„Nie miałam z kim podzielić się opłatkiem. Postanowiłam zanieść pierogi sąsiadowi, ale nie wiedziałam, w co się pakuję”
„– Co ja wyprawiam… – szeptałam do siebie, stojąc pod jego drzwiami z opłatkiem w ręce. Czułam się jak dziwaczka. Przecież się nie znamy. Nigdy nawet nie zamieniliśmy słowa. On tylko czasem kiwał głową, ale nawet nie wiem, czy to było powitanie”.
Nie wiem, kiedy dokładnie zaczęłam się bać świąt. Może wtedy, gdy po raz pierwszy zjadłam barszcz w ciszy, słysząc tylko dźwięk łyżki stukającej o talerz. Albo wtedy, gdy zorientowałam się, że nie mam już z kim podzielić się opłatkiem, i choć sąsiad zza ściany stukał czasem w rury, to był to jedyny „głos” obok, który słyszałam tego wieczoru. W moim bloku ludzie żyją obok siebie, a nie razem. Tacy, co spuszczają wzrok w windzie, ściskając siatkę z zakupami, żeby przypadkiem nie musieć powiedzieć „dzień dobry”. Ja też już rzadko komuś patrzę w oczy. Może się odzwyczaiłam od rozmowy. Kiedyś inaczej wyglądały moje święta. Był mąż, była córka. Była choinka sięgająca sufitu i stół, przy którym nie dało się zmieścić wszystkich talerzy. Teraz jestem dawno po rozwodzie, córka wyjechała za granicę. Już nie rozkładam stołu – wystarcza ten kuchenny, kwadratowy, z dwoma krzesłami. Dla mnie i… pustego talerza. Zawsze stawiam ten dodatkowy, choć wiem, że nikt nie przyjdzie. W tym roku też wszystko przygotowałam. Barszcz, ryba, kluski z makiem. Usiadłam, spojrzałam na opłatek… i nie dałam rady. Coś mnie ścisnęło. Zerknęłam na drzwi. Wtedy pomyślałam o sąsiedzie – Janie. Mieszka piętro niżej, zawsze ponury, milczący. Może też siedzi sam? Wstałam, spakowałam jedzenie do pojemnika. Z opłatkiem w dłoni stanęłam pod jego drzwiami. Dłoń mi się trzęsła, gdy naciskałam dzwonek. Zapukałam do jego drzwi – Co ja wyprawiam… – szeptałam do siebie, stojąc pod jego drzwiami z opłatkiem w ręce. Czułam się jak wariatka. Przecież się nie znamy. Nigdy nawet nie zamieniliśmy słowa. On tylko czasem kiwał głową, ale nie wiem, czy to było powitanie, czy zwykłe „daj mi spokój”. Zanim nacisnęłam dzwonek, kilka razy cofałam rękę. Serce waliło mi jak młotem. „Jeszcze możesz wrócić do siebie, zjesz w ciszy, jak zawsze. I nikt się nie dowie, że miałaś ten głupi pomysł...” – podpowiadał głos w głowie. Jednak coś innego – może samotność, może nadzieja – popchnęło mnie do przodu. Dzwonek zadźwięczał głośno i długo. Cisza. Już miałam się odwrócić, gdy usłyszałam kroki. Drzwi otworzyły się niechętnie, a w nich pojawił się Jan. Zmarszczone brwi, szara koszula w kratę, spojrzenie pełne zaskoczenia. – Pani do mnie? – spytał podejrzliwie. – Po co? – Przepraszam, że tak... bez zapowiedzi. Ja tylko… – uniosłam pojemnik i kopertę z opłatkiem– mam jedzenie i opłatek. Pomyślałam, że może… pan też nie lubi siedzieć sam w Wigilię. Spojrzał na mnie długo, ciężko. Zrobił krok w tył, jakby nie mógł się zdecydować. Już chciałam rzucić „przepraszam” i uciec, gdy otworzył drzwi szerzej. – No dobrze. Proszę wejść. Tylko... nie wiem, czy to dobry pomysł. – Może i nie, ale jestem już tutaj – uśmiechnęłam się nerwowo. Weszłam do środka. Mieszkanie pachniało kurzem i jakimś starym mydłem. Było czysto, ale zimne. Surowe, puste ściany, jeden koc na kanapie i cisza. Usiedliśmy przy stole. Dwa talerze i jedno nieśmiałe spojrzenie ponad obrusem. Nie chciałam być sama Na początku jedliśmy w ciszy. Janek nalewał barszcz, a ja ułożyłam na talerzach uszka, które zrobiłam dzień wcześniej. Czułam się jak intruz, choć przecież mnie wpuścił. Siedzieliśmy przy jego małym stole, przy którym – mam wrażenie – nikt od dawna nie siedział z nim razem. – Dobre – mruknął w końcu, odkładając łyżkę. – Dziękuję – odpowiedziałam cicho. – Zawsze gotuję za dużo. A potem... mam na trzy dni. – Ja też tak robię. Tylko że zdarza się, że potem połowę wyrzucam. Spojrzałam na niego. W oczach miał zmęczenie, którego nie da się ukryć, nawet jeśli ktoś udaje, że jest mu wszystko jedno. – Myślałam, że tylko ja jestem samotna – powiedziałam cicho. – Ale może... nie tylko ja. – Wszyscy są teraz samotni. Tylko niektórzy to ukrywają lepiej – odparł, sięgając po opłatek. Zamilkliśmy. Wzięłam kawałek w dłoń i wyciągnęłam w jego stronę. Przez chwilę się wahał, potem przełamał ze mną opłatek. Życzyliśmy sobie spokojnych świąt. – Niech pani powie, czemu to zrobiła? – zapytał, ale głos miał łagodniejszy. – Nie chciałam cicho spędzić kolejnej wigilii, patrząc w ścianę. Wiedziałam, że pan mieszka sam. I... że ja już nie mogę tej ciszy znieść. Nie odpowiedział. Pokiwał głową. Wstał, nalał nam po szklance kompotu. – No to... na zdrowie, pani Weroniko. – I na przyszłe święta. Może lepsze. W duchu czułam, że zrobiłam dobrze. Nie chodziło tylko o mnie. On też tego potrzebował. Nawet jeśli jeszcze sam tego nie wie. Miał powód, by nie lubić świąt Po wieczerzy Janek wstał, jakby nie mógł usiedzieć dłużej. Podszedł do okna i patrzył przez nie przez dłuższą chwilę. Ja też milczałam. Nie chciałam go poganiać. Czułam, że coś w nim się kotłuje. – Wie pani... Moja żona umarła pięć lat temu – powiedział w końcu. – W drugi dzień świąt. Słabe serce. Zasłabła przy stole. Myślałem, że to niestrawność. Zanim przyjechała karetka, już było po wszystkim. Nie wiedziałam, co powiedzieć. Nie ma słów, które by to ukoiły. On jednak nie oczekiwał odpowiedzi. Chyba po prostu chciał wyrzucić to z siebie. – Od tamtej pory nie obchodziłem świąt. Nie potrafię. Wiem, że są, bo słychać z mieszkań kolędy, zapachy dochodzą z klatek. A ja... zamykam się w domu i udaję, że to zwykły dzień. – Nie dziwię się – szepnęłam. – Takie dni potrafią rozdzierać serce. Usiadł z powrotem, powoli. Popatrzył na mnie, już mniej ostro. – Nie wiem, po co pani przyszła, ale... może dobrze, że pani przyszła. – Może nie po coś, tylko do kogoś – odpowiedziałam, zanim zdążyłam się zastanowić. Uśmiechnął się lekko, pierwszy raz. W głowie porównywałam jego ból z moim. Ja straciłam rodzinę inaczej, powoli, przez dystans, chłód, nieporozumienia. On – nagle, boleśnie. W środku... oboje zostaliśmy sami. Może właśnie dlatego się zrozumieliśmy bez zbędnych słów. Nawiązaliśmy ciche porozumienie Zjedliśmy makowiec, który przyniosłam w pudełku, chociaż trochę się rozkruszył. Janek nie narzekał, zjadł dwa kawałki i nawet oblizał palce, jakby zapomniał, że przy nim siedzi ktoś obcy. Może już nie taki obcy? – Dawno nie jadłem domowego ciasta – mruknął. – Kupuję zazwyczaj jakąś bułkę w piekarni i tyle. – To następnym razem zrobię sernik – rzuciłam i natychmiast ugryzłam się w język. Następnym razem? A co, jeśli teraz chce, żebym wyszła i dała mu spokój? Janek nie zareagował od razu. Wstał, zniknął w kuchni, po chwili przyniósł herbatę w dwóch różnych szklankach – jedna z resztką nadruku „Polska 2002”, druga całkiem gładka. – To może... w przyszłym roku znów przyjdę do pana. Albo pan do mnie? – rzuciłam nieśmiało, patrząc, czy nie marszczy brwi. Spojrzał spod okularów, uniósł jeden kącik ust. – Niech pani nie planuje tak daleko do przodu... Ale... może – odpowiedział, jakby właśnie przyjął zaproszenie, ale nie chciał się do tego przyznać. Przez chwilę nawet się zaśmialiśmy, zupełnie cicho, bez wymuszenia. Siedzieliśmy potem jeszcze chwilę w milczeniu, ale tym razem nie było ono ciężkie. Wychodząc, spojrzałam na niego w drzwiach. Stał oparty o framugę, z rękami w kieszeniach. Nie mówił nic. Tylko kiwnął głową, tak jak wtedy w windzie. Teraz ten gest znaczył coś więcej. Wróciłam do siebie. Pierwszy raz od dawna nie czułam się ciężka od ciszy. Może po raz pierwszy od lat byłam... komuś potrzebna. Ten gest mnie wzruszył Kilka dni po świętach wracałam z zakupami. Śnieg już się roztopił, ulice były brudne, szare, zupełnie nieświąteczne. Dźwigałam dwie siatki, a rękawiczka zsunęła mi się z dłoni, gdy szukałam kluczy. Wtedy kątem oka zobaczyłam go – Janek wychodził ze swojego mieszkania. Miał na sobie tę samą szarą kurtkę, co zawsze. Na głowie wyciągniętą czapkę z pomponem. Gdy mnie zauważył, przystanął. Nie odwrócił wzroku, nie udawał, że mnie nie widzi. – Dzień dobry pani Weroniko – powiedział, lekko się uśmiechając. – Dzień dobry panie Janie – odpowiedziałam, czując, jak coś ciepłego rozpływa się we mnie od środka. Pomachał mi. Tylko tyle. Taki zwykły gest, ale poczułam, jakby ktoś otworzył okno w dusznym pokoju. Odpowiedziałam tym samym. Szłam dalej z lekkim uśmiechem. Nikt by pewnie nie zauważył, że coś się wydarzyło. Z zewnątrz nic się nie zmieniło. Nadal byłam sama. Nadal mieszkałam w bloku pełnym zamkniętych drzwi. We mnie jednak coś się zmieniło. Może się naprawiło. Czasem nie trzeba wielkich słów ani wzruszających gestów. Czasem wystarczy zjeść razem barszcz. Podzielić się opłatkiem. Powiedzieć „dzień dobry” z przekonaniem. A potem pomachać komuś, kto cię zauważył. Może w przyszłym roku też pójdę z opłatkiem. A może ktoś zapuka do mnie. Już wiem, że warto być gotową. Weronika, 50 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Synowa nie zaprosiła mnie na Święta, bo ośmieliłam się skrytykować jej pierogi. Uniosłam się honorem i pożałowałam” „Przed świętami ujrzałam męża w objęciach innej. Zrozumiałam, że mój związek się sypie jak poświąteczna choinka w salonie” „Co roku w święta odstawiamy tę samą szopkę z rodziną mojego męża. Udajemy zgodę, a ledwo siedzimy przy jednym stole”
„Miałem aż czworo dzieci, ale na święta od lat zostawałem sam. Nie zdawałem sobie sprawy, że sam sobie jestem winny”
„Połączenie się urwało. Rozłączyła się albo ona, albo ja. Sam nie wiedziałem. Zostałem z telefonem w dłoni i gorzkim dźwiękiem sygnału w uszach. Czułem złość – na nią, na siebie, na cały świat. Jednocześnie… coś we mnie zgasło. Czy to moja wina?”.
Od pięciu jestem wdowcem. Moja żona, Zofia, zmarła nagle. Zawsze myślałem, że to ja odejdę pierwszy, a ona będzie po mnie płakać. Tymczasem to ja zostałem sam. Sam w wielkim, cichym domu, który jeszcze parę lat temu tętnił życiem. Miałem aż czworo dzieci. Cztery powody do dumy – tak zwykłem mawiać. Dziś co roku siedzę przy pustym wigilijnym stole z opłatkiem w ręku, którego nie mam z kim podzielić. Karp, pierogi, barszcz – wszystko robię, choć wiem, że nikt nie przyjdzie. Ania wysyła życzenia SMS-em. Marta nie odbiera telefonów. Tomek raz przysłał kartkę. Jacek... on już od lat nie zagląda. Przeglądam stare zdjęcia. Dzieci uśmiechnięte, przytulone do matki. Zofia w środku – uśmiechnięta, spokojna. Była naszym spoiwem. To ona rozmawiała z dziećmi, łagodziła moje ostre słowa, kiedy wybuchałem złością. Nie miałem pojęcia, że to ona trzymała nas razem. Dopóki była, wszystko jakoś działało. A teraz? Narzekam na dzisiejszą młodzież – że zapomniała, czym są rodzinne więzy. Tylko coraz częściej, patrząc na te zdjęcia, zaczynam się zastanawiać… Może to nie świat się zmienił. Może to ja nigdy nie zauważyłem, że coś się psuje. Gdzie się podziało to, co budowaliśmy przez lata? Miałem do nich żal – Marta, naprawdę? Znowu nie przyjedziesz na święta? – zapytałem sucho, ledwie skrywając irytację. – Tato, przecież mówiłam ci już dwa tygodnie temu, że nie dam rady – odparła z westchnieniem. – A co takiego jest ważniejsze od rodziny, co?! – głos mi się podniósł. – Kariera? Chłopak? Wakacje w tropikach?! Może jeszcze w Wigilię wrzucisz zdjęcie, jak popijasz szampana na plaży? – Tato, do cholery, przestań! – krzyknęła nagle. – Masz mnie za jakąś egoistkę, bo nie chcę kolejny raz przyjeżdżać na święta do domu, w którym nigdy nie czułam się dobrze! Zamilkłem. W ustach mi zaschło. Marta milczała przez chwilę, jakby sama się przestraszyła własnych słów. – Wiesz, ile razy jako dziecko siedziałam w swoim pokoju i płakałam? Mama przychodziła i mówiła: „Tylko nie mów tacie, bo się zdenerwuje”. Wszystko zawsze musiało być po twojemu. Zawsze byłeś niezadowolony. A my – musieliśmy uważać, żeby tylko ci nie przeszkadzać. – Co ty możesz wiedzieć o poświęceniu? Ja dla was tyrałem całe życie! – wyrzuciłem z siebie. – Tyrałeś, ale nas nie słuchałeś! Mama była jedynym powodem, dla którego w ogóle przyjeżdżałam. Po jej śmierci... nic nas już nie trzyma, tato. Połączenie się urwało. Rozłączyła się albo ona, albo ja. Sam nie wiedziałem. Zostałem z telefonem w dłoni i gorzkim dźwiękiem sygnału w uszach. Czułem wściekłość – na nią, na siebie, na cały świat. Jednocześnie… coś we mnie zgasło. Czy naprawdę byłem aż tak surowy? Zimny? Czy to możliwe, że tak bardzo wymagałem… że nikt nie miał odwagi wcześniej powiedzieć mi prawdy? Zapytałem o to syna Wysiadłem z autobusu trzy przystanki przed końcem trasy. Wiedziałem, że Jacek nie będzie zachwycony moją wizytą, ale miałem już dość świątecznej ciszy. Potrzebowałem porozmawiać… jak mężczyzna z mężczyzną. Może z nim pójdzie łatwiej niż z Martą? Znalazłem go pochylonego nad silnikiem w warsztacie. Dym unosił się spod maski, a w radiu grała jakaś rockowa składanka z lat dziewięćdziesiątych. – Cześć, synu – rzuciłem, wchodząc do środka. – Ojciec? – uniósł głowę zaskoczony. – Co ty tu robisz? – Chciałem porozmawiać – mruknąłem. – Nie o świętach. Po prostu… o nas. Jacek wytarł ręce w szmatkę i usiadł na małym stołku. Spojrzał na mnie uważnie, bez uśmiechu. – Siadaj, mów. – Marta powiedziała mi coś… Zrobiła ze mnie tyrana. To, że miałem zasady, to źle? Chciałem was wychować na porządnych ludzi. Na nikogo nie liczyliście, tylko na siebie. To chyba dobrze? – Nie miałeś zasad – przerwał spokojnie. – Miałeś reguły. Żelazne, bezdyskusyjne i zero miejsca na nasze uczucia. Pamiętasz, żebyś mnie kiedyś przytulił? Albo zapytał, co u mnie, nie jak się uczę, tylko… jak się czuję? Poczułem, jak ściska mnie w gardle. Chciałem coś powiedzieć, zaprzeczyć, obronić się… ale nie miałem czym. – Nie chcę, żebyś miał kontakt z moimi dzieciakami – nagle dodał Jacek cicho. – Boję się, że będziesz je traktował tak, jak wtedy nas. Wyszedłem stamtąd jak zbity pies. Przez całą drogę powrotną nie mogłem przestać myśleć o tym, co powiedział. Gniew? Tak. Smutek? Też, ale coś jeszcze – uczucie, którego dawno nie znałem. Wstyd. Musiałem spróbować jeszcze raz Zimą nie miałem zwyczaju zaglądać na strych, ale tego dnia nie mogłem zasnąć. Coś mnie pchało, by tam wejść. Może szukałem wspomnień, może odpowiedzi. Znalazłem stare pudło po butach, jeszcze z czasów, gdy Zofia kolekcjonowała korespondencję. Zawsze mówiła: „Listy mają duszę. One są jak ślady serca”. Otworzyłem jeden z nich. Jej charakter pisma – drobny, równy. List do Marty, gdy miała jedenaście lat. „Pamiętaj, że możesz mi wszystko powiedzieć. Nawet to, czego boisz się powiedzieć tacie.” Przełknąłem ślinę. List do Jacka: „Wiem, że tatuś czasem krzyczy, ale wierzę, że on też cię kocha – tylko nie umie tego powiedzieć.” I do Anny, mojej najspokojniejszej córki: „Nie milcz, córeczko. Milczenie buduje mury, a ja tak bardzo nie chcę, byś kiedyś zamknęła się w sobie”. Zadzwoniłem do niej jeszcze tej samej nocy. – Tato? – zapytała zaspana. – Coś się stało? – Przepraszam, że tak późno… Musiałem. Chcę z tobą porozmawiać. Szczerze. O dawnych czasach, o nas. Po drugiej stronie zapadła cisza. – Dobrze – powiedziała w końcu. – Ale bez tłumaczenia się, że robiłeś, co mogłeś. Przytaknąłem, choć nie mogła tego zobaczyć. – Ty byłeś obecny fizycznie, ale emocjonalnie byłeś jak ściana. Twardy, zimny i nieprzenikalny. Mama nas przytulała, słuchała. A ty… oceniałeś. Wszystko było na punkty. Jak w wojsku. – Chciałem tylko, żebyście mieli dyscyplinę… Żeby nie zeszli na złą drogę… – A myśmy chcieli tylko, żebyś nas czasem zapytał, co u nas. Bez wykładu. Po rozmowie długo siedziałem w kuchni. Zrozumiałem coś, czego przez lata nie dopuszczałem do siebie: to nie dzieci mnie opuściły. To ja nigdy nie zbudowałem z nimi więzi. Lepiej późno niż wcale To był wieczór jakich wiele. Dzieci już spały, a ja czytałem gazetę w fotelu, jak zwykle po kolacji. Zofia siedziała naprzeciwko, w ciszy cerując skarpetki Jacka. Wtedy spojrzała na mnie i powiedziała coś, czego długo nie chciałem zrozumieć. – Stefan, one cię kochają, wiesz? Dzieci. Ale się ciebie boją. – Boją? – prychnąłem. – A może po prostu mają szacunek? – To nie to samo – odpowiedziała spokojnie. – Szacunek nie powinien boleć. Ty jesteś twardy, zamknięty. Nie mówisz nic o sobie. Nie okazujesz uczuć. One się przy tobie chowają. – Zosiu… dzieci nie potrzebują przyjaciela. Potrzebują ojca. – A może można być jednym i drugim? Wtedy wzruszyłem ramionami. Uznałem, że to kolejna jej miękka gadka. Dziś te słowa wracają do mnie jak echo. Męczą. Dręczą. Może gdybym wtedy posłuchał… Usiadłem przy biurku. Drżały mi ręce. Nie byłem typem, który umie mówić o uczuciach, ale musiałem spróbować. Zamiast listów – telefon, e-mail? Nie. Coś bardziej osobistego. Zacząłem pisać. „Anka, Marta, Jacek, Tomek… Chciałbym wam powiedzieć coś, czego nie umiałem przez całe wasze życie. Nie wiedziałem, jak się kocha. Nie potrafiłem tego okazywać, tylko wymagać. I myślałem, że to wystarczy. Nie wystarczyło. Żałuję”. Napisałem też o wspomnieniach. O ich matce. O tym, co przeoczyłem. Nie prosiłem o przebaczenie. Nie mam prawa. Po raz pierwszy od dawna poczułem, że nie udaję. Nie gram ojca – tylko nim jestem. Choćby i spóźnionym. Nie wiem, czy na to zasłużyłem Zacząłem drugi dzień świąt jak zawsze – od włączenia radia i nastawienia czajnika. Nie spodziewałem się niczego, ale kiedy usłyszałem dzwonek do drzwi, serce podskoczyło mi do gardła. Stała tam Ania. A za nią… cała trójka. Marta ze spuszczonym wzrokiem, Jacek z zaciętą miną i Tomek, który wyglądał, jakby wciąż nie wiedział, po co tu jest. – Możemy wejść? – zapytała Anna cicho. – Tak. Oczywiście. Tak – powtórzyłem niezręcznie, cofając się, żeby zrobić miejsce. Zapanowała dziwna cisza. Nawet radio przestało grać, jakby wyczuło, że nie czas na kolędy. Usiadłem, ręce miałem lodowate. – Dziękuję, że przyszliście – zacząłem. – Nie spodziewałem się. Nie wiem… jak się to robi. Jak się rozmawia o czymś, czego się nie mówiło przez trzydzieści lat. – To może nie mów – przerwał Jacek. – Może po prostu… słuchaj. Popatrzyłem na niego, potem na Martę, która unikała mojego spojrzenia. – Nie wiedziałem, że was tak raniłem. Myślałem, że robię dobrze. Teraz wiem, jak bardzo się myliłem – powiedziałem cicho. Marta spojrzała na mnie po raz pierwszy. – Nie oczekuj od nas, że to się od razu zmieni. Ale dobrze, że wreszcie to powiedziałeś. Tomek dodał niespodziewanie: – Ja ci nigdy nic nie mówiłem, bo nie umiałem. A mama... ona próbowała za ciebie. Zawsze próbowała. Zrobiło się cicho. Nawet nie wiem, ile to trwało. Ania zaproponowała herbatę. Zaparzyłem ją drżącymi rękami. Usiedliśmy przy stole – pierwszy raz od pięciu lat. Nie było wielkiego pojednania. Nie padły żadne wielkie słowa. Kiedy wychodzili, nie przytulili mnie. Marta zostawiła swój szalik na krześle. Zostali tylko godzinę. Wyszli jednak inaczej niż zawsze – nie uciekając. Po raz pierwszy zostawili po sobie coś więcej niż ciszę. Może jeszcze się uda W święta przez wiele lat nikt do mnie nie dzwonił. Żaden talerz nie był dodatkowy – wszystkie stały puste. Ten rok był inny. Nie przez herbatę, nie przez Martę, która zapomniała szalika, ani przez rozmowy, które wreszcie się odbyły. Tylko przez to, że po raz pierwszy nie udawałem. Napisałem potem jeszcze jeden list – ale tylko dla siebie. Leży w szufladzie. Nie mam zamiaru go nikomu pokazywać. To rodzaj rachunku sumienia. Co przegapiłem. Co zaniedbałem. Jak łatwo jest wmówić sobie, że „tylko się wymagało dla ich dobra”, kiedy tak naprawdę to się po prostu bało… czułości. Przez całe życie myślałem, że bycie ojcem to znaczy zapewniać rzeczy. Dach, chleb, ubranie, szkołę. Za to dostaje się szacunek. Dzieci nie potrzebują jednak księgowego. Potrzebują człowieka. Takiego, który nie odwraca głowy, kiedy płaczą, który umie powiedzieć: „przepraszam”, nie tylko „masz się uczyć”. Zrozumiałem, że nie da się kochać z dystansu. Że obecność bez serca to nie obecność – to tylko cień. Nie wiem, czy wszystko da się naprawić. Może nie. Może będą wracać rzadko. Może Marta nigdy nie zostawi mi wnuka pod opieką. Może już nie usiądziemy razem przy stole, jak dawniej. Teraz wiem, że nie chcę umierać jako ojciec, którego wspomina się z ulgą, że już nie podniesie głosu. Chcę być zapamiętany jako choć spóźniony, w końcu zaczął mówić prawdę. Miałem aż czworo dzieci, ale na święta od lat zostawałem sam. Nie dlatego, że one mnie zostawiły. Tylko dlatego, że ja nigdy ich naprawdę nie przyjąłem. Może nie jest jeszcze za późno. Stefan, 68 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „W święta u dzieci czułam się jak piąte koło u wozu. Wolę spędzić Wigilię sama, niż być przestawiana jak stary mebel” „Syn pamięta o mnie tylko od święta. Zamiast zapytać, jak się mam, jedynie węszy, czy spisałem już jakiś testament" „Jako wdowiec nie liczyłem na radosne święta. Wtedy zdarzył się wigilijny cud i dostałem od losu najcenniejszy prezent”
„Mój mąż sprawił mi największą niespodziankę przy choince. Od razu wiedziałam, że to nasz ostatnie wspólne święta”
„Gdy to usłyszałam, cofnęłam się jak oparzona. Nogi miałam jak z waty. W brzuchu ucisk, jakby ktoś wsadził tam ciężki kamień. Był środek Wigilii, a mnie świat się zawalił. Tomek wszedł z powrotem jak gdyby nigdy nic, podszedł do mnie, cmoknął w czubek głowy”.
W naszej rodzinie Wigilia od zawsze była świętem niezmiennych rytuałów. Wchodziłam do mieszkania mojej siostry Kasi i z góry wiedziałam, co mnie czeka: zapach pierogów, skórka pomarańczy na parapecie, gwar rozmów, dzieci rozwrzeszczane od cukru i emocji, mama przejęta barszczem, tata rozlewający kompot z suszu z miną barmana. Z głośnika leciała ta sama płyta z kolędami co zawsze. Kasia krzyczała z kuchni: „Zostaw te uszka, jeszcze zdjęcia nie zrobiliśmy!”. I śmiech – dużo śmiechu, czasem zbyt głośnego, jakby każdy z nas nadrabiał cały rok. Tomek, mój mąż, idealnie wpasowywał się w ten klimat. Zawsze pomocny, wygadany, czarujący. Rodzina go uwielbiała. Mówili, że mam szczęście. Kiedyś nawet w to wierzyłam. W tym roku coś było inaczej. Niby wszystko wyglądało tak samo, ale ja czułam, że coś się zmieniło. Tomek był obok, ale jakby go nie było. Uśmiechał się, żartował, ale jego spojrzenie zbyt często uciekało do telefonu. Zbyt często znikał z pokoju. Jego obecność była udawana. Siedziałam przy tym samym stole, jadłam barszcz, śmiałam się, rozmawiałam – i czułam w środku coś, czego wcześniej nie było. Niepokój. Taki ciężki, bezimienny, który siedzi w gardle i każe się zastanawiać, co właściwie się popsuło. Czy to ja się zmieniłam? Czy to on? A może po prostu nie chciałam wcześniej widzieć tego, co dziś zaczęło być aż nazbyt wyraźne? To ścięło mnie z nóg – Muszę się przewietrzyć – powiedział Tomek, odsuwając się od stołu. – Tylko nie zamarznij! – zawołała za nim Kasia i wszyscy parsknęli śmiechem. Tomek machnął ręką i wyszedł na balkon, zabierając ze sobą telefon. To było jedno z tych drobnych zachowań, które niby nic nie znaczą, ale zostają w głowie. Po co zabierać telefon, skoro tylko się przewietrza? Zamieszanie przy stole trwało w najlepsze. Kasia wciąż opowiadała jakąś anegdotkę, dzieci podjadały pierniczki, a Basia rozlewała herbatę. Ja tymczasem odsunęłam się od stołu i cicho podeszłam do drzwi balkonowych. Uchylone były tylko odrobinę – jednak wystarczająco, żeby usłyszeć, co mówi. – Wiem, że też tęsknisz. Po świętach porozmawiamy – usłyszałam nagle jego głos, cichy, miękki, taki, jakim od dawna nie mówił do mnie. Cisza. Po chwili odpowiedź – kobiecy głos, stłumiony. Nie dosłyszałam, co mówiła. – Tak, też cię kocham – powiedział Tomek. Spokojnie. Jakby mówił to dziesiątki razy wcześniej. Cofnęłam się jak oparzona. Nogi miałam jak z waty. W brzuchu ucisk, jakby ktoś wsadził tam ciężki kamień. Był środek Wigilii, a mnie świat się zawalił. Poszłam na korytarz. Tomek wszedł z powrotem jak gdyby nigdy nic, podszedł do mnie, cmoknął w czubek głowy. – Zaraz wracam do stołu. Wezmę ci kawałek sernika – powiedział, jakby nic się nie wydarzyło. Zamrugałam tylko. Nie mogłam się odezwać. W tle kolęda, rozmowy, śmiech. Wszystko grało dalej. Tylko we mnie coś właśnie umarło. Zachowywał się jak zawsze – No, to chyba twoje ulubione? – zagadnęła Kasia z uśmiechem, kiedy Tomek usiadł przy stole z talerzykiem. – Jak zawsze – odpowiedział, biorąc widelec do ręki i bez cienia zawahania wkładając do ust pierwszy kęs. Patrzyłam na niego, jakby był kimś obcym. Jak on może tak po prostu siedzieć, jeść ciasto, uśmiechać się i udawać, że wszystko jest w porządku? Przecież kilka minut temu szeptał do innej kobiety, że ją kocha. W Wigilię. Zrobiło mi się słabo od tego wszystkiego. Chciałam wstać, wyjść, trzasnąć drzwiami. Jednak nie mogłam. Siedziałam przy stole jak manekin. Nawet nie dotknęłam swojej porcji. – Długo stałeś na tym balkonie – odezwałam się cicho, beznamiętnie, patrząc na niego. – Tak. Musiałem coś sprawdzić w pracy – odpowiedział bez mrugnięcia okiem, z tym swoim charakterystycznym półuśmiechem. – W święta? O tej godzinie? – dopytałam. Wzrok uciekł mu gdzieś w bok. Może już wiedział, że wiem. Nie zaprzeczył. Po prostu zaczął jeść dalej, jakby rozmowa właśnie się zakończyła. Nie powiedziałam już nic. Zacisnęłam dłonie pod stołem, aż zabolały mnie palce. Nie chciałam sceny. Nie tutaj. Nie teraz. Wszyscy przy stole śmiali się, opowiadali anegdoty, wspominali, jak Kasia kiedyś przypaliła karpia. Ja siedziałam obok męża, który przed chwilą szeptał do kogoś innego „kocham cię” – i musiałam to udźwignąć. W głowie miałam jedno pytanie: jak długo to trwa? Ile razy już tak mówił, kiedy ja spałam obok w naszym łóżku? Powiedziałam tylko jedno Kasia ściskała mnie w drzwiach z tą swoją wieczną energią. – Zawsze miło was gościć! Za rok znowu się widzimy, co? Uśmiechnęłam się mechanicznie. Nie odpowiedziałam. Głos uwiązł mi w gardle. Droga do domu była cicha. Tomek prowadził, a ja patrzyłam przez okno na lampki rozwieszone na balkonach, jakby to wszystko działo się gdzieś obok mnie. Jakby jechała tam inna kobieta, inna żona, z innym mężem. Kiedy weszliśmy do mieszkania, Tomek odwiesił kurtkę, zdjął buty powoli, jakby wszystko było normalne. – To była miła Wigilia, prawda? – zapytał, zerkając na mnie. Odwróciłam się w jego stronę. Patrzyłam mu w oczy długo, spokojnie. – Nie jesteś już zaproszony za rok – powiedziałam. Zamarł. – Co ty mówisz? – Wiem, z kim rozmawiałeś. Wiem, co powiedziałeś – odpowiedziałam sucho. Głos mi już nie drżał. Wszystko się we mnie wyczerpało. – To… nie tak. To tylko stara historia, wszystko się pomieszało... – zaczął się jąkać. Próbował coś tłumaczyć, jak dzieciak złapany na kłamstwie. Patrzyłam, jak się mota, jak ucieka spojrzeniem, jak łapie powietrze jak ryba wyciągnięta z wody. Nie czułam już wściekłości. Czułam pustkę. Czułam, że nie muszę krzyczeć. Wszystko już wiem. Nie chciałam wyjaśnień. Nie potrzebowałam nazw, dat, powodów. Nie chciałam wiedzieć, kim była ta kobieta. To nie miało już znaczenia. Wróciłam do sypialni, zamknęłam drzwi. Położyłam się w ubraniu na pościeli. Słyszałam, jak krząta się w kuchni. Może szukał szklanki wody. Może oddechu. Wiedziałam, że on nie wróci już do tego stołu. To była najgorsza Wigilia – I co teraz zrobisz? – zapytała Basia, kiedy opowiedziałam jej wszystko przez telefon. Nie przerywała mi ani razu. Słuchała uważnie, jak zawsze. Milczałam chwilę. Dopiero po dłuższej pauzie odpowiedziałam: – Nie wiem. Ale nie chcę już udawać. Była Wigilia, a ja czułam się tak, jakbym rozebrała choinkę na środku salonu i wyrzuciła ją przez okno. Ta noc rozebrała nasze małżeństwo. Zostawiła puste pudła po dekoracjach i jedno wielkie nic. Tomek siedział w salonie, oglądał jakieś wiadomości, jakby próbował zapełnić ciszę między nami. Nawet nie próbował podejść, porozmawiać. Może to dobrze. Nie miałam siły. W nocy nie mogłam spać. Przechadzałam się po mieszkaniu boso, w szlafroku. Otworzyłam szufladę z albumami. Zdjęcia z naszych wakacji. Ślub. Sylwester, kiedy oświadczył mi się na Mazurach. Patrzyłam na siebie sprzed lat i próbowałam sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz naprawdę się do niego uśmiechałam. Nie z grzeczności. Nie z obowiązku. Zaczęłam płakać. Nie spektakularnie, z krzykiem. Łzy cicho kapały na zdjęcia. Próbowałam je otrzeć, ale zostawały ślady. W głowie wciąż brzmiała ta kolęda, którą śpiewaliśmy przy stole. „Bóg się rodzi, moc truchleje...” – absurdalnie dramatyczna, z tą fałszywą radością. Teraz dźwięczała jak ironia. Jak parodia ciepła. Poczułam się jak najbardziej samotna osoba na świecie. Zdradzona. W białej sukience, przy stole pełnym ludzi, których kocham. Obok mężczyzna, który mnie już nie kochał. Nie wiedziałam, kim jestem Rano znalazłam go w kuchni. Siedział przy stole z pustym kubkiem. Jakby liczył, że coś się samo rozwiąże. Że wszystko wróci do normy, jeśli tylko przeczeka. – Powiedz mi chociaż, od kiedy? – zapytałam. Nie odpowiedział od razu. Przełknął ślinę, spojrzał w okno, a dopiero potem na mnie. – Pół roku. Może dłużej. Nie wiem. Myślałem, że to nic poważnego… ale wróciło. – To nie „wróciło”. To ty do niej wróciłeś – powiedziałam spokojnie, patrząc mu w oczy. Nie musiałam podnosić głosu. Moje słowa wystarczyły. – Z tobą było... inaczej. Spokojnie. A z nią czuję coś... innego – dodał. Zrobiło się bardzo cicho. Tylko lodówka buczała gdzieś w tle. Zastanawiałam się, co właściwie znaczy „inaczej”. Czy „inaczej” znaczy: nudniej? Zbyt cicho? Bez emocji? Czy jestem teraz tą kobietą, która tylko gotuje, odkłada skarpety, kupuje prezenty na święta i pyta, czy ma dodać mleko do listy? Nie odpowiedziałam. Po prostu wstałam i wyszłam z kuchni. Słyszałam, jak wstaje za mną, ale nie odwróciłam się. W głowie wracały mi jego słowa, te z balkonu: „Tak, też cię kocham”. Do niej. Nie do mnie. Szłam do sypialni, jakby ktoś pociągnął za moją linkę bezpieczeństwa. Bez emocji. Bez krzyku. W uszach dźwięczała mi kolęda, ta sama, którą śpiewaliśmy razem z rodziną. Nagle poczułam, że nienawidzę tej melodii. Tego wieczoru. Tego mężczyzny. I siebie też. Za to, że nie widziałam tego wcześniej. To były nasze ostatnie święta Siedziałam przy kuchennym stole. Było po północy. Przede mną zimna herbata, której nawet nie chciało mi się podgrzać. Choinka w salonie wciąż świeciła – mrugające lampki jakby drwiły ze mnie. W ich rytmie było coś niepokojąco beztroskiego. Tomek spał na kanapie. Tak się umówiliśmy albo raczej – tak mu kazałam. W ciszy przyniósł sobie koc, poduszkę. Nie dyskutował. Nie przepraszał. Może myślał, że czas mi przejdzie. Wypłaczę się, pogodzę, zmięknę. Nie przejdzie. Nie tym razem. Zastanawiałam się, czy ja go kiedykolwiek naprawdę znałam. Przez lata budowałam w głowie obraz naszego małżeństwa – oparty na drobnych gestach, planach, wspólnych zakupach, milczeniu przed snem. Może on grał tylko rolę. Może już dawno był gdzie indziej. Może to ja nie chciałam widzieć. Przymykałam oczy na oddalenie, na ciche wieczory, na rozmowy sprowadzone do: „Zostaw listę na lodówce”. W tle leciały jakieś wiadomości. Prezenter grzecznie składał życzenia: „Niech nadchodzący rok będzie czasem miłości, bliskości i spełnienia”. Parsknęłam cicho. Dla mnie ten rok już się skończył. A to, co się zaczęło, nie miało z miłością nic wspólnego. Nie będzie przyszłych Wigilii. Przynajmniej nie z nim i nie w tej roli. Wyłączyłam światła na choince. Zapadła prawdziwa cisza. Milena, 33 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Święta u rodziców chłopaka były upokorzeniem. Jeszcze nie wyszłam za mąż, a przyszła teściowa już mnie krytykuje” „Na rodzinną Wigilię mój brat przyszedł tylko się najeść i wyszedł. Byłam na niego zła do czasu, aż poznałam powody” „Docinki teściowej przed świętami były ostre niczym igły choinki. Na siłę chce mi udowodnić, że żadna za mnie pani domu”
„Wstydziłam się jechać na święta do rodziny. W tym roku musiałam im powiedzieć gorzką prawdę, ale mnie zaskoczyli”
„Stół był idealny. Obrus w śnieżynki, porcelana z kompletu na specjalne okazje, sianko pod talerzami. Anka siedziała już z dziećmi, obok tato, cichy jak zawsze, a mama z napiętym uśmiechem stawiała ostatnie półmiski. – No, Magda, jak tam Warszawa?”.
Rodzice zawsze mówili, że jestem ich dumą. Magda, która wygrywała olimpiady z fizyki, prymuska w białej koszuli. Mama trzymała moje dyplomy w antyramach, jakby miały jej udowodnić, że dobrze zaprojektowała swoje dziecko. Tato… cóż, on tylko kiwał głową i mruczał „świetnie, Madziu”, choć czasem widziałam, jak chciał coś powiedzieć, ale mu nie wychodziło. Anka, moja siostra, zawsze stała gdzieś z boku. Z dzieciństwa pamiętam głównie kartkówki, konkursy i brzęk medali. Niewiele śmiechu i zabawy. Mało przyjaźni. Zero luzu. Przecież „Magda nie może się rozpraszać, ona musi się skupić na nauce”. Rzeczywiście – skupiałam się. Całe życie. Później była Warszawa. Studia, praca, kredyt. Partner, który mówił, że podziwia mój upór – aż przestałam być „inspirująca” i stałam się „obciążeniem”. Zostałam z długami i meblami, które musiałam wystawić na sprzedaż. Musiałam wrócić. Nie na długo. Tylko na święta. Przez okno pociągu patrzyłam na pola i wsie, jakbym wracała nie do domu, tylko na egzamin. Wiedziałam, że znów będę musiała zdać. Tylko że tym razem nie miałam już siły się uczyć ani udawać. Musiałam się wreszcie przyznać – No, chodźcie, barszcz stygnie! – zawołała mama z kuchni, jakby miała w domu komplet gości z telewizji śniadaniowej, a nie tylko naszą czwórkę. Stół oczywiście był idealny. Obrus w śnieżynki, porcelana z kompletu na specjalne okazje, sianko pod talerzami. Anka siedziała już z dziećmi, obok tato, cichy jak zawsze, a mama z napiętym uśmiechem stawiała ostatnie półmiski. Usiadłam, jakby to było pole minowe. – No, Magda, a jak tam Warszawa? Praca się ustatkowała? – spytała mama, nie jakbyśmy nie rozmawiały od miesięcy, tylko wczoraj. Wbiłam wzrok w talerz. Zrobiło mi się gorąco. Teraz albo nigdy. – Nie mam już pracy. I mieszkania też nie – powiedziałam, jakby mówiła to za mnie jakaś obca dziewczyna. Zapadła chwila ciszy. – Ale coś się znajdzie, prawda? – odparła natychmiast mama, z tym głosem, który brzmi, jakby mówiła do kogoś, kto ją zawstydził na przyjęciu. Miałam ściśnięte gardło. Przez moment nic nie mówiłam. – Magda zawsze spada na cztery łapy – mruknęła Anka, nie podnosząc wzroku znad uszek. – Taka już z niej kocica. Mama uśmiechnęła się nerwowo. Tato spojrzał na mnie na ułamek sekundy, ale nic nie powiedział. W pokoju było cicho, tylko łyżki stukały o talerze. Czułam, jak mnie dławi ta cała „normalność”, która tu obowiązywała. Miałam ochotę wstać, wrzasnąć, rozwalić ten stół jak w jakimś kiepskim filmie. Zamiast tego grzecznie zjadłam barszcz jak dobra córka. Jak projekt, który trzeba tylko lekko poprawić. Próbowała to naprawić Zgarniałam talerze ze stołu, kiedy Anka zajęła się dziećmi, a ojciec zniknął z pilotem w salonie. Mama już stała przy zlewie. Z rękawiczkami w dłoniach i tym swoim wyrazem twarzy – niby spokojna, a jednak gotowa do ataku. – Pomyślałam, że mogłabyś wysłać CV do tej firmy, gdzie pracowała twoja koleżanka… Jak jej było… Kasia? Ona zawsze ci zazdrościła, to może pomogłaby teraz? – powiedziała spokojnie, jakby proponowała zupę pomidorową zamiast ogórkowej. Zamknęłam z trzaskiem zmywarkę. – Mamo, czy ty mnie w ogóle słuchasz? Straciłam wszystko. Nie tylko robotę. Ja się rozsypałam – głos mi zadrżał, ale stałam twardo. – Magda, nie dramatyzuj. Po prostu trzeba działać. Każdy ma jakieś potknięcia. Tylko trzeba się podnieść i… – Nie jestem twoim cholernym projektem! – przerwałam jej. – Przestań gadać do mnie jak na prezentacji! Zamarła na sekundę. Wtedy zobaczyłam cień w jej oczach. Nie smutek, raczej rozczarowanie. Jakbym ją zawiodła, bo zepsuł się „jej plan”. – Magda… przecież ja chcę ci pomóc. – Nie. Ty chcesz mnie naprawić. Żeby nie było wstydu przed rodziną, żeby wszystko było „jak trzeba”. Tylko ja już nie jestem „jak trzeba” i nie zamierzam być. Zauważyłam, że ojciec stoi w drzwiach. Opierał się o framugę i patrzył. Nie powiedział ani słowa. Mama odwróciła się do zlewu, włączyła wodę jakby nic się nie stało. Stałam tam jeszcze chwilę z rękami zaciśniętymi na talerzu, którego nie miałam już gdzie odłożyć. Czułam, jak krew uderza mi do głowy. Potem po prostu wyszłam bez słowa. Tylko ona mnie rozumiała Było już dobrze po północy, gdy zeszłam do kuchni. Na choince błyszczały światełka, za oknem śnieg padał bezgłośnie, a Anka siedziała przy stole z kubkiem herbaty i resztką makowca na talerzyku. – Nie śpisz? – spytałam cicho. – A ty? – uniosła brwi. – Chcesz herbaty? Pokiwałam głową i usiadłam naprzeciwko. Przez chwilę tylko parował czajnik i cykał zegar na ścianie. – Ładnie dziś dałaś mamie popalić – powiedziała w końcu Anka. – W końcu ktoś coś powiedział. – To nie było nic bohaterskiego – westchnęłam. – Po prostu nie wytrzymałam. – Całe życie ledwo wytrzymujesz. Tylko nikt ci na to nie pozwalał. Magda musi być silna, Magda nie płacze, Magda wie, co robi. Popatrzyłam na nią uważnie. Miała zmęczone oczy. Inne niż kiedyś, starsze, ale wciąż uważne. – Wiesz… – zaczęła, kręcąc łyżeczką w herbacie – zawsze miałaś być idealna. Za to ja mogłam się potknąć, bo nikt ode mnie niczego nie oczekiwał. – Myślisz, że było mi lepiej? – Nie wiem, ale patrząc na ciebie – nie zazdrościłam. Może tylko ciszy w pokoju, bo ja miałam wieczny hałas. Nie miałam presji, ani tego ciągłego przypominania, co muszę. Milczałyśmy chwilę. – Czasem żałuję, że gdzieś nie wyjechałam. Chociaż na studia. Mama mówiła, że powinnam być blisko. Ty i tak „pójdziesz w świat”. No i poszłaś. – I wróciłam rozbita. Anka podsunęła mi kubek herbaty. – Nie jesteś rozbita. Jesteś… wreszcie prawdziwa. Spojrzałam na nią. Poczułam coś ciepłego w środku. Nie ulgę, ale może cień siostrzanego zrozumienia. Wreszcie to usłyszałam Szykowało się śniadanie w pierwszy dzień świąt. Znowu idealne. Talerze w jednym rzędzie, serwetki z choinkami, mama w swetrze z reniferem. Dzieci Anki kruszyły makowiec na podłogę, ojciec siedział sztywno z filiżanką kawy, jakby się bał, że coś wyleje. Nikt nie mówił o wczorajszym. – Nałóż sobie jajka, Magda – rzuciła mama, z uśmiechem, który nie sięgał jej oczu. – I serka. Ten, co lubisz. Twój ulubiony, pamiętasz? – Nie jestem głodna. – Oj, schudłaś bardzo. W Warszawie to wy chyba tylko na sushi żyjecie… – zażartowała, ale jej głos był napięty. Spojrzałam na nią. Na to wszystko. Na stół, który miał przykryć całą prawdę. Na ojca, który od lat się nie odzywa. Na Ankę, która znów milczy. Wtedy się przelało. – Nie musicie mnie nadal traktować jak projekt. Nie udało się, ale żyję. To powinno wam wystarczyć. Zapadła cisza. Dzieci spojrzały po sobie, nie rozumiejąc. – Nie mów tak – odezwała się mama po chwili. – Chcemy dla ciebie dobrze. Żebyś się pozbierała, żebyś... – Nie – wzięłam głęboki oddech. – Chcecie, żebym była taka, jak wy chcecie. Żebym się nie wstydziła, nie rozczarowywała, żebyście mogli powiedzieć znajomym, że Magda znów ma świetną pracę. Tylko ja po prostu jestem… zwykła. Taka, jaka jestem. To powinno wystarczyć. Zaskoczyłam sama siebie. Powiedziałam to spokojnie, nie jak wyrok. Ojciec uniósł głowę. Przez chwilę myślałam, że znów przemilczy. Nie tym razem. – Dobrze, że jesteś z nami – powiedział cicho. Matka wstała od stołu i wyszła bez słowa. Anka spuściła głowę. Kiedy podniosła wzrok, zobaczyłam łzy w jej oczach. Siedziałam dalej na swoim miejscu. Po raz pierwszy – nie w roli. Po prostu jako ja. Powiedzieliśmy to sobie szczerze Śnieg skrzypiał pod butami. Szliśmy wzdłuż sosnowego lasu, który znałam od dziecka – kiedyś wydawał się większy, gęstszy, teraz wyglądał jak kulisy do jakiegoś przedstawienia, które znam na pamięć. Ojciec szedł obok, z rękami w kieszeniach, w tej samej granatowej kurtce co od dziesięciu lat. – Przepraszam, że nic nie mówiłem wczoraj – odezwał się w końcu. – Wiem, że to nie wystarcza. Spojrzałam na niego z boku. Zawsze był taki – cichy. Niby obecny, ale jakby nie do końca. – Myślałam, że cię to nie obchodziło – powiedziałam, nie oskarżycielsko, raczej jakbym stwierdzała fakt. Zatrzymał się. Odgarnął śnieg z czapki. – Obchodziło. Tylko... twoja mama zawsze miała gotowy plan. A ja stałem na peronie i patrzyłem, jak jedziesz. Byłaś jak pociąg – szybki, nie do zatrzymania. Uśmiechnęłam się blado. – Może czasem chciałam, żeby ktoś mnie zatrzymał. – Wiem. Tylko... nie umiałem się wtrącać między was. Bałem się, że ci zaszkodzę. Ruszyliśmy dalej. – Byłem dumny, wiesz? Nie z twoich nagród. Tylko z tego, że walczyłaś. Nawet jak cię to wykańczało – zamilkł na chwilę. – Szkoda, że nie powiedziałem ci tego wcześniej. Poczułam, że robi mi się ciepło w środku. Tego zdania – właśnie tego – chyba najbardziej mi brakowało przez całe dorosłe życie. – Dzięki, tato – wyszeptałam. W drodze powrotnej nie rozmawialiśmy już dużo. Milczenie nie było niezręczne. Tylko ciche, prawdziwe. Kiedy wróciliśmy, matka stała przy oknie. Nie odwróciła się. Poszłam do swojego starego pokoju. Tego samego, w którym kiedyś pisałam wypracowania o ambicji, marzeniach i „kim będę za dwadzieścia lat”. Nie zostałam nikim z tych planów. Pierwszy raz to nie wydawało mi się porażką. Nie mam na siebie planu Siedzę na łóżku w swoim dawnym pokoju. Pod oknem wciąż ten sam parapet, na którym kiedyś kładłam zeszyty i pisałam wypracowania do późna. Na półce kurz na medalach z olimpiad. Mama nigdy ich nie schowała. Może są jej bardziej potrzebne niż mnie. Wszystko tutaj zostało tak, jakby nikt nie chciał przyjąć do wiadomości, że dorosłam, że ponoszę porażki. Wróciłam bez tytułów, bez sukcesów, bez planu. Jakby ten pokój miał zatrzymać mnie w wersji, którą dało się chwalić na imieninach. Ja już nie jestem tą Magdą. Nie wiem, kim jestem. Może to dopiero się okaże. Słyszę śmiech dzieci Anki z salonu. Ojciec rozmawia z nimi o jakiejś grze planszowej. Matka milczy. Od śniadania nie powiedziała ani słowa. To też jest jakiś komunikat. Może to wystarczy. Patrzę na walizkę. Nadal spakowana. Nie wiem, gdzie pojadę dalej. Może do Warszawy. Może gdzieś indziej. Nie mam mieszkania. Nie mam pracy. Nie mam „osiągnięć”. Mam tylko spokój. Po raz pierwszy nie próbuję nikomu niczego udowadniać. Nawet sobie. Magdalena, 30 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Teściowa mieszała moje świąteczne dania z błotem. Gdy ukroiłam jej kawałek makowca, nagle odebrało jej mowę” „Chciałam pomóc w domu przed świętami, ale matka ględzi, że do niczego się nie nadaję. Ma mnie za życiową niedorajdę” „Przy opłatku dowiedziałam się, co moja córka robi z nauczycielem biologii. Wcale nie brała korepetycji do matury”
„Zamiast prezentu od narzeczonego dostałam od niego w Wigilię 1 SMS. Przestałam wierzyć w magię świąt Bożego Narodzenia”
„Zapatrzyłam się w światełka na choince, rozmazane przez łzy, które obiecałam sobie, że nie spłyną przy stole. Babcia mówiła coś o opłatku, tata próbował żartować, ale nikt się nie śmiał. Siostra rzucała mi ukradkowe pytające spojrzenia”.
Wigilia zawsze była dla mnie czymś więcej niż świętem. To był mój dzień. Pełen zapachów, ciepła, błyszczących lampek i wspomnień, które rozgrzewały nawet w największe mrozy. W tym roku miała być wyjątkowa – pierwszy raz spędzana jako narzeczona. Mateusz obiecał, że przyjedzie. Odłoży pracę, obowiązki, będzie z nami – ze mną i moją rodziną. Sam nalegał. – Chcę poczuć, że należę do was – mówił miesiąc temu, ściskając moją dłoń. Mama ulepiła dla niego pierogi z grzybami. Tata wypolerował kieliszki „dla przyszłego zięcia”. Ja założyłam bordową sukienkę, w której kiedyś powiedział, że wyglądam jak marzenie. Na uszach miałam kolczyki, które od niego dostałam. Przez cały dzień co chwilę zerkałam na telefon. Wysłał SMS, zamiast przyjść Miał być około siedemnastej. O dziewiętnastej zaczęliśmy kolację bez niego. O dwudziestej otrzymałam SMS-a. Było tam tylko jedno zdanie. Wtedy przestałam wierzyć w magię Świąt. – Anita, może spróbujesz choć trochę barszczu? – zapytała mama, pochylając się do mnie z chochlą. Pokręciłam głową. Udawałam, że sprawdzam coś w telefonie, ale tak naprawdę czytałam tę samą wiadomość po raz dziesiąty. Wciąż to samo zdanie. Bez przecinka, bez serca. „Nie przyjadę. To koniec. Przepraszam”. Tyle. Wyszedł z mojego życia tak, jak się do niego wślizgnął – po cichu. Zapatrzyłam się w światełka na choince, rozmazane przez łzy, które obiecałam sobie, że nie spłyną przy stole. Babcia mówiła coś o opłatku, tata próbował żartować, ale nikt się nie śmiał. Siostra rzucała mi ukradkowe spojrzenia. – Może zadzwonisz do niego? – zapytała po cichu, kiedy wyszłyśmy do kuchni z naczyniami. – A co mam mu powiedzieć? „Wesołych Świąt, kochanie, dziękuję, że zrujnowałeś mi życie SMS-em”? – rzuciłam z goryczą, czując, jak gardło ściska mi się jeszcze mocniej. – Może to jakieś nieporozumienie... – Nie. On naprawdę tego chciał. Tylko nie miał odwagi powiedzieć mi tego w twarz. Wróciłam do stołu z opłatkiem w ręku, z uśmiechem tak fałszywym, że sama siebie nie poznawałam. Tego wieczoru zrozumiałam, że bajki o świątecznych cudach są dobre dla dzieci. Dorośli dostają rzeczywistość – brutalną, bolesną i bez dekoracji. Dla mnie to był koniec Przespałam może dwie godziny. Resztę nocy spędziłam na wpatrywaniu się w sufit w moim starym pokoju. Tak dawno tu nie spałam – ściany wciąż miały pastelowy kolor, który wybrałam w liceum, a na półkach stały książki z czasów, gdy jeszcze wierzyłam, że życie układa się według planu. Mateusz był moim planem. Miał być narzeczonym, potem mężem, potem ojcem naszych dzieci. Tym jedynym. A teraz... kim ja właściwie jestem? Byłą? Porzuconą? Naiwną trzydziestką bez narzeczonego, za to z choinką i lodówką pełną jedzenia dla nieistniejącego gościa? Telefon leżał obok. Myślałam, że może napisze coś więcej. Że zadzwoni. Że się ocknie. Nic się nie wydarzyło. Rano przy śniadaniu mama próbowała się uśmiechać, jakby nic się nie stało. Tylko tata położył mi rękę na ramieniu i powiedział cicho: – Jeżeli chcesz, mogę cię zawieźć do niego. Żebyś... nie musiała jechać sama. – Nie pojadę tam – odpowiedziałam. – Skoro wybrał taki sposób, niech się tego trzyma. – Anitka, czasem ludzie robią głupoty... – Nie, tato. Głupotą jest wiara, że ktoś cię kocha, a on zostawia cię w Wigilię jednym SMS-em. Wyszłam na taras. Śnieg skrzypiał pod nogami. Chciałam krzyczeć, ale z ust wydobyła się tylko para. To miał być mój początek. A okazał się końcem wszystkiego. Sama go usprawiedliwiałam – Anita, nie możesz tak po prostu siedzieć i płakać całe święta – powiedziała Magda, moja siostra, w drugi dzień świąt, siadając obok mnie na kanapie z kubkiem gorącej herbaty. – A co mam robić? Cieszyć się z karpia? – rzuciłam, wpatrując się w okno, za którym padał śnieg. – Może z tego, że jesteś u siebie. Że masz rodzinę, która cię kocha. Że nie musisz dłużej żyć w iluzji. Spojrzałam na nią. W oczach miała złość. Nie na mnie. Na niego. – Wiesz, co jest najgorsze? – zapytałam cicho. – Że ja go bronię. W głowie. Że szukam wymówek za niego. Może miał powód, może się przestraszył. Może ktoś mu coś wmówił. Może... – Może po prostu cię nie kochał wystarczająco – przerwała. – Albo nie potrafił kochać nikogo poza sobą. Wzięłam łyk herbaty. Gorąca, słodka, pachnąca pomarańczą. Kiedyś to był mój ulubiony świąteczny smak. Teraz kojarzył się tylko z goryczą. – Powinnam mu odpisać? – zapytałam. – Cokolwiek? – A po co? Żeby poczuł się lepiej? On już cię wymazał jednym SMS-em. Ty też możesz to zrobić. Jednym kliknięciem. Nie odpowiedziałam. Zgasiłam ekran telefonu, który właśnie po raz setny pokazał: „Brak nowych wiadomości”. To była moja Wigilia i mój żałobny SMS. Nadchodzący nowy rok miał już nie mieć na niego miejsca. Wszystko na niego czekało Po świętach wróciłam do Warszawy. Pociąg był opóźniony, brudny, duszny. W moim przedziale naprzeciwko jakaś para przytulała się czule, a ja miałam ochotę wyrzucić ich przez okno. Nie z zazdrości. Ze zmęczenia. Z bólu. Mieszkanie witało mnie ciszą i nieposprzątanym blatem, który zostawiłam w pośpiechu, szykując się na Wigilię. Na stole wciąż leżała serwetka z Mikołajem, a obok niej – paczka z jego prezentem. Koszula z lnu, dokładnie taka, jaką chciał. W środku jeszcze karteczka z napisem: „Dla Ciebie, na Nowy Rok – nowy rozdział”. Parsknęłam śmiechem. Tak, nowy rozdział, tylko że bez bohatera. Zostawiłam prezent na stole i poszłam do łazienki. Nie poznawałam się w lustrze. Rozmazany tusz, podkrążone oczy, usta spękane jakby od milczenia. Nagle zadzwonił telefon. Zamrugałam. Przez sekundę serce podskoczyło – Mateusz? Nie. Magda. – Jak tam? Dojechałaś? – Tak. Witaj w mojej nowej rzeczywistości – rzuciłam ironicznie. – Może pojedziesz gdzieś na sylwestra? Rozerwiesz się? – Sama? – Może nie sama. Mamy z przyjaciółkami wynajęty dom w górach. Przyjedź. Potrzebujesz ludzi. Ciepła i świętego spokoju. Patrzyłam na swój cień w oknie. Może miała rację. Może właśnie wśród obcych łatwiej odzyskać siebie. Zrozumiałam, że to nie koniec W Sylwestra rano wsiadłam do auta i ruszyłam w kierunku gór. Bez makijażu, z niedbale związanymi włosami, z jedną walizką i planem, by po prostu przetrwać. Nie szukałam rozrywki. Chciałam oddechu. Dom, do którego zaprosiła mnie Magda, był pełen ludzi, których nie znałam. Sześć kobiet, w różnym wieku, z różnych miast. Każda przywiozła swoje doświadczenia, swoje rozczarowania i swoje wino. Czułam się wśród nich zaskakująco swobodnie i spokojnie. – Anita? Cześć! Słyszałam, że miałaś bardzo spektakularną Wigilię – przywitała mnie blondynka o imieniu Jagoda z uśmiechem pełnym współczucia. – Witamy w klubie złamanych serc. Zajmij sobie miejsce obok pieca, tam najłatwiej się rozmraża. Zaśmiałam się, pierwszy raz od tygodni. Śmiech był krótki, ale prawdziwy. Wieczorem siedziałyśmy razem na tarasie, owinięte kocami, z kubkami grzanego wina. W tle grała cicho muzyka. Kiedy wybiła północ, nie miałam siły krzyczeć „Szczęśliwego Nowego Roku”. Po prostu zamknęłam oczy. – Czego sobie życzysz, Anita? – zapytała Magda. Otworzyłam oczy i spojrzałam w gwiazdy. – Żeby już nigdy nie czekać na kogoś, kto nie chce przyjść. Wtedy coś we mnie się zmieniło. Zrozumiałam, że choć ten jeden SMS Mateusza zakończył rozdział, to wcale nie był ostatnią stroną. To ja pisałam dalej. Sama. Dostałam coś lepszego Wiosną oddałam pierścionek zaręczynowy. Spakowałam go do koperty i wysłałam bez słowa. Nie po to, żeby się odezwał. Nie po to, żeby poczuł się winny. Tylko dlatego, że nie chciałam już niczego, co należało do przeszłości. Nie odpisał. I dobrze. W tym samym czasie zaczęłam biegać. Najpierw kilka minut, potem piętnaście. Z każdym krokiem czułam, jak zostawiam za sobą coś ciężkiego – smutek, wstyd, wspomnienia Wigilii, które wcześniej wbijały się jak drzazgi. W czerwcu pojechałam z Magdą i dziewczynami na weekend w Bieszczady. Na jednej z tras zagadał do mnie przewodnik – Michał. Miał pieprzyk pod okiem i śmiał się, jakby właśnie wygrał życie. Przez dwa dni rozmawialiśmy o wszystkim: o kawie bez cukru, o miłości bez warunków, o tym, że najtrudniej nauczyć się wybierać siebie. Na pożegnanie zapytał: – Wierzysz w przypadki? – Nie – odpowiedziałam. – Wierzę w momenty, które mają nas obudzić. – To może dam ci mój numer, na wypadek... gdybyś chciała obudzić mnie za jakiś czas. Uśmiechnęłam się. Pierwszy raz od dawna poczułam, że mogę. Nie dlatego, że ktoś się pojawił. Tylko dlatego, że przestałam czekać na cud. Kiedyś dostałam SMS w Wigilię, który mi złamał serce. Wiosną dostałam coś lepszego. Nową siebie. Anita, 28 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Chciałam pomóc w domu przed świętami, ale matka ględzi, że do niczego się nie nadaję. Ma mnie za życiową niedorajdę” „Na rodzinną Wigilię ojciec przyprowadził swoją nową partnerkę. Świąteczny sernik jeszcze nigdy nie smakował tak gorzko” „Leniwa siostra nie zna życia poza internetem. Przyrosła do kanapy i podgląda profile osób, których nawet nie zna”
„Teściowa w święta krytykowała mój bigos, a sama przypala nawet wodę na herbatę. W tym roku zaserwuję jej coś ekstra”
„– Ten bigos to… znowu za kwaśny, jak zwykle. U mnie w domu smakował inaczej – powiedziała Danuta, teatralnie odsuwając od siebie talerz. Jakby na nim leżał jakiś trujący wywar, a nie danie, nad którym spędziłam trzy godziny”.
Zawsze marzyłam o tym, żeby stworzyć ciepły, pełen zapachów dom – taki, jak u mojej babci. Zawsze byłam spokojna, stonowana, może nawet zbyt ugodowa. Gotuję z pasją. Zwłaszcza święta to mój czas – wtedy chcę dać rodzinie wszystko, co najlepsze. Własnoręcznie lepię uszka, piekę trzy rodzaje sernika, a bigos... bigos robię z sercem. Tylko że święta już dawno przestały kojarzyć mi się z ciepłem i spokojem. Przez jedną osobę – moją teściową Danutę. Od lat psuje ten czas swoim wiecznym narzekaniem i złośliwościami. Zjawia się w drzwiach z nosem na kwintę i od razu wchodzi w rolę kulinarnego krytyka. – Bigos znowu za kwaśny – rzuciła w zeszłym roku, odkładając łyżkę teatralnym gestem. – U mnie w domu to się inaczej gotowało. A przecież ta kobieta przypala nawet wodę na herbatę. Nic nie gotuje na święta. Nawet zupki z proszku jej nie wychodzą. Mimo to co roku daje mi wykład o gotowaniu, jakby była królową kuchni. Mój mąż, Marek siedzi cicho zamiast mnie wesprzeć. W tym roku coś się zmieni. Coś się we mnie przełamało. Już nie chcę tylko „spokojnie przeżyć świąt”. W tym roku zaserwuję Danucie bigos, o którym nie zapomni do końca życia. Mam pewien plan. Bardzo smakowity. – W końcu się zbuntujesz? – zapytała moja przyjaciółka Ewelina, kiedy opowiedziałam jej przez telefon, co planuję. – Tak. W tym roku nie będzie ani grzecznie, ani smacznie. Miałam dość jej komentarzy – Ten bigos to… znowu za kwaśny, jak zwykle. U mnie w domu smakował inaczej – powiedziała Danuta, teatralnie odsuwając od siebie talerz. Jakby na nim leżał jakiś trujący wywar, a nie danie, nad którym spędziłam trzy godziny. Zapanowała niezręczna cisza. Dzieci przestały jeść. Marek spojrzał na mnie z wyrazem: „Nie teraz, Elwira, nie rób sceny”, ale ja już nie mogłam. Czułam, jak zaciska mi się gardło. Już nie pierwszy raz. Nie drugi. Co roku to samo. Miałam dosyć. – To proszę nie jeść. Serio. Jak coś tak paskudnego leży na talerzu, to lepiej sobie darować – powiedziałam spokojnie, ale z wyczuwalnym napięciem w głosie. – Elwira, nie przesadzaj... – zaczął Marek, próbując mnie uciszyć. – Nie, Marek, nie będę cicho. Słyszę to co roku. Bigos za kwaśny. Pierogi za twarde. Sernik za mało puszysty. Czy mama wie, ile pracy kosztuje przygotowanie tej kolacji? – Ja tylko mówię, jak jest. Chyba mogę mieć swoje zdanie? – Nie, mamo, to nie jest „zdanie”. To jest zwykłe czepianie się. Złośliwości rzucane pod moim adresem z uśmiechem. Wie mama co? Mam dość. Od lat siedzę cicho, bo „święta”, bo „rodzina”. A w zamian dostaję szpile pod żebra. Co roku. Tak dalej nie będzie. Teściowa spiorunowała mnie wzrokiem. Marek wyglądał, jakby miał zaraz zemdleć. Dzieci wpatrywały się we mnie z otwartymi buziami. – No i dobrze – powiedziała moja starsza córka cicho. – Babcia zawsze mówi coś niemiłego. A ty się tylko smucisz. Spojrzałam na nią i poczułam, że nie żałuję ani jednego słowa. Zaplanowałam małą zemstę Po tamtej Wigilii długo nie mogłam dojść do siebie. Wszyscy udawali, że nic się nie stało, ale cisza przy stole była bardziej wymowna niż jakiekolwiek słowa. Marek wzdychał przez kolejne dni i chodził zamyślony, jakby to jego ktoś obraził. Teściowa oczywiście zadzwoniła dwa dni później do Marka, nie z przeprosinami, tylko rzuciła: – Nie wiedziałam, że twoja żona jest taka drażliwa. Słyszałam to, ale nie powiedziałam nic. Tylko coś wtedy postanowiłam. W tym roku nie dam się stłamsić. Nie będę się tłumaczyć. Nie będę się prostować, żeby się komuś podobało. W tym roku bigos zyska dodatkowy składnik. Taki... symboliczny. – Wiem, że to dziecinne – mówiłam kilka tygodni później do słuchawki, w rozmowie z Eweliną – ale mam ochotę zaserwować jej coś w stylu „a teraz zobacz, jak to jest”. – Dziecinne? Nie. Eli, to sprawiedliwość! – śmiała się. – Co planujesz? Jaki efekt? Gorzki posmak zemsty? – Myślałam o czymś... sugestywnym. Może dodać cząstki cytryny? Takiej naprawdę kwaśnej. A może liść laurowy na wierzchu w kształcie serca. Niech sobie zinterpretuje po swojemu. – Albo... wsadź jej do miseczki karteczkę „smacznego – życzy kucharka”. I udawaj, że to od gotowego cateringu. Wiesz, z nutą sarkazmu. – Jesteś niepoważna – zaśmiałam się szczerze pierwszy raz od dawna. – Jestem. I ty też powinnaś być. Choć raz. Dla siebie. Wieczorem siedziałam nad garnkiem bigosu i z zacięciem notowałam składniki. W drugiej kolumnie – „wersja dla Danuty”. Na końcu dopisałam: „Dodaj odwagę. Dużo. Smak zemsty podać na ciepło”. Przygotowałam pewną niespodziankę Zbliżała się Wigilia. Jeszcze przed siódmą rano wstałam i weszłam do kuchni w grubych skarpetach. Dom był cichy, dzieci spały, Marek chrapał w sypialni. Włączyłam radio – cicho, tylko kolędy w tle. Cynamon pachniał ze szklanki, bo zostawiłam w niej laskę na noc. Na patelni dochodził farsz na pierogi, a w piekarniku powoli piekła się ryba. I był też on. Garnek numer dwa. Zakryty. Schowany z tyłu. Specjalny bigos. Dodałam do niego wszystko, co powinno być – kiszona kapusta, wędzone żeberka, grzyby, suszone śliwki. A potem doprawiłam po swojemu. Tak, żeby Danuta, jak tylko weźmie łyżkę, od razu wiedziała: „coś tu nie gra”. Trochę octu jabłkowego. Odrobina pasty tamaryndowej, która daje dziwnie kwaśno-gorzkawy posmak. I liść laurowy – ułożyłam go na górze jak dekorację. Miał być symbolem na moją cześć. – Kochanie, wszystko dobrze? – Marek wszedł do kuchni, przecierając oczy. – Idealnie – odpowiedziałam słodko. – Pomożesz mi za chwilę z obrusami? – Jasne... Ale ten bigos... Pachnie jakoś inaczej? – Specjalna wersja. Dla twojej mamy. Marek nie dopytywał. Chyba nawet się ucieszył, że szykuję coś „ekstra”. Przed południem dzieci ubrały choinkę. Ja zawiązałam czerwoną wstążkę wokół misy z bigosem i położyłam karteczkę z napisem: „Dla wyjątkowych gości”. Tuż przed kolacją rozległo się pukanie do drzwi. Teściowa. W wielkim futrze, z wyciągniętą brodą i uśmiechem szorstkim jak cięcie papieru. – Dobry wieczór – rzuciła zimno. – Proszę, proszę. Zaczynamy. Wszystko już gotowe – odpowiedziałam, a mój uśmiech był równie zimny. Minę miała bezcenną Wszyscy siedzieli już przy stole, światło świec odbijało się w oczach dzieci, a z kuchni dochodził zapach korzennych przypraw i barszczu. Marek odczytał fragment z Biblii, zaśpiewaliśmy pierwszą kolędę, nawet Danuta przez chwilę wyglądała na człowieka. Przez chwilę. – O, bigos – powiedziała, jakby właśnie odkryła wigilijną bombę. Podałam jej miseczkę z wersją „specjalną”. Uśmiechnęłam się niewinnie. – To nowa wersja. Pomyślałam, że w tym roku zrobię coś ekstra. Dla mamy. Danuta zawahała się, ale nie chciała wyjść na podejrzliwą. Zanurzyła łyżkę i spróbowała. Minę miała jak dziecko, które połknęło cytrynę bez ostrzeżenia. Zmarszczyła brwi. Drgnęły jej kąciki ust. Przełknęła powoli. – Hmmm… – odezwała się przeciągle. – Czuję… Coś dziwnego. Kwaśne? Ale też jakby… słodko-gorzkie? – Może. To taka nietypowa receptura – powiedziałam spokojnie. – Coś... specjalnego. Dla wyjątkowych gości. Marek spojrzał na mnie podejrzliwie. Dzieci wymieniły spojrzenia. Nikt się nie odezwał. – Trochę jakby... fermentowane? – mruknęła teściowa, biorąc kolejną łyżkę, ale już wolniej. – Może to smak... niedocenienia? – powiedziałam cicho, z uśmiechem. Teściowa zamarła z łyżką w połowie drogi do ust. – Słucham? – Mówię, że może to smak tego, ile pracy ktoś wkłada, a ile dostaje w zamian. Taka przyprawa: wdzięczność. Albo jej brak. Wszyscy zamilkli. Marek spojrzał na mnie zaskoczony. Dzieci patrzyły na mnie z podziwem. Teściowa położyła łyżkę na talerzu. Usta miała zaciśnięte, ale nie powiedziała ani słowa. Czułam się, jakbym właśnie wygrała bitwę. Małą, świąteczną, osobistą bitwę o szacunek. Nie żałuję, że to zrobiłam Po kolacji teściowa zniknęła w pokoju gościnnym szybciej, niż zwykle. Nawet nie powiedziała dobranoc dzieciom. Marek długo zmywał naczynia w kuchni. Czułam, że zaraz nastąpi ta rozmowa. Czekałam tylko, aż dzieci pójdą spać. Gdy wreszcie usiedliśmy w salonie, opadł ciężko na fotelu i spojrzał na mnie z wyraźnym napięciem. – Elwira... Co to miało być? Ten bigos? – Taki jak zawsze. No, prawie. Z dodatkiem odwagi i zmęczenia. I kilku lat frustracji. – Zrobiłaś to specjalnie, prawda? – Tak. Specjalnie dla twojej mamy. Miałam dosyć bycia cicho. Co roku znosiłam jej komentarze, a ty zawsze udawałeś, że ich nie słyszysz. – Myślałem, że nie ma sensu dolewać oliwy do ognia. – A ja myślę, że milczenie przez lata to też wybór. Tylko że w tej układance to ja musiałam się poświęcać. A ty stałeś wygodnie z boku. Marek zamilkł. Patrzył gdzieś w przestrzeń, jakby nie wiedział, co odpowiedzieć. – Może to i było dziecinne – dodałam ciszej – ale przynajmniej raz poczułam, że mam kontrolę. Nie zamierzam już udawać, że wszystko gra, kiedy ktoś mnie rani. Nagle z pokoju dzieci wybiegła młodsza córka. – Mamo, babcia chyba płacze w pokoju... Zamarłam. Serce mi ścisnęło. – Idź do łóżka, kochanie. Już do niej pójdę. Zatrzymałam się jednak przy drzwiach. Nie weszłam. Nie byłam gotowa. Może jutro. W nocy długo nie mogłam zasnąć. Marek spał odwrócony do ściany. Ja leżałam z otwartymi oczami, czując w sobie jednocześnie spokój... i smutek. Wiedziałam, że coś się skończyło. To była lekcja dla wszystkich Rano teściowej już nie było. Wyszła cicho, nie budząc nikogo. Tylko zostawione na komodzie pudełko z jej ulubionymi pralinkami i kartka: „Dziękuję za gościnę. Danuta” – były jedynym śladem po niej. Nie wiem, czy to „dziękuję” było ironiczne, czy może jednak szczere. Może nawet sama tego nie wiedziała. Usiadłam przy kuchennym stole z kubkiem kawy i patrzyłam na garnek z resztkami bigosu. Tego „zwykłego”. Bez niespodzianek. Pachniał tak, jak zawsze. Ciepło, korzennie, domowo. Moje dzieci go lubią. Ja go lubię i to mi wystarcza. Marek siedział naprzeciwko i milczał. W końcu podniósł wzrok. – Myślisz, że ona wróci? – Pewnie tak – odpowiedziałam. – Ale może już nie taka sama. Nie odpowiedział. Ja czułam się dziwnie spokojna. Bez ulgi. Bez triumfu. Po prostu... inaczej. To nie była wielka zemsta. To było coś więcej – akt obrony. Pokazanie, że granice istnieją. Można być miłą, dobrą osobą, ale nie kosztem siebie. Nie wiecznie. Święta to czas pojednania. Tak mówią. Czy jednak zawsze trzeba być osobą, która wyciąga rękę jako pierwsza? Czy naprawdę obowiązkiem kobiety jest łykać upokorzenia, bo „rodzina” ma zawsze rację? W tym roku po raz pierwszy od lat nie czułam się ofiarą. Spojrzałam na dzieci, które z radością wcinały świąteczne pierniki. Pomyślałam, że może właśnie dziś nauczyłam je czegoś ważniejszego niż przepis na bigos. Warto mówić „dość” nawet w Wigilię. Elwira, 33 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Święta u rodziców chłopaka były upokorzeniem. Jeszcze nie wyszłam za mąż, a przyszła teściowa już mnie krytykuje” „Synowa ma w nosie świąteczne porządki. Ręce mi opadają, gdy mówi, że przecież nikt jej nie będzie zaglądał pod komodę” „Na rodzinną Wigilię ojciec przyprowadził swoją nową partnerkę. Świąteczny sernik jeszcze nigdy nie smakował tak gorzko”
„Myślałam, że wymierzę eks mężowi sprawiedliwość za zdradę. Dziś wiem, że to był początek jeszcze gorszego piekła”
„Nie wiedziałam, co powiedzieć. Zasłoniłam twarz rękami i długo milczałam. To nie miało tak wyglądać. Miał cierpieć Andrzej – on, a nie my. Miał się wściec, rzucić kochankę, zrozumieć, co stracił. A tymczasem… wszystko się posypało”.
Czasem człowiek żyje w bańce. Myśli, że ma wszystko – stabilność, dom, miłość. Tak było ze mną. Byłam żoną Andrzeja przez trzy dekady, jestem matką dorosłego syna. Mieliśmy swoje wzloty i upadki, ale wierzyłam, że przetrwaliśmy to wszystko razem. Byłam zakochana w naszym wspólnym życiu, choć nie zawsze było łatwe. Andrzej zarabiał więcej, to prawda, ale ja dawałam, co mogłam – troskę, obecność, czułość, dom. Byłam pewna, że on to widzi, docenia, że mnie kocha. Tak było do dnia, gdy do mojego życia zapukała młoda kobieta – jego kochanka. Powiedziała wprost, bez ogródek: – Nie zamierza już panią okłamywać. On mówił, że się rozwiedzie. Czekałam rok. Mam tego dość. Serce mi stanęło. Świat zawirował. Wyszłam z siebie i stanęłam obok. Wtedy zaczęła się moja przemiana – z oszukiwanej żony w kobietę, która chce odzyskać godność. Szybko. Bolesnymi metodami. Nie planowałam zemsty, to przyszło samo. Mój syn, gdy się dowiedział, powiedział jedno: – Zniszczymy go, mamo. Obiecuję ci. Zgodziłam się. Nie powstrzymałam go, choć powinnam. To, co miało być karą dla mężczyzny, który mnie zdradził… obróciło się w coś znacznie gorszego. Zniszczyłam życie nie tylko sobie i jemu. Zniszczyłam życie naszemu synowi. Była wprost bezczelna – Pani jest żoną Andrzeja K.? – zapytała kobieta w płaszczu, która zaczepiła mnie pod domem. Nie wyglądała jak listonoszka, chociaż trzymała coś w ręce – folder, może torbę. Była ładna i pewna siebie. – Tak… A o co chodzi? – zapytałam ostrożnie, czując, że z tej rozmowy nic dobrego nie wyniknie. – Mam na imię Karolina. Jestem… z Andrzejem. Od dwóch lat. Powiedział, że panią zostawi. Myślę, że kłamie. Już nie chcę czekać. Pani powinna wiedzieć. Przez kilka sekund nie zrozumiałam. Dosłownie – mózg odmówił przyjęcia tych słów. Stałam i patrzyłam na nią, jakby mówiła po chińsku. Dopiero po chwili dotarło: to jest ta inna, kochanka mojego męża. – Kłamiesz – wykrztusiłam w końcu. – Andrzej by mnie nie zdradził. My… My jesteśmy razem od trzydziestu lat. – Wiem. Opowiadał mi o pani. Wiem, że macie syna – nie wyglądała na skruszoną. Raczej znużoną. Jakby miała już dość całej tej gry. – Ale nie chce nic zrobić. A ja już nie mogę być jego zabawką. Odeszła, zanim zdążyłam cokolwiek odpowiedzieć. Stałam tam jak głupia z kluczami w dłoni i jedną myślą: „To musi być nieprawda”. Weszłam do mieszkania. Na stole stały jeszcze jego brudne kubki. W łazience – jego szczoteczka do zębów. Z szafy pachniało jego wodą kolońską. Usiadłam na kanapie i zaczęłam się trząść. Nie wiem, ile czasu minęło, zanim sięgnęłam po telefon i zadzwoniłam do naszego syna. – Coś się stało – powiedziałam cicho. – Dowiedziałam się, że twój ojciec mnie zdradza. Poniosły nas emocje – Żartujesz, co? Mamo… powiedz, że to jakiś żart – głos mojego syna zadrżał, jakby właśnie przestał być dorosłym mężczyzną, a wrócił do czasów, gdy bał się potworów pod łóżkiem. Siedzieliśmy naprzeciwko siebie w kuchni. On – z zaciśniętymi pięściami i twarzą białą jak ściana. Ja – jakby wypalona od środka. Patrzyłam na stół, nie widząc blatu. – Przyszła do mnie. Sama. Ta jego kochanka – powiedziałam beznamiętnie. – Powiedziała, że czekała na rozwód. Że jej to obiecywał. Że ma dość. Syn zamilkł. Zacisnął szczękę. Widziałam, jak się w nim gotuje. Nie płakał. Ja też już nie. Płakałam wczoraj. Dzisiaj miałam w sobie tylko gniew. – Miałem ojca za wzór. Rozumiesz to? – wycedził przez zęby. – A on się szlajał z jakąś lalą, kiedy ty gotowałaś mu obiady i składałaś jego koszule! – Uspokój się – powiedziałam cicho, choć wcale tego nie chciałam. Sama miałam ochotę krzyczeć. – Nie. Nie będę się uspokajać – wstał. Chodził po kuchni jak tygrys w klatce. – On nie może tak po prostu odejść i zacząć nowe życie. A ty co? Pozwolisz mu? Pozwolisz, żeby cię zostawił jak śmiecia? – Już złożyłam papiery. Będzie rozwód – odpowiedziałam twardo. – Ale… to nie wystarczy. Syn zatrzymał się i spojrzał na mnie inaczej. Z powagą. Z czymś, co wyglądało jak porozumienie. – Ukarzmy go – powiedział wolno. – Sprawmy, żeby został sam, żeby stracił wszystko. Wiesz co? Uwiodę tę jego lafiryndę. Niech zobaczy, jak to jest. Zostanie sam jak palec. Patrzyłam na niego i nie miałam siły protestować. Gra wymknęła się spod kontroli Plan był prosty. Niewinny flirt, przypadkowe spotkanie, urok osobisty mojego syna – nie pierwszy raz kobiety miękły w jego obecności. To miało być tylko narzędzie. Sposób na to, by Andrzej zobaczył, że nie da się ot tak wymienić żony na młodszy model i dalej żyć jak król. Karolina pracowała w biurze rachunkowym. Wiedział, gdzie ją spotkać, jak się zbliżyć. Przypadkiem zadzwonił do niej jako „klient zainteresowany usługami”. Potem podjechał do niej na lunch. Potem zaproponował kawę. Widziałam, jak się starał. Grał rolę życia. Mówił jej to samo, co pewnie kiedyś mówił mnie Andrzej: że jest inna, mądra, wyjątkowa. Długo nie czuł się z nikim tak dobrze. Chciałby, żeby to coś więcej niż tylko znajomość. A ona chyba chciała w to wierzyć. Może potrzebowała kogoś, kto ją utwierdzi, że nie zniszczyła rodziny na darmo, że nie jest tylko kochanką. – Mamo, ona łyka wszystko jak pelikan – powiedział kiedyś syn z cynicznym uśmiechem. – Jeszcze chwila, a będziemy mogli zagrać finał. – Jaki finał? – zapytałam. – Zerwę z nią, a najpierw zrobię tak, żeby ojciec mnie przyłapał. Chcę, żeby widział, że spałem z jego kobietą. Żeby mu już nikt nie został. Powinnam go zatrzymać. Powinnam powiedzieć: dość. Nie zrobiłam tego. Chciałam, żeby Andrzeja zabolało. Chciałam, żeby patrzył, jak wali się jego nowy świat. Nie przewidziałam tylko jednego. Wszystko zostało w rodzinie – Mamo… Karolina jest w ciąży – powiedział mi pewnego wieczoru mój syn. Szeptem, jakby bał się, że jego własne słowa są zbyt ciężkie, by wypowiedzieć je na głos. Spojrzałam na niego i przez długą chwilę nie byłam w stanie wydusić ani słowa. – Jak to: w ciąży? – No normalnie. Będzie miała dziecko. Moje. Usiadłam. Kolana miałam miękkie jak z waty. Serce waliło mi jak młotem. Nie wiedziałam, co powiedzieć. Zasłoniłam twarz rękami i długo milczałam. To nie miało tak wyglądać. Miał cierpieć Andrzej – on, a nie my. Miał się wściec, rzucić kochankę, zrozumieć, co stracił. A tymczasem… wszystko się posypało. – Ona wie, że jesteś moim synem? – spytałam w końcu. – Już wie. Dowiedziała się jakiś czas temu. Była wściekła, ale... mówi, że nie potrafi mnie nienawidzić. I że chce tego dziecka. Zrobiło mi się duszno. Świat znowu zakręcił się wokół mnie jak karuzela. Wszystko, co zaplanowaliśmy, obróciło się przeciwko nam. Wyszło gorzej, niż bym się kiedykolwiek spodziewała. – A ojciec? – spytałam. – Wiem, że wie. Zadzwonił dzisiaj. Wrzeszczał. Powiedział, że zniszczyliśmy mu życie. Że odebrałem mu kobietę, a ty – rodzinę. Prychnęłam. – To on ją zniszczył. My tylko nie pozwoliliśmy, żeby odszedł jak bohater. W głębi serca wiedziałam, że to już nie była żadna kara. To był chaos. Brudny, rodzinny bałagan, w którym już nikt nie mógł powiedzieć, kto miał rację, a kto przegrał. To dziecko miało się urodzić i nosić nazwisko mojego syna. Winni są wszyscy, ale on najbardziej Andrzej przyszedł do mnie tydzień po tym, jak się dowiedział, że Karolina jest w ciąży z naszym synem. Nie dzwonił, nie uprzedzał. Po prostu wszedł do mieszkania, jakby ciągle był jego częścią. – Czego chcesz? – zapytałam sucho, nie wstając z fotela. – Naprawdę musiałaś wciągać w to wszystko naszego syna? – zapytał, a głos mu zadrżał. – Zmieniłaś go. On nie był taki. Roześmiałam się. Z gorzką satysfakcją. – Nie? A ty byłeś? Andrzej, ty byłeś moim mężem. Ojcem naszego dziecka. A bawiłeś się w drugie życie za moimi plecami. Nagle chcesz mówić o moralności? – To miało być coś między nami! Ty i ja! A ty wciągnęłaś w to ludzi, którzy nie mieli nic wspólnego z naszą porażką! – Oni mieli wiele wspólnego. Karolina weszła do naszego małżeństwa bez skrupułów. A ty? Ty jej na to pozwoliłeś. Nie byłeś ofiarą. Byłeś sprawcą. Patrzył na mnie długo, milcząco. Jakby szukał tamtej Joanny, którą znał trzydzieści lat. Tej, która robiła mu kanapki do pracy i znosiła jego milczenie przy kolacji. – Nienawidzę cię za to, co zrobiłaś. Nie tylko mnie, jemu też. To był chłopak z zasadami. – A ja nienawidzę cię za to, że rozbiłeś naszą rodzinę. Kazałeś mi uwierzyć w iluzję. Może oboje zniszczyliśmy to, co było… ale ty byłeś pierwszy. Wyszedł bez słowa. Tego dnia wiedziałam, że już nigdy nie będzie dobrze. Sama sobie nie wybaczyłam Wszystko, co zrobiliśmy, miało być tylko ciosem wymierzonym w niego. W człowieka, który mnie zdradził, porzucił. Wydawało mi się, że skoro on zaczął, to ja mam prawo odebrać mu coś w zamian. Tyle że nie przewidziałam, że nie da się precyzyjnie wymierzyć zemsty, że nie uderza tylko tam, gdzie chcemy. Ona rani po omacku. Syn się ode mnie odsunął. Przez jakiś czas nawet ze mną nie rozmawiał. Nie potrafił udźwignąć wszystkiego. Widziałam w jego oczach coś, czego się nie spodziewałam – nie złość, nie wyrzuty. Zawiedzenie. W nas obojgu. Sytuacja z Karoliną jest… skomplikowana. Próbowali tworzyć coś na siłę. Mówili, że dla dobra dziecka. Wiem, że to nieprawda. Z takiego bałaganu nie rodzi się szczęście. To, co ich połączyło, to nie była miłość, tylko zgliszcza po naszej rodzinie. Andrzej teraz żyje sam. Podobno wynajął mieszkanie gdzieś na południu. Czasem słyszę, że coś mi przekazuje przez naszego syna. Wciąż mnie oskarża, że wszystko to moja wina. Niech tak będzie. Dla mnie on skończył być dla mnie kimkolwiek ważnym, gdy przestał być mi wierny. Sama sobie nie potrafię wybaczyć. Nie jego zdrady – to zostawiłam za sobą. Tylko tego, że pociągnęłam za sobą syna. Pozwoliłam, by wszedł w bagno, którego nie potrafił przejść suchą stopą. Winię Andrzeja. To on wszystko zaczął. Wiem, że winna jestem też ja. Zemsta nic nie naprawia. Zemsta niszczy wszystko, także tych, którzy mieli przetrwać. Chciałabym tylko, by mój syn kiedyś mi wybaczył i żeby umiał być dobrym ojcem. Lepszym niż jego ojciec i niż ja byłam matką. Joanna, 55 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Ukrywałem przed żoną swój największy sekret. Po 10 latach wszystko wydało się, gdy ktoś zapukał do naszych drzwi” „W Wigilię teściowa wytykała mi zupę grzybową z proszku. Już przy karpiu wiedziałam, że to ostatnie święta z tą jędzą” „Miałam ojczyma za złego człowieka. Dopiero po jego śmierci odkryłam, jak wiele mu zawdzięczam”
„W te Święta chciałam zrobić prezenty tylko dla dzieci. Oficjalnie przez pośpiech, ale prawdziwy powód był całkiem inny”
„– Może skupmy się na dzieciach? Zróbmy prezenty tylko dla nich. My, dorośli... no, może damy sobie w tym roku spokój? Zapadła cisza. Teściowa spojrzała najpierw na mnie, potem na Krzyśka. – To co, teraz już nawet święta mają być bez radości?”.
Zawsze myślałam, że jak będę miała dzieci, męża, dom i choinkę w grudniu, to wreszcie poczuję się spokojna. Te wszystkie obrazki z reklam, gdzie pachnie cynamonem, dzieci są czyste, a wszyscy się śmieją przy stole, staną się moją codziennością. Tylko że rzeczywistość czuć bardziej stresem niż piernikiem, dzieci kłócą się o pilota, a ja stoję w kuchni, ścierką wycierając oczy, żeby nikt nie zauważył. Jak wytłumaczyć, że człowiek ma dość świąt? Z Krzyśkiem jesteśmy ostatnio wiecznie na minusie. Nie głodujemy, ale jak się skończy jeden kredyt, zaraz bierzemy drugi, żeby pokryć poprzedni. Prezenty dla dzieci już kupiłam – na raty. Inaczej bym nie umiała. Co z tego, że później mnie ściska w żołądku, jak patrzę na wyciąg z konta? Przecież dzieci muszą coś dostać. Nie mogą być gorsze. W tym roku chciałam to zmienić. Zaproponowałam Krzyśkowi, żebyśmy kupili prezenty tylko dzieciom, bez całej tej szopki dla dorosłych. Skinął głową. On też ma już dosyć udawania. Tylko że potem przyszło spotkanie rodzinne z jego matką na czele. Dla której każde święta to teatr – wszystko musi być tak jak zawsze, jak kiedyś, jak w jej głowie. Nie przewidziałam jednego – że kiedy powiem to na głos, to nie tylko ona poczuje się urażona. Kiedy się postawisz, nikt ci nie gratuluje. Wszyscy tylko pytają, czemu psujesz atmosferę. Miałam nietypową propozycję – Czy wszyscy już są? – zapytała Barbara, stając na środku salonu jak dyrygent przed orkiestrą. – Dobrze. To możemy zacząć. Siedzieliśmy w półokręgu z kubkami herbaty jak co roku w listopadzie. Tradycyjne „przedświąteczne spotkanie organizacyjne”, jak to nazywała. Teściowa miała już w ręku notatnik i zaczęła wymieniać: kto piecze sernik, kto bierze na siebie barszcz, kto opłatek, kto kompot z suszu. Serce mi biło jak głupie, ale nie mogłam już się cofnąć. – Słuchajcie – powiedziałam, przerywając jej wyliczankę – pomyśleliśmy z Krzyśkiem, że może w tym roku zrobimy coś inaczej. – Oho – mruknęła teściowa, unosząc brwi. – Ciekawa jestem, co. – Może skupmy się na dzieciach? Zróbmy prezenty tylko dla nich. My, dorośli... no, może damy sobie w tym roku spokój? Zapadła cisza. Barbara spojrzała najpierw na mnie, potem na Krzyśka. Ten spuścił wzrok i bawił się łyżeczką. – To co, teraz już nawet święta mają być bez radości? – powiedziała w końcu, spokojnie, ale lodowato. – Dla mnie to nie do przyjęcia. – To nie o to chodzi, ja tylko... – Dorośli to co, mamy siedzieć przy stole jak obcy ludzie? – przerwała mi. – Od kiedy te święta są tylko dla dzieci? – Może Ela ma rację – wymamrotał Krzysiek. – Zaczyna się – westchnęła teatralnie. – Odbieracie człowiekowi wszystko, co dobre. Czułam, jak gorąco rozlewa mi się po twarzy. Chciałam tylko jednego – żeby to się już skończyło. Żeby nikt nie patrzył na mnie tak, jakby właśnie ogłosiła koniec świąt. Czułam do niego żal – Dzięki za wsparcie – powiedziałam przez zaciśnięte zęby, kiedy zamknęliśmy za sobą drzwi mieszkania. Krzyśkowi uśmiech zamarł na twarzy. Zdjął kurtkę i powiesił ją powoli na haczyku. – Ela, nie rób teraz sceny... – Sceny?! – odwróciłam się gwałtownie. – Boże, Krzysiek. Ja tam przed nią siedziałam sama jak głupia, a ty? Ty skuliłeś się jak dziecko i mieszałeś herbatę, jakbyśmy gadali o pogodzie, a nie o tym, że nie mamy z czego żyć! – Nie chciałem zaogniać sytuacji... – Ty nigdy niczego nie chcesz. Nawet jak ktoś po mnie jedzie, to siedzisz cicho. Bo przecież „po co się kłócić”, prawda? Usiadłam na krześle w kuchni, oparłam łokcie o stół i zaczęłam pocierać skronie. Czułam, jak znowu zaczyna mnie boleć głowa. – Ela... – Krzysiek podszedł, stanął za mną. – Ja wiem, że nie jest łatwo. Też się boję tego wszystkiego. – Kupiłam już prezenty – przerwałam mu cicho. – Ale więcej nie zamierzam. Zamarł. – Co? – Kupiłam. Dla dzieci. Na kredyt. Raty ruszą w styczniu. – Ela, jesteś poważna? – Nie mogłam inaczej. Wyobrażasz sobie nasze dzieci bez prezentów? Wszyscy dostają, tylko one nie? Ludzie potem gadają. Patrzą. Krzyśkowi opadły ręce. – Przecież nie możemy tak żyć. Od świąt do świąt, z kredytu na kredyt... – A jak mamy żyć, Krzysiek?! – krzyknęłam, zrywając się z krzesła. – Z gołymi rękami przy stole? Uśmiechać się przez zęby? Udawać, że wszystko gra? Zamilkliśmy. W tej ciszy najgłośniejsze było tylko moje poczucie, że znów zostałam z tym sama. Po prostu nie wytrzymałam – No dobrze, Elu, kontynuujmy tamtą rozmowę – powiedziała teściowa, zerkając na mnie znad kubka. – Bo ja do tej pory nie rozumiem, co ci tak bardzo w tych prezentach przeszkadza. Siedzieliśmy znowu u niej, w tym samym salonie. Choinka już stała, jeszcze bez bombek, ale z lametą, która sypała się na dywan. – Nie chodzi o to, że przeszkadza – powiedziałam ostrożnie. – Po prostu... sytuacja jest trudna. Dla nas. Dla wielu ludzi. Może warto odpuścić w tym roku ten wyścig, żeby nie było presji. – Presji? – uniosła brwi. – Dawniej człowiek się cieszył z czegokolwiek. Teraz to już nawet radość się wam nie podoba. – To ma być radość?! – coś we mnie się przełamało. – Ty mi teraz mówisz o radości? Ja się zapożyczyłam, żeby dzieci coś miały! Nie chciałam, żebyś znów patrzyła na mnie jak na biedaka! Teściowa zamarła. Krzysiek otworzył usta, ale nic nie powiedział. – Zapożyczyłaś?! – zapytała teściowa, ściszonym głosem. – Tak – potwierdziłam. – Z braku wyboru. W tej rodzinie nikt nie chce usłyszeć, że coś może wyglądać inaczej niż kiedyś. – Ela, spokojnie... – próbował Krzysiek. – Nie! – wybuchnęłam. – Nie będę spokojna! Jestem zmęczona udawaniem, że wszystko jest dobrze. Nie jest! Nie stać nas na to! I mam już dość tego milczenia przy stole, tej udawanej serdeczności! Chciałam być szczera, a wy wszyscy zachowujecie się, jakbym popełniła jakąś zbrodnię! Zapadła cisza. Barbara patrzyła na mnie, jakby pierwszy raz mnie widziała. A ja… siedziałam z dłonią na ustach, próbując powstrzymać łzy, które i tak już płynęły. Marzenia się nie spełniły Zamknęłam za sobą drzwi, nie oglądając się na Krzyśka. Usłyszałam, jak coś mówi za mną, ale już nie słuchałam. Czułam, jak moje stopy niosą mnie same – przed siebie, byle dalej od tego wszystkiego. Szłam przez osiedle, gdzie światełka już migały w oknach, a zza zasłon widać było choinki. Dzieciaki piszczały gdzieś z radości, ktoś niósł siatkę z prezentami. A ja szłam z zaciśniętymi pięściami, rozmazanym makijażem i jednym pytaniem w głowie: po co ja się jeszcze staram? Usiadłam na ławce, tuż przy przystanku, choć nie miałam dokąd jechać. Wróciły do mnie obrazy z dzieciństwa. Jak mama zamiatała podłogę w Wigilię, marznąc, bo nie chciała podkręcać kaloryferów. Jak tata kłócił się z babcią o pieniądze przy świątecznym stole. Jak płakałam w nocy, słysząc to wszystko zza ściany. Wtedy obiecałam sobie, że moje dzieci będą miały inne święta. Ciepłe. Wesołe. Normalne. Tylko że chyba nie umiem stworzyć normalności. Może święta nigdy nie były dla dorosłych? Może są tylko po to, żeby dzieci przez chwilę wierzyły, że wszystko jest dobrze, nawet jeśli my dorośli już dawno przestaliśmy w to wierzyć? – Czy naprawdę nie zasługuję na zrozumienie? – szepnęłam do siebie. – Czy naprawdę wszystko musi się rozbijać o dumę i wstyd? Otarłam oczy rękawem. Spojrzałam na telefon. Krzysiek próbował dzwonić. Trzy razy. Wstałam powoli. Wiedziałam, że muszę wrócić. Dla dzieci. Dla siebie. Może nie po to, żeby się pogodzić. Żeby przestać czuć się sama. Wreszcie coś zrozumiała Wróciłam, gdy było już ciemno. Światła w kuchni się paliły, ale nikt nie siedział przy stole. Krzysiek musiał być z dziećmi, teściowa... nie wiedziałam, czy została. Nie byłam pewna, czy chcę, żeby została. Zdejmowałam buty, gdy usłyszałam szelest w kuchni. Weszłam tam. Siedziała w kącie, samotnie, z dłońmi splecionymi na kolanach. Spojrzała na mnie, nie jak teściowa. Jak kobieta. Druga. Taka sama. – Usiądziesz? – zapytała cicho. Usiadłam. Trochę z niechęcią, trochę z ulgą. – Nie wiedziałam, że aż tak źle u was – zaczęła. – Gdybyś powiedziała… – Nie chciałam mówić. Nie chciałam wiecznie narzekać. Psuć klimat. – Może źle to rozegrałam. Ja tylko... chciałam, żebyśmy wszyscy byli razem. Jak dawniej. – To już nie jest dawniej. Nie mamy już dwudziestu lat i pieniędzy z nieba. Ja naprawdę wciąż próbuję wszystko ogarnąć. Dla dzieci, dla Krzyśka. Dla tej całej rodziny. Ale ja już nie mam siły udawać. – Myślisz, że ja nie udaję? – zapytała z goryczą. – Że nie siadam sama w nocy i nie myślę, co by było, gdyby twój teść jeszcze żył? Ja też się boję. Też czasem nie wiem, po co to wszystko. Spojrzałyśmy na siebie długo. Bez udawania. – Nie chcę być waszą dekoracją przy stole – powiedziałam. – Chcę być częścią rodziny. Ale takiej, gdzie można powiedzieć „nie dam rady” i nie dostać za to po głowie. – Teraz już wiem – odpowiedziała teściowa. – Może za późno, ale... chyba rozumiem. Nie było przytulania ani wzruszenia. Było coś lepszego – pierwszy raz rozmawiałyśmy naprawdę. Wolę trudną prawdę niż sztuczność W tym roku święta były inne. Nie było sterty prezentów pod choinką. Nie było nadmiaru jedzenia ani licytacji, kto co przyniósł. Dzieci się cieszyły – one zawsze potrafią. A dorośli... byli cicho i jakoś mniej sztucznie. Teściowa przyniosła makowiec. Nie mówiła nic o prezentach. Ja kupiłam dzieciom po jednej rzeczy. Takiej, której naprawdę chciały. Krzysiek wyjął stare gry i graliśmy godzinami, aż wszyscy się śmiali. Nie wszystko się naprawiło. Wciąż mamy długi. Wciąż się martwię, czy wystarczy do pierwszego. Pierwszy raz jednak nikt niczego nie udawał. Siedzieliśmy razem przy stole, zmęczeni, poobijani, ale prawdziwi. Bez napięcia. Bez tego wewnętrznego krzyku: „Uśmiechaj się, udawaj, że jest cudownie!”. To były ciche święta. Cichsze niż zwykle. Chyba pierwszy raz... poczułam spokój. Nie wiem, czy teściowa to naprawdę rozumie. Może tylko tyle, ile była w stanie. To wystarczyło. Czasem wystarczy jedno słowo, jedna rozmowa, żeby coś się zmieniło – i żeby przestało boleć. Już nie chcę być perfekcyjna. Nie chcę świąt jak z reklamy. Chcę tylko prawdy. Takiej, która czasem boli. Lepiej mieć trudną prawdę niż uśmiech przez łzy. Zaczęłam odmawiać rzeczy, na które mnie nie stać. Zyskałam coś, na co mnie nie było stać od lat – własny głos. To był mój prawdziwy prezent. Elżbieta, 36 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Co roku w święta odstawiamy tę samą szopkę z rodziną mojego męża. Udajemy zgodę, a ledwo siedzimy przy jednym stole” „Nie mam zamiaru spędzać świąt z rodziną zięcia. Dla mnie to są obcy ludzie, prawie jak nieznajomi wędrowcy” „W Wigilię teściowa wytykała mi zupę grzybową z proszku. Już przy karpiu wiedziałam, że to ostatnie święta z tą jędzą”
„Kupiłem mojej teściowej drogie arabskie perfumy pod choinkę, a ona się obraziła. Powód powalił mnie na kolana”
„Zrobiło mi się nieswojo. Przez chwilę próbowałem wmówić sobie, że może tylko mi się wydaje. Potem zobaczyłem, jak teściowa nachyla się do Pauliny i szepcze jej coś na ucho. A potem odchodzi do kuchni z prezentem, jakby musiała go od razu schować”.
Nie wiem, czy to ja jestem przewrażliwiony, czy po prostu trafiła mi się teściowa z piekła rodem. Iwona, matka mojej żony Pauliny, to kobieta, którą z jednej strony próbuję szanować, bo „tak wypada”, a z drugiej – mam czasem ochotę zamknąć w lodówce, żeby sobie ochłodziła głowę. Ile razy nie próbuję się do niej zbliżyć, zrobić jakiś gestu, pogadać, pożartować – zawsze kończy się to tym samym: obraza majestatu. W tym roku przed świętami powiedziałem sobie: „Nie rób wstydu. Pokaż klasę. Kup teściowej coś porządnego”. Zazwyczaj dawaliśmy jej z Pauliną bezpieczne opcje: książkę, bombonierkę, jakiś krem. Teraz chciałem wykazać się czymś więcej. Szukałem długo, aż wpadłem na pomysł: arabskie perfumy. To teraz takie modne. Nie żadne bazarowe podróbki. Porządne, eleganckie pachnidło z niszowej marki, sprowadzone z Dubaju. Pachniały jak sen. Egzotycznie, ciepło, trochę drzewnie. Idealne – pomyślałem. W końcu Iwona lubiła powtarzać, że „nie cierpi oklepanych, drogeryjnych zapachów” i „ceni oryginalność”. – Myślisz, że jej się spodobają? – spytałem Pauliny, pokazując flakon, który dopiero co przyniosłem z automatu. – Może… o ile nie pachną jak kadzidło – rzuciła z przekąsem, po czym wróciła do lukrowania pierników. Zachichotałem, ale w głowie już zapaliła mi się żółta lampka. No nic. Ryzyko zawodowe zięcia. Nadeszła najważniejsza chwila Wigilia u teściów wyglądała jak co roku – niby ciepło, niby rodzinnie, ale atmosferę dało się kroić nożem. Teściowa krzątała się po kuchni z miną męczennicy, jakby to nie było jednorazowe święto, tylko cotygodniowy obóz przetrwania. Jarek, teść, siedział cicho w rogu przy stole, krojąc warzywa na sałatkę jarzynową. Anka – szwagierka – przewracała oczami przy każdej kolejnej uwadze matki, a Paulina dyskretnie szturchała mnie pod stołem, żebym się nie odzywał, gdy rozmowa schodziła na politykę, służbę zdrowia albo „dzisiejszą młodzież”. Po kolacji przyszła pora na prezenty. To był ten moment. Widziałem, jak Paulina z lekkim napięciem podaje paczuszkę swojej mamie. – To od nas – powiedziała krótko. Ja dodałem: – Mam nadzieję, że się spodoba. Trochę... nietypowe, ale bardzo eleganckie. Teściowa spojrzała na opakowanie, zdjęła kokardę z miną, jakby rozbrajała bombę. Otworzyła pudełko. Przez chwilę trwała cisza. – To są... arabskie perfumy? – zapytała takim tonem, jakby właśnie znalazła w środku żywego karalucha. Przytaknąłem energicznie. – No, bardzo oryginalne – rzuciła po chwili i uśmiechnęła się, ale ten uśmiech był chłodniejszy niż lód w zamrażarce. – Dziękuję. Bardzo... egzotycznie – dodała i szybko zamknęła pudełko. Zrobiło mi się nieswojo. Przez chwilę próbowałem wmówić sobie, że może tylko mi się wydaje. Potem zobaczyłem, jak teściowa nachyla się do Pauliny i szepcze jej coś na ucho. A potem odchodzi do kuchni z prezentem, jakby musiała go od razu schować albo zutylizować. Czułem, jak czerwienieją mi policzki. – No to super – mruknąłem do siebie, łapiąc spojrzenie Anki, która wyglądała na rozbawioną sytuacją. Nagle zmieniła front W drodze powrotnej z Wigilii Paulina siedziała w samochodzie cicho jak nigdy. Patrzyła w bok, a jak tylko próbowałem zagaić, to odpowiadała półsłówkami. Znałem ten ton. Nie byłem naiwny. Coś było nie tak. – Dobra, co się dzieje? – rzuciłem w końcu, skręcając w naszą ulicę. – Nic. Po prostu mogłeś przemyśleć ten prezent – odparła chłodno, nawet nie odwracając głowy w moją stronę. – Czekaj, serio? Uważasz, że coś było nie tak z tymi perfumami? – zatrzymałem się przed domem, wyłączyłem silnik, ale nie wysiadłem. Czułem, że muszę to usłyszeć teraz. – Nie chodzi o zapach – mruknęła. – To o co? Bo chyba nie o to, że są arabskie? – spojrzałem na nią z niedowierzaniem. Zamilkła. Milczenie trwało dłużej, niż powinno. W końcu westchnęła i wysiadła z samochodu. – Może po prostu nie trafiłeś. Daj spokój – rzuciła przez ramię. Stałem jak wryty. Jak to: „Nie trafiłeś”? Co to miało znaczyć? Kupiłem flakon za trzy stówy, elegancki, zapakowany jak prezent z luksusowego butiku. Nie z kiosku. Pachniał świetnie. Nie wiem, ile razy słyszałem od Pauliny: „Mama lubi oryginalne rzeczy”. No to, do cholery, dałem jej coś oryginalnego. Przecież rozmawialiśmy o tym. Czy naprawdę wszystko, co robię dla tej rodziny, musi być krytykowane? Wszedłem za Pauliną do domu, ale już się nie odzywałem. Czułem się jak idiota. Głowa mi pulsowała. Jasne, święta, magia i rodzinna atmosfera, tylko jakoś nikt nie raczył powiedzieć, co właściwie zrobiłem nie tak. A może wcale nie chodziło o prezent? Wiedziałem, że Paulina coś przede mną ukrywała. Po prostu ręce mi opadły Następnego dnia wracając do kuchni po kawę, usłyszałem głos Pauliny z pokoju. Rozmawiała prze telefon. Od razu zwolniłem kroku i stanąłem w przedpokoju. Nie miałem zamiaru podsłuchiwać... to znaczy, może trochę miałem. Coś mi mówiło, że właśnie teraz dowiem się prawdy. – ...no bo wiesz, mama to odebrała jako aluzję… że nie pachnie – usłyszałem. Zmroziło mnie. Gdy weszła do kuchni, czekałem już przy blacie, opierając się o szafkę z kubkiem w ręce. – A więc o to chodzi – powiedziałem cicho. Paulina spojrzała na mnie zaskoczona. – Słyszałem, jak rozmawiałaś z Anką – dodałem. Paulina westchnęła, odłożyła telefon i podrapała się po czole. – Mama myśli, że to był... sarkazm. Że chciałeś jej coś zasugerować – powiedziała w końcu. – Sarkazm? W postaci flakonu za 300 złotych? – prychnąłem. – Dla niej nie o cenę chodzi. Tylko o... przekaz. Że niby tak bardzo pachną te perfumy, że to ma znaczyć, że... ona sama nie pachnie. – To może trzeba było jej kupić paczkę landrynek i opakowanie chusteczek – zero przekazu. Albo garnek, żeby było wiadomo, że ma siedzieć w kuchni. – Bartek, naprawdę teraz nie pomagasz – powiedziała Paulina i wbiła wzrok w podłogę. – To co ja mam zrobić? Mam teraz kupować prezenty według jej stanu emocjonalnego?! Mam prowadzić analizę każdego gestu?! – byłem już porządnie rozjuszony. – Dla mnie to był elegancki prezent. Dla niej... aluzja, że śmierdzi. Paulina uniosła brwi. – Nie powiedziałam, że śmierdzi. – A co, powiedziała, że pachnie?! – uniosłem ręce w geście bezradności. Stała naprzeciwko mnie w piżamie z lekko rozczochranymi włosami. Chciałem tylko, żeby powiedziała mi, że mnie rozumie. Nawet tego nie usłyszałem. Musiałem to wyjaśnić Nie byłem typem faceta, który dzwoni do teściowej ot tak, bez okazji. Tego dnia jednak nie mogłem już wytrzymać. Wkurzenie buzowało mi w żyłach, ale chciałem zachować klasę. Zadzwoniłem. Odebrała po drugim sygnale. – Halo? – Dzień dobry, mamo. Tu Bartek – zacząłem, starając się mówić spokojnie. – Chciałem tylko powiedzieć, że... naprawdę nie miałem złych intencji z tym prezentem. Te perfumy... to miał być ukłon. Myślałem, że mamie się spodobają. Po drugiej stronie zapanowała krótka cisza. Potem usłyszałem jej zimny, wyćwiczony ton: – Bartek, nie chodzi o intencje. Chodzi o… brak wyczucia. Zacisnąłem zęby. – Ale przecież mówiła mama nie raz, że lubi nietypowe rzeczy. – Lubię. Nietypowe, ale nie nietaktowne. Nie takie, które mają mi coś sugerować. Zatkało mnie na chwilę. – To znaczy... u mamy w domu wszystko musi być podwójnie zaszyfrowane? Nic nie można dać, bo wszystko może zostać odebrane jako ukryty przekaz? – zapytałem ostrożnie, chociaż już czułem, że tracę cierpliwość. – To kwestia taktu. Nie pierwszy raz zresztą. Ty zawsze musisz być oryginalny, przez co... bywasz niestosowny – dodała chłodno. Teraz to już mi krew zagotowała się pod skórą. – Chciałem być miły. Tylko tyle – powiedziałem przez zęby. – I przepraszam, że nie zamówiłem zestawu „Teściowa dla opornych” z instrukcją, co można, a czego nie. – Bartek, proszę... nie dramatyzuj – westchnęła. W tym momencie wiedziałem, że to nie była rozmowa. To był werbalny lodowiec. A ja właśnie się na nim poślizgnąłem. Po zakończeniu połączenia usiadłem na kanapie i tylko patrzyłem przed siebie. Czułem się jak idiota. Znowu. Kazał przestać się przejmować Spotkałem teścia przypadkiem, dwa dni po tej nieszczęsnej rozmowie z jego żoną. Szedłem do osiedlowego sklepu po mleko, a on akurat wychodził z piekarni z siatką bułek. Jak zwykle: cicho, spokojnie, z lekko przekrzywioną czapką i miną człowieka, którego nic już w życiu nie dziwi. – O, Bartek – rzucił, widząc mnie. – Co słychać? Zaśmiałem się gorzko. – Myślę dalej o świętach… Nie wiedziałem, że perfumy mogą być aż tak kontrowersyjne. Teść uniósł brwi i kiwnął głową, jakby od razu wiedział, o co chodzi. – Iwona ci dokuczyła? – Raczej obraziła się jak księżniczka. Myśli, że chciałem jej dać do zrozumienia, że śmierdzi. – A dałeś? – Tato, przestań… – spojrzałem na niego z lekkim niedowierzaniem. Uśmiechnął się pod nosem. – Żartuję, chłopie. Iwona to skomplikowana kobieta. Weź to na klatę i nie próbuj jej zrozumieć. Ja już dawno przestałem. Przez chwilę szliśmy razem w milczeniu. On trzymał siatkę z bułkami, ja obracałem w ręce klucze do samochodu. Potem dodał: – Następnym razem kup jej coś do kuchni. Garnek. Będzie bezpieczniej. – A potem usłyszę, że sugeruję, że ma się zająć tylko gotowaniem. – Witaj w klubie – mruknął z takim zmęczonym humorem, że aż mnie rozbroił. Zacząłem się śmiać. Głośno, może z ulgą? Może dlatego, że ktoś w końcu spojrzał na tę sytuację z dystansu, zamiast robić ze mnie potwora. Z teściem się nie gadało – z nim się oddychało. Chyba pierwszy raz od świąt naprawdę poczułem, że schodzi ze mnie napięcie. – Dzięki, tato. – Za co? – Za bycie... normalnym. Wzruszył ramionami. – Normalność to dzisiaj towar deficytowy. Już nie będę wymyślać Siedziałem późnym wieczorem w łazience z flakonem perfum w ręku. Tak, z tymi perfumami. Teściowa zostawiła je u nas w domu, „przez przypadek”, jak stwierdziła Paulina. Nie otworzyła ich nawet. Stały sobie na półce jak przykład nietaktu. Patrzyłem na nie przez dłuższą chwilę. Niby tylko szkło i płyn. A ile dramatów narosło wokół tej jednej butelki. Zrozumiałem, że tu nie chodziło o zapach. Ani o prezent. Ani nawet o mnie. Chodziło o coś znacznie większego – o jej ego, o to, jak chciała być widziana. O to, jak każdy drobiazg w tej rodzinie musi mieć swój ukryty sens, drugie dno i możliwość obrażenia się na zapas. Miałem ochotę wylać te perfumy do zlewu, ale coś mnie powstrzymało. Nie złośliwość. Raczej... kapitulacja. Odpuściłem. Wziąłem flakon, psiknąłem sobie raz na nadgarstek. Zapach był intensywny, ciepły, trochę korzenny. Trochę… męski. Paradoks. Paulina weszła do łazienki, stanęła w drzwiach i przyjrzała mi się z uśmiechem. – Jednak ci się spodobały? – Chyba je sobie zostawię – wzruszyłem ramionami. – Szkoda, żeby się zmarnowały. – Będziesz pachniał jak sułtan – mruknęła z przekąsem i pocałowała mnie w czoło. Nie odpowiedziałem. Tego wieczoru postanowiłem jedno: więcej prezentów dla teściowej nie kupuję bez konsultacji z całym sztabem doradców. Może nawet z psychologiem i tłumaczem od języka emocjonalnych podtekstów. Czy było mi przykro, że moje intencje zostały źle zrozumiane? Tak, ale bardziej niż złość, czułem ulgę. Nie muszę się już tak bardzo starać. Nie muszę próbować wpasować się w cudze oczekiwania, które zmieniają się jak wiatr. Może kiedyś to zrozumie. Wziąłem flakon i postawiłem go na półce w sypialni po mojej stronie łóżka. Pachniał całkiem nieźle. Może nawet lepiej niż myślałem. Bartosz, 34 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „W Wigilię teściowa wytykała mi zupę grzybową z proszku. Już przy karpiu wiedziałam, że to ostatnie święta z tą jędzą” „Co roku w święta odstawiamy tę samą szopkę z rodziną mojego męża. Udajemy zgodę, a ledwo siedzimy przy jednym stole” „W święta u dzieci czułam się jak piąte koło u wozu. Wolę spędzić Wigilię sama, niż być przestawiana jak stary mebel”
„Na gwiazdkę dostałam od teściowej stek gorzkich słów, bo kupiłam gotowe ciasto. Za rok pożałuje swoich komentarzy”
„Zrobiło się cicho. Tylko ktoś chrząknął. Paulina szybko zażartowała coś o kaloriach, Michał się zaśmiał – takim śmiechem, co to ma rozładować napięcie, a nie dlatego, że było mu wesoło. Uśmiechnęłam się. Przynajmniej tak mi się wydawało”.
Z zewnątrz to wyglądało jak bajka. Święta u rodziny Michała – stół zastawiony jak z katalogu, elegancko ubrane dzieci, wszyscy mówią sobie życzliwe słowa, nawet jeśli nie do końca tak czują. Dom jego rodziców pachniał przyprawami korzennymi, smażonym karpiem i... napięciem. Takim delikatnym, ledwo wyczuwalnym, które pojawia się, kiedy ktoś nie jest mile widziany, ale nikt nie ma odwagi tego powiedzieć głośno. To ja byłam tym „kimś”. Nazywam się Weronika. Mam 37 lat, dwoje dzieci, męża, którego kocham, i teściową, która od prawie dziesięciu lat daje mi do zrozumienia, że nie jestem wystarczająco dobra dla jej syna. Uśmiecha się, kiedy wchodzę do pokoju, ale jej spojrzenie mówi więcej niż tysiąc słów. Nigdy nie powiedziała mi wprost, że mnie nie lubi. Nie musi. Co roku starałam się bardziej – piekłam serniki według przepisów z internetu, makowce z domowej masy, a kiedyś nawet lepiłam uszka do barszczu do trzeciej nad ranem. Wszystko po to, żeby usłyszeć coś więcej niż: „No, może być” albo „W moim domu to się robi inaczej, ale jak komu smakuje...”. W tym roku się poddałam. Kupiłam trzy ciasta w cukierni. Tak, wydałam majątek. Tak naprawdę marzyłam tylko o tym, żeby nikt się nie przyczepił. Choć raz, jeden raz, po prostu było miło. Tylko sobie żartowała – O, ciasto! – zawołała Paulina, siostra Michała, gdy wnosiłam pudełko z cukierni. – Ale pięknie wyglądają! Sama piekłaś? – Nie, tym razem kupiłam. Za dużo pracy miałam, a te są z naprawdę dobrej cukierni – odpowiedziałam spokojnie, starając się nie brzmieć jak ktoś, kto przez trzy dni kalkulował, czy może sobie na nie pozwolić. Z kuchni wyszła teściowa. Ręce wycierała w fartuch, miała rumieńce z gorąca. Zmarszczyła brwi, spojrzała na torbę. – Gotowe ciasta? – powiedziała z tym swoim półuśmieszkiem. – No cóż… u nas to się piecze samemu, ale może być. Jak komu wygodnie. Zrobiło się cicho. Tylko ktoś chrząknął. Paulina szybko zażartowała coś o kaloriach, Michał się zaśmiał – takim śmiechem, co to ma rozładować napięcie, a nie dlatego, że było mu wesoło. Uśmiechnęłam się. Przynajmniej tak mi się wydawało. Chyba trochę krzywo. W głowie miałam tylko jedno: „Dlaczego znowu to samo?”. Siedziałam przy stole jak na szpilkach. Barszcz parował w talerzach, dzieci dopytywały o prezenty, a ja analizowałam to jedno zdanie teściowej. „Może być”. Cały trud, całe moje staranie, sprowadzone do tych dwóch słów. Może ja naprawdę nigdy nie będę dla niej wystarczająco dobra? Może się oszukuję, że to kwestia czasu, akceptacji, miejsca przy stole? Może ona mnie po prostu nie chce? Popatrzyłam na Michała. Jadł spokojnie, rozmawiał z ojcem o jakiejś nowej inwestycji. Jakby nic się nie wydarzyło. Może rzeczywiście nic się nie wydarzyło. Może przesadzam. A może już przestałam mieć siłę udawać, że wszystko jest w porządku. W ogóle tego nie rozumiał – Może jeszcze kawa? – zapytałam cicho, choć było już po dwudziestej trzeciej. Michał ziewnął, zdjął płaszcz. – Daj spokój, jestem padnięty. Dzieci pewnie też – rzucił, nie patrząc mi w oczy. Poszłam do kuchni. Zaczęłam bez sensu zmywać dwa talerzyki po kolacji, choć zmywarka była pełna. Czułam, że muszę coś robić, bo jeśli stanę w miejscu, to zacznę krzyczeć. Michał pojawił się w drzwiach, oparł się o framugę. – Coś się stało? – zapytał. – Twoja mama znowu musiała wtrącić swoje trzy grosze – odpowiedziałam cicho, ale głos mi zadrżał. – Serio? Przecież nic takiego nie powiedziała. To był żart – wzruszył ramionami. Odwróciłam się do niego gwałtownie. Woda ściekła mi z dłoni na podłogę. – Żart? Naprawdę? Ile razy jeszcze mam udawać, że to tylko niewinny żart? Może następnym razem mnie opluje, a ty powiesz, że to „taki styl bycia”? – Wera, nie przesadzaj. Po co się tak nakręcasz? – Po co się nakręcam? Michał, ja co roku próbuję. Naprawdę się staram. Dla niej, dla ciebie, dla tej świętej atmosfery. I co roku dostaję policzek. Ciasta z cukierni za 260 złotych, które miały rozbroić sytuację, a ja znowu jestem kimś, kto robi wszystko źle. – Werka... – westchnął. – Przecież nie powiedziała, że źle. Po prostu... – Po prostu mnie nie znosi. Tylko nie ma odwagi tego powiedzieć. I ty też nie masz. Stoicie po jednej stronie, a ja ciągle próbuję zasłużyć na wasze uznanie. Tylko nie wiem, po co. Milczał. Wyszłam z kuchni, zostawiając go tam samego. Naprawdę miałam ochoty na nic. Nie starać się. Po prostu być. A może... wcale mnie tam więcej nie będzie? Popatrzyłam na to inaczej – Serio mam ochotę upiec zakalca. Albo jakieś ciasto, które wygląda jak z horroru. Niech sobie to pogryzą. Magda uniosła brwi znad kawy i spojrzała na mnie z uśmiechem. – No to po prostu powiedz, że nie przyniesiesz nic. To też opcja. Siedziałyśmy w kawiarni, gdzie było cicho i ciepło. Na zewnątrz szarówka i deszcz, a ja po raz pierwszy od dawna czułam, że nie muszę się pilnować. Że mogę powiedzieć wszystko. – Nie umiem. Wiesz, co będzie, jak odmówię? Od razu komentarze. Że młode teraz wszystko kupują, że wygodna, że się nie stara. – A ty się przecież starałaś. I co? – No właśnie. Starałam się przez dziesięć lat. Ciasta, prezenty, dekoracje. Wszystko, żeby usłyszeć „może być”. Jakbym całe życie próbowała się wkupić do klubu, do którego nigdy nie zostanę przyjęta. Magda dopiła kawę i położyła dłoń na mojej. – Może po prostu nie musisz tam należeć? Zamilkłam. Nigdy nie spojrzałam na to w ten sposób. Zawsze myślałam, że to ja coś robię źle. Że muszę się dopasować, zmienić, udowodnić. A może... to nie o mnie chodziło? – Czuję się, jakbym żyła nie swoim życiem – powiedziałam powoli. – Jakbym była statystką w rodzinie Michała. Mam tylko dobrze wyglądać, uśmiechać się i piec ciasta. Nikt mnie nie widzi naprawdę. – To może czas przestać grać tę rolę. Pokiwałam głową. Wiedziałam, że ma rację. Może wcale nie muszę zasługiwać. Koniec ze słodką grą pod publikę Minął rok. Znowu nadszedł grudzień. Telefon zawibrował w dłoni, gdy właśnie stałam przy zlewie, obierając jabłka na kompot. Wiadomość była krótka. Teściowa napisała: „Przyniesiesz coś słodkiego, jak zwykle?”. Tyle. Bez „cześć”, bez „jak się macie”. Jakbyśmy przez cały rok się nie widziały, jakbyśmy nie istnieli poza jednym momentem: kiedy trzeba przynieść ciasto. Jak trybik w dobrze działającej maszynie – nie przeszkadzaj, tylko zrób swoje. Poczułam, jak ściska mi się żołądek. Przeczytałam wiadomość trzy razy, zanim zablokowałam ekran. Wieczorem usiedliśmy z Michałem przy stole. Dzieci bawiły się w pokoju, słychać było ich śmiech. Michał przeglądał jakieś dokumenty. – Dostałam wiadomość od twojej mamy – powiedziałam, nie patrząc na niego. – Aha. Co napisała? – „Przyniesiesz coś słodkiego, jak zwykle?” – powtórzyłam powoli. Michał uniósł wzrok, ale nic nie powiedział. – Nie przyniosę nic w tym roku – oznajmiłam spokojnie. – Serio? – zapytał, trochę zaskoczony. – Serio. Nie dlatego, że mi się nie chce. Nie chcę już grać w tej szopce. Jeśli ciasto to jedyna rzecz, która mnie tam definiuje, to nie widzę sensu. I tak nigdy nie są zadowoleni. – Przecież to tylko ciasto, Werka... – Nie. To symbol. Symbol tego, jak bardzo chcą, żebym pasowała, ale nie za bardzo. Żebym była, ale się nie narzucała. Żebym coś dawała, ale siebie – jak najmniej. Michał zamilkł. Nie próbował przekonywać mnie do zmiany decyzji. To było jeszcze bardziej bolesne niż sprzeciw. Może dla niego też byłam tylko kimś, kto zawsze „przynosi coś słodkiego”. Koniec ze słodyczą. Te Święta były inne Weszliśmy do salonu jako ostatni. Zawsze czekali na nas z opłatkiem. Jakby chcieli mi dać do zrozumienia, że jesteśmy tylko gośćmi, mimo że minęło już jedenaście lat. Weszłam z podniesioną głową. Bez torby pod pachą, bez pudełek, bez folii, bez cukru pudru na brzegach. Michał milczał. Tylko dzieci ucieszyły się, że „jest karp i mandarynki”. Po kolacji, kiedy wszyscy rozmawiali o polityce i wakacjach, teściowa rzuciła mimochodem, biorąc łyk herbaty: – A Wera dziś nic nie przyniosła? No cóż, może teraz taki trend... wszystko gotowe, wszystko kupne, albo wcale... Zaparłam się w sobie. Słyszałam, jak Paulina próbuje zmienić temat, ale słowa już padły. Powiedziała je na tyle głośno, by wszyscy usłyszeli, ale na tyle „żartobliwie”, żeby w razie czego móc się wycofać. Tylko że ja już nie miałam w sobie miejsca na milczenie. – Nie przyniosłam, bo nie chciałam was znowu rozczarować – powiedziałam spokojnie. Cisza. Sztućce przestały stukać. Teść spojrzał na mnie zaskoczony. Paulina wbiła wzrok w talerz. Michał spuścił wzrok. – Po tylu latach postanowiłam odpuścić. Nigdy nie chodziło tylko o ciasto, prawda? Teściowa nic nie odpowiedziała. Uśmiechnęła się tak jak zawsze. Z tym cieniem wyższości w kąciku ust. – No, skoro tak czujesz – rzuciła w końcu. Poczułam ulgę. Tak prostą i dziwną, że aż mnie zabolała. Może nie zostanę pokochana. Może nawet nie będę lubiana. Przynajmniej po raz pierwszy byłam sobą. Nie będę więcej udawać Wieczorem siedziałam sama w salonie. Michał był z dziećmi w łazience, przygotowywali się do snu. W tle leciała jakaś świąteczna reklama – sielanka z choinką, sztucznym śniegiem i idealną rodziną, która śmieje się nad pierniczkami. Jak z innego świata. Na kolanach trzymałam telefon, przesuwając palcem po zdjęciach. Święta z poprzednich lat. Ja z sernikiem, ja z makowcem, ja z dziećmi przy stole, ja w fartuchu. Uśmiechnięta, choć nie do końca szczęśliwa. W tym roku nie było zdjęć. Było mi trochę smutno. Może coś się popsuło na zawsze. Może teściowa już nigdy nie powie do mnie „Wera, zjesz jeszcze kawałek?”. Może Michał będzie miał do mnie żal. Może jego rodzina poczuje się dotknięta, że się postawiłam. Może. A może... to też początek czegoś nowego. Czegoś, gdzie nie muszę się tłumaczyć z tego, kim jestem i co robię. Gdzie mogę odmówić, nie musząc się potem tłumaczyć przez pół roku. Gdzie nie jestem „żoną Michała”, „synową Grażyny”, „mamą, która przynosi ciasto”. Tylko po prostu Werą. Nie wiem, czy to był akt odwagi, czy desperacji. Już nie chcę żyć na cudzych zasadach. Może, kiedyś... nauczę się, że to wystarczy. Weronika, 37 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „W święta u dzieci czułam się jak piąte koło u wozu. Wolę spędzić Wigilię sama, niż być przestawiana jak stary mebel” „W Wigilię teściowa wytykała mi zupę grzybową z proszku. Już przy karpiu wiedziałam, że to ostatnie święta z tą jędzą” „Teściowa krytykuje moje potrawy wigilijne, a sama umie zrobić tylko pierogi z paczki i barszcz z torebki. Mam jej dość”