POLECAMY

Prawa pacjenta - co nam się należy w przychodni, szpitalu i w razie nagłej choroby

Korzystając z usług służby zdrowia, warto być świadomą swoich praw pacjenta. Dzięki temu masz szansę na właściwe leczenie i traktowanie, gdy potrzebujesz pomocy. Dowiedz się, co ci się należy w przychodni, szpitalu i na pogotowiu a także w aptece. Łatwiej będzie ci upomnieć się o to.
/ 2 tygodnie temu
Prawa pacjenta - co nam się należy w przychodni, szpitalu i w razie nagłej choroby fot. Adobe Stock

Teoretycznie każda z nas wie, jakie ma uprawnienia w placówkach służby zdrowia. W praktyce różnie z tym bywa.

Kto ma prawo do leczenia

Jeśli pracujesz na etacie lub zlecenie, albo pobierasz rentę lub emeryturę, płacisz składkę zdrowotną, która pozwala ci leczyć się bezpłatnie w placówkach, które mają podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Jeśli pracujesz na umowie o dzieło, możesz sama płacić składkę ubezpieczeniową.

Co powinnaś wiedzieć o emeryturze

Z pomocy lekarskiej mogą też korzystać osoby nieubezpieczone. Takie prawo mają m.in. :

  • dzieci i młodzież do ukończenia 18. roku życia,
  • kobiety w okresie ciąży, porodu i połogu,
  • będące w trudnej sytuacji materialnej (gdy dochód na członka rodziny nie przekracza 514 zł  lub 634 w gospodarstwach jednoosobowych) na podstawie pisemnej zgody władz miasta (gminy),
  • chorzy z zaburzeniami psychicznymi w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej,
  • uzależnione od alkoholu, narkotyków (przy leczeniu odwykowym).

Prawa pacjenta w przychodni

W dowolnej przychodni – nie obowiązuje rejonizacja – masz prawo wybrać lekarza pierwszego kontaktu a także pielęgniarkę i położną.

Lekarz POZ czyli rodzinny.

Możesz go zmienić bezpłatnie trzy razy w ciągu roku. Za każdą następną zapłacisz 80 zł (chyba że jest spowodowana np. twoją przeprowadzką). Zapisując się do lekarza, musisz podać swój PESEL i okazać dowód osobisty lub inny dokument potwierdzający twoją tożsamość. Jeśli system eWUŚ (elektroniczna Weryfikacja Świadczeniobiorców) cię nie zweryfikuje, trzeba będzie przedstawić dowód potwierdzający ubezpieczenie, np. druk RMUA, legitymację emeryta (rencisty), itp. Jeśli nie masz go ze sobą, możesz złożyć pisemne oświadczenie, że przysługuje ci prawo do darmowej opieki medycznej.

Lekarz pierwszego kontaktu ma prawo zlecić m.in.:

  • badania diagnostyczne, np. hematologiczne (morfologia), biochemiczne, immunologiczne czy badania układu krzepnięcia a także podstawowe – kału i moczu.
  • badania elektrokardiograficzne (EKG) w spoczynku, badanie USG, echokardiograficzne, spirometrię, badanie endoskopowe przewodu pokarmowego.

Pełną listę badań znajdziesz na www.mz.gov.pl/leczenie/poz/bezplatne-badania.

Ponadto lekarz rodzinny może:

  • zlecić zabieg w gabinecie zabiegowym lub w domu,
  • skierować na konsultację do lekarza specjalisty, do szpitala, na rehabilitację lub do sanatorium,
  • wydać orzeczenia o czasowej niezdolności do pracy.

Warto wiedzieć. Przychodnia musi być czynna w godz.  8 do 18. Gdy dopadła cię choroba, zadzwoń i umów się na wizytę. Gdy nie ma "twojego lekarza", musi go zastąpić inny. Jeżeli zachorujesz po godzinach pracy przychodni, masz prawo skorzystać z nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej, które funkcjonują w "sieciowych" szpitalach - adres znajdziesz na stronie NFZ – www.nfz.gov.pl

Specjaliści

Masz prawo wyboru specjalisty. Skierowanie do niego wystawi twój lekarz rodzinny jeżeli uzna, że jest to uzasadnione twoim stanem zdrowia.  Wizyta jest bezpłatna.

Do niektórych specjalistów nie musisz mieć skierowania. Nie jest ono potrzebne do:

  • ginekologa (położnika),
  • stomatologa,
  • wenerologa,
  • onkologa,
  • psychiatry.

Bez skierowania mogą się leczyć osoby chore na gruźlicę, inwalidzi wojenni (u każdego specjalisty), leczące się z uzależnienia .

U specjalistów masz prawo do darmowych konsultacji i dodatkowych badań. Na przykład u ginekologa – do darmowej cytologii i badania piersi raz w roku. Za większość zabiegów nie płacisz. Gdy jakiś jest płatny, lekarz musi cię o tym poinformować.

Uwaga! Przychodnia nie ma prawa wyznaczać określonego dnia na zapis do danego lekarza, ani wymagać osobistego zapisywania się w rejestracji. Skierowanie do specjalisty jest ważne tak długo, jak długo istnieją przesłanki do leczenia lub wykonania badań. Wyjątek – leczenie uzdrowiskowe (18 miesięcy), na fizjoterapię ambulatoryjną (30 dni) lub do szpitala psychiatrycznego (14 dni).

Stomatolog

W przypadku stomatologa też nie ma rejonizacji. W ramach bezpłatnych świadczeń u stomatologa, który ma podpisany kontrakt z NFZ, masz prawo m.in. do:

  • badania lekarskie wraz z instruktażem higieny (raz w roku),
  • badania kontrolne (trzy razy w roku),
  • leczenia próchnicy (ale plombę chemoutwardzalną dostaniesz tylko na zęby 1–3),
  • ekstrakcji (usunięcia) zęba,
  • znieczulenia,
  • leczenia kanałowego, ale tylko zębów od jedynki do trójki (wszystkie mogą bezpłatnie leczyć kobiety w ciąży i młodzież do 18 roku życia, 
  • zdjęcia rentgenowskiego zębów (dwa razy w roku).

Wykaz refundowanych zabiegów powinien znajdować się w gabinecie stomatologicznym. Za pozostałe trzeba zapłacić z własnej kieszeni.

Uwaga! Raz na pięć lat możesz bezpłatnie zrobić sobie protezę (pod warunkiem, że jest to proteza co najmniej pięciu zębów w jednej szczęce).

Warto wiedzieć. Darmowe leczenie w rozszerzonym zakresie przysługuje także dzieciom. Na bezpłatny aparat ortodontyczny mogą liczyć dzieci do ukończenia 12 lat. Lakierowanie za darmo przysługuje raz na kwartał, ale tylko do ukończenia 18 lat.

Komu i na jakich zasadach przysługuje renta rodzinna, inwalidzka lub socjalna?

Korzystaj z zaproszeń

Na niektóre badania możesz otrzymać zaproszenie.

  • Mammografia. Z bezpłatnego badania mogą skorzystać kobiety w wieku 50-69 lat w ramach programu wczesnego wykrywania raka piersi. Warunek - przez ostatnie dwa lata nie miałaś wykonywanej mammografii.
  • Cytologia. Program wczesnego wykrywania raka szyjki macicy. Skierowany jest do pań w wieku 25-59 lat. Cytologię wykonuje się raz na 3 lata.
  • Kolonoskopia. Wykonasz ją w ramach programu wczesnego wykrywania raka jelita grubego, jeśli masz 50-65 lat i nie masz objawów; masz 40-65 lat nie masz objawów, ale ktoś z bliskiej rodziny zachorował na ten nowotwór.
  • Poziom cholesterolu, trójglicerydów glukozy. Badania mogą wykonać osoby, które w danym roku mają 35, 40, 45, 50, 55 lat i u których nie została rozpoznana choroba układu krążenia i które w ciągu ostatnich 5 lat nie korzystały ze świadczeń programu profilaktyki chorób układu krążenia.

Prawa pacjenta w szpitalu

Nie musisz mieć skierowania do szpitala w tzw. nagłym wypadku lub w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia. Nie masz jednak wpływu wpływu na wybór placówki. Inaczej przy planowym zabiegu – możesz wybrać szpital, jaki chcesz.

Uwaga! Szpital ma prawo odmówić przyjęcia tylko, gdy dotyczy to operacji planowych. Wtedy wpisuje go na listę oczekujących.

Do szpitala może cię do niego skierować każdy lekarz, nawet nie mający podpisanej umowy z NFZ.  Na skierowaniu nie ma terminu ważności (jest ważne do momentu realizacji).  Niektóre placówki wyznaczają własne zasady przyjęcia – np. na usunięcie żylaków trzeba mieć skierowanie od chirurga naczyniowego.

Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie internetowej szpitala.

Podczas pobytu w szpitalu nie ponosisz kosztów operacji, badań i lekarstw.

Uwaga!  Szpital może zażądać od ciebie zapłaty za tzw. usługi ponadstandardowe, których NFZ nie refunduje. Są to m.in. zabiegi chirurgii plastycznej i zabiegi kosmetyczne (chyba że korygujesz p. wadę wrodzoną), zabiegi przyrodolecznicze i rehabilitacyjne nie związane z chorobą podstawową . Fundusz nie zapłaci także, jeżeli zechcesz mieć indywidualną opiekę pielęgniarską lub leżeć w pokoju o podwyższonym standardzie (z telewizorem i łazienką).

Zmiana ustalonego terminu zabiegu może nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach, których nie można było wcześniej przewidzieć (np. większa niż zakładana liczba nagłych przypadków). Szpital ma obowiązek powiadomić o tym pacjenta i podać przyczynę.

Jeżeli szpital wyczerpał limit NFZ na dany rok, powinien poinformować kiedy rozpoczynają się nowe zapisy.

Aby sprawdzisz, czy jest miejsce w innym szpitalu, warto zajrzeć do Ogólnopolskiego Informatora o Czasie Oczekiwania na Świadczenia Medyczne – https://kolejki.nfz.gov.pl.

Twoje prawa w aptece

Jeśli jesteś ubezpieczona, masz prawo do częściowej lub całkowitej refundacji leków. Ich szczegółową listę znajdziesz na stronie NFZ. Pacjenci, którzy mają więcej niż 75 lat, niektóre leki otrzymują za darmo.

Receptę masz prawo wykupić w ciągu 30 dni od jej wystawienia lub dnia oznaczonego w polu "data realizacji od dnia". W przypadku antybiotyku ten termin wynosi 7 dni, a na leki i wyroby medyczne sprowadzane z zagranicy dla użytkowników indywidualnych – 120 dni.

Farmaceuta ma obowiązek poinformować cię o tańszych zamiennikach.

Jeśli jesteś niepełnosprawna lub masz takie dziecko, możesz wystąpić do NFZ o sfinansowanie zakupu wyrobów medycznych potrzebnych do rehabilitacji (dokładny wykaz wyrobów medycznych refundowanych w całości lub części zawiera rozporządzenie ministra zdrowia z 2004 r. (Dz.U nr 276 poz. 2739). Zlecenie na taki zakup musi wystawić lekarz określonej specjalności np. na pieluchomatki – lekarz rodzinny, urolog, neurolog, chirurg, natomiast na aparat słuchowy – wyłącznie laryngolog. Zlecenie trzeba zarejestrować w punkcie potwierdzeń NFZ właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby niepełnosprawnej a następnie złożyć je w sklepie lub aptece.

Gdy zdarzy się nagły wypadek

Jeśli nagle źle się poczujesz, albo twoje życie jest zagrożone masz prawo sama lub ktoś z twoich wezwać pogotowie. Obowiązują dwa numery telefonu: bezpośredni 999, oraz międzynarodowy numer alarmowy – 112. Pierwszy łączy z najbliższą dyspozytornią pogotowia ratunkowego. Drugi – z Powiatowym (Miejskim) Stanowiskiem Kierowania Straży Pożarnej lub Komendą Powiatową Policji.

Decyzję o wysłaniu karetki podejmuje, na podstawie uzyskanych od ciebie informacji, dyspozytor i on za to odpowiada. Jeśli zdecyduje o wysłaniu karetki, przyjedzie zespół ratunkowy i albo udzieli ci pomocy na miejscu, albo zabierze do szpitala. Gdy dyspozytor odmówi wezwania karetki, ma obowiązek poinformować, co powinnaś zrobić np. zgłosić się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR).

Ważne. Osoby bliskie nie mogą jechać karetką z pacjentem, gdyż ubezpieczenie obejmuje tylko ratowników i chorego.

Na SOR możesz zgłosić się bez skierowania i nawet bez dokumentów. Decydujący jest stan zagrożenia życia lub zdrowia. Lekarz badający cię na oddziale ratunkowym może zdecydować o przyjęciu cię do szpitala lub odesłaniu do domu. W tym drugim przypadku powinnaś otrzymać pisemną informację o rozpoznaniu choroby, wynikach przeprowadzonych badan, zastosowanym postępowaniu oraz zaleceniach.

Uwaga! Jeśli nie masz ze sobą dokumentów, będziesz musiała w ciągu 14 dni od udzielenia świadczenia lub 7 od zakończenia hospitalizacji potwierdzić prawo do bezpłatnego leczenia.

Kto może otrzymać rentę socjalną?

Karta Praw Pacjenta

Obowiązująca od 2008 r. Karta Praw Pacjenta daje ci szereg praw. Każda placówka powinna umieścić je w miejscu ogólnodostępnym np. na tablicy ogłoszeń. Zgodnie z przepisami przysługuje ci:

Prawo do świadczeń zdrowotnych

Każdy pacjent, którego życie lub zdrowie jest zagrożone, ma prawo domagać się natychmiastowej pomocy. Dlatego ma prawo zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, na ostry dyżur szpitala lub wezwać karetkę. Ma też prawo do korzystania z opartej na kryteriach medycznych listy oczekujących – w sytuacji ograniczonego dostępu do świadczeń medycznych.

Prawo do informacji

Masz prawo do pełnej informacji na temat twojego stanu zdrowia. Lekarz musi informować cię w sposób zrozumiały o tym, co ci dolega, wytłumaczyć, jakie badania cię czekają, jakie leki otrzymasz, np. na czym polega ich działanie, czy ma skutki uboczne. Prawo do informacji przysługuje także małoletniemu, który ukończył 16 lat. Jeśli nie zgadzasz się na proponowaną metodę, możesz żądać opinii innego lekarza. masz też prawo domagać się zwołania przez lekarza konsylium.

Prawo do tajemnicy informacji

Personel medyczny nie może udostępniać nikomu informacji na twój temat. Tajemnica lekarska dotyczy wszystkich faktów i informacji o stanie zdrowia i leczenia, a także faktów z życia prywatnego, rodzinnego i zawodowego pacjenta. Dotyczy to także  dokumentacji medycznej. Tajemnica lekarska obowiązuje nawet po śmierci pacjenta. Lekarz może być z niej zwolniony tylko gdy zażąda tego prokurator lub gdy zachowanie tajemnicy zagrażałoby zdrowiu lub życiu innych osób. Jeśli prawo do tajemnicy zostanie naruszone, pacjent może złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta.

Pacjent może na piśmie złożyć oświadczenie, kto po jego śmierci ma prawo zapoznać się z jego dokumentacją. Jeśli nie wskaże takiej osoby, nawet najbliżsi nie poznają szczegółów choroby.

Prawo do opieki ze strony bliskiej

Jeśli przebywasz w szpitalu, masz prawo do opieki nie tylko personelu medycznego lecz i osób bliskich. Możesz domagać się, by w czasie badania lub zabiegu (np. pobierania krwi, ekstrakcji zęba towarzyszyła ci bliska osoba

Prawo do opieki duszpasterskiej

W sytuacji pogorszenia stanu zdrowia zakład opieki zdrowotnej musi umożliwić pacjentowi kontakt z duchownym jego wyznania.

Prawo do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie.

Koszty z tym związane obciążają zakład opieki zdrowotnej.

Prawo do intymności Intymności i godności

Personel medyczny ma obowiązek postępować tak, by szanować to prawo. Uczestnictwo innych osób wymaga zgody pacjenta i lekarza wykonującego zabieg. To prawo obejmuje także prawo do umierania w spokoju i godności. Pacjent w stanie terminalnym ma prawo do świadczeń zdrowotnych, które zapewnią mu złagodzenie bólu.

Prawo do wyrażenia zgody na interwencję medyczną

Pacjent musi wyrazić zgodę na badanie, zabieg czy leczenie. Dotyczy to wszystkich, którzy ukończyły 16 lat (w innych wypadkach wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego, np. matki). Na każdym etapie leczenia możesz wycofać się ze swojej decyzji. Przy operacji wymagana jest pisemna zgoda chorego (do pozostałych badań wystarczy zgoda ustna).

Prawo do dostępu do dokumentacji medycznej

Lekarz nie ma prawa zataić przed tobą wyników badań, karty szpitalnej itp. Cała dokumentacja musi zostać ci udostępniona, jeśli tego zażądasz. Możesz też zrobić  kopię, odpis lub wyciąg dokumentacji, która cię dotyczy. Koszt obciąża ciebie.

Prawa pacjenta w szpitalu psychiatrycznym

W szpitalu psychiatrycznym, masz takie same prawa, jak każdy pacjent –  prawo świadczeń zdrowotnych, zapewnienia odpowiednich metod leczenia, poszanowania intymności, kontaktu z bliskimi. Ponadto, masz szczególne uprawnienia wynikające poniekąd ze specyfiki choroby i miejsca, w jakim się znalazłaś. Normuje je  ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.

Zgodnie z nią każdemu pacjentowi szpitala psychiatrycznego przysługuje prawo m.in. do:

  • Wyrażenia zgody lub odmowy na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego, z wyjątkiem sytuacji, gdy przepisy ustawy dopuszczają przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody pacjenta. Ma to miejsce jeśli jego dotychczasowe zachowanie wskazuje, że z powodu choroby zagraża własnemu życiu lub zdrowiu lub zdrowiu innych osób;
  • Poinformowania i wyjaśnienia przez lekarza przyczyny przyjęcia do szpitala psychiatrycznego w sytuacji, gdy nie wyraził na to zgody, oraz uzyskania informacji o przysługujących mu w tej sytuacji prawach;
  • Uprzedzenia o zamiarze zastosowania przymusu bezpośredniego wobec niego (polega na przytrzymaniu, przymusowym zastosowaniu leków, unieruchomieniu np. pasami, prześcieradłami, uchwytami, kaftanem, etc., lub na izolacji);
  • Cofnięcia uprzednio wyrażonej zgody na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
  • Wypisania ze szpitala psychiatrycznego; jeżeli przebywa w nim bez wyrażenia zgody, może zostać wypisany, kiedy ordynator uzna, że ustały przyczyny, które spowodowały przymusowe przyjęcie;
  • Wystąpienia do sądu opiekuńczego o nakazanie wypisania go ze szpitala psychiatrycznego w razie odmowy wypisania ze szpitala ze strony lekarza;
  • Złożenia wniosku o ustanowienie kuratora, jeżeli przebywając w szpitalu psychiatrycznym potrzebuje pomocy do prowadzenia wszystkich swoich praw albo spraw określonego rodzaju;

Pacjent ma też prawo do tego, aby osoby wykonujące czynności  na podstawie wspomnianej ustawy, zachowały w tajemnicy wszystko, co go dotyczy, a o czym powzięły wiadomość w czasie wykonywania tych czynności (leczenia, opieki społecznej itp.).

Rzecznik praw pacjenta szpitala psychiatrycznego

Działa albo w określonym ośrodku całodobowej opieki psychiatrycznej lub odwykowej, albo sprawuje swoje funkcje dla kilku placówek jednocześnie. Ze skargą ustną lub pisemną) może się do niego zwrócić zarówno sam pacjent, jak też jego rodzina, przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny. Jeśli rzecznik uzna to za potrzebne, może złozyć wniosek do lekarza prowadzącego, ordynatora lub kierownika placówki o usunięcie przyczyn, które spowodowały złożenie takiej skargi. Ma też prawo, za zgodą pacjenta lub rodziny, do wglądu w dokumentację medyczną oraz do kontaktu z chorym bez udziału innych osób.

Prawa małego pacjenta

O tym, co należy się twojemu dziecku w szpitalu, mówi szereg aktów prawnych m.in. ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta a także Europejska Karta Praw Dziecka w Szpitalu. Zgodnie z tą ostatnią m.in.:

  • Dzieci powinny być przyjmowane do szpitala tylko wtedy, gdy leczenie nie może być prowadzone w domu, pod opieką poradni lub na oddziale dziennym.
  • Powinny mieć prawo do tego, by cały czas przebywali razem z nimi w szpitalu rodzice lub opiekunowie.
  • Rodzice mogą towarzyszyć dziecku podczas badania lub udzielania innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza albo pielęgniarkę.
  • Rodzicom należy stwarzać warunki pobytu w szpitalu razem z dzieckiem. Nie powinni w związku z tym ponosić dodatkowych kosztów.
  • Rodzic ma także prawo do współuczestniczenia we wszystkich decyzjach dotyczących leczenia dziecka. Jego zgoda  jest konieczna do przeprowadzenia każdego badania czy innego świadczenia zdrowotnego.
  • Dzieci i rodzice powinni mieć prawo do uzyskiwania informacji (w przypadku dzieci muszą być one przekazywane w sposób odpowiedni do ich wieku i możliwości pojmowania).
  • Dzieci powinny przebywać razem z innymi dziećmi w podobnym wieku, a także mieć możliwość zabawy, odpoczynku i nauki odpowiedniej do ich wieku i samopoczucia.

Rzecznik Praw Pacjenta

Gdy uważasz, że doszło do naruszenie twoich praw pacjenta, lekarz nie udzielił ci przystępnej informacji o stanie zdrowia i leczeniu, nie możesz otrzymać kopii swojej dokumentacji czy przed operację nie poinformowano cię o zabiegu i możliwych następstwach – możesz poskarżyć się Rzecznikowi Praw Pacjenta.

Skargę do RPP można przesłać:

  • pocztą  na adres: Biuro Rzecznika Praw Pacjenta ul. Młynarska 46 01-171 Warszawa),
  • e-mailem na adres kancelaria@rpp.gov.pl.

Nie ponosisz się z tego tytułu żadnych opłat.

Skarga powinna zawierać dane pokrzywdzonego pacjenta, czyli twoje, dane zakładu opieki zdrowotnej, na terenie którego doszło do naruszenia uprawnień chorego i krótki opis stanu faktycznego. Nie zapomnij dołączyć dokumentów związanych ze sprawą.

Rzecznik rozpocznie postępowanie wyjaśniające. Jeśli stwierdzi, że twoje prawa zostały naruszone, może skierować do placówki medycznej wystąpienie zawierające opinię co do sposobu załatwienia tej sprawy. Może także rozpocząć postępowanie dyscyplinarne lub nałożyć sankcje służbowe wobec konkretnej osoby.Jeżeli sygnałów o nieprawidłowościach w tej placówce było więcej, RPP może uznać, że zostały naruszone zbiorowe prawa pacjentów.

Jeśli nie wiesz, czy masz podstawy wystąpić ze skargą na szpital czy lekarza, możesz zasięgnąć porady  w biurze RPP (formularz kontaktowy znajdziesz na stronie http://www.rpp.gov.pl) albo zgłosić się po nią osobiście do Biura Rzecznika Praw Pacjenta. Wcześniej warto zapisać się mailowo (rezerwacja@rpp.gov.pl) lub telefonicznie (22 532-82-43) – wówczas zostanie wyznaczony dzień i godzina spotkania. Przyjęcia interesantów w sprawach skarg i wniosków odbywają się w siedzibie Biura:w poniedziałki w godz. 9.00–18.00 a od wtorku do piątku w godz. 9.00–15.00.

Zobacz też:
Co warto wiedzieć o RODO?
Dostałaś maila o zwrocie podatku? Uważaj! To może być oszustwo "na PIT"

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)