czarny bez krzew fot. Adobe Stock

Czarny bez dobry na wszystko

Jeśli w twoim ogrodzie rośnie czarny bez, skorzystaj z jego niezwykłych właściwości. Przyda się w apteczce, kuchni, a także okaże się pomocny w innych dziedzinach życia codziennego. Sprawdź, jaką jest cenną rośliną.
Małgorzata Świgoń / 27.03.2019 16:42
czarny bez krzew fot. Adobe Stock

Czarny bez bywa nazywany bzem lekarskim, dzikim, aptekarskim lub białym. Można go spotkać na brzegach lasów, polanach i przy domostwach. Dobrze znosi ocienienie. Najczęściej wygląda jak wysoki krzew, rzadko przyjmuje formę drzewa.

Wyrasta na wysokość od 3 do 10 metrów. Kora u młodych roślin jest zielona, u starszych przybiera odcień jasnobrązowy i staje się spękana. Wewnątrz młodych pędów znajduje się gruby, gąbczasty, biały rdzeń podobny do korka.

Krzewy idealne do ogrodu i na balkon

Roślinę łatwo rozpoznać po charakterystycznych płaskich baldachach kwiatów w kolorze kremowym lub białym, które wydają raczej mało przyjemny zapach. Pojawiają się na krzewie dość wcześnie – w maju lub czerwcu – tuż po rozwinięciu liści. Mają korzenny, gorzkawy smak. Co ciekawe, kwiatów nie odwiedzają pszczoły, ani inne owady pszczołowate. Pod koniec sierpnia zaczynają dojrzewać owoce – drobne czarnofioletowe, lśniące pestkowce o czerwonym soku. Mają słodki, mdławy smak i silny zapach. Jesienią ścina się całe grona. Są znakomitym lekiem, regulującym przemianę materii i trawienie.

Roślina magiczna

Czarny bez żyje ok. 20-30 lat. Obecny jest w wielu legendach i wierzeniach. Zalicza się go do najstarszych roślin leczniczych. W starożytnej Irlandii był uważany za roślinę czarownic, ale też chętnie sadzono go w pobliżu domów, które miał chronić przed złymi czarami. Plemiona germańskie czciły go jako drzewo święte i drzewo życia. Na kresowych wsiach istniał niepisany zakaz karczowania czarnego bzu, a ten, kto by się na to odważył ściągał na siebie nieszczęście. W niektórych rejonach był szanowany do tego stopnia, że mijające go osoby zdejmowały nakrycia głowy.

Jak uprawiać czarny bez

Roślina lubi żyzną, próchniczą, zasobną w składniki pokarmowe i w miarę wilgotną glebę. Gdy rośnie na podłożu wapiennym, traci typową przykrą woń. Najbardziej odpowiada jej słoneczne lub półcieniste miejsce. Bez jest bardzo "żarłoczny", więc trzeba go nawozić azotem, fosforem i potasem najlepiej dwukrotnie: najpierw wczesną wiosną, a potem w lipcu. Trzeba dbać, by wokół rośliny nie rosły chwasty, które zabierają jej składniki pokarmowe i wodę. Dobrze jest wyłożyć wokół krzewu ściółkę, która zapobiega wyrastaniu chwastów i zatrzymuje wilgoć w glebie.

Zabiegi pielęgnacyjne

Co roku warto przeprowadzić cięcie pielęgnacyjne, czyli usunąć najstarsze, uszkodzone, uschnięte gałęzie. Należy to zrobić wczesną wiosną, zanim roślina rozpocznie wegetację. Zdrowy, zadbany krzew wypuści kilka nowych pędów, które zakwitną i wydadzą owoce. Czarny bez prawie nigdy nie choruje. Jest niezwykle odporny na choroby i szkodniki.

Czarny bez pełen witamin

Roślina jest źródłem witamin i cennych związków mineralnych. Owoce zawierają m.in. witaminy A, B, B1, B2, C, J, a także flawonoidy (rutynę, kwercetynę), kwasy organiczne, olejki eteryczne, pektyny, garbniki, sole mineralne, żywice. Ale uwaga! We wszystkich częściach świeżej rośliny znajduje się glikozyd sambunigryna, który posiada właściwości toksyczne. Dlatego dziki bez stosuje się wyłącznie po przetworzeniu. Ma właściwości napotne, przeciwgorączkowe, przeczyszczające, moczopędne, przeciwbólowe, wykrztuśne, wzmacniające naczynia krwionośne, przeciwreumatyczne. Kwiatów używa się przy przeziębieniu, grypie, katarze i kaszlu, jako środka napotnego i wykrztuśnego. Owoce są dobrym środkiem przeczyszczającym, regulującym trawienie. Mają także właściwości obniżające cholesterol.

Kiedy zbierać czarny bez

Kwiaty zbiera się w maju i czerwcu, tuż przed pełnią kwitnienia (kwiaty brzeżne powinny być już rozwinięte) w pogodne dni. Suszy się je w cieniu, w przewiewnym miejscu. Gdy wyschną, osmykuje się z szypułek i przechowuje w ciemnym miejscu. Owoce zbieramy, gdy są w pełni dojrzałe. Można je suszyć lub wykorzystać na przetwory.

Inne pożytki z czarnego bzu

Owoce są przysmakiem dzikich ptaków. Szczególnie lubią je gile, wrony, bażanty, kuropatwy. Zjadają je także lisy, kuny, króliki, fretki. Sok i odwar chronią zwierzęta hodowlane przed ukąszeniami gzów końskich oraz much. Zapachu bzu nie lubią też myszy i szczury.
Popiół pozostały po spaleniu pędów zawiera dużo magnezu i potasu, można więc stosować go jako nawóz. Przyspiesza dojrzewanie krzewów jagodowych oraz rozwój warzyw.
Owoce wykorzystywano niegdyś do czyszczenia naczyń miedzianych i mosiężnych.

Czytaj też: 5 roślin ogrodowych, które są piękne przez cały rok
Kwiaty ogrodowe, które lubią cień
Dopasuj roślinę do doniczki
Trawy ozdobne na balkon i do ogrodu

 

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)