się jakimś prawem lub o zmianę przepisów w sprawach dotyczących wolności i praw człowieka. Ma też prawo zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego, jeśli w jego ocenie jakiś przepis lub ustawa są niezgodne z konstytucją.

Choć nie wolno mu wtrącać się do postępowania sądowego ani występować w charakterze obrońcy, ma prawo m.in.:

  • żądać wszczęcia postępowania w sprawie cywilnej oraz wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi,
  • żądać wszczęcia przez prokuratora w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu,
  • wnieść kasację w sprawie karnej do Sądu Najwyższego,
  • zażądać wszczęcia postępowania w sprawie cywilnej oraz wziąć w niej udział,
  • wystąpić z wnioskiem o ukaranie za wykroczenie, a także uchylenie przez sąd prawomocnego orzeczenia w sprawie o wykroczenie,
  • zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego na akty i czynności organu administracji publicznej a także uczestniczyć w tych postępowaniach na prawach przysługujących prokuratorowi,
  • wnieść skargę kasacyjną od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Rzecznik może zająć się z sprawą z własnej inicjatywy lub na wniosek obywateli i ich organizacji albo organów samorządowych.

Kiedy możesz złożyć skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich?

Jeśli uważasz, że twoje prawa zostały naruszone, złóż pisemny wniosek do Rzecznika. Aby RPO zajął się twoją sprawą, wcześniej musisz wykorzystać całą drogę odwoławczą.

Gdy masz wątpliwości, czy na pewno wykorzystałaś już wszystkie dostępne środki, możesz zasięgnąć rady prawnika (w punkcie porad obywatelskich, w tzw. klinikach prawa przy wydziałach prawa uniwersytetów).

Natomiast jeśli nie jesteś pewna, czy twoja skarga nadaje się do Rzecznika, albo masz wątpliwości, jakie dokumenty powinnaś złożyć, możesz  zadzwonić na bezpłatną infolinię  800 -676 676, czynna w pon. 10-18 w pozostałe dni (wt.- pt.) od 8 do 16.

Uwaga! Rzecznik nie rozpatruje anonimowych wniosków.

Warto wiedzieć. Możesz złożyć wniosek we własnej sprawie, jak i w imieniu innej osoby (nie jest wymagane pełnomocnictwo).

Jak wniosek złożyć

Wniosek nie wymaga jakieś szczególnej formy. Możesz napisać go sama, podając w nim imię, nazwisko i adres do korespondencji. W treści opisz sprawę i przebieg dotychczasowych działań oraz wskaż argumenty świadczące o naruszeniu wolności i praw obywatelskich. Do pisma dołącz kopie lub odpisy posiadanych dokumentów, orzeczeń sądów, istotnych w danej sprawie pism, wniosków, zaświadczeń itd.

Możesz także skorzystać z formularza wniosku – znajdziesz go na stronie internetowej www.rpo.gov.pl.

Wniosek możesz:

  • wysłać pocztą na adres 00-090 Warszawa al. Solidarności 77;
  • złożyć w kancelarii Biura w Warszawie, al. Solidarności 77 (czynne jest w poniedziałek w godz. 9.00- 17.00, od wtorku do piątku w godz. 9.00 - 15.00 );
  • wysłać drogą elektroniczną na adres biurorzecznika@brpo.gov.pl;
  • złożyć osobiście do Biur Pełnomocników Terenowych RPO:  

– w Gdańsku, ul. Chmielna 54/57,   

– w Katowicach, ul. Jagiellońska 25,

 – we Wrocławiu , ul. Wierzbowa 5

Uwaga! Jeśli chcesz przesłać skargę drogą elektroniczną, zrób to za pośrednictwem Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP) – http://epuap.brpo.gov.pl. W tym celu musisz założyć na niej konto. Nie musisz mieć profilu zaufanego, ani potwierdzonego podpisu elektronicznego. Skuteczne doręczenie dokumentów potwierdzane jest, jak w przypadku składania PIT przez internet,  generowanym automatycznie urzędowym poświadczeniem odbioru (UPO).

Ważne. Można też złożyć skargę w języku migowym.

Co się dzieje po złożeniu skargi?

Kiedy złożysz wniosek, Rzecznik lub pracownicy jego biura sami sprawdzają informacje, jakie podałaś lub poproszą o zbadanie  sprawy inną instancję upoważnioną do kontroli. Jeśli rzeczywiście twoje prawa i wolności zostały naruszone, Rzecznik skieruje wystąpienie do instytucji, w której to nastąpiło lub do organu nadrzędnego o usunięcie naruszenia. Może również  tylko wskazać  ci, jak dalej masz dochodzić swoich racji. Ale ma prawo także odmówić podjęcia działań w sprawie i nie musi uzasadniać swojej decyzji. Nie przysługuje od niej odwołanie.

Po zbadaniu sprawy Rzecznik może:

  • wyjaśnić ci, że nie stwierdził naruszenia praw wolności,
  • skierować wystąpienie do podmiotów naruszających prawa i wolności z żądaniem wszczęcia postępowania,
  • zwrócić się do jednostki nadrzędnej z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych prawem,
  • żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych- zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego,
  • wystąpić z wnioskiem o ukaranie,
  • wnieść rewizję nadzwyczajną (kasację) do każdego prawomocnego orzeczenia.

Czego Rzecznik nie zrobi?

Wiele z nas uważa, że Rzecznik Praw obywatelskich jest ostatnią instancją, do której można zwrócić się w każdej sprawie. Tak nie jest.

Rzecznik Praw Obywatelskich:

  • nie zastępuje organów administracji ani wymiaru sprawiedliwości;
  • nie podejmuje sprawy, jeśli nie wypowiedziały w niej jeszcze swego zdania właściwe instytucje;
  • nie stosuje prawa łaski;
  • nie przydziela mieszkań, leków, pieniędzy,nie rozpatruje sporów między obywatelami, podlegających rozpoznaniu przez sądy;
  • nie bierze udziału w sporach zbiorowych o interesy, np. w sprawie podwyżki wynagrodzenia dla określonej grupy pracowników;
  • nie interweniuje, gdy sprawa toczy się bez opóźnień w sądzie lub organie administracji;
  • nie ingeruje w niezawisłość sędziowską, np. w ocenę dowodów przez sąd;
  • nie może wszczynać postępowania prawnego, jeżeli przewidziany w ustawie termin do takiego wszczęcia upłynął.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Powołuje go Parlamenty Europejski. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zajmuje się dotyczącymi przypadków niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE, np. skargami na dyskryminację, nadużywanie uprawnień, nieuzasadnioną zwłokę w postępowaniu itp. Skargi mogą składać obywatele UE lub osoby zamieszkałe na terytorium UE oraz przedsiębiorstwa i instytucje mające siedzibę w UE. Podobnie, jak polski, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest wybierany na 5 lat.

Skargę należy wnieść w ciągu dwóch lat od momentu, gdy dowiesz się o problemie. Wnosząc skargę, trzeba podać swoją tożsamość oraz jednoznacznie wskazać, której instytucji lub którego organu skarga dotyczy i na czym polega problem. Można zażądać zachowania poufności skargi.

Skargi do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich można kierować na adres:  1 avenue du Président Robert Schuman, CS 30403, F-67001 Strasbourg Cedex

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)