Cukry - rodzaje i wpływ na zdrowie

Cukry, inaczej węglowodany są podstawowym źródłem energii. Najkorzystniejsze są węglowodany złożone, zawarte w produktach zbożowych z pełnego przemiału. W sumie powinny stanowić od 50 do 65% energii w diecie, a cukier i słodycze nie powinny przekraczać 10 % energii na dzień. Jak poszczególne rodzaje cukrów wpływają na zdrowie?
/ 30.01.2013 09:36

Cukier

Rola węglowodanów przyswajanych przez organizm

Węglowodany są głównym źródłem energii dla człowieka (1g to 4 kcal). Zawarte w produktach zbożowych (pieczywie, kaszach jako węglowodany złożone) oraz w pieczywie cukierniczym, słodyczach (węglowodany proste). Powinny stanowić od 50 – 65 % energii w diecie oraz nie powinny przekraczać 10 % dziennej porcji dostarczanej energii. Po strawieniu i wchłonięciu do tkanek w postaci glukozy są utleniane do dwutlenku węgla i wody, dając energię. Pełnią też inne funkcje biologiczne, np.: utlenianie kwasów tłuszczowych. Są magazynowane w organizmie w niewielkich  ilościach (350-450g) w wątrobie, mięśniach i nerkach (glikogen) oraz jako glukoza we krwi.

Insulina jest hormonem, wydzielanym przez trzustkę w celu obniżenia poziomu glukozy, która następnie jest transportowana do odpowiednich komórek i wykorzystana przez organizm jako energia. Nadmiar węglowodanów w diecie, szczególnie pochodzących ze słodyczy, cukru (sacharozy) oraz syropu glukozowo-fruktozowego ) powoduje:

  • poposiłkowe zwiększanie poziomu glukozy we krwi,
  • zwiększanie wydzielania insuliny przez trzustkę w celu obniżenia poposiłkowego wzrostu poziomu glukozy we krwi,
  • częste uczucie głodu, zwiększony apetyt zwłaszcza na „coś słodkiego”,
  • niestabilny poziom glukozy we krwi (często zbyt wysoki), zmusza trzustkę do pracy co doprowadza do insulinooporności i cukrzycy typu 2,
  • przyrost masy ciała, ponieważ nadmiar węglowodanów przekształcany jest w tłuszcze,
  • większe spożywanie fruktozy (jak wyżej wspomniałam),
  • powoduje biegunki, bóle żołądkowo - jelitowe oraz może znacznie podnieść poziom cholesterolu we krwi.

Cukier a zdrowie

Powszechnie stosowanym w kuchni cukrem jest sacharoza. Ma postać białych, rafinowanych (oczyszczonych) kryształków. Cukier oczyszczony nie zawiera żadnych składników odżywczych. Jest wyłącznie źródłem energii (100g to 405 kcal., a jedna płaska łyżeczka waży 5g). Cukry brązowe, nierafinowane takie jak buraczany czy trzcinowy, nieznacznie różnią się zawartością energii (cukier trzcinowy nierafinowany w 100g ma 396 kcal). Są źródłem jedynie niewielkich ilości składników mineralnych.

Nazywany groźnie „białą śmiercią", w przypadku nadmiernego spożywania, może być przyczyną wielu negatywnych konsekwencji dla organizmu. Do występujących często problemów zdrowotnych należy: próchnica zębów, nadwaga i otyłość. Dalsze konsekwencje to m.in.: nietolerancja glukozy, cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze krwi czy zapalenie pęcherzyka żółciowego. Nadmierne spożywanie węglowodanów, w szczególności tych prostych, w stosunku do zapotrzebowania energetycznego nie sprzyja zdrowiu, prowadząc prostą drogą do wymienionych powyżej dolegliwości. Do czynników środowiskowych powodujących  przybieranie na wadze zaliczamy przede wszystkim brak ruchu oraz błędy w sposobie odżywiania(nieregularność posiłków, podjadanie miedzy posiłkami). Jedyną grupą osób, u której możemy usprawiedliwić podjadanie słodkości są chorzy na cukrzycę. W ich sytuacji cukier ratuje im życie.

Zobacz także: Cukier

Cukry występujące naturalnie w pożywieniu (tzw. wewnętrzne)

D-glukoza jest białym, drobnokrystalicznym cukrem, w postaci którego większość węglowodanów zawartych w produktach spożywczych wchłania się do krwiobiegu lub jest przekształcana w nią w wątrobie. Łatwo krystalizuje i bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jest źródłem energii w tkankach (mózg, krwinki czerwone). Występuje w winogronach (stąd inna nazwa cukier gronowy) oraz w miodzie. Magazynowana jest w postaci skrobi (rośliny) oraz glikogenu (zwierzęta). Ma nieco mniej słodki smak niż sacharoza (dwucukier składający się z glukozy i fruktozy).

Fruktoza jest dwukrotnie słodsza od glukozy i nieco bardziej od sacharozy. W warunkach temperatury pokojowej jest białym krystalicznym cukrem. Występuje w owocach, miodzie, nektarze kwiatów oraz spermie ssaków. Wchodzi w skład dwucukru- sacharozy, rafinozy, inuliny (karczoch) W wątrobie i jelitach przekształca się w glukozę. Wolniej przyswaja się przez organizm w porównaniu z sacharozą i glukozą. Wykorzystywana jest m.in. jako substytut cukru w produktach dla diabetyków. Jednak jej nadmiar może powodować biegunki, bóle żołądkowo-jelitowe oraz znaczne podniesienie poziomu cholesterolu.

Sacharoza to powszechnie stosowany przez nas cukier. Składa się z glukozy i z fruktozy. Występuje w większych ilościach w trzcinie cukrowej, burakach cukrowych oraz niektórych owocach (ananasach) i warzywach (marchew). Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie.

Laktoza – jest to cukier mleczny. Zbudowana z d-galaktozy i d-glukozy. Występuje w mleku ssaków. W Polsce i nie tylko, znaczna część populacji nie trawi laktozy (nietolerancja mleka), z powodu braku enzymu - laktazy.

Miód -  naturalnie słodki produkt spożywczy, wytwarzany głównie przez pszczoły. Zawiera cukry proste: glukozę, fruktozę i maltozę, kwasy organiczne, olejki eteryczne, polifenole. Wartość kaloryczna 100g miodu to 320-330 kcal . Posiada właściwości lecznicze.

Cukry dodawane do żywności (tzw. zewnętrzne)

Cukry dodaje się do żywności w celu poprawy smaku i konsystencji danego produktu. Są obecne w batonikach, ciastkach, płatkach zbożowych, sucharkach, jogurtach, serkach owocowych, deserach mlecznych, dżemach, konfiturach i sokach w kartonach. To także składnik wielu niesłodkich dań takich jak: musztard, ketchupów, sosów, zup w proszku/ekspresowych, parówek. Pełnią funkcje konserwującą (np. owoce). Zalicza się do nich cukry przetworzone, takie jak:

  • cukier biały, buraczany lub trzcinowy,
  • cukier inwertowany
  • melasa,
  • syrop klonowy, słodowy, kukurydziany (syrop glukozowo-fruktozowy),
  • syropy wysokofruktozowe,
  • dekstroza.  
  • skrobia gelatynizowana (skrobia przetworzona pod wpływem wysokiej temperatury, zawarta
    np. w chipsach i krakersach).

Obecnie producenci żywności wykorzystują do dosładzania produktów spożywczych „cukier w płynie”, czyli syrop glukozowo-fruktozowy.

Zobacz także: Miód czy cukier- czym słodzić?

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (2)
/11.03.2019 18:49
"Cukry, inaczej węglowodany są podstawowym źródłem energii" - dalej nie ma sensu czytać ...
/18.11.2018 16:29
"spermie ssaków". Ten tekst mogliście sobie pominąć.