POLECAMY

Jak powinien wyglądać jadłospis seniorki?

Sposób żywienia powinien być indywidualnie dostosowany do potrzeb każdego z nas. Bierze się pod uwagę wiek, płeć, aktywność fizyczną, a także występowanie chorób. W wieku podeszłym trzeba liczyć się także z pewnymi zmianami w całym organizmie – począwszy od tych zachodzących pod wpływem czasu, a skończywszy na destrukcyjnym działaniu schorzeń.

Sposób żywienia powinien być indywidualnie dostosowany do potrzeb każdego z nas. Bierze się pod uwagę wiek, płeć, aktywność fizyczną, a także występowanie chorób. W wieku podeszłym trzeba liczyć się także z pewnymi zmianami w całym organizmie – począwszy od tych zachodzących pod wpływem czasu, a skończywszy na destrukcyjnym działaniu schorzeń.

Dla kobiet okres pomenopauzalny, wczesnej starości i starości, jest bardzo trudny. Zachodzi wówczas wiele zmian organizmie, które niestety silnie dają się we znaki. Pojawiają się m.in. niedobory witaminowe, mineralne, odwodnienie, zaparcia. Organizm zmienia się fizycznie; staje się słabszy, wolniejszy, podatniejszy na wiele chorób. Kobieta zaczyna dostrzegać widoczne skutki upływu czasu, w postaci siwych włosów, suchej skóry, zmarszczek, przebarwień na skórze.


Jak powinien wyglądać jadłospis seniorki?

Fot. Dreamstime

Dla kobiety w wieku podeszłym również wielkie znaczenie odgrywa żywienie. Zwykle na starość zmienia się smak i powonienie, stąd też nie odczuwa się już przyjemności ze spożywania posiłków jak we wcześniejszych latach życia. Jadłospis ubożeje, a cierpi na tym nie tylko ciało kobiety, ale i duch. Zmniejsza się również tempo podstawowej przemiany materii oraz aktywność fizyczna, co powinno znaleźć odbicie w ograniczeniu zapotrzebowania kalorycznego. Jednak nie zawsze kobiety jedzą swoją „normę”. Albo spożywają posiłki, które znacznie przewyższają dzienne zapotrzebowanie na kalorie, prowadząc w ten sposób do nadwagi lub otyłości. Posiłki mogą też nie pokrywać dziennego zapotrzebowania kalorycznego, co też wiedzie do niedożywienia, zaniedbania, a nawet i wyniszczenia organizmu. Częstym problemem w wieku podeszłym są także zaparcia, pojawiające się nie tylko z uwagi na spowolnienie ruchów jelit, ale i właśnie na mało urozmaiconą dietę, odwodnienie, współistniejące choroby i przyjmowane leki. Zmniejszeniu ulega też wydzielanie soków trawiennych w żołądku i śliny w gruczołach ślinowych, a więc same procesy trawienne są spowolnione, co też staje się przyczyną zaparć.
Bardzo ważne jest też zwrócenie uwagi na nerki, które także z biegiem lat tracą swoją sprawność. Utrudnione zostają mechanizmy zagęszczające mocz, co bywa czynnikiem predysponującym do odwodnienia organizmu.
Kobieta po menopauzie ma również osłabione wydzielanie hormonów – estrogenów, co znacznie jej utrudnia funkcjonowanie, a jawi się to w wahaniach nastroju, zanikowym zapaleniu pochwy, utracie wody z organizmu i pogorszeniu sprężystości naczyń krwionośnych.

Jakie niedobory najczęściej dotyczą kobiet w wieku podeszłym?

Witamina B6
– niedobór objawiać się może jako neuropatia obwodowa – np. zaburzenia czucia w rękach, stopach, mrowienie, ból podobny do wbijania igieł; a także w formie zaburzeń funkcji poznawczych – np. zaburzenia koncentracji uwagi, pamięci, myślenia. Źródła witaminy B6 to: mięso, jaja, mleko, kiełki pszenicy, orzechy, drożdże

Witamina B12
– niedobór prowadzi do niedokrwistości, zaburzeń czucia, problemów z uwagą, pamięcią i myśleniem; występuje często w przypadku nieżytu żołądka. Witaminę B12 znajdziemy w podrobach zwierzęcych (wątroba, nerki), rybach i jajach.

Kwas foliowy
– niedobór wpływa na pojawienie się niedokrwistości, ale też może upośledzać regenerację organizmu. Kwas foliowy znajdziemy w warzywach strączkowych, zielonych liściastych warzywach, ziarnach zbóż, soi, wątrobie, żółtku jaj.

Witamina D i wapń
– ich niedobór sprzyja wystąpieniu osteoporozy i zaburzeniom gospodarki wapniowej. Źródłami witaminy D są ryby, tran, wątroba, nabiał, jaja, awokado, masło. Skóra w wieku podeszłym już nie jest w stanie syntezować tyle witaminy D pod wpływem promieni UV, co we wcześniejszych latach życia. Wapń odnajdziemy przede wszystkim w mleku i jego przetworach, serze żółtym oraz sardynkach.

Żelazo
– jego niedobór prowadzi do niedokrwistości, która znacznie utrudnia życie codzienne – pojawia się zmęczenie i osłabienie organizmu, a także problemy z sercem. Żelazo występuje w takich produktach jak czerwone mięso, szpinak, sardynki, fasola, płatki śniadaniowe. Wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego jest wspomagane przez witaminę C (cytrusy, kiwi, ziemniaki, papryka), cukier owocowy – fruktozę (soki owocowe) oraz białko zwierzęce i pochodzące z ryb. Przyswajanie żelaza może być upośledzone, wtedy gdy w diecie jest za dużo produktów zawierających błonnik pokarmowy.

Magnez i potas
– niedobór tych pierwiastków jawi się w postaci zaburzeń pracy serca, które są odczuwane w formie przyspieszania zawrotów głowy, tracenia równowagi, kurczów łydek, „skakania” powieki, szybsza męczliwość, kołatania serca, niemiarowość jego pracy, koszmary nocne, zaburzenia snu, niechęć do wstawania z łóżka, zaburzenia pamięci i zaparcia. Pierwiastki te znajdziemy w bananach, pomidorach, cytrusach, ziemniakach, kakao, soi, roślinach strączkowych i wodach mineralnych.

Sód
– niedostatek tego pierwiastka może przejawiać się jako bóle głowy, biegunki, mdłości, wymioty, skurcze mięśni, wysychanie błon śluzowych, zmęczenie oraz złe samopoczucie. Sód jest wszechobecny w produktach spożywczych w postaci chlorku sodu (sól kuchenna), ale znajduje się też w karczochach, burakach i wodach mineralnych.

Estrogeny
– z biegiem czasu jajniki, które wydzielały estrogeny, tracą swe funkcje, co też się odbija na gospodarce hormonalnej. Niedobór estrogenów przejawia się we wspomnianych zaburzeniach ze strony układu moczowo-płciowego, krążenia i problemach z elastycznością powłok skórnych oraz z gospodarką kostną. Substancje o działaniu podobnym do estrogenów znajdziemy we warzywach i owocach, są to fitoestrogeny. Duża ich ilość występuje w soi, cytrusach, brokułach, pomidorach.

Uwaga na samodzielną suplementację niedoborów!
W wieku podeszłym można przegiąć w obydwie strony – nietrudno o niedobory, ale też bardzo łatwo przesadzić. Przykładami mogą być hiperwitaminozy, szczególnie witaminy A oraz nadmiar minerałów – potasu i sodu.
Jeżeli witamina A jest nieumiejętnie, samodzielnie suplementowana, w ilościach przewyższających normę, pojawia się wiele zaburzeń w pracy organizmu – gromadzenie się witaminy A w wątrobie, co uszkadza ten narząd. Symptomami tej hiperwitaminozy są bóle głowy, przewlekłe zmęczenie, osłabienie, stany depresyjne lub pobudzenia, łamliwość paznokci, zmiany skórne, wypadanie włosów oraz zaburzenia wzroku.
Nadmiar potasu – hiperkalemia – objawia się szczególnie w problemach z układem krążenia. Spowolnieniu ulega praca serca, może się pojawić mrowienie w okolicach ust, metaliczny posmak w jamie ustnej, zmęczenia, apatia oraz osłabienie mięśni i mrowienie w skórze kończyn. Hiperkalemia może mieć różne przyczyny, jednak tymi najbardziej prawdopodobnymi u osób starszych są: odwodnienie, niewydolność nerek oraz przyjmowanie leków, takich jak inhibitory konwertazy angiotensyny (stosowane w niewydolności serca i nadciśnienia, np. Captopril, Ramipril, Pyramil, Enarenal, Mapryl), leki moczopędne oszczędzające potas (stosowane w leczeniu nadciśnienia, np. Spironol, Tialorid), beta-blokery ( stosowane m.in. w nadciśnieniu i niewydolności krążenia, np.Propranolol, Lokren, Bisocard, Bisoprolol, Concor, Vivacor)
Hipernatremia z kolei to taki stan, w którym podwyższeniu ulega poziom sodu. Występuje tu wzmożone pragnienie, potliwość, wzrost temperatury, napięcia mięśniowego, drgawki, spadek ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszenie akcji serca, a nawet śpiączka. Przyczynami hipernatremii jest także odwodnienie, ale też nadczynność tarczycy, nadmierna potliwość, gorączka, biegunki, wymioty, nadmierna podaż sodu w diecie oraz moczówka prosta i nerkowa (występowanie wielomoczu, wzmożonego pragnienia, z jednoczesnym upośledzeniem zagęszczania moczu).

Jak zatem powinno wyglądać żywienie kobiet w jesieni życia?

  • Spożycie płynów w ciągu doby najlepiej gdy mieści się od 1,5 do 2 litrów, ze zwróceniem uwagi na przyjmowane leki moczopędne i występowanie gorączki. Na każdy 1 st po przekroczeniu 37 st należy dołożyć 0,5l płynów. Trzeba wypijać trochę więcej płynów niegazowanych niż dawniej.
  • Posiłki powinny być małe, ale za to częste, 4-5 posiłków na dzień. Niekiedy liczbę porcji należy dostosować do leczenia chorób mogących się pojawić w wieku podeszłym. Przykładem jest terapia cukrzycy, za pomocą insuliny. Nie wolno się przejadać, ani też głodzić.
  • Dieta powinna obfitować w rozmaite składniki pokarmowe, nie może być monotonna, mało atrakcyjna, a więc zawierać zarówno warzywa, owoce, jak i mięso, nabiał i ryby
  • Ograniczyć należy natomiast podaż cukrów prostych w diecie, czyli raczej rezygnować ze słodyczy, napojów typu cola, oranżada. Najlepsze dla osób starszych węglowodany, to te, które pochodzą ze zbóż, warzyw i owoców. Węglowodany powinny stanowić 55-60% energii. W przypadku cukrzycy podaż węglowodanów jest zredukowana do około 45-50% energii.
  • Stronić od tłuszczu zwierzęcego, jednak całkowicie nie rezygnować z niego. Trzeba wybierać pokarmy o niskiej zawartości tłuszczu, chude mięso i wędliny. Udział tłuszczów w diecie to 25-30% energii. Dieta z ograniczeniem tłuszczu jest stosowana, gdy osoba starsza cierpi z powodu zaburzeń gospodarki lipidowej, chorób serca i naczyń krwionośnych.
  • Istotna w żywieniu osoby starszej jest podaż białka, pochodzącego i z produktów zwierzęcych i roślinnych. Źródłami białek w diecie są produkty mięsne, nabiał, jaja, warzywa strączkowe, soja. Białko powinno stanowić około 10-20% energii. Niekiedy w wieku podeszłym stosuje się dietę ubogobiałkową. Ma to związek z chorobami, głównie niewydolnością nerek.
  • Z uwagi na spowolnienie przemiany materii i motoryki przewodu pokarmowego trzeba wybierać potrawy, które jeszcze bardziej go nie obciążają, czyli potrawy smażone, bigosy, tłuste dania, zastępujemy duszonymi, gotowanymi i pieczonymi w foli potrawami.
  • Zrezygnować z ostrych przypraw, nadmiernej ilości soli. Do urozmaicenia pokarmu potraw nadają się przyprawy ziołowe, a także korzenne (mające właściwości rozgrzewające).
  • Należy stronić od używek, w szczególności od silnych alkoholi i tytoniu. Jednak lampka wina czy kieliszek nalewki nie zaszkodzi.
  • Jeżeli zaczynają dokuczać zaparcia i wzdęcia, trzeba dokonać niezbędnych zmian w jadłospisie – wprowadzić więcej warzyw, owoców, soków przecierowych świeżych. Doraźnie z zaparciem można sobie poradzić wypijając zimną wodę przegotowaną z miodem na czczo, zjadając kilka suszonych śliw lub fig. Czasem pomaga też wypicie małej kawy. Jeżeli problem jest bolesny i przedłuża się w czasie, należy udać się po poradę lekarską. Aby przeciwdziałać wzdęciom, do diety warto włączyć jogurty, kefiry i otręby. W profilaktyce zaparć ma również duże znaczenie spożywanie płynów.

Częstym problemem jest niedożywienie. Deficyty samoobsługowe sprawiają, że osobie starszej trudno jest wykonać proste czynności związane z zakupem, przygotowaniem oraz spożywaniem posiłków. Niezbędna jest wtedy pomoc rodziny. Starszym kobietom często doskwiera samotność, są one bardziej podatne na obniżenie nastroju wynikające z utarty ról społecznych. Izolacja sprzyja zmniejszeniu zainteresowania przyjmowaniem pokarmów. Niskie dochody znowuż odzwierciedlają się w niemożności zakupienia sobie środków niezbędnych do życia. Niedożywienie leczy się specjalnymi preparatami suplementującymi białka, tłuszcze i węglowodany.

Bardzo ważnym aspektem w żywieniu osób starszych jest estetyka. Wiąże się to m.in. z atrakcyjnym serwowaniu dań – kolorowe, aromatyczne, a nawet dekorowane potrawy. Jedzenie ma być przyjemnością, a nie kolejnym przykrym doświadczeniem. Jako estetykę możemy również rozumieć higienę przed posiłkiem. Jako rytuał należałoby obrać dokładną toaletę jamy ustnej przed jedzeniem (mycie zębów, czyszczenie sztucznej szczęki). Braki w uzębieniu powodują ograniczenie w przyjmowaniu różnorodnych pokarmów, jeżeli chodzi o konsystencję, dlatego też warto je uzupełnić. Trzeba leczyć wszelkie zmiany w jamie ustnej, takie jak zapalenia, afty, ponieważ nie tylko dostarczają nieprzyjemnych wrażeń bólowych, ale i zmieniają odczuwanie smaku.

Źródła:
1. Jarosz M., Żywienie osób w wieku starszym, Porady lekarzy i dietetyków, PZWL, Warszawa 2008
2. Wieczorkowska-Tobis K., Talarska D., Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne, PZWL, Warszawa 2008
3. Wysocka M., Osoby w podeszłym wieku są bardziej wrażliwe na błędy żywieniowe, (w:) Puls Medycyny 15(42), 2002


Katarzyna Ziaja
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (2)
/11 miesięcy temu
Jadłospis dla osoby chorej, w podeszłym wieku to nie jest prosta rzecz: nie oszukujmy się! do tego jeszcze trzeba praktycznie opiekować 24/h - dla mnie normalnej kobiety która razem z mężem pracuje i ma dzieci, taka opieka nad starszą osobą jest czymś niemożliwym, dlatego oddałam bliską osobę do domu opieki Promyk w miejsc. Unierzyż - ponieważ jestem z województwa Mazowieckiego.
/2 lata temu
Trochę więcej konkretów i przykładów posiłkõw bym oczekiwała