Dlaczego to robimy? Ulubione krzesło w domu to nie tylko domena silversów. Wyjaśnienie tego mikrorytuału może cię zaskoczyć
Przywiązujemy się nie tylko do ludzi, ale także miejsc i przedmiotów. Naukowcy nie mają cienia wątpliwości, że to może powiedzieć o nas więcej, niż słowa. Dowiedz się, co mówią o tobie małe rytuały i nawyki.
Ulubiony fotel, krzesło, stałe miejsce przy stole, a nawet preferowany koc lub poduszka często kojarzy się z osobami, które z racji wieku, mają swoje przyzwyczajenia. Pewnie dlatego ciężko się nam przyznać nawet przed sobą, że choć jesteśmy duchem młode, to mimo to posiadamy „starcze” przyzwyczajenia. Trochę wstyd, co nie? Tymczasem naukowcy zagłębili się w temat naszych codziennych zachowań, przyzwyczajeń i domowych rytuałów. Okazuje się, że w tych symbolicznych i niepozornych zachowaniach kryje się bogactwo znaczeń. Przywiązanie do miejsca W psychologii środowiskowej, ale także badaniach multidyscyplinarnych od lat funkcjonuje pojęcie „place attachment”, czyli właśnie przywiązanie do miejsca. Pojęcie to opisuje i wyjaśnia emocjonalne więzi ludzi z konkretnymi miejscami oraz tłumaczy, dlaczego pewne przedmioty mają dla nas szczególne znaczenie. To jednak nie wszystko. Zdaniem specjalistów, przywiązanie do konkretnej przestrzeni lub przedmiotu może realnie wpłynąć na nasze poczucie szczęścia. A to, jaki mamy stosunek do ukochanego fotela, preferowanego miejsca przy stole lub innej przestrzeni w zaciszu domowym jest powszechne i niezależne od wieku. Co zatem sprawia, że niektóre miejsca silniej rezonują z nami, a inne są nam zupełnie obojętne? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ trzeba wziąć pod uwagę kilka czynników. W omawiany przypadku jest to więź: emocjonalna i indywidualna, która daje nam np. poczucie bezpieczeństwa lub odwołuje się do pozytywnych emocji i wspomnień; symboliczna i społeczna, która odwołuje się do przekonań i wartości, które są bliskie naszemu sercu np. tradycji, zasad postępowania i relacji z bliskimi. Suche informacje nie oddają jednak złożoności zjawiska. Gdy jednak sięgniesz do własnych doświadczeń i przypomnisz sobie miłe chwile spędzone w fotelu z książką lub kubkiem aromatycznej herbaty, z pewnością mimowolnie uśmiechniesz się do siebie, prawda? Nasze małe rytuały codzienności Z antropologicznego, jak i psychologicznego punktu widzenia, nasze małe, codzienne rytuały stanowią podwaliny naszej egzystencji. Niezależnie od tego, czy spojrzymy globalnie na określoną strukturę społeczną, czy na jednostkę, wnioski będą podobne. Rytuały mają moc. A praktykowane przez nas rytuały wcale nie muszą być związane ze sferą sacrum. Ba! Nawet nie muszą być wykonywane uroczyście i z wielką pompą – mogą dotyczyć prostych, powtarzalnych czynności, które nadają naszemu życiu sens i porządkują przestrzeń. A jeśli dana czynność pełni także funkcję symboliczną i społeczną, równocześnie kształtuje naszą tożsamość. Znów brzmi pompatycznie i niewiele wnosi? Wyobraź sobie kobietę, a może nią właśnie jesteś, która codziennie wieczorem siada w fotelu i czyta bajki swoim dzieciom lub wnukom. Niby nic, ale w poprzez takie mikrorytuały czytająca powiastki dla najmłodszych umacnia się w przekonaniu, że dobrze wypełnia rolę opiekunki. Człowiek ma naturalną potrzebę posiadania własnej przestrzeni, nawet bardzo małej. Tym samym można zauważyć, że sposób, w jaki klasyfikujemy i porządkujemy przestrzeń oraz organizujemy codzienną rutynę, nie jest przypadkowy. Każda czynność, miejsce w domu, jak i przedmiot może być interpretowany przez pryzmat symboliki lub norm kulturowych. Innymi słowy, dom to mikroświat, który odzwierciedla szerszy porządek społeczny. Robimy to, bo tak trzeba. Bo tak się zawsze robiło. Bo tak wypada. A złamanie tej niepisanej zasady budzi nasz sprzeciw. W tym kontekście, ulubione miejsce staje się symbolem bezpieczeństwa, stabilności i autonomii, a jego zajęcie przez inną osobę często wywołuje irytację, a nawet głośny sprzeciw. To moje. Tak nie wolno. Co inni powiedzą. Dlaczego tak się dzieje? Nasze mózgi lubią proste, łatwe, szybkie i efektywne rozwiązania. Dlatego też to, co znane jest postrzegane przez nas jako lepsze. Praktyczne znaczenie mikrorytuałów Nie będzie to wielkim odkryciem, jeśli powiem, że chaos, zmienność i niepewność sprawa, że czujemy się mało komfortowo. A ponieważ nie na wszystko mamy wpływ, podświadomie „zakotwiczamy” się w tym, co nam znane i pozornie niezmienne. Chcemy sprawić, żeby nasz świat, o ile to możliwe, był przewidywalny, bezpieczny i dobry. Sama świadomość, że wiemy, co się wydarzy, co zrobimy i jakie będą tego konsekwencje oraz jak będzie wyglądał nasz dzień, sprzyja naszemu dobrostanowi psychicznemu i obniża poziom stresu. Zdaniem psychologów, mikrorytuał ma praktyczne znaczenie w naszym codziennym życiu. I wcale nie są to puste słowa. Przykłady? Proszę bardzo. Wyznaczone miejsce do pracy zdalnej to oddzielenie umowne oddzielenie życia zawodowego od sfery prywatnej, co sprzyja dobrej organizacji dnia i wspiera koncentrację oraz podnosi efektywność pracy. Ulubione miejsce na kanapie podczas oglądania telewizji daje poczucie bezpieczeństwa i komfortu, ale także pomaga odzyskać wewnętrzny balans po ciężkim dniu. Poranna kawa pita zawsze w tym samym kubku to mały i sprawiający przyjemność rytuał wyznaczający początek dnia. Stałe miejsce przy stole podczas rodzinnych posiłków wzmacnia poczucie przynależności i porządku w grupie, sprawia, że każdy zna swoją rolę i miejsce. Jak się pewnie domywasz, nie jest to pełna lista potencjalnych rytuałów. Nie chodzi tu o to, by stworzyć pokaźną listę przykładów wyssanych z palca, a oddać istotę „place attachment”. Mam jednak nadzieję, że następnym razem, gdy przyłapiesz się na zachowaniach, które „wypominają” twój numer PESEL, podejdziesz do tego ze spokojem. W końcu nie musisz się nikomu tłumaczyć. Bibliografia: Burszta J. W., „Antropologia kultury”, Poznań 1998; Devine-Wright P., Manzo L.C. „Place Attachment. Advances in theory, methods and applications”, Londyn 2020. Douglas M., „Czystość i zmaza”, Warszawa 2007. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Wiele osób mówi do siebie, ale nikt się do tego nie przyznaje. Ten wstydliwy nawyk pomaga nam w codziennym życiu Dlaczego to robimy? Przyciskasz kilka razy guzik w windzie, chociaż wiesz, że nie będzie szybciej? W rzeczywistości chodzi o coś zupełnie innego Dlaczego to robimy? Zdejmowanie biżuterii przed sprzątaniem mówi o nas więcej, niż sądzimy. Ten gest rozumieją tylko uważni obserwatorzy
Dlaczego to robimy? Wiele osób mówi do siebie, ale nikt się do tego nie przyznaje. Ten wstydliwy nawyk pomaga nam w codziennym życiu
Robisz to w myślach, pod nosem, a może zupełnie na głos? Wewnętrzny dialog to jedno z najważniejszych narzędzi naszego umysłu. Dlaczego więc wciąż budzi tyle uprzedzeń? Co ciekawe, sposób, w jaki zwracamy się do samych siebie, ma większe znaczenie, niż nam się wydaje.
Nie masz czasem takiego wrażenia, że nasze życie jest pełne paradoksów? Tym razem chce zwrócić twoją uwagę na pewne zachowanie, które, mimo iż jest powszechne, w naszych oczach uchodzi za anomalię, żeby nie powiedzieć... dziwactwo. A prawda jest taka, że wszyscy do siebie mówią. To jednak nie zmienia faktu, że w społecznym odbiorze wewnętrzny monolog ma negatywne konotacje, a nawet bywa kojarzony z zaburzeniami zdrowia psychicznego. Naukowcom, a w tym przypadku neuropsychologom, nic co ludzkie, nie jest obce, dlatego postanowili zająć się i tym aspektem naszego życia. Wyniki prowadzonych badań jasno wskazują, że wewnętrzny dialog odgrywa kluczową rolę w codziennym funkcjonowaniu człowieka. Określone mianem „self-talk”, „private speech”, czy „mową prywatną” zjawisko nie tylko stanowi integralny element naszego istnienia, ale ma również pozytywny wpływ na nasz rozwój. Wszystko pięknie, ale jakie daje nam to korzyści? Self-talk dzieci i dorosłych W naszym kręgu kulturowym mówienie do siebie jest powszechnie postrzegane jako domena dzieci i starców, czyli osób, które z racji wieku nie muszą bezwzględnie przestrzegać ogólnoprzyjętych konwenansów. Każda osoba, która ma bezpośredni kontakt z maluchami, zauważy, że gdy te nauczą się werbalizować myśli, natychmiast zaczynają mówić do siebie. Na głos. Opisują, co robią, dyskutują ze sobą, a nawet wydają sobie polecenia. My, ci dorośli, rozsądni i racjonalni, traktujemy to z przymrużeniem oka. Ot, dziecięca zabawa. Tylko? To nauka życia. Niemal sto lat temu Lew Wygotski jako jeden z pierwszych wysnuł wniosek, że takie praktyki pomagają dzieciom uporządkować i nazwać świat, a po drugie wcale nie znikają z wiekiem. Po prostu przestajemy (tak często) głośno werbalizować swoje myśli. Na pewno znasz z autopsji takie sytuacje, w których mówisz do siebie: „o nie, powinnam zrobić to lepiej”, „gdzie ja to położyłem?”, „co ja teraz zrobię?” lub „muszę jej powiedzieć, co powinna zrobić”. Jest to dla nas tak naturalne, że często nie zdajemy sobie z tego sprawy. A czasem prowadzimy ze sobą lub z wyimaginowaną osobą dialogi, które w rzeczywistości nigdy się nie odbyły i się nie odbędą. Artykułujemy w myślach mądre zdania, sypiemy ripostami jak z rękawa albo ucieramy nosa interlokutorom. I najczęściej wygrywamy w myślach słowne potyczki. Ciężko w to uwierzyć, ale wszyscy to robimy. Ty, ja, twój szef, sąsiadka spod 5 i influencerka, którą obserwujesz w social mediach. Bo to pomaga nam zrozumieć i ocenić sytuację, w jakiej się znaleźliśmy. Narzędzie poznawcze Gdy myślimy o dialogu, najczęściej mamy na myśli rozmowę z drugą osobą. Naukowcy zajmujący się językiem, semiotyką, czy też szeroko rozumianą teorią komunikacji rozbijają zwykłą wymianę zdań na czynniki pierwsze, pławiąc się w pojęciach, które tylko im są znane. Potocznie także w ten sposób postrzegamy rozmowę. Ale mówić do siebie? Nonsens. A jednak tak robimy. Bo nasze mózgi nie lubią chaosu informacyjnego i gubią się w natłoku informacji. Wewnętrzny dialog pozwala nam lepiej porządkować własne myśli, a w konsekwencji mówienie do siebie: wspiera koncentrację i pamięć, pomaga rozwiązać problemy, nadaje naszym myślom strukturę, pozwala lepiej poznać otaczający nas świat. Mówimy do siebie, gdy czegoś szukamy, analizujemy, planujemy, staramy się coś zrozumieć lub zapamiętać. Tym samym wewnętrzny dialog pozwala nam na: uporządkowanie myśli i skupienie się na tym, co najważniejsze. Jak wynika z badań przeprowadzonych przez Xinqi Guo, Karen Dobkins na 103 ochotnikach, wewnętrzny dialog przyśpiesza naukę, zapamiętywanie faktów i rozwiązywanie napotkanych trudności, a to przynosi realne korzyści w życiu. Dzięki temu szybciej podejmujemy trafne decyzje. Regulator emocji Psycholodzy nie mają wątpliwości, że prowadzone przez nas wewnętrzne monologi nie tylko pełnią funkcję narzędzia poznawczego. Dialog, który prowadzimy sami ze sobą, odgrywa kluczową rolę w regulacji emocji. Brzmi poważnie, a jak to wygląda w praktyce? Gdy znajdziemy się w trudnej, stresującej, pełnej niepewności sytuacji np. czekamy na ważny egzamin, czy próbujemy sobie poradzić ze stratą bliskiej osoby, intuicyjnie zwracamy się sami do siebie słowami: „spokojnie, będzie dobrze”, „to na pewno minie”, „dam sobie radę”, „jestem w dobrych rękach”. W ten sposób staramy się uspokoić skołatane nerwy, pocieszyć się lub nadać sens trudnym doświadczeniom, z którymi przyszło się nam zmierzyć. Dzięki temu nabieramy dystansu do sytuacji lub problemu, a w konsekwencji bardziej realistycznie spoglądamy nie tylko na świat, ale i swoje możliwości. Brzmi sensownie, prawda? Problem w tym, że nie zawsze tak jest. W opinii psychologów, sposób, w jaki zwracamy się do siebie, ma ogromne znaczenie. Bo przecież zamiast „dam sobie radę”, możemy usłyszeć ostrą reprymendę lub słowa pełne krytyki. „Jestem beznadziejna”, „zawsze muszę coś zepsuć”, „nigdy mi się nie uda”, „nie poradzę sobie z tym wszystkim”. Brzmi znajomo? Mam nadzieję, że nie. I nie chodzi mi o to, że mamy nieustannie wpadać w samozachwyt. Nic z tych rzeczy. Słowa mają moc. Jeśli nieustannie podkopujemy swoją wartość, obniżamy samoocenę, to nie tylko narażamy się na dodatkowy stres, ale przede wszystkim odbieramy sobie sprawczość. Zupełnie niepotrzebnie. Wszyscy do siebie gadają, chociaż normy kulturowe starają się nam wmówić, że powinniśmy się tego wstydzić. Skoro jednak już wiemy, że to całkiem naturalne i powszechne, to niech wewnętrzny dialog stanie się naszym sprzymierzeńcem. Jak? Mów do siebie z życzliwością i empatią. Niby nic, a zmienia tak wiele. Bibliografia: Banaszak E., Florkowski R., Laudańska-Krzemińska I., Lubczyńska A., Wiza A., „Kompetencje społeczno-emocjonalne uczniów. Przewodnik dla nauczycieli”, Warszawa 2023. Schertz E. K., Orvell A., Chandhok S., D. Vickers D. B, Moser S. J., Ayduk O., Kross E., „The frequency, form, and function of self-talk in everyday life”, https://doi.org/10.1038/s41598-025-22647-2, publikacja: 06.11. 2025, pobrane: 22.12.2025. Xinqi Guo, Dobkins K., „Private speech improves cognitive performance in young adults”, Consciousness and Cognition Nr 11/2023/ 103585, https://doi.org/10.1016/j.concog.2023.103585, pobrane: 22.12.25. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie Dlaczego to robimy? Zdejmowanie biżuterii przed sprzątaniem mówi o nas więcej, niż sądzimy. Ten gest rozumieją tylko uważni obserwatorzy Dlaczego to robimy? Przyciskasz kilka razy guzik w windzie, chociaż wiesz, że nie będzie szybciej? W rzeczywistości chodzi o coś zupełnie innego
Dlaczego to robimy? Przyciskasz kilka razy guzik w windzie, chociaż wiesz, że nie będzie szybciej? W rzeczywistości chodzi o coś zupełnie innego
Wszyscy wiemy o tym, że nasze dobre chęci nie wystarczą, by światła sygnalizacji świetlnej zmieniły kolor na zielony, gdy tylko staniemy przy przejściu dla pieszych. A jednak, gdy po przyciśnięciu guzika, nic się nie zmienia, często ze złością kontynuujemy naciskanie przycisku. Podobnie jest z guzikiem w windzie. Zastanawiałaś się kiedyś, dlaczego tak robimy?
Doskonale zdajemy sobie sprawę, że wielokrotne naciskanie guzika w windzie nie sprawi, że drzwi szybciej się zamkną lub winda ruszy w górę niczym rakieta. A mimo to często tak robimy, prawda? Podobnie rzecz ma się z coraz mocniejszym wciskaniem guzika od pilota. Dobrze wiemy, że konieczna jest wymiana baterii, a mimo to mamy nadzieję, że obejdzie się bez wstawania z kanapy. Przykłady takich zachowań można wymieniać bez liku. Wciskanie raz po raz przycisku na przejściu dla pieszych, kilkukrotne włączanie i wyłączanie światła, gdy żarówka jest przepalona lub odświeżanie strony internetowej, choć wiemy, że nic się nie zmieni, bo jesteśmy „poza zasięgiem”. Jestem pewna, że z autopsji znasz wiele takich czynności, które obiektywnie wydają się pozbawione sensu, a jednak mimowolnie je wykonujemy. Dlaczego tak się dzieje? Na szczęście jest na to odpowiedź. Iluzja kontroli Okazuje się, że większość z nas ma tendencję do przeceniania wpływu swoich działań na zdarzenia losowe lub kompletnie od nas niezależne, czego doskonałym przykładem jest kompulsywne wciskanie guzika w windzie. Po raz pierwszy tym powszechnym, ale być może niedocenianym w środowisku naukowym zjawiskiem zajęła się w 1975 roku Ellen Langer. Wprowadziła ona w dyskurs naukowy pojęcie „iluzji kontroli” (ang. the illusion of control). Langer przeprowadziła serię 6 badań, w których wzięło udział 631 osób. Za cel postawiła sobie wyjaśnienie zjawiska „złudzenia kontroli”. Badani brali udział w loterii karcianej w sześciu różnych wariantach. Jak się okazało, seria badań potwierdziła wstępne założenia badaczki. Osoby biorące w badaniu, niezależnie od rodzaju bodźców i konfiguracji gry, z optymizmem podejmowały „grę” i miały większą nadzieję na sukces, niż wskazywałoby na to (obiektywne) prawdopodobieństwo. Co ciekawe, jeśli daną czynność wykonujemy samodzielnie, mamy nie tylko większe poczucie sprawczości, ale też bardziej wierzymy, że to, co robimy, ma wpływ na rzeczywistość. Nie ulega zatem wątpliwości, że pozytywne złudzenia na temat własnych możliwości, a nawet na temat własnej osoby są nam potrzebne do prawidłowego funkcjonowania w świecie. Wielokrotne wciskanie guzika, by maszyna działa szybciej, to tylko wierzchołek góry lodowej, Gdyby nie zawyżone poczucie sprawczości trudno byłoby nam nie tylko odnaleźć się w świecie, ale i zmotywować do działania. Warto w tym miejscu wspomnieć o przeprowadzonym także w latach 70. XX wieku badaniu Lauren Alloy i Lyn Abramson. Ich wyniki badań jasno wskazują, że osoby cierpiące na depresję nie ulegają iluzji kontroli. Magiczne myślenie Myślenie magiczne jest powiązane z poczuciem iluzji kontroli, ponieważ oba zjawiska zakładają, że nasze czyny mogą mieć realny wpływ na rzeczywistość, na którą wpływu nie mamy. W przypadku myślenia magicznego nie tylko nasze działania, ale i intencje mogą wpłynąć na inne osoby lub przedmioty, które w danej sytuacji są z nami fizycznie bądź duchowo powiązane. Brzmi trochę dziwnie i „od czapy”. Jednak Paul Rozin i Carol Nemeroff, którzy przez ćwierć wieku zajmowali się myśleniem magicznym, doszli do wniosku, że taki sposób myślenia nie jest tylko i wyłącznie domeną dzieci. Dorośli posługują się wyuczonym racjonalizmem, jednak w sytuacji zagrożenia i niepewności nasze mózgi korzystają z głębiej zakorzenionych schematów myślowych. Dokładnie tak jest ze wskazaną wcześniej sytuacją z windą, czy z pilotem od telewizora. Po pierwsze nie mamy kontroli nad tym, jak działa urządzenie. Po drugie: nasz mózg nie otrzymuje oczekiwanej informacji zwrotnej. Wciskamy guzik, widna stoi, drzwi się nie zamykają. Więc, po trzecie, zaczynamy odczuwać niewielki niepokój. I wciskamy guzik jeszcze raz i jeszcze raz, i jeszcze raz. Okazuje się, że prowadzone od lat 90. XX wieku badania neurokognitywne dowodzą, że nasze mózgi nie lubią nieprzewidywalności, chaosu i braku responsywności. Mówiąc prościej: jeśli wciskamy przycisk w pilocie od telewizora, to oczekujemy, że po naciśnięciu klawisza zaczniemy np. lepiej słyszeć to, co widzimy. Jednak gdy nic takiego nie następuje, nasz mózg nadal domaga się natychmiastowych efektów. Stąd też naciskamy kilkakrotnie guzik, zanim wpadnie nam do głowy myśl, by zmienić baterie. W tej „luce” pojawia się miejsce właśnie na myślenie (i działanie) magiczne. W ten sposób radzimy sobie z poczuciem chaosu, brakiem kontroli i niepewnością. Te niepozorne działania, drobne rytuały, automatyczne działania służą do złagodzenia napięcia, ale utwierdza nas w przekonaniu, że świat jest przewidywalny, a zatem bezpieczny. Iluzja kontroli i quasi-magiczne myślenie oraz przekonania pokazują, że nawet w świecie nowoczesnych technologii nasze umysły wciąż sięgają po mechanizmy, które ewolucyjnie pomagały nam przetrwać. Mam nadzieję, że zrozumienie z jednej strony banalnych, a z drugiej, jakże skomplikowanych procesów, które dzieją się w naszych głowach, pozwoli nam lepiej poznać siebie samych. Bibliografia: Alloy, L. B.,Abramson, L. Y., Judgment of contingency in depressed and nondepressed students: Sadder but wiser?”, Journal of Experimental Psychology, 1979/108(4), 441–485; Brugger P., Graves R. E. „Testing vs. Believing Hypotheses: Magical Ideation in the Judgement of Contingencies”, Cognitive Neuropsychiatry, 1997/2, s. 251–272; Langer, E. J. „Iluzja kontroli”, Journal of Personality and Social Psychology, 1975/32 (2), 311–328; Rozin, P. i Nemeroff, C., „Sympathetic Magical Thinking: The Contagion and Similarity “Heuristics, W: Heuristics and Biases The Psychology of Intuitive Judgment,red. T. Gilovich, D.Griffin, D. Kahneman 2002 , s 201 – 216. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Zdejmowanie biżuterii przed sprzątaniem mówi o nas więcej, niż sądzimy. Ten gest rozumieją tylko uważni obserwatorzy Dlaczego to robimy? Uśmiechasz się, choć wcale nie masz na to ochoty? 3 teorie wyjaśniają, dlaczego robimy to wbrew sobie Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie
Dlaczego to robimy? Zdejmowanie biżuterii przed sprzątaniem mówi o nas więcej, niż sądzimy. Ten gest rozumieją tylko uważni obserwatorzy
Sprzątanie jest symbolicznym zażegnaniem chaosu i wprowadzeniem ładu w nasze życie. Jednak jaki związek ma z tym zdejmowanie biżuterii przed kontaktem z detergentem? Okazuje się, że całkiem spory.
Pierścionki, obrączka, bransoletki to niepozorne błyskotki, które często stanowią integralną część naszej tożsamości. Jednak szybkie tempo życia i codzienny natłok obowiązków sprawiają, że nie zastanawiamy się nad ich symbolicznym znaczeniem ani nie analizujemy, co nimi komunikujemy. Antropolodzy zajmujący się kulturą materialną są zdania, że przedmioty, które nosimy, nie są neutralne. W tym kontekście biżuteria staje się istotnym i znaczącym elementem naszych codziennych mikrorytuałów. 1. Zdjęcie biżuterii to zrzucenie maski Po przekroczeniu progu naszego domu nie musimy silić się na uprzejmość i z uśmiechem przyklejonym do twarzy wysłuchiwać narzekań innych. Tu możemy być sobą. I właśnie przez pryzmat goffmanowskiej teorii można spojrzeć na mikroryuał zdejmowania biżuterii. Ten światowej klasy intelektualista używa teatralnej nomenklatury, by objaśnić nam mechanizmy funkcjonowania człowieka w życiu społecznym. Jego zdaniem, wszyscy przyjmujemy rozmaite maski – w pracy, w związkach, w rodzinie. W tym kontekście noszona przez nas biżuteria nie jest pozbawioną znaczenia „teatralną fasadą”, lecz niosącym komunikat elementem naszego wizerunku. To, jaką nosimy biżuterię, z czego jest ona wykonana, mówi wiele nie tylko o naszym poczuciu estetyki, ale także o statusie i przynależności. Idealnym przykładem jest obrączka. Nosząc ją, wysyłamy komunikat, że wypadliśmy z rynku matrymonialnego i, przynajmniej teoretycznie, nie szukamy nowego partnera lub partnerki. Używając goffmanowskiej terminologii, zdejmując maskę i inne teatralne rekwizyty, symbolicznie dajemy znak, że skończyło się przedstawienie. Paradoksalnie to akt szczerości wobec samego siebie. Bo ten gest ma w sobie moc wyzwolenia – zdejmujemy z siebie ciężar cudzych oczekiwań, nawet jeśli chwile później łapiemy ścierkę lub mopa. Co ciekawe, przed długi czas uważano, że zdjęcie biżuterii sprawiała, iż ciało staje się „czyste”, gotowe do działania, a także pozbawione oznak pozycji, czy roli społecznej. 2. Zdjęcie biżuterii to symboliczne przywrócenie porządku Zdejmowanie biżuterii to doskonały przykład ilustrujący dualistyczny podział świata na sacrum (święte, uporządkowane) i profanum (świeckie, chaotyczne). Te kluczowe pojęcia dla myśli Mircei Eliadego objaśniają, w jaki sposób internalizujemy rytuały. Ale jak to? Zwykłe zdjęcie pierścionka przed myciem okiem i od razu wielkie halo. Nonsens. Czy aby na pewno takie spojrzenie na świat jest całkowicie do passé? Zdaniem Eliadego człowiek nie umie i nie może żyć w świecie pozbawionym sensu. I właśnie dzięki rytuałom, czy też w omawianym przypadku — „świeckim” mikrorytuałom, porządkujemy świat, czas i przestrzeń oraz potwierdzamy własne istnienie. Jednak warto pamiętać, że nie każda czynność może zostać nazwana rytuałem, jak i nie każdy rytuał musi być związany z sacrum. Zdaniem rumuńskiego uczonego codzienne czynności, te zwykłe i niepozorne gesty mogą zostać przekształcone symboliczny akt, o ile będziemy je praktykować świadomie i z określoną intencją. Zdejmując biżuterię, czy też wcześniej wspomnianą maskę, wpisujemy swoją aktywność w pewnego rodzaju ramy. Sam gest jest „zawieszony pomiędzy”, lecz poprzez jego dokonanie, przekraczamy granicę pomiędzy światem publicznym a prywatnym. Postępując w ten sposób, być może nawet nieświadomie, próbujemy odzyskać poczucie sprawczości i kontroli nad własnym życiem. Tym samym nasza domowa codzienność może stać się naszą małą przestrzenią, sacrum. Być może właśnie to bycie „pomiędzy” powinno nas skłonić do głębszej refleksji. 3. Zdjęcie biżuterii to uważność Zdejmowanie biżuterii po powrocie do domu, a w szczególności przed sprzątaniem może być także zinterpretowane przez pryzmat psychologii oraz mindfulness. Taka postawa świadczy nie tylko o naszym stosunku do dóbr materialnych, ale także na umiejętnym kierowaniu uwagi i podejmowaniu świadomych decyzji. Zatrzymanie się w biegu, pozwala nam spojrzeć z dystansem na to, co aktualnie dzieje się w naszym życiu i podjąć dobra dla nas decyzję. Żeby tego było mało, zdaniem psychologów wykonywanie powtarzalnych czynności pozwala człowiekowi lepiej regulować emocje, redukować niepokój i zwiększać poczucie kontroli nad sytuacją. Tym samym, zdejmowanie biżuterii po powrocie do domu lub przed sprzątaniem może być gestem, który będzie działał jako sygnał dla mózgu. Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki wejdziemy w tryb sprzątania. Rytuał w psychologii pozbawiony jest pierwiastka boskiego (sacrum). To ustalona sekwencja symbolicznych czynności. W tym znaczeniu nasz z pozoru nic nieznaczący nawyk zdejmowania biżuterii zawsze w określonej sytuacji może nabrać nowego znaczenia. Pozwala odseparować emocje i myśli związane z rolą publiczną od codziennych obowiązków. Analogicznie, sportowcy czy muzycy przed startem lub występem wykonują powtarzalny gest, który pomaga wzmocnić koncentrację i wyciszyć emocje. Okazuje się, ten prozaiczny gest staje się narzędziem samoregulacji, czy jakoby to chciał widzieć Eliade, rytuałem przenoszącym nas z sacrum do profanum. Niezależnie od tego, czy zdejmujemy biżuterię, czy też szorujemy sedes „odziane” w złote naszyjniki, nasza siła nie tkwi w tym, jak widza nas inni ani jak interpretują nasze wybory. Nasza siła tkwi w nas. Bibliografia: Eliade, M., „Sacrum i profanum. O istocie sfery religijnej”, Warszawa 2022; Goffman E., „Człowiek w teatrze życia codziennego”, Warszawa 1981; Tian, A. D., Schroeder, J., Häubl, G., Risen, J. L., Norton, M. I., & Gino, F., „Enacting rituals to improve self-control”, Journal of Personality and Social Psychology, 114(6)/2018, s. 851–876. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Uśmiechasz się, choć wcale nie masz na to ochoty? 3 teorie wyjaśniają, dlaczego robimy to wbrew sobie Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli
Dlaczego to robimy? Uśmiechasz się, choć wcale nie masz na to ochoty? 3 teorie wyjaśniają, dlaczego robimy to wbrew sobie
Widząc uśmiechnięte osoby, najczęściej przypisujemy im szczere i dobre intencje. Tak jakby wyraz naszej twarzy był obiektywnym „papierkiem lakmusowych” dla naszych emocji i relacji. I zazwyczaj tak jest. Śmiejemy się, gdy czujemy się dobrze, gdy ktoś nad rozbawił lub jesteśmy zadowolone. Czasem jednak uśmiechamy się, mimo że w środku czujemy złość, zmęczenie lub smutek.
Psycholodzy zajmujący się badaniem ekspresji mimicznej zwrócili uwagę na sytuacje, w których może pojawić się sztuczny uśmiech. Nasze motywacje, by udawać zadowolenie lub rozbawienie, mogą być różne i nie zawsze są one w pełni uświadomione. Uśmiechamy się „tak wypada”, bo chcemy„zachować twarz” lub zamaskować negatywnie waloryzowane emocje. Okazuje się, że istnieją trzy teorie psychologiczne, które wyjaśniają, dlaczego uśmiechamy się, chociaż wcale nie mamy na to ochoty. Dlaczego się uśmiechasz? W kulturze Zachodu uśmiech ma szalenie duże znaczenie. Jest pożądany zarówno w relacjach na stopie zawodowej, jak i w domowym zaciszu. Mimo wszystko warto zachować pewną ostrożność przy interpretacji wyników badań. Uśmiech jest uwarunkowany kulturowo. I nie chodzi już o to, że uśmiechnięty Taj za sklepową ladą będzie przez lokalsów brany za oszusta, podczas gdy Amerykanin będzie oczekiwał od niego jeszcze większego zaangażowania. Różnice są widoczne nawet w ramach niewielkiej Europy. Dla Anglosasów uśmiech jest wyrazem życzliwości pozbawionej osobistego i emocjonalnego zaangażowania. Natomiast dla Polaków uśmiech jest wyrazem głębokiego, autentycznego szczęścia i nie jest już tak hojnie rozdawany osobom spoza bliskiego kręgu. Teoria 1: funkcja społeczna W tym ujęciu uśmiech jest znakiem i pełni określoną rolę w danej grupie, czy też społeczeństwie. Zgodnie z przyjętymi założeniami, uśmiechamy się do innych osób nie po to, by wyrazić radość, ale osiągnąć określony cel, np. chcemy być mili, chcemy uniknąć kłopotów, czy rozwiązać potencjalnie trudną sytuację lub rozładować napięcie. Wszyscy wiedzą, że „klient w krawacie jest mniej awanturujący się”, bywa jednak i tak, że zachowuje się niewłaściwie. W takiej sytuacji osoba za kasą nie wchodzi w jałowe dyskusje, tylko przybiera uśmiechniętą maskę. Podobnie zachowujemy się w relacji z bliskimi, gdy po raz dziesiąty słyszymy nietaktowne pytanie, które pada z ust wścibskiej ciotki. Ta strategia pozwala nam zachować dobre, a przynajmniej poprawne relacje w pracy, czy w rodzinie. Jednak na dłuższą metę takie rozwiązanie nie przynosi niczego dobrego. Jak pokazują badania Ewy Nowickiej w naszej kulturze podobną społecznie funkcję pełni (nazwany przeze mnie roboczo) półuśmiech, czyli tzw. uśmiech napięcia (ang. tension smile). Zapewne z własnego doświadczenia wiesz, że w trudnej sytuacji wiele osób sięga po ironię, drobne złośliwości i celne szpileczki tylko po to, by uniknąć otwartej konfrontacji. Teoria 2: sprzężenie zwrotne twarzy Tu w tytule powinnam napisać „hipoteza sprzężenia zwrotnego twarzy”, bo choć badanie, które miało miejsce w drugiej połowie lat 80. XX wieku, zostało naukowo uznane, dziś budzi pewne wątpliwości. Warto jednak o nim wspomnieć, ponieważ w mediach społecznościowych co krok pojawiają się specjaliści wszelkich maści, którzy za stosunkowo „niewielką” opłatę mogą nam sprzedać „złoty patent” na szczęście. Więc o co chodzi w tym całym zwrotnym sprzężeniu twarzy? W 1988 roku na łamach czasopisma „Journal of Personality and Social Psychology” ukazał się artykuł autorstwa Fritza Stracka, Leonarda L. Martina, Sabine Stepper, w którym obwieścili światu, że wymuszony uśmiech jest nie tylko ekspresją pozytywnych emocji, ale może takowe tworzyć. Ale jak? Zagryź długopis, tak aby twoje usta imitowały uśmiech, a twój mózg zareaguje, aktywując część odpowiedzialną za pozytywne emocje. I gotowe. A mówiąc najprościej: uśmiechaj się, a będziesz szczęśliwa. Proste, prawda? Niespełna 30 lat później naukowcy z Uniwersytetu w Amsterdamie postanowili ponownie zająć się hipotezą sprzężenia zwrotnego twarzy i ponownie przeprowadzili badanie. Wyniki, być może ku zaskoczeniu samych naukowców, kompletnie nie potwierdziły hipotezy z 1988 roku. Teoria 3: defensywne naśladownictwo Pochodząca z nurtu psychologii ewolucyjnej teoria defensywnego naśladownictwa (ang. defensive mimic theory) zakłada, że „wymuszony” uśmiech to odruch obronny i pierwotny sposób na przetrwanie oraz adaptację w grupie. Jest on tak silnie w nas zakorzeniony, że nie jesteśmy w stanie nam nim w pełni zapanować. Uśmiechając się, wysyłamy komunikat, który nie tylko rozładowuje napięcie, ale i informuje inne osoby, że nie stanowimy dla nich zagrożenia. O takiej formie interakcji adaptacyjnej pisze Michael Graziano. Uczony w swoim artykule z 2022 roku zauważa, że nie tylko pierwotny uśmiech, ale także płacz mógł z czasem nabrać głębszego znaczenia. Szybkie skurcze mięśni twarzy lub odsłonięcie zębów to powszechne sposoby komunikowania się wśród zwierząt np. naczelnych, ale też psowatych. Z tą różnicą, że u człowieka doszła do tego kulturowa otoczka, a uśmiech zyskał bogatsze formy ekspresji. Czy tak jest naprawdę? Jest to jedna z możliwości, jednak dopóki nie uda nam się przenieść w czasie, weryfikacja tej tezy wydaje się być niemożliwa. Każda z tych teorii w odmienny sposób wyjaśnia, dlaczego się uśmiechamy, choć wcale nam nie do śmiechu. W tym całym naukowym kołowrotku nie powinnyśmy jednak zapomnieć o jednej rzeczy. Żadna z nas nie jest zupą pomidorową. Nie musimy się uśmiechać tylko po to, by zadowolić innych. Bibliografia: Graziano, M. S. A. „The origin of smiling, laughing, and crying: The defensive mimic theory”, Evolutionary Human Sciences, 4/2022 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10426066/ z 29.10.2025; Hamer K., Hamer H., „Powody uśmiechania się”, Zagadnienia społeczne NR 1 (1) 2014, s. 124-141; Jarrett Ch., „Why do we smile?”, BBC Science Focus, www.sciencefocus.com/the-human-body/why-do-we-smile z 29.10.2025; Lewczuk J. „Orientacje społeczne a ocenianie cech partnera interakcji zależnie od jego mimicznej ekspresji emocjonalnej”, ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA PSYCHOLOGICA 18/2014, s 5-29. Nowicka, E. „Kultura komunikowania w Polsce”, Warszawa, 2013. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli Dlaczego to robimy? Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni
Jak kochać po swojemu? 6 kroków do zbudowania satysfakcjonującego związku
Szczęśliwy związek nie jest nam dany raz na zawsze. Zdaniem psychologów relacja z drugą osobą to wielowymiarowy proces. Na co warto zatem zwrócić uwagę? Między innymi na łączącą nas więź emocjonalną, poczucie bezpieczeństwa i możliwość samorealizacji. To jednak nie wszystko.
Nie ma chyba na świecie osoby, która nie chciałaby być kochana i w pełni akceptowana. W końcu to bardzo ludzka, żeby nie powiedzieć prymarna potrzeba. Życie jednak pisze nam różne scenariusze i zdarza się, że wchodzimy w relacje, które nie są dla nas w pełni satysfakcjonujące. A potem się rozstajemy i szukamy kolejnej „połówki jabłka” lub tkwimy w związku bez przyszłości. Zdaniem ekspertów, czasem wystarczy niewielka zmiana, by odnieść oczekiwany rezultat. 6 kroków do budowania satysfakcjonującego związku Zbudowanie dobrej, spełniającej nasze oczekiwania relacji to proces. Jeśli myślisz, że wystarczy wpłynąć na ukochaną osobę lub wymusić na niej zmianę zachowania, by związek spełniał twoje oczekiwania, to jesteś w błędzie. W pierwszej kolejności należy zacząć od siebie. Jesteś na to gotowa? Krok 1: wartości i granice Brzmi banalnie, ale w praktyce nie zawsze jest to proste do wykonania. W procesie enkulturacji nabywamy pewne wzorce, które nakazują kobiecie być miłą i spełniać zachcianki innych. Stawiając się na ostatnim miejscu, często nie mamy możliwości do pełnego wyrażenia swoich potrzeb i pragnień, jak i poznania siebie. Dopóki same ze sobą nie ustalimy, co jest dla nas ważne, co akceptowalne, a na co absolutnie się nie zgadzamy, zbudowanie związku na własnych zasadach będzie niemożliwe. Proces ustalania granic wymaga samoświadomości, ale też odwagi. Nie chcę spoilerować, ale to może nie być przyjemne. Przypomnij sobie sytuację, która wywołała w tobie negatywne emocje takie jak: złość, frustracja, czy smutek. To znak, że wartości, które są dla ciebie ważne, zostały przekroczone. Nazwij lub opisz je. Jeśli twoja lista wartości jest długa, możesz ją spisać, a następnie uszeregować od najbardziej istotnej. I mamy to. Postawienie granic to nic innego jak świadome dbanie o własny dobrostan. Okazuje się jednak, że jasne postawienie sprawy może wywoływać w nas poczucie winy, bo „innym będzie przykro”. Może także budzić opór osób, które były przyzwyczajone do naszych zachowań lub postaw wobec nas. Pamiętaj, że każda osoba ma prawo do szczęścia. Jasno komunikuj swoje oczekiwania bez oceniania lub wskazywania winnych danej sytuacji. Aż tyle i tylko tyle. Zdaniem psychologów, jeśli mamy problem ze stawieniem granic, powinnyśmy zacząć ćwiczyć swoją asertywność w sytuacjach, które nie są dla nas najistotniejsze. Krok 2: zaufanie i bezpieczeństwo W obecności partnera lub partnerki powinnyśmy czuć się bezpiecznie i mieć poczucie, że jesteśmy w pełni akceptowane. Bez wstydu i obaw możemy płakać, złościć się, bać się i smucić. W bezpiecznej relacji nie musimy budować idealnego, nieskazitelnego wizerunku pozbawionego wad. Bo jesteśmy bezwarunkowo akceptowane. Takie, jakie jesteśmy. Możemy pozwolić sobie na bycie w pełni sobą, bez lęku, że nasze słabości zostaną wykorzystane przeciwko nam. Mamy pewność, że nie zostaniemy skrzywdzone, a w trudnej sytuacji nie zostaniemy pozostawione same sobie. Życie ma jednak to do siebie, że nie jest idealne. Nasze wcześniejsze doświadczenia, również te z dzieciństwa, jak i indywidualne predyspozycje sprawiają, że nieświadomie wchodzimy w relacje, które nie są dla nas w pełni korzystne i satysfakcjonujące. Więc znów powinnyśmy zajrzeć w głąb siebie i spróbować odpowiedzieć sobie na pytanie: czy boję się odrzucenia?, czy daję sobie przyzwolenie na miłość?, czy pragnę bliskości, a jednocześnie od niej uciekam? Tylko my znamy odpowiedzi. Czasem „podskórnie” czujemy, że coś jest nie tak, ale nie umiemy tego nazwać. Psycholodzy radzą, by w takiej sytuacji (jeśli to możliwe, a my tego chcemy) szczerze porozmawiać o tym ze swoim partnerem lub partnerką, lub skorzystać ze specjalistycznej pomocy. Krok 3: responsywność Chcesz mieć udany związek? Bądź responsywna, czyli empatyczna i dostępna emocjonalnie. Wysłuchaj, pociesz, poklep po plecach i udziel wsparcia. Świetnie, tylko dlaczego znów muszę być „miła” i „grzeczna”? Nie w tym rzecz. Stawiaj granice i jasno je komunikuj, chroń swoje wartości i nie działaj wbrew sobie. Jednak jeśli widzisz, że ukochana osoba znajduje się w kryzysie, boryka się z jakimś problemem, nie udawaj, że tego nie widzisz, nie umniejszaj i nie bagatelizuj. Jeśli trzeba ojojaj, przytul, porozmawiaj. Bądź. W związkach duże znaczenie mają małe gesty (responsywność uwagi). I to one często stanowią podwaliny udanego związku. Brzmi to sztampowo i nieco górnolotnie, ale to czysta proza życia. Zrób ukochanej osobie kanapkę z jej ulubionym serem, a na pewno to doceni. To sprawi, że poczuje się nie tylko ważna, ale i zauważona. Brak responsywności w związku nie jest dobrym znakiem. Każda osoba, której potrzeby są ujmowane, niezauważane, czuje się osamotniona. Jeśli taka sytuacja będzie się powtarzała, w związku może pojawić się utrata zaufania. Nie trzeba być psychologiem, by domyślić się, że osoba, której potrzeby emocjonalne nie są zaspokojone, będzie szukała pocieszenia poza związkiem. Niech każda z nas odpowie sobie na pytanie, czy tak właśnie powinien wyglądać udany związek. Krok 4: intymność i bliskość Myśląc o bliskości i intymności, wiele osób popełnia błąd. Po pierwsze, używa ich zamiennie, a po drugie, poprzez ciąg skojarzeń, utożsamia z seksem. Owszem, seks może być komponentem scalającym związek, ale… może go też nie być wcale. I jeśli obu stronom z tym dobrze, nie ma powodu do zmartwień. Bliskość to fizyczna obecność, poczucie przynależności, wspólnotowości, wspólnej więzi. Będąc w związku, czujemy się komfortowo z daną osobą. Intymność jest pojęciem wskazującym na głębsze zaangażowanie. Ufamy drugiej osobie, nie obawiamy się krytyki, odrzucenia i w konsekwencji jesteśmy skłonne dzielić się swoimi sekretami, pragnieniami, marzeniami, lękami. Skoro już padło słowo seks, warto tu przytoczyć wyniki badań Alicji Żak-Łykus i Magdaleny Nawrat. Zauważają one, że „dla badanych udany związek był tożsamy z satysfakcjonującym życiem seksualnym, co wskazywać może na niski stopień autonomizacji seksu od wartości małżeństwa/partnerstwa. Jednocześnie, obniżona zdolność do uprawiania seksu niekorzystnie wpływała na związek, więzi z partnerem, samoocenę, wyniki w pracy i relacje rodzinne”. Warto o tym pamiętać. Krok 5: autonomia w związku Każdy chce znaleźć swoją „drugą połówkę jabłka”. Jednak w tym powiedzeniu kryje się błędne myślenie. Po pierwsze, żadna z nas nie potrzebuje nikogo, by stać się kimś. Po drugie, to określenie zakłada, że dopiero scalenie się z drugą osobą da nam poczucie spełnienia i pełnię szczęścia. Zdaniem psychologów to rozwiązanie na dłuższą metę może nam przynieść więcej szkody niż korzyści. Zależność od partnera, frustracja oraz obniżenie poczucia własnej wartości to tylko czubek góry lodowej. Dla własnego dobra powinnyśmy zachować autonomię i mieć możliwość rozwijania własnych pasji oraz zainteresowań. Ważny jest także własny krąg przyjaciół, znajomych i osób, z którymi dzielimy wspólne wartości. Chcemy wierzyć, że zawsze będziemy żyć długo i szczęśliwie, lecz nie jest to tajemnicą, że los lubi płatać figle. W takiej sytuacji wato mieć zaufane grono wsparcia. Zachowanie autonomii w związku jest silnie skorelowane z poczuciem tożsamości, ale także ze stawianiem granic. Będąc w satysfakcjonującym związku, nie musimy „naginać się” do partnera, nie rezygnujemy z siebie, ze swoich wartości, przekonań i marzeń. W ten sposób wyrażamy miłość i szacunek do siebie samej. Krok 6: przebaczenie W związkach nierzadko pojawiają się takie sytuacje, kiedy kochamy i nienawidzimy jednocześnie. Wydarzyło się coś, co przekroczyło nasze granice, złamało nasze zaufanie i poczucie bezpieczeństwa, coś, czego nie potrafimy zapomnieć i… wybaczyć. Nie każdy związek przetrwa ciężką próbę. I nie każda relacja jest warta naszego zaangażowania. A mimo wszystko warto. Bo przebaczamy dla siebie. By pozbyć się cierpienia, uwolnić się od gniewu, złości, poczuci krzywdy i chęci zemsty. A niejako „przy okazji” wykonujemy szlachetny gest w kierunku osoby, którą kochamy lub kochaliśmy. Przebaczenie to akt odwagi. To proces, który wymaga czasu i przyznania się przed samą sobą, że jest nam źle. Nie zamiatajmy problemu pod dywan ani nie umniejszajmy swojemu cierpieniu. Dajmy wyraz swoim emocjom i uznajmy je. Skupmy się na czynie, motywacjach, a nie osobie. Jednak to ostatecznie od nas zależy, czy wybaczymy. I już na sam koniec, nasz związek wcale nie musi być doskonały. Wystarczy, że będzie dobry. Tak po prostu. Źródło: Agnieszka Jucewicz, Grzegorz Sroczyński, „Kochaj wystarczająco dobrze”, Warszawa 2015; Alicja Żak-Łykus, Magdalena Nawrat, "Satysfakcja seksualna, życiowa i partnerska", Family Forum 2013/3, s. 171-186; Philip G. Zimbardo, Vivian McCann, Robert L. Johnson, „Psychologia. Kluczowe koncepcje”, Warszawa 2024; David J. Wallin, „Teoria przywiązania w psychoterapii”, Kraków 2023; Bogdan Wojciszke, „Psychologia miłości. Intymność, namiętność, zobowiązanie”, Gdańsk 2009.
Dlaczego to robimy? Zabawa biżuterią lub guzikiem to mały gest o wielkiej sile. Okazuje się, że angażuje więcej niż tylko dłonie
Wiele wskazuje na to, że pozornie błahe czynności takie jak kręcenie guzkiem, czy zabawa biżuterią, kryją w sobie moc. Rozważając to zagadnienie z punktu widzenia psychologii, możemy lepiej zrozumieć, co daje nam ten gest, który angażuje nie tylko dłonie.
Pewnie znasz taką osobę, która kręci. Ja taką znam. I to nie jedną. Nie, nie, nie mam na myśli, że kłamie. Kręci. Guzikiem, pierścionkiem, wisiorkiem, koralikiem. Albo bezwiednie sprawdza fakturę przedmiotu. Jakby to właśnie tam znajdowała się odpowiedź na nurtujące ją pytania. A może dostrzega coś, co dla wielu osób jest niewidoczne? Wyrażenie emocji bez słów Jedni powiedzą, że to tylko nerwowe tiki, a inni, że jest to kwestia na tyle indywidualna, że nie ma najmniejszego sensu się nad tym rozwodzić. A jednak często to półautomatyczne, niemal bezwiedne, a z pewnością głęboko w nas zakorzenione działanie jest wyrazem niezaspokojonych emocji i potrzeb. Zabawa pierścionkiem, guzikiem lub innym drobnym elementem naszej garderoby to częsta reakcja na stres, niepewność, a nawet próba autoprzystosowania (z ang. self‑adaptors). Zdaniem psychologów, takie działanie pomaga szybko uregulować wewnętrzne napięcie (samoregulacja). Kto nigdy tego nie robił, wzruszy tylko ramionami. Jednak jest to niezwykle ważny mikrogest z punktu widzenia osoby, która właśnie namiętnie kręci guzikiem, który ledwo trzyma się odświętnej koszuli. W psychologii takie zachowanie nazywane jest stimmingiem (od ang. self-stimulatory behavior). Poprzez powtarzane mikrogesty dzieje się magia. Manipulowanie niewielkim przedmiotem: redukuje napięcie emocjonalne, pomaga w utrzymanie koncentracji, wzmacnia poczucie kontroli i bezpieczeństwa, wspiera proces samopocieszenia. O stimmingu najczęściej wspomina się zazwyczaj w kontekście szeroko rozumianych zaburzeń sensorycznych. Jednak można na te praktyki spojrzeć z szerszej perspektywy. Zabawa biżuterią lub innymi małymi przedmiotami codziennego użytku może pełnić funkcję komunikatu niewerbalnego. Swoistego kodu, który zrozumieją wybrańcy. I to nie tylko podczas partyjki w brydża. Z tą różnicą, że tak wykonywane gesty zazwyczaj są celowe i intencjonalne. Mikrogesty doskonale sprawdzą się w takcie biznesowego spotkania, ślubu lub innej sytuacji, podczas której istotna jest dyskrecja. Wystarczy jedno spojrzenie na czyjąś rękę bawiącą się guzikiem czy pierścionkiem, by wiedzieć, że coś jest nie tak z bliską nam osobą. A to pozwoli nam zareagować odpowiednio wcześnie. Osobisty amulet Może niekoniecznie się to tyczy banalnego guzika, ale w przypadku biżuterii to już inna para kaloszy. Dla niektórych z nas może mieć ona wartość estetyczną, a nawet sentymentalną, czego przykładem jest pierścionek zaręczynowy, łańcuszek po prababci lub bransoletka kupiona podczas wakacji. Każdy z tych przedmiotów jest nośnikiem emocji i wspomnień. To jednak nie wszystko. Może być także osobistym przedmiotem magicznym. Nie mam tu na myśli żadnego czary-mary ani wiary w siły nadprzyrodzone. Odruchowe dotykanie, stukanie, kręcenie, głaskanie przedmiotów, które są dla nas ważne, mogą być nieuświadomionym sposobem na wyciszenie. W opinii wielu psychologów sięgamy po takie amulety, nie dlatego, że nam się nudzi lub nie mamy czym się zająć rękami. Robimy to, bo potrzebujemy „zakotwiczenia” w teraźniejszości. Czegoś, co przypomni nam: kim jesteśmy, co jest dla nas ważne. Ten symboliczny powrót do „tu i teraz” jest podstawą wielu technik uważności, znanych np. z praktyki mindfulness. Moda na spinnery W 2017 roku zapanował boom na fidget spinery. W omawianym kontekście można je potraktować jako pewnego rodzaju zamienniki wcześniej wspomnianej biżuterii, czy guzika. Ich funkcja jest taka sama. Kręcenie, obracanie niewielkim przedmiotem (tzw. strategia fidget-to-focus) ma za zadanie wspierać koncentrację i regulować emocje. Dodatkowo cykliczna i monotonna aktywność dłoni stymuluje mózg, a tym samym zwiększa efektywność nauki. To dało naukowcom do myślenia. Czy naprawdę wystarczy codziennie pokręcić spinnerem, by przeistoczyć się w chodzącą encyklopedię? A może takie działanie może przynieść nam inne korzyści? Jak jest na prawdę i o co w tym wszystkim chodzi? Ku mojemu zdziwieniu, ich wyniki badań, były bardziej precyzyjne niż klasyczne w świecie akademickim powiedzenie: „to zależy”. W 2024 roku amerykańscy psycholodzy postanowili zbadać skuteczność spinnera. W badaniu wzięło udział 509 uczestników. Wyniki wskazują, że efekty urządzeń typu fidget są bardzo zróżnicowane, a poprawa wyników w nauce poszczególnych uczniów jest znikoma. Niestety kręcenie spinnerem, guzikiem, czy pierścionkiem w domowym zaciszu również nie daje oszałamiających rezultatów. Zdaniem Patrycji Przednówek takie gesty wcale nie poprawiają koncentracji ani nie zmniejszają poziomu stresu. Nie ma jednoznacznych i obiektywnych dowodów, że spinery mają pozytywny wpływ na naszą psychikę oraz funkcjonowanie mózgu, ale analiza korelacji pomiędzy pomiarami subiektywnymi, behawioralnymi i psychofizjologicznymi wskazuje, istnieją pewne zależności, które mogą świadczyć o bardziej subtelnych efektach. Czyli placebo. Jeśli jednak twoje subiektywne doświadczenie przeczy naukowym doniesieniom, puść je w niepamięć i rób swoje. W końcu każdy może się mylić. Nawet amerykańcy naukowcy. Źródła: Croley E. Kelsi, Drevon D. Daniel, Decker M. Dawn, Hixson D. Michael, Keith C. Radley, „The Effect of the Fidget Cube on Classroom Behavior among Students with Perceived Attention Difficulties”, Behavior Analysis in Practice, Volume 16/2023, s. 547–557; Przednówek Patrycja, Fidgeting jako moda czy metoda? Wpływ fidgetingu na koncentrację uwagi w warunkach obciążenia mentalnego – badanie eksperymentalne (praca magisterska), Uniwersytet Jagielloński 2018; Schoenen C. Ella, Alsip S. Brienna, Martinez C. Julie, Grekov Paulina, Aspiranti B. Kathleen, Hulac M. David, „A Meta-Analysis of Fidget Devices as Academic and Behavioral Interventions”, School Psychology Review,Volume 54/ 2025, s. 315-327; Żejmo Justyna, „Praktyka mindfulness jako skuteczna metoda poprawy umiejętności radzenia sobie ze stresem”, Edukacja humanistyczna nr 2 (47), 2022. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli Dlaczego to robimy? Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni Dlaczego to robimy? Obrączka to relikt starożytnych wierzeń, a nie romantyczny gest. Jej wygląd świadczy o twoim statusie społecznym
Dlaczego to robimy? Niezręczna cisza przy rodzinnym stole nie zawsze oznacza brak tematów. To subtelny mechanizm kontroli
Stół symbolizuje serce domu i kojarzony jest z rodzinnym ciepłem, bliskością i bezpieczeństwem. Jednak rzeczywistość może być zupełnie inna. Przemoc wkrada się w nasze życie po cichu, niewidzialnie. Bywa, że jesteśmy jak ta żaba w garnku, która nie zauważa, że woda staje się coraz cieplejsza.
Stół to symboliczne centrum domu. Jest miejscem spotkań, wspólnych posiłków, podczas których prowadzimy rozmowy na poważne tematy, ale również śmiejemy się i wspólnie przezywamy codzienne radości i smutki. Są też takie domy i takie rodziny, które krzywdzą. Osoby doświadczające przemocy nie zawsze są tego świadome, szczególnie jeśli sprawcą jest ktoś bliski. Bo jak to? Przecież osoba, której ufam, którą kocham, nie może i nie chce wyrządzić mi krzywdy, prawda? To jeszcze nie koniec komplikacji. Bo często umniejszamy swoim emocjom lub zostajemy wpędzone w poczucie winy. Jedną z form społecznie normalizowanej przemocy, ale i kontroli są tzw. ciche dni (ang. silent treatment). Karanie milczeniem to przemoc Często można usłyszeć w rozmowie, czy w żartach, o tym, że jakaś para ma „ciche dni” lub ktoś puścił focha i przestał się do kogoś odzywać. Zazwyczaj takie informacje są podane w sensacyjnej albo humorystycznej formie, więc nie zawsze mamy świadomość, że mowa o przemocy emocjonalnej. Ktoś zaraz powie, że jak to? W czym problem? Przecież każdy ma prawo do milczenia. A może tak naprawdę nic się nie stało? Oj tam, oj, jak zwykle wyolbrzymiasz. No cóż, prawda jest taka, że odpowiedź kryje się w intencji sprawcy. Świadome, celowe ignorowanie drugiej osoby, traktowanie jej jak powietrze, unikanie kontaktu wzrokowego, demonstracyjne wychodzenie z pomieszczenia mające na celu ukaranie, wymuszenie posłuszeństwa lub pokazanie dominacji to przemoc. Zręczna, „niewinna” manipulacja ocierająca się lub będąca przemocą pasywno-agresywną jest tym bardziej dotkliwa, gdyż ofiara zostaje najczęściej ukarana za domniemane przewinienie – to może być konkretna wypowiedź, zachowanie, pogląd. Jak zauważa dr Krystyna Doroszewicz, „ofiary ostracyzmu na ogół nisko oceniały jasność przyczyn, nie były pewne, dlaczego są ignorowane”. Dodatkowo, za dane „przewinienie” osoby doświadczające premocy czasem są karane milczeniem, a czasem nie, co dodatkowo prowadzi do dezorientacji i utrudnia uświadomienie sobie, a następnie udowodnienie stosowania przemocy. Co kieruje osobą, która uparcie milczy? Osoby stosujące taką formę przemocy nie zawsze są świadome, że swoim zachowaniem wyrządzają krzywdę. Wiedzą jednak, jaki chcą osiągnąć cel. Poniżej znajdują się najczęściej powtarzające się motywy oraz cytaty, które osoba stosująca tę formę przemocy psychicznej mogłaby wypowiedzieć lub pomyśleć. Ukaranie drugiej osoby „Nie będę z tobą rozmawiać, dopóki nie zrozumiesz, jak bardzo mnie zawiodłeś”. „Wam się oczy otworzą, jak mnie się zamkną”. „Niech ci będzie przykro. Może wtedy coś do ciebie dotrze”. Cisza jest formą kary za rzekome przewinienie, zranienie lub nieposłuszeństwo. Wzbudzenie poczucia winy „Niech się domyśli, co zrobiła źle”. „Chyba mu nie zależy, skoro nie umie się przyznać do winy”. „Nic jej nie powiem, bo nie zasługuje na to”. Milczenie wywołuje niepokój i skłania ofiarę do przepraszania, nawet jeśli nie wie, co zrobiła źle. Wymuszenie określonego zachowania „On sama musi się domyślić, co powinien zrobić”. „Niech sama dojdzie do wniosku, że musi się zmienić”. „Niech zgadnie, czego chcę”. Ofiara zaczyna dostosowywać się do oczekiwań sprawcy, by „zasłużyć” na przywrócenie kontaktu. Unikanie odpowiedzialności i rozmowy „Nie będę się z tego tłumaczyć”. „Nie chcę się kłócić. Niech ona to rozwiąże”. „Jak nic nie powiem, to nie będzie pytań”. Milczenie pozwala uniknąć konfrontacji, tłumaczenia się lub wyjaśnienia trudnych emocji. Zyskanie kontroli i dominacji „Jak nic nie powiem, zrobi to, czego chcę”. „Jestem lepszy, bo mam przewagę”. „Zobaczymy, jak długo wytrzyma”. Sprawca decyduje, kiedy i czy w ogóle kontakt zostanie przywrócony. Człowiek jest istotą społeczną, więc chcemy być kochani, akceptowani. Jednak w toksycznej relacji jest to niemożliwe. Co więcej, w tej formie przemocy kryje się paradoks. Doroszewicz nie ma wątpliwości, iż „często pierwotne przyczyny ostracyzmu są trywialne, ale przedłużając go, można uzasadnić przyczynę jego stosowania”. Jak bronić się przed przemocą relacyjną? „Ciche dni” najczęściej pojawiają się w relacji partnerskiej, na linii rodzic – dziecko. Jednak dane CBOS jasno wskazują, że „najczęstszymi formami przemocy psychicznej w środowisku domowym jest wyzywanie, obrażanie, poniżanie i wyśmiewanie się z osoby bliskiej”. Co możemy zrobić, by nie wpaść w pułapkę, a jeśli się w niej znajdziemy, jak z niej wyjść i popełnić ponownie tego samego błędu. Poniżej znajdują się wskazówki, które możesz wykorzystać w praktyce. Rozpoznaj schemat działania sprawcy. Dzięki temu zrozumiesz, że to, co cię spotkało, nie jest twoją winą. Przestaniesz się obwiniać i łatwiej będzie ci zadbać o swój dobrostan. Poszukaj wsparcia, nie wstydź się mówić głośno o swoich emocjach. Nie jesteś sama, wiele osób jest w podobnej sytuacji. Zamykanie się w sobie i umniejszanie swoim problemom może poważnie odbić się na twojej psychice. Bądź dla siebie dobra i wyrozumiała. Zadbaj o swoje potrzeby zarówno ciała, jak i ducha. Znajdź sposób, który pozwoli ci odzyskać wewnętrzny spokój. Może to być spacer, medytacja, czy prozmowa z bliską osobą. Ustal granice i ich przestrzegaj. Powiedz, co jest dla ciebie nie do przyjęcia i na co się nie zgadzasz. W ten sposób chronisz siebie i dajesz wyraźny sygnał, że nie godzisz się na takie traktowanie. Jeśli masz poczucie, że doświadczasz przemocy, porozmawiaj o tym z zaufaną osobą lub skorzystaj z pomocy specjalisty np. w najbliższym Ośrodku Interwencji Kryzysowej. Bibliografia: CBOS, „Przemoc i konflikty w domu”, Warszawa 2012, s. 6. Doroszewicz K., „Bliskie związki a jakość życia”, Psychologia Jakości Życia 7/2008, s. 5-18. Draczyńska D. „Trauma relacyjna”, Psychiatria Polska 58(3)/2024, s. 529–539. Helios J., Jadlecka W., „Współczesne oblicza przemocy. Zagadnienia wybrane”, Wrocław 2017. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni Dlaczego to robimy? Obrączka to relikt starożytnych wierzeń, a nie romantyczny gest. Jej wygląd świadczy o twoim statusie społecznym Dlaczego to robimy? Kwiaty na stole to nie tylko efektowna dekoracja. Ich obecność mówi więcej o naszej gościnności niż słowa
Dlaczego to robimy? Espresso i latte z pianką to tylko pretekst. Kawiarnia to społeczny teatr codziennych rytuałów, które dostrzegają nieliczni
Zamawiając espresso czy latte z pianką bierzemy udział w teatrze gestów, znaków i symboli. Czasem chciałabym, żebyśmy w świecie pędzącego konsumpcjonizmu, robiły po prostu coś „po nic”. Usiadły i napiły się kawy. Okazuje się jednak, że wszystko niesie ze sobą znaczenie. Wystarczy się tylko wnikliwie przyjrzeć.
W 1683 roku Jan III Sobieski broni przedmurza chrześcijańskiej Europy, a niedługo potem żołdacy wracają do swych domostw nie tylko z łupami, ale i ziarnami kawy. Jako „orientalna ciekawostka”, trafiają one na dwory magnatów, którzy budują wokół niepozornych „kuleczek” otoczkę ekskluzywności. Na ziemiach polskich tworzą się pierwsze rytuały picia aromatycznej kawy „po turecku”. Jednak dopiero w XVIII wieku kawiarnie zaczęły pojawiać się jak grzyby po deszczu. W Warszawie, Krakowie, Wilnie i we Lwowie spotyka się w nich inteligencja, urzędnicy i artyści. Do tej pory zarezerwowane dla nielicznych rytuały parzenia i picia kawy stają się dostępne szerszej publiczności, a jednocześnie kawiarnie na stałe wpisują się w miejski krajobraz. I co ważne, pije się wtedy „kawę po wiedeńsku”, zananą inaczej melange, czyli espresso z mleczną pianką i odrobiną czekolady. Brzmi kusząco, prawda? Czasy się zmieniają, tak, jak pozycje w kawiarnianym menu, ale my wciąż bierzemy udział w tym spektaklu. Kawiarnia oczami psychologa Kawiarnie zazwyczaj niosą pozytywne skojarzenia. Pijąc kawę, lemoniadę, czy przegryzając smakowite ciacho, mamy poczucie, że przynależymy do społeczności ludzi nam podobnych. Upewniamy się w przekonaniu, że dokonaliśmy dobrego wyboru, co znacząco poprawia nam samopoczucie. Niezależnie od tego, czy będzie to popularna sieciówka serwująca napoje na przyzwoitym poziomie, czy niszowa kawiarnia podająca kopi luwak w złotych filiżankach. To jednak jeszcze nie koniec. Używając słowa „rytuał”, chcemy podkreślić wyjątkowość chwili. Jednak gdyby tak spojrzeć na niego pod mikroskopem albo chociaż przez lupę, szybko się przekonamy, że składa się on z wielu niepozornych mikrorytuałów. W tym przypadku, zdaniem psychologów, ważny jest nie tylko rodzaj kawy, sposób parzenia i estetyka podania, ale także cały kontekst sytuacji. Począwszy od wystroju miejsca, jakości i sposobu obsługi, aż po długość oczekiwania na podanie i finalnie – sposób konsumpcji. Nie będzie żadnym odkryciem, że nasze skupienie się na „tu i teraz” wzmacnia doznania tego multisensorycznego doświadczenia. Okazuje się, że istotne z punktu widzenia doświadczenia może być także wystawienie się na ogląd i osąd widowni. Bo my przecież lubimy się przeglądać w oczach innych, szczególnie jeśli wypadamy lepiej na ich tle. A przynajmniej tak samo dobrze. Niebagatelne znaczenie ma kwota wydanych na ten cel pieniędzy. Wniosek jest nieco paradoksalny. Im większą chcemy czerpać przyjemność z „kawowego rytuału”, tym więcej musimy poświęcić. Czasu, pieniędzy i uwagi. Kawiarnie są więc sceną, która w zależności od naszych indywidualnych potrzeb i preferencji, ale także otoczenie może pełnić funkcję bezpiecznej przystani, gdy potrzebujemy „uciec” od domowego zgiełku lub popracować. Co więcej, nie musimy angażować się w relacje z innymi, by mieć poczucie przynależności do grupy, co z kolei sprawia, że czujemy się mniej samotni. A to jest bezcenne. Kawiarnia oczami socjologa Kawiarnia nie tylko miejsce, w którym możemy zamówić kawę z piankami marshnellow z gałką lodów waniliowych i syropem o smaku orzechów laskowych. Odwołując się do głównej myśli Pierre’a Bourdieu, kawiarnia to przestrzeń, w której możemy zmonetyzować swój kapitał społeczny, o ile nasze „wizyty” w kawiarni staną się częścią naszych małych, codziennych rytuałów. Dzięki nawiązywanym relacjom jesteśmy w stanie osiągnąć cele społeczne, ekonomiczne i symboliczne. Brzmi enigmatycznie, ale w gruncie rzeczy to samo życie. Regularne pojawianie się w miejscu, które uważamy za atrakcyjne, pozwala nam wzmocnić nasz wizerunek. Ekspertka od slow life, creative style lub znawczyni najnowszych trendów to tylko niektóre możliwości. W połączeniu nieformalną atmosferą i siecią potencjalnych znajomości możemy pozytywnie wpłynąć na naszą karierę, a nawet... poznać miłości życia. Z pewnością podobne historie zainspirowały Jean-Pierre Jeunet’a, reżysera „Amelii”. Wszystko brzmi pięknie, ale zdaniem francuskiego intelektualisty, korzyści z posiadanych sieci relacji społecznych wyciągniemy jedynie wtedy, gdy posiadamy odpowiedni kapitał kulturowy i ekonomiczny. Niestety egalitaryzm kawiarni to iluzja. Ceny, lokalizacja i estetyka wnętrza decydują o tym, czy czujesz się tam komfortowo, czy nie. Jednorazowy wypad do najmodniejszej i najdroższej kawiarni w okolicy, nie otworzy nam drzwi do wielkiego świata. Na koniec Bourdieu ma dla nas gorzką pigułkę do przełknięcia. Wysnuł on wniosek, że nasze preferencje smakowe (ale także estetyczne czy muzyczne) nie są tak naprawdę „nasze”. Są wypadkową naszej pozycji na drabinie społecznej. Po zachłyśnięciu się modą na kawiarniane sieciówki powracamy do tradycji lokalnych kawiarni i kawiarenek, a nasza w nich obecność nierzadko jest wyrazem statusu społecznego, aspiracji, a nawet kontestacji mainstreamu. Nasz mały rytuał, na przekór teorii francuskiego myśliciela, staje się naszą deklaracją. Pozycje na wolną sobotę: Kathleen D. Vohs, Yajin Wang, Francesca Gino, Michael I. Norton, „Rituals enhance consumptio”, Psychological Science 2013 /24 (9), s. 1714–1721; Pierre Bourdieu, „Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia”, Kraków, 2021. Czytaj także: Dlaczego to robimy? Obrączka to relikt starożytnych wierzeń, a nie romantyczny gest. Jej wygląd świadczy o twoim statusie społecznym Dlaczego to robimy? Kwiaty na stole to nie tylko efektowna dekoracja. Ich obecność mówi więcej o naszej gościnności niż słowa Dlaczego to robimy? Szminka to nie kaprys, czy chwilowa moda. Kolor ust niesie ze sobą ważny komunikat, którego nie warto lekceważyć
Dlaczego to robimy? Obrączka to relikt starożytnych wierzeń, a nie romantyczny gest. Jej wygląd świadczy o twoim statusie społecznym
Coraz rzadziej przyrzekamy sobie miłość do grobowej deski, a idea małżeństwa przestaje być naszym życiowym priorytetem, a mimo to obrączki od wieków wciąż kryją w sobie wiele pozytywnych znaczeń. Czy powinniśmy odświeżyć tradycję i zmienić „odwieczne” reguły gry?
Kilka lat temu moja przyjaciółka, która była w owym czasie singielką, powiedziała mi, że chciałaby mieć męża. Nie specjalnie mnie to zdziwiło, bo to w sumie mało zaskakujące marzenie. Pewnie większość z nas przynajmniej raz skrycie snuła fantazje o księciu lub księżniczce z bajki. A potem powiedziała coś, co mnie zaskoczyło. „Chciałabym mieć męża, bo wtedy nikt nie zadawałby mi durnych pytań i miałabym dobrą wymówkę. Zawsze mogłabym powiedzieć, że muszę to przedyskutować z mężem”. Poczułam się jak XIX- wieczna pensjonariuszka. Jakby ostatnie 100 lat z niemałym okładem poszło w niepamięć. Czy faktycznie obrączka na placu tak wiele zmienia? Jeden rabin powie „tak”, drugi rabin powie „nie”. A ja mówię: sprawdzam. Obrączka jako wyznacznik pozycji społecznej Obrączka ślubna istnieje „od zarania dziejów”, czyli najprawdopodobniej pojawiła się w starożytnym Egipcie. Przynajmniej tak datują archeolodzy, którzy odczytali o niej wzmiankę na jednym z odnalezionych papirusów. Trudno stwierdzić, czy wymiana obrączek była powszechną praktyką, czy tylko „fanaberią” ówczesnej klasy uprzywilejowanej. Jednak szersze spojrzenie na kulturę, obyczaje, prawo i wierzenia wskazuje, że był to symbol przynależności, kontroli i podporządkowania. W szczególności, jeśli nosiła ją kobieta. W Rzymie sytuacja nieco się zmienia, rośnie rola kobiet w patriarchalnym społeczeństwie. Małżonkowie wymieniają się obrączkami ślubnymi, ale o miłości nie mogło być mowy. To znak zawarcia kontraktu. Często nie tylko między samymi zainteresowanymi, ale ich familiami. To, z czego była wykonana obrączka i w jaki sposób zdobiona wskazywało na status społeczny rodzin połączonych węzłem małżeńskim. W Średniowieczu wymiana obrączek ślubnych wciąż nie była romantycznym gestem, a małżeństwa zawierane z miłości wciąż były wyjątkiem od reguły. Obrączki, pierścienie ślubne, czy w ogóle biżuterię zaczęto postrzegać jako formalny element struktury społecznej. Chrześcijaństwo powoli zaczyna się krystalizować, papieże zaczynają nosić „Pierścienie Rybaka”, zakonnice składające ślubowanie Bogu także „przywdziewają obrączkę”. Im wyższe rangą stanowisko, tym cenniejszy kruszec. Wysoko urodzeni i możne mieszczaństwo nie tylko niechętnie patrzyło na potencjalny mezalians, ale także chciało się odciąć od „plebsu”. Stąd na przełomie Średniowiecza i Renesansu między innymi w Anglii, Francji, Wenecji, czy Florencji wprowadzono prawa jasno wskazujące na to, kto jest godzien nosić futro z perłami, smarkać w jedwabną chusteczkę i nosić złoto na palcu. Może i chłopki nie miały internetu ani odpowiednich zasobów materialnych, ale dobrze czuły pismo nosem. Miedziane, czasem posrebrzane, a nawet srebrne obrączki noszono od święta. Złoto zazwyczaj było poza ich zasięgiem finansowym. Jednak wszystko zmienia się wraz z nadejściem rewolucji przemysłowej, a kropkę nad „i” stawia wiek XX. Ludzie zaczynają wierzyć w miłość romantyczną, a poza tym „sky is the limit”. Złoto, platyna, diamenty stają się li tylko kwestią ceny, którą coraz więcej osób jest skłonnych zapłacić. Przecież to chodzi o nasze szczęście, prawda? Niezależnie od tego, czy idea wymieniania się obrączkami ślubnymi była znakiem rozpoznawczym warstw uprzywilejowanych, który z czasem przejął ogół, czy też koncepcja ta pojawiła się „oddolnie”, równolegle w wielu kulturach, współcześnie jest to nieodłącznym element codzienności. Obrączka i przesądy na jej temat W naszym kręgu kulturowym obrączka noszona na serdecznym palcu jasno wskazuje, że osoba, która ją nosi wypadła z „rynku matrymonialnego”. Jednak ten symbol nie jest przypadkowy. Koło to nieskończoność, a poza tym chroni przed siłami nieczystymi. Co więcej, w serdecznym palcu kryje się „żyła miłości”, która ma bezpośrednie połączenie z sercem. Dlatego też bez cienia wątpliwości można stwierdzić, że obrączka ślubna symbolizuje dozgonną miłość, wierność i uczciwość małżeńską. Ślub to klasyczny wyciskacz łez, po którym następuje „i żyli długo i szczęśliwie”. Romantyzm w pełnej krasie. Z jednej strony latamy w kosmos, a drugiej wciąż wierzymy w przesądy. Także te na temat obrączek. A jeśli nie wierzymy, to czasem się do nich stosujemy. Tak na wszelki wypadek. Może nie pomoże, ale i nie zaszkodzi. To jak z czarnym kotem, który przebiega nam przez drogę. Niby nic, ale lepiej odpukać w niemalowane. Na wszelki wypadek warto zatem znać przynajmniej kilka życiowych przesądów, które mogą uchronić nas przed potencjalnym nieszczęściem. Omyłkowe założenie lub przełożenie obrączki na inny palec niż serdeczny nie wróży nic dobrego. Zdrada czai się tuż za rogiem. Niestety nie wiadomo, kto, komu i z kim przyprawi rogi. Jeśli obrączka spadnie na ziemię (w to wlicza się także podłogę), parę rychło nawiedzi pech. Luźna obrączka to oznaka luźnych więzi między małżonkami, a w takim przypadku nie ma już co ratować. Całkiem możliwe, że terapia par będzie jedynie wyrzuceniem pieniędzy w błoto. Pod żadnym pozorem nie przymierzaj obrączki, która nie należy do ciebie. Małżeństwo to rzecz święta, a wchodzenie „na trzeciego” między ślubnych nikomu nie służy. Jeśli użyczasz komuś obrączki – czeka cię pech, a jeśli przymierzasz cudzą, na pewno zostaniesz starą panną. Zgubienie obrączki zwiastuje szybki rozwód, nagłe rozstanie małżonków lub lawinę kłopotów. Jednym słowem, nic, na co warto czekać z wytęsknieniem. Jeśli znajdziemy obrączkę, również należy zachować ostrożność. Bo strzeżonego Pan Bóg strzeże. Noszenie obrączki po rodzicach lub dziadkach to przyjęcie ich błogosławieństwa. Gorzej, jeśli zamierzamy je przetopić, by wykonać inny rodzaj biżuterii. W tym przypadku istnieje ryzyko ściągnięcia na siebie pecha. Czy to działa? Działa. Jak leki homeopatyczne. No i w razie czego zawsze można popluć trzy razy przez lewe ramię. Ten patent nigdy nie zawodzi.