"W patchworku trzeba pogodzić więcej uczuć". Małgorzata Bohosiewicz o rodzinie na nowych zasadach
Patchwork to dziś codzienność, ale mało kto mówi, jak wiele kosztuje zbudowanie nowej rodziny. O zazdrości, lojalności dzieci, byłych partnerach i uczeniu się miłości od nowa opowiada Małgorzata Bohosiewicz, prawniczka, mediatorka, która sama od ponad 20 lat żyje w rodzinie patchworkowej.
Małgorzata Bohosiewicz-Suchoń jest prawnikiem, mediatorem rodzinnym oraz ekspertem w obszarze rozwiązywania konfliktów rodzinnych i wsparcia rodzin w sytuacjach kryzysowych. Od ponad 27 lat pracuje z rodzinami doświadczającymi konfliktów, kryzysów relacyjnych oraz sytuacji wymagających interwencji prawnej i psychologicznej. Ma bogate doświadczenie we współpracy z rodzinami patchworkowymi i sama od ponad 20 lat tworzy własną rodzinę patchworkową. Podzieliła się z nami swoim doświadczeniem dotyczącym największych trudności, ale też plusów takich relacji. Budowanie rodziny na nowych zasadach Katarzyna Troszczyńska: Kto bardziej potrzebuje mediacji? Ludzie podczas rozstania, czy ci budujący swoje życie od nowa, z nową miłością? Małgorzata Bohosiewicz-Suchoń: Trafiają do mnie osoby w trakcie rozwodu, i takie, które już zaczęły budować nową rodzinę patchworkową. Często te dwa procesy dzieją się równocześnie: jedna relacja się kończy, a druga już się zaczyna. Wtedy trzeba poukładać bardzo wiele spraw naraz, rozstanie, podział majątku, opiekę nad dziećmi, a jednocześnie zasady funkcjonowania nowej rodziny. Nie oszukujmy się, patchwork stał się dziś czymś całkowicie normalnym. To już nie jest żadna egzotyka. Wystarczy spojrzeć wokół siebie, co druga albo trzecia rodzina funkcjonuje w takim modelu. Konflikty bywają podobne jak w każdej rodzinie z dziećmi: codzienność, obowiązki, emocje. Ale w patchworku dochodzi dodatkowe obciążenie: dzieci „moje”, „twoje”, czasem także wspólne. Jest więcej osób, więcej potrzeb i więcej uczuć do pogodzenia. Dlatego trzeba wspólnie ustalić, jak ta rodzina ma wyglądać, jakie będą w niej zasady i jak chcemy ją budować. Na to wszystko potrzeba czasu. Na relacje w takiej rodzinie pracuje się latami, szczególnie na relacje z dziećmi. A właśnie chciałam zapytać, czy druga miłość jest łatwiejsza czy trudniejsza? Rozumiem, że trudniejsza, bo często wchodzą w grę dzieci, byli partnerzy, całe wcześniejsze życie. Powiedziałabym, że przede wszystkim dojrzalsza. Sama jestem w patchworku, więc mówię też z własnego doświadczenia. Kiedy pierwszy raz wychodziłam za mąż, miałam 22 lata i zupełnie inaczej patrzyłam na małżeństwo, rodzinę czy relację między kobietą a mężczyzną. W pierwszym związku wchodzimy trochę z wyobrażeniami wyniesionymi z domu, z filmów, z obserwacji. Dopiero życie pokazuje nam, czym naprawdę jest codzienność w relacji. Kiedy wchodziłam w drugi związek, byłam już bogatsza o doświadczenia z pierwszego małżeństwa. Wiedziałam, o co naprawdę warto walczyć, a co można odpuścić. Lepiej znałam też siebie, swoje potrzeby, granice, wartości. I myślę, że z wiekiem pojawia się też większa zgoda na rozmowę i kompromis. Mniej chcemy wygrać, bardziej chcemy się porozumieć. Na przykład? Wiemy o co naprawdę warto walczyć, a na co szkoda energii. Mam wrażenie, że z wiekiem po prostu mniej dramatyzujemy. Pewnych rzeczy już się tak nie przeżywa. Wiadomo, co tak naprawdę jest ważne w życiu. W pierwszym związku byłam bardzo restrykcyjna. Jeśli coś ustaliliśmy, to dokładnie tak miało być. Chciałam postawić na swoim, miałam poczucie: „ja wiem lepiej”. W drugim związku już tego nie mam, dziś myślę o sobie bardziej jako o partnerce w relacji. Daje pani więcej przestrzeni drugiemu partnerowi? Tak, choćby w kwestiach rodzicielskich. Chyba bardziej ufam. Nie chodzi o to, że wcześniej nie ufałam, ale kiedyś miałam poczucie, że jako matka wiem lepiej, mam lepszą intuicję i większe prawo do decydowania. To chyba częste u kobiet? Bardzo, szczególnie u młodych matek. Ale myślę, że w drugiej relacji najważniejsze jest coś innego: nauczyłam się mówić o swoich potrzebach. Jasno komunikować, czego potrzebuję i pytać też drugą stronę o jej potrzeby, potem wspólnie ustalać priorytety. Nauczyłam się, że trzeba mówić wprost, czego często nie robimy w pierwszych związkach. Dusimy wszystko w sobie, rozmawiamy z koleżankami, a nie partnerem. Dzisiaj uważam, że większość problemów w relacjach bierze się z braku rozmowy i uczciwości wobec siebie. Trzeba umieć nazwać rzeczy po imieniu. Dziś, kiedy jestem chora, mówię: „potrzebuję, żebyś zrobił mi herbatę i poszedł po leki”. Jeśli wracam zmęczona z pracy i chcę się wygadać, uprzedzam: „nie doradzaj mi teraz, po prostu mnie wysłuchaj”. Mężczyźni często od razu wchodzą w tryb rozwiązywania problemów, a ja po prostu nauczyłam się mieć odwagę mówić, że tego nie potrzebuję. Patchwork to wyzwanie dla związku Znajoma terapeutka powiedziała mi kiedyś, że drugi związek jest trudniejszy, bo często są już dzieci i bardzo trudno znaleźć czas tylko dla siebie, nie ma tego okresu miodowego, pierwszej fazy zakochania, gdy istniejecie tylko wy. Tak, w patchworku to wyzwanie. Uważam, że rodzice powinni choć raz w roku wyjechać sami, choćby na kilka dni. W pierwszym małżeństwie w ogóle tego nie pilnowałam. Byłam pochłonięta pracą, dzieckiem i domem. Myślę, że między innymi dlatego zaczęliśmy się rozmijać. W drugim związku bardzo dbaliśmy o nasz czas, zwłaszcza że oboje mieliśmy dzieci z poprzednich relacji. Staraliśmy się dwa razy w roku wyjechać choćby na weekend tylko we dwoje. Nie zawsze się udawało, ale mieliśmy też ogromne wsparcie rodziny. A to jest bardzo ważne, akceptacja bliskich dla nowego związku. Bez tego patchworkowi jest dużo trudniej. Trzeba też uczciwie powiedzieć, że patchwork ma szansę działać wtedy, kiedy byli partnerzy choć trochę na to pozwalają. To chyba najtrudniejszy element całej układanki. My mieliśmy bardzo trudne doświadczenia. Naprawdę mogłabym napisać o tym książkę. Dlatego tak ważne jest mówienie o potrzebach i ustalanie wszystkiego wprost. Jednocześnie trzeba mieć świadomość, że w patchworku bywają momenty, kiedy potrzeby dzieci są absolutnie na pierwszym miejscu. Czasem trzeba zrezygnować z własnej wygody czy czasu dla pary po to, żeby dzieci mogły zbudować bezpieczne relacje. W jakim była Pani wieku, kiedy zaczynała swoje „drugie życie”? Ja byłam po trzydziestce, mąż przed czterdziestką. Moja córka miała sześć lat, starszy syn partnera dziesięć, a młodszy trzy. Dzisiaj wszystkie nasze dzieci są już dorosłe. Mówię „nasze”, bo stworzenie tej rodziny było ogromną pracą nas wszystkich. Budowaliśmy ten patchwork latami, z dużym poświęceniem, ale udało się stworzyć naprawdę dobrą rodzinę. Mamy już nawet wnuki. Od początku dużo rozmawialiśmy o tym, jak wyobrażamy sobie nasz dom i nową rodzinę. Na ile wpuszczamy do niej doświadczenia z poprzednich związków, dzieci, dawne przyzwyczajenia. Mój drugi mąż bardzo jasno powiedział mi wtedy: „Rozwodzę się z żoną, ale nie z dziećmi. Chłopcy są dla mnie najważniejsi”. I to było dla mnie bardzo ważne, że potrafił oddzielić miłość do dzieci od miłości do partnerki. Nie każdy to umie. Od początku staraliśmy się też budować dom tak, żeby żadne z dzieci nie czuło się gorsze. Każde miało swoje miejsce, swój pokój, swoje rytuały. Tworzyliśmy też własne rodzinne zwyczaje, coś tylko naszego. Ale to wcale nie było łatwe ani „instagramowe”. Najstarszy syn mojego męża przez dwa czy trzy lata nie chciał mieć ze mną kontaktu. Nie przyszedł na nasz ślub, choć pobraliśmy się dopiero po sześciu latach wspólnego życia. Potem jednak wrócił. Dzisiaj mamy dobrą relację, a przez pewien czas nawet z nami mieszkał. Myślę, że kobietom bywa trochę łatwiej budować patchwork, bo po rozwodzie dzieci częściej zostają przy matkach. Moja córka była ze mną na co dzień i naturalnie weszła w nową rodzinę. Natomiast dzieci męża były w naszym życiu w trakcie wyznaczonych kontaktów. Nie mieliśmy kontaktu na codzień i w codziennych sytuacjach. Wiadomo, że silny wpływ na to miała druga strona. To bardzo komplikowało budowanie więzi. Młodszy syn wszedł w ten układ dość naturalnie. Starszemu było trudniej; był bardziej świadomy, miał też silny konflikt lojalnościowy wobec mamy. W pewnym momencie chciał spotykać się wyłącznie z tatą, beze mnie. I to było naprawdę bolesne. To chyba wymaga ogromnej cierpliwości. Tak, ale od początku przyjęłam dwie zasady. Po pierwsze: nigdy nie zastąpię im mamy. Mama jest jedna i zawsze będzie najważniejsza. Ja mogę być kimś dodatkowym, osobą, która wspiera ich tatę i współtworzy dom. Po drugie: nigdy nie mówiłam źle o ich mamie. Bez względu na to, co się działo. Nawet kiedy mąż próbował coś komentować, zatrzymywałam go. Dzieci nie mogą być wciągane w konflikt dorosłych. Nie narzucałam się też z uczuciami. Ta relacja musiała budować się powoli. Oni musieli zaufać mnie, a ja im. Ale jednocześnie od początku stawiałam granice. Kiedy chłopcy przychodzili do nas, mówiłam jasno: „To jest nasz dom i obowiązują tu pewne zasady”. Bardzo zależało mi też na wspólnym życiu. Pamiętam, że mieliśmy nawet spór o to, jaki stół kupić do kuchni. Ja uparłam się, że musi być duży, okrągły. Chciałam, żeby wszyscy mogli przy nim siedzieć razem, miałam poczucie, że właśnie takie drobne codzienne rzeczy budują prawdziwą rodzinę. Usłyszałam kiedyś, że najtrudniejsze w rodzinach patchworkowych jest właśnie zderzenie dwóch różnych światów. Oczywiście, każda rodzina ma przecież własne zwyczaje, rytm życia, sposób spędzania czasu. I to wszystko trzeba stworzyć od nowa. Dlatego tak ważne jest budowanie wspólnych rytuałów, czegoś, co tę rodzinę scala i zakorzenia. My na przykład zawsze wspólnie planowaliśmy wakacje. Siadaliśmy razem przy stole i rozmawialiśmy: „Dobrze, mamy dwa tygodnie, to co chcemy robić?”. Dzieci rzucały swoje pomysły, my swoje i razem dochodziliśmy do kompromisu. To bardzo nas zbliżało. Najtrudniejsze były chyba weekendy. Przez pewien czas mieszkałam na Śląsku, a mój mąż w Łodzi, więc widywaliśmy się głównie wtedy. Trzeba było pogodzić potrzeby wszystkich: moje, dzieci i jego synów, którzy też chcieli mieć tatę dla siebie. Staraliśmy się dobrze to organizować. Sobota była naszym wspólnym dniem: wyjazdy, kino, narty, gry, wspólne majsterkowanie. Ale niedzielny poranek należał tylko do chłopców i ich taty. Ja spędzałam wtedy czas ze swoją córką. To bardzo ważne, żeby dzieci miały rodzica także „na wyłączność”. Wiele osób o tym zapomina, pojawia się zazdrość o czas partnera z dziećmi. Tymczasem dzieci rozwiedzionych rodziców często żyją w lęku, że nowa partnerka albo nowy partner zabiorą im mamę czy tatę. Skoro rodzina już się rozpadła, boją się utraty tego, co jeszcze zostało. I ja też musiałam przepracować tę lekcję. Początek wcale nie był dla mnie łatwy. Byłam zaborcza, chciałam mieć męża dla siebie, czuć, że jestem najważniejsza. Pamiętam sytuacje, kiedy mówił: „Przyjeżdżam w piątek, ale po drodze zabieram chłopców”, a ja myślałam: „Jak to? Nie widzieliśmy się tydzień, a ty najpierw jedziesz po dzieci?”. On spokojnie tłumaczył: „Ta miłość jest po prostu inna. Kasia jest z tobą na co dzień, a ja swoje dzieci widuję głównie w weekendy. Muszę ten czas podzielić”. Dopiero po czasie zrozumiałam, że kiedy daję chłopcom przestrzeń tylko dla taty, wszyscy na tym zyskujemy. Oni przestali się bać, że chcę im ojca zabrać. Z czasem zaczęliśmy budować to bardziej świadomie. Mówiłam mężowi: „Jedź z chłopakami na męski weekend”. A ja w tym czasie robiłam coś z córką albo organizowałyśmy sobie babski wieczór. To wszystko wymagało ogromnej pracy. Było mnóstwo konfliktów, trudnych emocji i wiele przepłakanych nocy. Ale dzisiaj mam ogromną satysfakcję, kiedy widzę, że wszystkie dzieci przyjeżdżają do nas do domu i mówią o sobie „brat” i „siostra”, choć formalnie nimi nie są. Najbardziej wzruszało mnie zawsze to, że dorastający chłopcy przychodzili ze swoimi problemami do mnie, a moja córka do mojego drugiego męża. Pary, które przychodzą do Pani na mediacje też mają problem z zaborczością? To jest bardzo częsty temat u par, które trafiają na mediacje. Wiele osób wchodzi w nowe rodziny z ogromną potrzebą bliskości i bezpieczeństwa, a jednocześnie z lękiem, że znów będą „na drugim miejscu”. Ja też musiałam się tego uczyć, że miłość do dzieci nie odbiera nic partnerowi i odwrotnie. Paradoksalnie właśnie te własne doświadczenia bardzo pomagają mi dziś lepiej rozumieć emocje innych ludzi i patrzeć na ich konflikty z większą czułością, a nie oceną. Chodź pamiętajmy każda rodzina to inna historia. "Patchwork działa wtedy, kiedy byli partnerzy na to pozwalają" Powiedziała Pani, że ważne jest, czy były partner sprzyja nowemu związkowi, to chyba rzadkie? Chodzi bardziej o to, w jaki sposób kończy się poprzedni związek. Im więcej w tym szacunku, kultury i troski o dzieci, tym łatwiej później budować nową rodzinę. Bo jeśli były partner aktywnie buntuje dzieci przeciwko nowej relacji, podważa nowego partnera albo utrudnia kontakty, to budowanie patchworku staje się naprawdę bardzo trudne. Jeśli nie mamy wsparcia rodziny czy przyjaciół, budowanie patchworku jest jeszcze trudniejsze. Rodzice często boją się też, że nowa partnerka czy partner będą „fajniejsi”, bliżsi dziecku, bardziej lubiani. Pojawia się lęk przed konkurencją. A ja często mówię rodzicom: spróbujcie spojrzeć na tę trzecią osobę inaczej. Nie jak na zagrożenie, tylko jak na dodatkowego dorosłego, który może dziecko wesprzeć i pomóc także wam jako rodzicom. Oczywiście to wymaga bardzo jasnych ustaleń. Trzeba rozmawiać o tym, jaką rolę nowy partner ma pełnić wobec dzieci. Czy tylko wspiera, czy uczestniczy w wychowaniu, a jeśli tak, w jakim zakresie. Kto powinien to ustalać? Rodzice. Jeśli wchodzę w nowy związek i mam dziecko, mówię partnerowi wprost: „Możesz mnie wspierać, możesz doradzać, ale decyzje dotyczące mojego dziecka podejmujemy ja i jego ojciec”. I to jest zdrowe. Nowi partnerzy często chcą wejść zbyt mocno w rolę wychowawczą. Zaczynają oceniać, poprawiać, stawiać wymagania. A to bardzo łatwo budzi opór i niechęć dziecka do tego domu. Dlatego jeśli coś nas niepokoi, najlepiej rozmawiać o tym spokojnie wieczorem, w cztery oczy. Nie atakować: „twoje dziecko jest niegrzeczne”, tylko powiedzieć: „Zauważyłam coś takiego, może warto się temu przyjrzeć?”. Czasem za zachowaniem dziecka stoi po prostu stres, lęk albo trudność odnalezienia się w nowej sytuacji. I przyznam szczerze: kiedy mój mąż zwracał uwagę na coś dotyczącego mojej córki, często odbierałam to jak atak. Dopiero później zrozumiałam, że jako rodzice nie zawsze jesteśmy obiektywni. Kochamy swoje dzieci i pewnych rzeczy po prostu nie widzimy. Warto więc słuchać siebie nawzajem. Ale jednocześnie pamiętać, że rodzice pozostają rodzicami. Czy trudnością nie jest też to, że żyje się z partnerem, który nie jest biologicznym rodzicem dziecka? Pewnie czasem tak. Ale po latach doszłam do jednego wniosku: rodzicem nie zawsze jest ten, kto urodził, tylko ten, kto naprawdę wychowuje i jest obecny. Moja córka miała kontakt ze swoim tatą, ale to mój drugi mąż był przy niej na co dzień. Nie próbował nikogo zastępować ani „odbierać” ojcostwa. Po prostu był, spokojnie, cierpliwie, bez narzucania się. Choć zdarzało się, że córka, gdy była nastolatką mówiła: „Nie jesteś moim tatą, nie będziesz mi mówił, co mam robić”, to z czasem zbudowała się między nimi bardzo silna więź. Dzisiaj, kiedy dzieje się coś ważnego albo trudnego, moja córka najpierw dzwoni właśnie do niego. A teraz mówi o nim, że jest najwspanialszym dziadkiem dla jej dzieci. To pokazuje, że takie relacje naprawdę mogą się zbudować, ale wymagają czasu, cierpliwości i codziennej obecności. Jednocześnie trzeba mieć świadomość, że po rozwodzie biologiczny rodzic czasem się wycofuje. I to bywa bardzo trudne. Dlatego tak ważne jest, żeby mimo wszystko próbować utrzymywać możliwie dobre relacje między wszystkimi dorosłymi, dla dobra dzieci. U nas z czasem udało się dojść do takiego momentu, że podczas ślubów dzieci czy narodzin wnuków wszyscy spotykaliśmy się razem przy jednym stole — byli partnerzy, nowi partnerzy, cała rodzina. Dla dzieci to było bardzo ważne. "Czas, cierpliwość, małe kroki"... A co zrobiłaby Pani dziś inaczej? Pewnie wiele rzeczy zrobiłabym inaczej. Jednak gdyby decydować, co najważniejsze, to kwestia tempa wprowadzania nowych partnerów do życia dzieci. W moim przypadku wprowadzenie do życia mojego przyszłego męża było bardzo szybkie. Wszystko się poukładało ale było obarczone wielkim ryzykiem. Dlatego jeśli miałabym poradzić innym to powiedziałabym: nie spieszcie się. Wprowadzajmy dziecko we wspólne relacje dopiero wtedy gdy mamy pełne przekonanie, że to jest poważna relacja. Nie wszyscy mogą mieć takie szczęście jak ja. Bo jeśli dziecko zdąży się przywiązać, a partner nagle znika, przeżywa kolejne porzucenie. Dlatego w patchworku najważniejsze są czas, cierpliwość i małe kroki. Najpierw rozmowa z dzieckiem. Potem wspólny spacer, kino, obiad. Obserwowanie emocji i reakcji. Dopiero na końcu wspólne zamieszkanie. I trzeba uszanować, że dziecko może powiedzieć: „Nie jestem jeszcze gotowe”. To nie znaczy, że dziecko ma decydować o życiu rodzica. Ale jeśli bardzo protestuje, warto się zatrzymać i zastanowić, z czego ten opór wynika. Czasem chodzi o lęk, czasem o lojalność wobec drugiego rodzica, czasem o zbyt szybkie tempo zmian. Wiele osób marzy o „filmowym” patchworku: wielkiej szczęśliwej rodzinie, w której wszyscy od razu się kochają. A rzeczywistość zwykle wygląda inaczej. Dzieci bywają zazdrosne, rywalizują o uwagę, testują granice. Dlatego nie można budować patchworku egoistycznie, tylko wokół własnej potrzeby bycia zakochanym. W tej rodzinie jest więcej osób, więcej emocji i więcej czasu potrzebnego na oswojenie zmian. Jak układać relacje z byłą partnerką czy byłym partnerem? Przede wszystkim nie eskalować konfliktu. Dziś zawsze powtarzam rodzicom: po rozwodzie nie warto wchodzić w niekończące się wojny SMS-owe i wzajemne oskarżenia. Jeśli łączą nas dzieci, to rozmawiajmy o dzieciach — o zdrowiu, szkole, sprawach organizacyjnych. Wszystko inne tylko napędza konflikt. A finanse w drugim związku? To chyba trudniejszy temat niż w pierwszym małżeństwie? Myślę, że w ogóle nie umiemy rozmawiać o pieniądzach. O pracy, obowiązkach, wspólnym budżecie, o tym, jak ma wyglądać codzienne życie. Bardzo często wchodzimy w związki z założeniem: „jakoś to będzie”. A potem okazuje się, że każde z nas ma zupełnie inne wyobrażenie rodziny. Dlatego bardzo podoba mi się to, że niektóre młode pary zaczynają dziś od terapii albo konsultacji dla par, nie dlatego, że już mają kryzys, tylko po to, żeby przedyskutować ważne sprawy. To może być świetny pomysł także dla osób, które wchodzą w patchwork. Bo my często nie rozmawiamy wcześniej o najważniejszych rzeczach: czy chcemy mieć dzieci, ile, jak podzielimy obowiązki, co wynosimy z własnych domów, jak będziemy zarządzać pieniędzmi, kto za co płaci, czy mamy wspólne konto, czy osobne. A dzieci naprawdę wywracają świat do góry nogami. Patchwork jeszcze bardziej. Sama pochodzę z domu, w którym wszystko było wspólne. I podobnie budowałam drugi związek, na zaufaniu i partnerstwie. Oboje pracowaliśmy, wspieraliśmy się zawodowo, a kiedy mąż miał większe możliwości rozwoju, ja bardziej zajęłam się organizacją domu i życia rodzinnego. Mieliśmy osobne konta, ale wspólnie nimi zarządzaliśmy. Była pełna transparentność. Duże wydatki zawsze omawialiśmy razem. I myślę, że to jest kluczowe: nie sam model, tylko rozmowa i wspólne ustalenia. Każdy związek może działać inaczej, byle obie strony się na to świadomie zgadzały. Dopiero w drugim małżeństwie zrozumiałam też, jak bardzo wartości wyniesione z domu wpływają na relację. Kiedy poznałam mojego obecnego męża i zaczęliśmy opowiadać sobie o rodzinach, miałam poczucie, że wychowaliśmy się niemal w identycznych domach, z podobnym podejściem do pracy, rodziny i życia. To było dla mnie ogromne odkrycie. A jakie są największe "czerwone flagi" przy wchodzeniu w drugi związek? Pierwszą byłoby zdanie: "Ja już się nie zmienię, jestem jaki jestem". Jeśli ktoś nie ma w sobie elastyczności i gotowości do kompromisu, to bardzo trudne. Druga rzecz to stosunek do dzieci. Czasem po prostu czuć, że ktoś ma w sobie ciepło i uważność. Że rozumie, że dzieci są częścią tej relacji i że czasami będą na pierwszym miejscu. Niepokoiłoby mnie też, gdyby partner nie rozumiał codzienności rodzica. Jeśli dziecko choruje i trzeba odwołać randkę, a druga strona reaguje pretensją, to znaczy, że nie rozumie, w jaką relację wchodzi. Bo kiedy wchodzimy w związek z osobą, która ma dzieci, przyjmujemy ją razem z całym jej życiem, także z obecnością byłego partnera czy partnerki. Jeśli ktoś mówi: "Nie chcę, żeby ojciec dzieci dzwonił albo przychodził", to znaczy, że chyba nie do końca rozumie, czym naprawdę jest patchwork. Jak nie przenosić traum z dawnego związku w nowy związek? Zostałam zdradzona, więc kontroluję, wszystko było na mojej głowie, więc teraz nadmiernie reaguję na jakikolwiek przejaw „lenistwa” u drugiego... Jak sobie z tym poradzić? To jest bardzo częste. Po trudnych doświadczeniach człowiek zaczyna być bardziej czujny na rzeczy, które kiedyś go zraniły. Jeśli ktoś został zdradzony, może mieć większą potrzebę kontroli i bezpieczeństwa. Jeśli przez lata czuł się przeciążony, bo partner był bierny albo nie brał odpowiedzialności, to później nawet drobne sygnały „lenistwa” mogą uruchamiać silne emocje. To nie znaczy, że ktoś jest „toksyczny” czy przewrażliwiony, raczej organizm i emocje próbują chronić przed kolejnym zranieniem. Problem zaczyna się dopiero wtedy, kiedy reagujemy na nową osobę tak, jakby była poprzednim partnerem. Najważniejsze jest zauważanie tych triggerów i zadawanie sobie pytania: „Czy ja reaguję na to, co dzieje się teraz, czy bardziej na to, co pamiętam z przeszłości?”. Samo uświadomienie sobie tego już bardzo pomaga. A później ważna jest rozmowa, budowanie poczucia bezpieczeństwa i uczenie się, że nowa relacja nie musi powtarzać starego schematu. Czasami trzeba to przepracować z terapeutą. Małgorzata Bohosiewicz-Suchoń jest prawnikiem, mediatorem rodzinnym oraz ekspertem w obszarze rozwiązywania konfliktów rodzinnych i wsparcia rodzin w sytuacjach kryzysowych. Od ponad 27 lat pracuje z rodzinami doświadczającymi konfliktów, kryzysów relacyjnych oraz sytuacji wymagających interwencji prawnej i psychologicznej. Jest założycielką oraz Prezesem Instytutu Wsparcia i Rozwoju Rodziny w Warszawie - interdyscyplinarnego ośrodka eksperckiego, który łączy wiedzę z zakresu prawa, psychologii, mediacji oraz interwencji kryzysowej. Instytut rozwija nowoczesne standardy pracy z rodzinami w konflikcie oraz tworzy systemowe rozwiązania wspierające dzieci i rodziców w sytuacji rozpadu relacji rodzinnych. Aktywnie współpracuje z organizacjami społecznymi działającymi na rzecz ochrony praw dziecka, w tym z Komitetem Ochrony Praw Dziecka oraz Fundacją ITAKA - Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych. Jest współtwórczynią i koordynatorką programów edukacyjnych i społecznych wspierających rodziców w odpowiedzialnym przeprowadzaniu procesu rozstania z poszanowaniem potrzeb dziecka. Czytaj także: "Wiele relacji byłoby uratowanych, gdybyśmy mieli lepszą relację ze sobą". Ale boimy się czuć Nie stawiamy granic, żeby nie stracić ludzi, a tracimy siebie. Halina Piasecka mówi, od czego zacząć Na tydzień przestałam dostosowywać się do innych. Dla ciebie łatwizna? Mnie zżerało poczucie winy
Zadbana kobieta, czyli jaka? Nie chodzi o włosy i paznokcie. Największa zmiana dzieje się w głowie
Nie chodzi o kremy ani dietę. Największa zmiana dzieje się gdzie indziej, w głowie i w relacjach. Coraz więcej kobiet odpuszcza, stawia granice i zaczyna żyć po swojemu. I dopiero wtedy mówi: „jestem zadbana”.
Kim jest kobieta zadbana? Szybka sonda wśród koleżanek. I zaskoczenie, że odpowiedzi tak bardzo pasują do tezy mojego tekstu. „Zadbana to taka, która o siebie dba nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim psychicznie. Wie, kim jest, uczy się stawiać granice, troszczy się o swój komfort”, „Ma pasje i potrafi je realizować”, „Kiedy ją widzę, po prostu to czuję - bije od niej dobra energia. Taka, którą mają tylko spełnione kobiety”, „Moja mama twierdziła, ze kobieta musi mieć zawsze zrobione włosy i nosić szpilki. Nie zgadzam się z tym, nic nie musi. Prawdziwe dbanie o siebie to dążenie do harmonia ciała i ducha albo dążenie do niej”. Super, zmieniamy się. Wreszcie przestajemy oceniać siebie tylko przez pryzmat wyglądu i figury, zależy nam na naszej psychice. Kolejny krok. Jak znaleźć idealne bohaterki do tekstu? Powinny być z różnych światów, ale jednocześnie inspirować inne kobiety. Profil Marty Żysko, psycholożki i psychoterapeutki, obserwuję od dłuższego czasu. Uwielbiam jej śmiech, taniec, lekkość pisania i to, że otwarcie mówi o tym, że jej życie kiedyś nie było tak pełne i w zgodzie ze sobą. Oli Żelazo, trenerki, nie trzeba chyba nikomu przedstawiać. Ćwiczy z nią mnóstwo kobiet. To właśnie Ola, chyba jako pierwsza w Polsce, pokazała, że ruszać się może każda z nas, nigdy nie jest za późno, by zacząć, a trening niekoniecznie musi oznaczać katorgę. Ola powtarza: już dziś pracujemy na swoje zdrowie za 20, 30, czy nawet 40 lat. Czy może być lepsza forma dbania o siebie? Agnieszkę Nieradzką (kiedyś Prokopowicz) znam od lat. Jest dziennikarką, kiedyś zajmowała się kulturą, dziś działa w branży beauty - wspólnie z córką Honoratą prowadzi własny portal urodowy Bellateca. Agnieszka nie tylko umie dbać o urodę, zna fantastyczne nowinki i może polecić wspaniałe kremy czy maski. Od zawsze kojarzy mi się z kobietą zadbaną, taką, która umie łączyć pracę, relacje i miłość, troszczy się o siebie i ma fajną energię. Zadbana kobieta, czyli jaka? Ta, która siebie akceptuje – Pamiętam taką sytuację. Mam kilkanaście lat, a rodziców odwiedza znajoma, która robi na mnie ogromne wrażenie – opowiada Ola Żelazo. – Nie chodzi tylko o to, że ma świetną figurę, jest uśmiechnięta, dużo w niej spokoju. Mama później mówi mi, że ta znajoma chodzi na fitness. „Co to jest ten fitness, też chcę na niego chodzić” myślę. To był pierwszy moment, kiedy zobaczyłam, że dbanie o siebie może być czymś więcej niż obowiązkiem. Że może dawać energię, lekkość, pewność siebie – dodaje Ola. – To były czasy, kiedy nie było siłowni, klubów fitness ani pilatesu. Dopiero zaczynały pojawiać się kasety z Cindy Crawford, pierwsze książki z ćwiczeniami, z czarno-białymi zdjęciami, pokazującymi, jak się rozciągnąć, zrobić skłon, zadbać o ciało w domu. – Kiedyś uważałam, że jestem zadbana, bo mam zrobione paznokcie, jestem dobrze ostrzyżona, uprawiam ostry sport i trzymam dietę. Dziś widzę tamtą dziewczynę i niemal czuję jej smutek – mówi z kolei Marta Żysko. – Byłam zasuszona zewnętrznie i wewnętrznie, a przecież wyglądałam prawie idealnie, do tego nie dawałam sobie żadnej taryfy ulgowej. Postanowiłam, że przebiegnę maraton. Tak cisnęłam swoje ciało, że w końcu nie wytrzymało. Rozwaliłam kolano, nie dało się go rehabilitować, konieczna była operacja. Ale nawet w takiej sytuacji Marta Żysko powtarzała sobie: „Okej, to maraton za rok”. W tamtym czasie miała powtarzający się sen, że ktoś ją gwałci. Zastanawiała się, co ten sen oznacza. – Do głowy mi nie przyszło, żeby połączyć to ze sobą. To ja byłam osobą, która sama siebie nadużywała, traktowałam siebie właśnie, jak projekt do wykonania. Nie pamięta momentu, kiedy się zmieniła, to był proces. Ale dużo się wtedy działo w jej życiu. Rozstawała się z mężem, była unieruchomiona po operacji, do tego dostała silnej alergii na twarzy. – Był moment, gdy stawałam przed lustrem, patrzyłam na siebie i zupełnie nie wiedziałam, kim jestem. „Ja ciebie nie znam” mówiłam do swojego odbicia. A przecież byłam terapeutką, znałam narzędzia pozwalające radzić sobie z emocjami. Tylko, że byłam tak zadaniowa, tak wewnętrznie pospinana, że nie miałam czasu słuchać siebie. Pamięta za to swoje pierwsze warsztaty dla kobiet. Prowadziła je Kasia Miller. Marta poznała tam takie kobiety, jak ona. Która uważały, że ich największą siłą jest trzymanie się w ryzach. – Pamiętam jedną z uczestniczek już na innych warsztatach – wspomina Marta. – Świetna praca, stanowisko, dobry samochód, wszystko poukładane. Do tego szczupła, zadbana, świetnie ubrana. Na warsztatach prawie się nie odzywała. I nagle, czwartego dnia, mówi: „Dziewczyny, muszę się wam do czegoś przyznać. Ani razu nie wzięłam tutaj prysznica”. I to nie było powiedziane z dumą, tylko z takim zaskoczeniem, a jednocześnie z ulgą. Jakby zrzucała z siebie cały ciężar. „Wszystko, co ja robię na co dzień, jest takie sztuczne, takie pozbawione łagodności. Tak bardzo potrzebowałam poczuć siebie, nawet dosłownie”, tłumaczyła nam. Dziś Marta Żysko sama prowadzi warsztaty i często poznaje kobiety, które przychodzą świetnie ubrane, "zrobione". Dlatego od jakiegoś czasu wcześnej prosi – nie wkładajcie ładnych ubrań, tylko wygodne. Widzi, jakie to dla niektórych kobiet jest trudne. – Zadbanie bywa naszym pancerzem, czymś, co nas chroni, daje poczucie kontroli. A tu nagle masz przyjść w legginsach, dresie, w czymś, co nie uciska, nie opina, tylko otula. W czymś miękkim, ciepłym, takim, w czym naprawdę czujesz siebie. Marta Żyśko już zupełnie inaczej myśli o dbaniu o siebie. Zadbana kobieta to taka, która przede wszystkim zna swoje tempo. Nie to wymuszone, dostosowane do innych, tylko swoje, naprawdę komfortowe. To też kobieta, która uznaje swoją cykliczność. Rozumie, że jej energia się zmienia – w ciągu miesiąca, w różnych etapach życia. Akceptuje to, zamiast z tym walczyć. Traktuje siebie poważnie, nie jak projekt do naprawienia. To kobieta, która pielęgnuje kontakt ze sobą. Dla jednej z nas to będą spacery po lesie, dla innej taniec, śpiewanie, czy malowanie. – Ja dziś po prostu siebie lubię. Nie robię czegoś, żeby się „ulepszyć”, tylko żeby lepiej się czuć. Agnieszka Nieradzka przyznaje, że potrzebuje do życia ciszy. – Dla mnie największym przywilejem i radością w dbaniu o siebie jest moment zakończenia pracy. Od wielu lat mam swój rytuał: zamykam komputer albo wracam do domu po spotkaniach i od razu idę pod prysznic albo do wanny – nieważne, czy jest 17:00 czy 18:00, nie czekam do wieczora. Biorę prysznic powoli, używam pięknie pachnących kosmetyków. Jeśli wybieram wannę, to zawsze jest to kąpiel z pianą, świeczkami, choćby to miało trwać kwadrans. Czasem włączam słuchowisko, ale najczęściej po prostu nic nie robię, zanurzam się w ciszy. To jest mój rytuał odcięcia, moment, w którym kończy się praca. A jeśli mogę, wychodzę jeszcze na krótki spacer. Czasem to tylko 15 minut wokół bloku, czasem pretekst w postaci „wyjścia po mleko”. Najważniejsze, że się odklejam, nie sprawdzam telefonu, nie myślę o pracy. Idę przed siebie, patrzę, oddycham. Ma fajne relacje z ludźmi, ale nie stawia ich ponad siebie - Wydaje mi się, że mam dziś dobre relacje z innymi. Im jestem starsza, tym są one lepsze. Pomogła mi w tym też terapia, poukładała wiele rzeczy i dała większą jasność – opowiada Agnieszka. Najważniejsza lekcja przyszła około czterdziestki. Wtedy Agnieszka zrozumiała, że nie ma obowiązku zbawiać świata. I tak nie wszyscy będą ją lubić, zaczęła coraz śmielej mówić to, co naprawdę myśli. Dzwoni do niej, na przykład, dawno niewidziana znajoma, rozmowę zaczyna: „Och, tak dawno cię nie słyszałam, musimy iść na kawę…”, a Agnieszka życzliwie jej przerywa: „Słuchaj, dzwonisz do mnie tylko wtedy, kiedy czegoś potrzebujesz, więc może darujmy sobie te udawane kawy. Powiedz po prostu, w czym mogę pomóc”. Kiedyś na urodziny zapraszała pół miasta. Za którymś razem spojrzała w telefon i pomyślała: „Zaproszę tylko tych, z którymi miałam kontakt w ostatnim roku i którzy sami się do mnie odzywają”. Lista nagle zrobiła się bardzo krótka. – Zrobiłam jeszcze jedną rzecz: przestałam dzwonić do ludzi, którzy nie dzwonią do mnie. I nagle okazało się, że w niektórych przypadkach mija rok i cisza. To było bolesne, ale też bardzo oczyszczające. Drugą wielką zmianą było odpuszczenie „ratowania świata”. – Kiedyś wystarczyło, że ktoś mimochodem wspomniał, że ma problem, a ja już w głowie układałam sto rozwiązań i chciałam pomagać. Nikt mnie o to nie prosił, ale ja i tak wchodziłam w tę rolę. Ale zrozumiałam, że ludzie często mówią o swoich problemach nie po to, żeby je rozwiązać, tylko żeby je wyrzucić z siebie. To nie jest moje zadanie, żeby wszystko naprawiać. Odzyskałam dzięki temu mnóstwo czasu i energii. Dziś jest z w związku z mężczyzną, który też ma czasem odruch pomagania wszystkim dookoła. Kiedy Agnieszka widzi, że chce „ratować świat”, łapie go za rękę i mówi: „Poczekaj. Czy ktoś o to prosi?”. Ola Żelazo szczerze mówi: – Jestem zbyt zajęta, żeby spotykać się z kimś, kto sprawia, że emocjonalnie podupadam. Staram się żyć z radością i wdzięcznością, chociaż też mam problemy. Jeśli mam znajomą, która wciąż narzeka, obgaduje innych, to unikam takich spotkań. Otaczam się ludźmi, którzy też próbują widzieć jasną stronę życia niezależnie od sytuacji, to mnie napędza i właśnie jest też formą dbania o siebie. Nie wchodzi ani w rolę królowej, ani ofiary… a przynajmniej próbuje – Jesienią zeszłego roku mój tata przez cztery miesiące leżał nieprzytomny w szpitalu – wspomina Marta Żysko. – To był bardzo ciężki, krytyczny czas. I mocno spotkałam się ze swoją „ofiarą” – tą częścią, która krzyczała: musisz dać z siebie wszystko. Być tam cały czas, stać przy łóżku, pokazywać, że jesteś. On cię słyszy i potrzebuje. Nieważne, że pracujesz, prowadzisz swoje sprawy, masz jeździć, masz dawać z siebie ponad siły. I w pewnym momencie złapałam się na czymś niewygodnym: że ja trochę próbuję coś udowodnić. Zdobyć uznanie, podziw, od innych, może nawet od taty. Jakby ktoś miał mu kiedyś powiedzieć: „Zobacz, ona była dzielna". Tylko że to mnie kompletnie wykańczało. I tu jest dla mnie ważna rzecz – pokreśla Marta Żysko – zadbana kobieta w takiej sytuacji mówi wprost: to jest to, co mogę dać, a to jest dla mnie za dużo. Bez tłumaczenia się i bez udawania. I ogarnia też swoje poczucie winy. Uznaje swoje potrzeby, ograniczenia i swoje możliwości. Wie, dokąd może dojść – i gdzie jest jej granica. Druga rzecz – zdaniem Marty Żysko – zadbana kobieta to taka, która nie boi się przyjmować. To nie jest ta „królowa”, która wszystko ogarnia sama i uważa, że nikt nie zrobi tego lepiej niż ona. – Znam to bardzo dobrze – to przekonanie, że zanim ktoś coś zrobi, ja zdążę zrobić to trzydzieści razy szybciej i lepiej. Tylko że przyjmowanie jest trudne. Zwłaszcza kiedy jesteśmy wychowane w duchu dawania, troszczenia się, bycia dla innych. W takiej sytuacji, kiedy coś dostajemy, od razu pojawia się odruch: muszę się odwdzięczyć. I to napięcie znika dopiero wtedy, kiedy oddamy. Ale to wciąż jest ta sama historia. Druga twarz ofiary. Bo za tym stoi potrzeba kontroli – ja daję, jestem potrzebna, mam władzę nad sytuacją. Nie pozwalam sobie na to, żebym to ja była w potrzebie. A bycie w potrzebie oznacza odsłonięcie się, pokazanie czegoś prawdziwego. Dbając o dusze, nie zaniedbuje ciała Agnieszka Nieradzka im jest starsza, tym bardziej ciekawi ją dbanie o urodę. – Z czasem zaczęłam widzieć, jak wygląd realnie wpływa na życie. Dlatego z samej kultury przeszłam też w stronę urody i traktuję to poważnie, bo jeśli ktoś ma problem z wyglądem, to rzutuje to na wszystko. - Zauważa też zmiany u siebie: zbliża się do pięćdziesiątki, pojawiają się przebarwienia, zmarszczki, trudniej schudnąć. I mówi wprost: „staram się”. Podstawą jest dla niej dokładne zmywanie makijażu i filtrów, zawsze dwuetapowo: najpierw olejek, potem produkt myjący. Tłumaczy, że filtry (zwłaszcza chemiczne) łatwo zalegają, więc to kluczowe. Używa olejków albo masełek, które lubi też za samą przyjemność stosowania. Rano stawia na prostotę. Ostatnio odkryła emulsje, lekkie, prawie wodne, które tworzą pierwszą warstwę pielęgnacji. Podkreśla, że nie analizuje obsesyjnie składów — raczej ufa sprawdzonym markom. Regularne ćwiczenia? Sporty siłowe strasznie ją nudziły — próbowała kilka razy chodzić na siłownię, ale, jak mówi, „po prostu umierałam z nudów”. Dlatego najlepiej działa u niej zadaniowość i sporty grupowe. Gra w siatkówkę, to aktywność, do której wracała przez większość życia, choć ostatnio miała przerwę. Próbowała też pilatesu, ale głównie w pandemii była w stanie zmotywować się do ćwiczeń samodzielnie w domu, przed telewizorem. Na co dzień zdecydowanie wybiera zajęcia grupowe. – Konkretna godzina i obecność innych ludzi mnie mobilizuje, robię dokładnie tyle powtórzeń, ile trzeba, i nie odpuszczam. W tym obszarze nie jestem anarchistką. Poza tym lubię ruch naturalny: jazdę na rowerze, narty i długie spacery. Pamiętam, jak ktoś kiedyś powiedział, że pośpiech jest nieelegancki. Coś w tym jest - warto znaleźć chwilę, by umyć włosy, uczesać je i przyprószyć skórę lekkim pudrem. Zawsze mam w torebce mini tubkę z podkładem i czerwoną szminkę. Ona robi look, nawet jeśli nie mamy nic innego. Marta Żysko kocha tańczyć. – Miałam w głowie bardzo dużo schematów tego, jak „powinno” wyglądać ciało i ruch, ale w końcu postanowiła posłuchać samego ciała, a nie głowy, która znów coś nakazywała. Odrzuciła treningi, siłownię. Zaczęła po prostu się ruszać, naturalnie, po swojemu, w domu. Z tego pojawił się też taniec: puszczała muzykę, zamykała oczy. – Na początku było to trudne, krępujące, nawet dziwne. Ale przestałam się tym przejmować. Pomogła mi ciekawość świata i samej siebie, i to ona mnie poprowadziła. Ola Żelazo, kiedy zaczynała jako trenerka, była bardzo „zadaniowa”. – Wierzyłam w mocny trening, taki, po którym wychodzisz zajechana, zmęczona, z poczuciem, że naprawdę „zrobiłaś robotę”. Z czasem, przez pracę z kobietami, rozmowy ze specjalistami i własne doświadczenie zobaczyłam, że to nie jest droga dla większości z nas. Taki morderczy trening nie jest potrzebny „zwykłej kobiecie”, która nie chce być zawodową sportsmenką, tylko chce mieć energię, siłę. Ola zrozumiała też, że wiele kobiet przez lata w ogóle nie ćwiczyło, bo się bały: siłowni, oceniania, tego, że „nie dadzą rady”. I właśnie dla nich odkryła spokojniejsze formy ruchu, jak pilates, które mają ogromną moc, choć z pozoru są „lżejsze”. – Na początku ważniejsze jest poczucie ciała niż jego „masakrowanie”. Wystarczy ruch, oddech, rozciąganie, skupienie, to buduje kontakt ze sobą. I przekłada się na wszystko. Ruch daje pewność siebie, zmienia postawę, otwiera na ludzi. Kobiety zaczynają szukać grup, wspólnoty, widzą, że nie są same. I to bywa przełomowe. Trenerka podkreśla też, że nie chodzi o rewolucję. Nie trzeba rzucać życia i zaczynać od nowa, sport działa jak terapia. I coraz częściej jest dosłownie przepisywany przez lekarzy nie tylko fizjoterapeutów, ale też psychiatrów czy psychologów. Zresztą Ola Żelazo widzi to po kobietach i historiach wokół niej, jak ruch pomaga wychodzić z lęku, napięcia, wracać do siebie i odzyskiwać poczucie sprawczości. – Dlatego nigdy nie powiem, że można dbać o siebie bez sportu. Każdy z nas potrzebuje aktywności. Nie znam żadnej kobiety, która zaczęłaby treningi ze mną, a później powiedziała: „żałuję”. Za to często słyszę, że są wdzięczne i szczęśliwe, niezależnie od wieku, w którym zaczęły, bo ćwiczą ze mną też siedemdziesięciolatki. Czytaj także: Fit Mama Edyta Litwiniuk o tym, jak dbać o siebie, będąc mamą na pełen etat. "Mamy powinny nauczyć się egoizmu" „Kobieto! Odwal się od siebie!” Ola Kisiel, o tym, dlaczego jesteśmy dla siebie wrednymi zołzami i dlaczego Bridget Jones tak wkurza "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną?
Nie stawiamy granic, żeby nie stracić ludzi, a tracimy siebie. Halina Piasecka mówi, od czego zacząć
Granice nie zaczynają się od odmawiania, a od prostego, ale niewygodnego pytania: czego ja właściwie chcę - mówi Halina Piasecka, psycholożka i trenerka. Porozmawiałyśmy o tym, jak w praktyce wygląda strach przed odrzuceniem.
Wiemy, czym są granice. Potrafimy o nich mówić, czytamy o nich książki, słuchamy podcastów. A potem ktoś nas o coś prosi — i znowu mówimy „tak”, choć w środku wszystko krzyczy „nie”. Boimy się odrzucenia, chcemy być miłe, nie chcemy psuć relacji. Tymczasem granice wcale nie zaczynają się od odmawiania. Zaczynają się dużo wcześniej, od prostego, ale niewygodnego pytania: czego ja właściwie chcę - mówi Halina Piasecka, psycholożka i trenerka. Nie stawiamy granic, bo boimy się odrzucenia Katarzyna Troszczyńska: Dlaczego tak bardzo boimy się stawiać granice? Większość z nas doskonale zna teorię, ale w praktyce niewiele osób potrafi zrobić to spokojnie, bez przemocy, a jednocześnie empatycznie? Halina Piasecka: Bardzo dużo zależy od tego, jak w naszych rodzinach wyglądała komunikacja. Czy w ogóle było miejsce na wyrażanie emocji, na mówienie „nie”, na różnicę zdań. W wielu domach tego nie było. Uczyliśmy się raczej dostosowywać, nie sprawiać problemów, nie komplikować. I to potem bardzo mocno wpływa na to, jak funkcjonujemy w relacjach jako dorośli. Dla wielu osób stawianie granic jest trudne przede wszystkim dlatego, że boimy się odrzucenia. Bardzo chcemy, żeby było miło, spokojnie, bez napięć. Jesteśmy wychowywani w przekonaniu, że jeśli będziemy bezproblemowi, to mamy większe szanse na akceptację. Dlatego kiedy pojawia się moment powiedzenia „nie”, uruchamia się lęk, że ktoś się od nas odsunie, relacja się popsuje. Szczególnie jeśli to jest relacja, na której nam zależy. Z tym łączy się też poczucie winy. Stawianie granic wydaje nam się egoistyczne. Pojawiają się myśli: „powinnam dawać więcej”, „nie wypada odmówić”, „inni mają gorzej”. I w efekcie zaczynamy ignorować własne potrzeby, co prędzej czy później prowadzi do wybuchu, czy do innych reakcji, które zamiast budować, niszczą. To znaczy? Na przykład w relacjach domowych, zamiast powiedzieć: „Dziś nie mogę ci pomóc, bo mam pracę i lekarza”, po prostu się zgadzam. Robię to raz, drugi, trzeci, jestem coraz bardziej zirytowana, czuję się nadużywana, ale tego nie wyrażam, więc te emocje się we mnie odkładają. A potem nagle, mimo że na co dzień jestem życzliwa i spokojna, wybucham: „zawsze czegoś ode mnie chcesz, czy ty nie widzisz, ile mam na głowie?”. Dla drugiej strony moja reakcja jest kompletnie zaskakująca. To pokazuje, że agresja bardzo często nie wynika z wybuchowego charakteru, tylko z nagromadzonych emocji i z tego, że granice pojawiają się za późno. Często stoi za tym też lęk. Paradoksalnie, ktoś myśli: „Powiem to mocno, żeby nikt tego nie podważył”. To jest reakcja na wewnętrzny niepokój i długo ukrywaną frustrację. Wtedy mylimy często asertywność z agresją, bo mamy w głowie prosty schemat: albo jestem miła, albo jestem twarda. A przecież mogę się z kimś nie zgadzać, mogę być zmęczona czy sfrustrowana, ale nadal mogę tę osobę szanować. Celem nie jest zranienie czy „wygranie”, tylko zmiana sytuacji. To samo widać w pracy. Ktoś przez długi czas bierze na siebie więcej, dodatkowe zadania, telefony po godzinach, kolejne projekty. Z zewnątrz wygląda na zaangażowanego i niezawodnego, ale w środku narasta zmęczenie i frustracja. I w pewnym momencie następuje wybuch. Idealna pracownica krzyczy na całe biuro: „ile można, niech ktoś inny to zrobi!”. Wszyscy są zdziwieni, bo przecież „zawsze było dobrze”. A przecież można powiedzieć wcześniej, spokojnie: „chętnie bym się tego podjęła, ale mam już dwa priorytety, które wymagają mojej uwagi”. Bez ataku, bez tłumaczenia się ponad miarę. Kiedy granica jest komunikatem, buduje relację. Ale kiedy jest reakcją, impulsem, niewiele ma wspólnego z prawdziwą rozmową. Zresztą potem często pojawia się poczucie winy, wraca refleksja: „mogłam powiedzieć to inaczej, spokojniej, bez ataku”. I robi się z tego błędne koło. A co gdy ktoś odcina się, stosuje bierną agresję? Obiecuje coś, ale tego nie robi, bo tak naprawdę wcale nie chciał? Jak jeszcze radzimy sobie z emocjami i potrzebami, których nie umiemy wyrazić wprost? Często mamy też przekonanie, że druga osoba „powinna się domyślić”. A pod tym bardzo często jest niewyrażona złość, emocja, która sama w sobie jest ważna, bo mówi nam o granicach. Tyle że jeśli ktoś był uczony, że nie wolno się złościć, to ta złość nie ma gdzie wyjść. I zamiast jasnego komunikatu pojawia się właśnie bierna agresja, chłód, ironia, milczenie. Ale czy czasem nasz lęk nie jest uzasadniony? Ktoś nas lubi i chce z nami być, bo jesteśmy miłe? Oczywiście, że tak. Tylko że my, i druga osoba, zawsze mamy wybór, czy mówimy o swoich granicach, czy nie. Nikt nas do tego nie zmusza. Pytanie brzmi raczej: czy to, co robimy, jest w zgodzie z nami? A żeby to wiedzieć, trzeba najpierw zdawać sobie sprawę, gdzie te nasze granice w ogóle są. I tu pojawia się problem, bo mówimy:„nie chcę, żeby ktoś mnie ranił czy wykorzystywał”, ale kiedy trzeba powiedzieć konkretnie, co to dla mnie znaczy, robi się trudno. I wtedy zamiast jasnego komunikatu pojawia się: „nic się nie stało”, cisza, ironia. Albo sarkazm typu: „no tak, przecież ja zawsze wszystko zrobię najlepiej”. Druga osoba często nawet nie wie, czy to żart, czy zarzut. Często osoby, które nie stawiają granic, gdzieś później muszą dać upust emocjom, na przykład w rozmowach o innych. Pojawia się frustracja, bo te emocje nie znikają same. To, co łączy te wszystkie sytuacje, to brak mówienia wprost: „ten pomysł mi nie odpowiada”, „potrzebuję dziś odpoczynku”, „te słowa mnie zraniły”. Zamiast tego pojawia się wycofanie, opóźnianie, milczenie, czyli bierna agresja. A z nią bardzo trudno pracować w relacji, bo to komunikat bez słów. I tak, zdarza się, że kiedy zaczynamy mówić wprost o swoich potrzebach, druga strona tego nie przyjmuje. Czasem relacja się zmienia, czasem nawet kończy. Ale to nie znaczy, że nie warto tego robić. Jak rozpoznać swoje granice? Przeczytałam kiedyś fajne porównanie, że nawet kraje mają jasno wyznaczone granice. A my? Skąd mamy wiedzieć, gdzie są nasze? Jakie pytania sobie zadać? W swojej książce „Czuję, więc jestem” na samym początku piszę, że warto zadać sobie podstawowe pytanie: „kim jestem?”. W odpowiedzi na to pytanie zawiera się informacja o tym, co jest dla mnie ważne, jakie mam wartości, na co się zgadzam, a na co już nie. Przede wszystkim trzeba wiedzieć, jakie wartości są dla nas kluczowe. Jeśli dla mnie na przykład uczciwość jest podstawą, to muszę sobie jasno powiedzieć: tego nie negocjuję. Mogę wiele rzeczy zrozumieć, ale oszukiwania czy nadużycia – nie. Każda z nas ma kilka takich fundamentów. A poza uczciwością jakie to mogą być wartości? Na przykład relacje. Jeśli są dla mnie ważne, a partner zaczyna je ograniczać, nie chce, żebym spotykała się z ludźmi, wychodziła, żyła po swojemu, to jest moment, żeby się zatrzymać i zobaczyć: czy moja granica nie została właśnie przekroczona. Albo rozwój. Jeśli to jest moja wartość, a ktoś oczekuje, że skupię się tylko na domu i zrezygnuję z siebie, to prędzej czy później będę nieszczęśliwa. Warto słuchać swojego ciała, ono często wie szybciej niż głowa. Jeśli przy jakiejś rozmowie czuję ścisk w brzuchu, a potem pojawia się frustracja czy żal do siebie, to jest informacja: coś tu jest nie tak. Często granica została przekroczona wtedy, kiedy mówię „tak”, choć chciałam powiedzieć „nie”. Albo odwrotnie. Biorę na siebie za dużo, jestem dostępna kosztem siebie. I jeszcze jedna rzecz: powtarzalność. Jeśli jakaś sytuacja wraca i za każdym razem wywołuje we mnie tę samą reakcję w ciele i emocjach, to bardzo możliwe, że właśnie tam przebiega moja granica. I wtedy pojawia się kluczowe pytanie: czy ja tego chcę? To jedno z najprostszych, a jednocześnie najtrudniejszych pytań. Bo coś może być trudne, ale ja nadal mogę tego chcieć i się na to zdecydować. Chodzi o to, czy ja chcę dać na to przestrzeń, cokolwiek to jest. I jeszcze jedna ważna rzecz, o której rzadko się mówi: granice są ruchome. To nie jest stała linia jak granica państwa. Czyli? Jak już wspomniałam, mamy granice nienegocjowalne, te związane z naszymi wartościami. Ale poza tym granice są ruchome. Zależą od naszego poziomu energii, sytuacji i relacji. Jeśli jestem niewyspana, przeciążona, mam małe dzieci, to te granice będą przebiegały inaczej niż wtedy, kiedy mam więcej zasobów. Inaczej też w relacji z partnerem czy przyjacielem, a inaczej wobec zupełnie obcej osoby. Do tego my się zmieniamy, więc warto co jakiś czas sprawdzać, co jest teraz dla nas ważne. Natomiast jeśli pojawia się wątpliwość, to już jest sygnał. I wtedy naprawdę nie trzeba odpowiadać od razu. Można powiedzieć: „poczekaj, zastanowię się, wrócę do ciebie”. To bardzo pomaga, zamiast automatycznego „tak”. Zatrzymać się, sprawdzić, co się dzieje w ciele, jakie emocje się pojawiają. Dać sobie czas, piętnaście minut, godzinę, dzień, tyle ile potrzebujemy. Bo czasem samo to „poczekaj” jest już odpowiedzią. Granice nie zaczynają się od mówienia „nie”. Zaczynają się od momentu, kiedy zaczynamy siebie słuchać. Kiedy zadajemy sobie pytania: "Czego ja w tej sytuacji chcę? Jak ja chcę się tu zachować?". To jest kluczowe, bo często asertywność mylimy z odmawianiem. A przecież osoba agresywna też potrafi powiedzieć „nie” i to bardzo szybko. Asertywność to coś innego. To także umiejętność powiedzenia „tak” tam, gdzie naprawdę chcę. To bycie blisko siebie i świadomość własnych granic. Co się jeszcze dzieje, gdy długo ignorujemy granice? Pojawiają się też objawy psychosomatyczne, problemy ze snem, bóle głowy, brzucha, pleców, napięcia mięśniowe. Ale też widać to w zachowaniu. Z osoby uśmiechniętej i życzliwej zmieniamy się w osobę zamkniętą, burkliwą, bo coś we mnie siedzi, czego nie wyrażam. Czasem pojawiają się też takie stany depresyjne, nie mówię o depresji jako jednostce chorobowej, tylko o poczuciu bezsilności, bezradności. Takim przekonaniu: „muszę taka być, bo inaczej mnie nie zaakceptują”, mimo że czuję, że to jest niezgodne ze mną. To jest w pewnym sensie takie niszczenie siebie. Gdy nam zależy, trudniej postawić granice Jak pokonać ten lęk? Ten przed odrzuceniem, że nie dostanę awansu, że ktoś mnie odrzuci, że partner odejdzie? Czy są takie relacje, w których trudniej stawiać granice? Oczywiście, że tak. Zwykle tam, gdzie nam bardziej zależy. Albo w relacjach z osobami dominującymi. Bo u podstaw tego wszystkiego zawsze jest lęk. Jak to przełamać? Małym krokiem. Nie rewolucją. Mówić o sobie, o swoich potrzebach. Nie o tym drugim człowieku. Na przykład: „kiedy angażuję się w projekt i wkładam w niego dużo pracy, potrzebuję docenienia”. To nie znaczy, że druga strona zawsze tę potrzebę spełni. Czasem nie może, takie są realia, szczególnie w pracy. Rozmawiałam z wieloma liderami, którzy chcieliby docenić pracownika, ale nie zawsze mają taką możliwość. Ale samo wyrażenie potrzeby już coś zmienia. To już jest rozmowa, dialog. Bo kiedy mówimy o sobie, dajemy drugiej osobie szansę, żeby nas usłyszała. Nie mamy wpływu na kogoś, ale na siebie już tak. Możemy zrobić mały krok, przełamać schemat i zacząć brać pod uwagę swoje potrzeby, nie przestając przy tym myśleć o innych. Bo to nie jest tak, że z osoby „dobrej dla innych” mamy się stać egoistami. Możemy nadal dbać o innych, tylko dołożyć do tego dbanie o siebie. W jednej sytuacji, jednym zdaniem, jednym komunikatem. I zobaczyć, co się wydarzy. A kiedy słyszymy od tej drugiej strony: to mnie rani? Możemy powiedzieć: „rozumiem”. Ważne jest mówienie o intencji: że zależy mi na tej relacji, że chcę, żeby była autentyczna. I jednocześnie warto się przygotować na to, że druga osoba może zareagować emocjonalnie, ma do tego prawo. Nie musi zareagować tak, jak my byśmy chciały. Tak jak wspomniałam, granice nie dają gwarancji konkretnego efektu. Nie mamy wpływu na to, co zrobi druga osoba. Mamy wpływ tylko na siebie, na to, jak my się zachowamy. I jeśli skupiamy się na tym, żeby być w porządku wobec siebie i wobec innych, nawet nieidealnie, ale z dobrą intencją, to już jest bardzo dużo. A co z granicami w rodzinie? Chyba łatwiej powiedzieć „nie” partnerowi, przyjaciółce niż rodzicom? Łatwiej. Bo w sytuacjach rodzinnych dochodzi lojalność, przekonania typu „rodzinie się pomaga”, „to moja mama, nie mogę odmówić”. I nagle, mimo że na co dzień jesteśmy dorosłymi, decyzyjnymi osobami, wracamy do dawnych ról, do tego dziecka, które zawsze ogarniało, pomagało, brało na siebie odpowiedzialność. W relacjach rodzinnych emocje są silniejsze, łatwiej o poczucie winy, złość, zranienie. Odżywają stare historie. Do tego dochodzą komentarze, oczekiwania, nieproszone rady: „czemu nie dzwonisz”, „powinnaś już dawno…”. I czasem naprawdę jedynym wyjściem jest odcięcie się, ale to są raczej skrajne sytuacje. Częściej chodzi o zmianę jakości relacji. Bo my często próbujemy wszystko tłumaczyć, wyjaśniać, licząc, że druga strona zrozumie. A czasem ona po prostu nie jest w stanie, nie dlatego, że nie chce, tylko dlatego, że nie potrafi. I wtedy można powiedzieć prosto: „w ten weekend nie przyjadę”, „wolałabym o tym teraz nie rozmawiać”. Bez tłumaczenia się, bez wchodzenia w dyskusję. Bardzo ważny jest ton głosu. Warto zatrzymać się na chwilę, zrobić wdech i wydech, a potem powiedzieć to spokojnie, życzliwie. Z życzliwością, która obejmuje też nas samych. Bo i tak może pojawić się poczucie winy. Wątpliwość: „czy nie przesadzam?”. I warto dać sobie do tego prawo. Granice w rodzinie to nie jest brak miłości. To jest sposób, żeby ta miłość była zdrowsza. Jak radzić sobie z wyrzutami sumienia? Tylko dużo kobiet w takiej sytuacji mówi, że czuje wstyd i wyrzuty sumienia, że się zmieniają, już nie są „takie dobre”. Jak sobie poradzić z takimi uczuciami? Nie walczyć z tym. Zauważyć to. Powiedzieć sobie: „to jest część mnie, część moich schematów”. Spojrzeć na siebie trochę z boku i dać sobie prawo, że jeszcze to czuję, jeszcze to przeżywam. Nie oczekiwać od siebie, że nagle będziemy osobą, która z lekkością i bez emocji stawia granice, tak się nigdy nie dzieje. Warto tłumaczyć sobie: „okej, pojawia się poczucie winy, bo stawiam granicę, ale to nie znaczy, że zrobiłam coś złego. Czy ja naprawdę robię komuś krzywdę, czy po prostu nie spełniam czyichś oczekiwań?". Bo to nie jest to samo. Co się zmienia w życiu człowieka, gdy zaczyna opiekować się również sobą? Relacje stają się bardziej autentyczne. I nasz układ nerwowy zaczyna się uczyć, że nic złego się nie dzieje. Dlatego tak ważne są małe kroki, a nie rewolucja, drobne odmowy, proste komunikaty w mniej obciążających sytuacjach i obserwowanie siebie potem. Owszem, krótkoterminowo pojawia się dyskomfort, poczucie winy. Ale długoterminowo przychodzi coś innego, więcej spokoju, poczucie szacunku do siebie, ulga, poczucie wolności. Można sobie nawet stworzyć jakieś zdanie, które nas wspiera, takie, które pomieści jednocześnie i to poczucie winy, i satysfakcję, że robię coś dla siebie. I nagle okazuje się, że mam więcej czasu, że mogę zostać ze sobą, zamiast gdzieś biec i pomagać wszystkim dookoła. Ale to nie chodzi o to, żeby przestać pomagać. Znowu wracamy do pytania: kim chcę być? Bo mogę chcieć pomóc koleżance przy przeprowadzce, ale mogę też nie mieć na to siły. I tu chodzi o uczciwość wobec siebie: co ja naprawdę chcę i na co mnie w tym momencie stać. Żeby nie popaść ani w egoizm, ani w uległość. Bo czasem możemy tę granicę negocjować, pomóc, bo inwestujemy w relację, bo nam zależy. Ale ważne, żeby to był wybór, a nie automatyczny schemat. Halina Piasecka. Psycholożka i trenerka biznesowa. Wielbicielka psychologii pozytywnej i ekspertka w obszarze szczęścia w pracy. Autorka książki „Czuję więc jestem” (wyd. Zwierciadło, 2026 r.). Czytaj także: "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną? „Kobieto! Odwal się od siebie!” Ola Kisiel, o tym, dlaczego jesteśmy dla siebie wrednymi zołzami i dlaczego Bridget Jones tak wkurza Po weekendzie czujesz większe zmęczenie niż w piątek? To znak, że jesteś na „kredycie energetycznym”
Miał być podział 50/50, a wyszło jak zwykle? „Taki jest los kobiety. My nie prosimy o pomoc”
Podział obowiązków domowych nadal pozostaje nierówny, a kobiety wciąż robią więcej. Czy jednak każdej to przeszkadza? Zobacz, jak wygląda to w praktyce. Nasze bohaterki mają bowiem różne zdanie na ten temat.
Miał być partner, jest pomocnik. Ona pracuje, ogarnia dzieci, pamięta o wszystkim i jeszcze tłumaczy, co trzeba zrobić. On „pomaga”. W teorii żyjemy w nowoczesnych związkach, w praktyce wiele kobiet wciąż funkcjonuje na dwóch etatach. Dlaczego równość kończy się na deklaracjach i co się dzieje, gdy role naprawdę się odwracają? "Zajmowanie się dziećmi to nie praca" Alicja już na studiach przysięgła sobie, że nigdy nie zmieni się w „kurę domową”. Nie chciała żyć jak jej mama: wstawać o piątej, robić śniadanie dla wszystkich, pędzić do pracy, a po ośmiu godzinach w biurze jeszcze gotować i sprzątać. Dziś ma 43 lata, troje dzieci (najmłodszy syn ma 3 lata, najstarszy 17, a córka niedawno świętowała 15. urodziny) i absolutną pewność, że małżeństwo ma szansę przetrwać wtedy, gdy dwoje ludzi dzieli się obowiązkami i na bieżąco renegocjuje swoje ustalenia. – A to wcale nie jest łatwe, nawet jeśli ma się fajnego partnera – podkreśla. Jej zdaniem kulturowe przyzwyczajenia wciąż są bardzo silne. – Dziś może coś się zmienia, ale kiedy urodziłam Wiktora, wszyscy oczekiwali, że to ja będę się nim zajmować i ogarniać dom. W końcu byłam na urlopie macierzyńskim, a mąż pracował – wspomina. Pierwsza wizyta teściowej zaraz po urodzeniu Wiktora. „Nie przeszkadza ci ten bałagan?” - rzuciła, przekraczając próg mieszkania. Alicja rozejrzała się. Było czysto, panował tylko lekki rozgardiasz, normalny po urodzeniu dziecka. Miała problemy z laktacją, była zmęczona, niewyspana i rozdrażniona. Kilka rzeczy na dywanie czy dwa nieumyte talerze były jej najmniejszym problemem. „Wróci Maciek, to posprząta” - odpowiedziała spokojnie. Teściowa spojrzała na nią jak na kosmitkę. „Przecież Maciek pracuje” - jęknęła. - „A ja urodziłam dziecko i ledwo żyję” - odpowiedziała Alicja. Usłyszała, że poród to nic takiego. Teściowa urodziła czworo dzieci i tydzień po porodzie gotowała i sprzątała. - „Taki jest los kobiety. My nie prosimy o pomoc” - podsumowała. – Myślałam, że to tylko staroświeckie poglądy kobiety starszej ode mnie o trzy dekady, wychowanej w małym mieście. Ale nie. Potem takie sytuacje się powtarzały - wspomina Alicja. - Maciek chętnie zajmował się synem. Sam miał trudne doświadczenia z ojcem i nie chciał, żeby Wiktor czuł to samo. Chodził z nim na spacery, przewijał, później wychodził na plac zabaw i do parku. Jednak inni – często kobiety – byli tym zdziwieni. „A gdzie jest mama chłopca?” – pytali. A ja w tym czasie zostawałam z naszą córką. Nawet koleżanki Alicji były zaskoczone, gdy na plaży leżała, zamiast bawić się z dziećmi. Dziwiły się też, gdy Maciek robił kolację, chodził na zakupy albo wyjeżdżał z dziećmi na weekend. – Był moment, że czułam się egoistką. Jednocześnie wcale nie uważałam, że Maciek robi aż tak dużo. Bo co z tego, że zajmował się dziećmi, skoro ja cały czas miałam poczucie, że on mi pomaga, a nie jest współodpowiedzialny. Po urodzeniu dzieci Alicja szybko wróciła do pracy, a z dziećmi została niania. – Kto ją znalazł? Kto wszystko ustalał? Ja. Kto pilnował szczepień, wizyt, posiłków, ubrań? Ja. Kto musiał zdążyć z pracy, żeby zwolnić nianię, a potem odebrać dzieci? Również ja. W pewnym momencie dobrnęliśmy do ściany. Czułam, że już nie daję rady, Maciek z kolei czuł się niezrozumiany. „Przecież zawsze możesz na mnie liczyć” – mówił. A ja nie chciałam prosić o pomoc. Chciałam, żeby było po równo. Anna Niziołek, psychoterapeutka rodzinna i psycholożka z poradni Me Well, uważa, że historia Alicji i Maćka przypomina doświadczenia wielu par: Psychoterapeutka tłumaczy, że w psychologii mówimy o tzw. „obciążeniu mentalnym”. W codzienności wygląda to często tak: kobieta zagląda do lodówki i widzi, że czegoś brakuje, robi listę zakupów i przekazuje ją partnerowi. On może te zakupy zrobić, ale to ona pamięta o wszystkim; także o lekarzach, szczepieniach, szczegółach wizyt, organizacji dnia. Anna Niziołek przywołuje sytuację z własnego życia. Jej mąż planował wyjazd z kolegami, gdy ich dziecko się rozchorowało. – Nie przyszło mu do głowy, żeby ten wyjazd odwołać. Pomyślałam wtedy, że gdybym to ja planowała wyjazd i zachorowałoby dziecko, od razu bym z niego zrezygnowała. Nawet wiedząc, że syn może zostać z drugim rodzicem. U mężczyzn często nie ma takiego automatycznego odruchu. To głęboko zapisane schematy i potrzeba czasu, żeby je zmienić. Druga kwestia to silnie zakorzeniony w kobietach skrypt „Matki Polki” – przekonanie, że wszystko zrobią najlepiej. – Bardzo trudno jest nam zaakceptować, że coś może być zrobione inaczej niż my byśmy chciały – i że to też może być dobre. A przynajmniej wystarczająco dobre. "Przecież nasze matki dawały radę" Psychoterapeutka zwraca uwagę, że młodzi rodzice często zapominają o jednej rzeczy: oboje mają pierwsze dziecko. Startują z tego samego poziomu niewiedzy. – A mimo to kobiety często mają poczucie, że zrobią wszystko lepiej. I nawet kiedy mężczyzna bardzo się stara, słyszy: „źle to robisz”. Skala codziennych nierówności dobrze widoczna jest w badaniach CBOS z 2018 roku. Z raportu „Kobiety i mężczyźni w domu” wynika, że to kobiety wciąż najczęściej wykonują podstawowe prace domowe: około 80 proc. z nich deklaruje, że zajmuje się praniem i prasowaniem a 65 proc codziennym gotowaniem. Większość kobiet odpowiada także za sprzątanie i bieżące funkcjonowanie domu, nawet jeśli pracują zawodowo w takim samym wymiarze jak ich partnerzy. – Warto pamiętać, że kiedyś podział ról, niezależnie od tego, czy się z nim zgadzaliśmy, czy nie, dawał pewne poczucie bezpieczeństwa – tłumaczy Anna Niziołek. – W pewien sposób też ludzi chronił. Po wojnie kobiety zaczęły masowo pracować zawodowo. Problem polegał na tym, że poszły do pracy, a to, co było w domu, w dużej mierze nadal pozostało po ich stronie. Według Anny Niziołek dziś nie jest lepiej: godziny pracy się wydłużają, a oczekiwania wobec rodziców – jak świadomie i intensywnie mają zajmować się dziećmi - rosną. Kiedyś życie wyglądało inaczej. Dziecko wychodziło na podwórko, wracało na obiad. A dziś? – Sama mam dwóch synów. Każdy z nich trenuje. Cztery treningi tygodniowo razy dwa – robi się osiem. Każdego trzeba zawieźć, odebrać, zaplanować. A do tego jeszcze wcisnąć lekarza, tak żeby nie kolidowało ze szkołą i treningiem – opowiada. I dodaje: – Tego jest po prostu za dużo. Nasze układy nerwowe nie są do tego stworzone. A od mężczyzn słyszymy: „ale przecież nasze matki dawały radę”. Tak, tylko miały cztery razy mniej. A doba wciąż ma tyle samo godzin. Nie da się wszystkiego robić na sto procent. W pewnym momencie trzeba podejmować decyzje. Jeśli chcę być bardzo zaangażowana w prowadzenie domu, to prawdopodobnie nie będę w pełni rozwijać kariery zawodowej. Jeśli zależy mi na pracy, to odpuszczam w innych obszarach albo dzielę się nimi z partnerem. Sytuacja, w której obie osoby robią karierę, są idealnymi rodzicami i mają perfekcyjnie ogarnięty dom, jest w praktyce niewykonalna. A mimo to bardzo trudno jest nam to zobaczyć i zaakceptować. Trudno przyjąć, że w życiu zawsze coś wybieramy – i z czegoś rezygnujemy. Ta rezygnacja jest bolesna, bo gdzieś mamy w głowie przekonanie, że można mieć wszystko. A to po prostu nieprawda. Gdy role się odwracają Daria też przekonała się, jak wielką siłę mają stereotypy i kulturowe przyzwyczajenia, nawet te, do których nie chcemy się przed sobą przyznać. Miała przecież wrażenie, że wybrała. Kuba, jej mąż, też wybrał. Podczas pandemii stracił pracę, Daria była wtedy w ciąży. Po urodzeniu córki zdecydowali, że to ona wraca do pracy, a on zostaje z dzieckiem. – Na początku było idealnie, bo częściowo pracowałam zdalnie. Nie umiałam się jednak do końca wyłączyć: robiłam obiad w trakcie pracy, pranie, bawiłam się z Zosią, a potem nadrabiałam obowiązki po godzinach. Ale dawaliśmy radę. Kiedy Zosia miała rok, Daria dostała duży projekt. – To, że córka zostanie z tatą, dawało mi poczucie bezpieczeństwa. Nie mogliśmy sobie pozwolić na przerwę w zarabianiu, mieliśmy duży kredyt i oszczędności najwyżej na trzy miesiące. Wydawało się, że wszystko jest poukładane. Kochają się, są nowocześni, więc naturalne, że z dzieckiem zostaje ten, kto ma gorszą sytuację zawodową. A jednak w pewnym momencie coś zaczęło zgrzytać. – Jestem perfekcjonistką, mam potrzebę kontroli. Kubę irytowało, że dzwonię co chwilę: „nakarmiłeś?”, „założyłeś czapkę?”, „wychodzicie na spacer?”. On burczał: „skoro jesteś taka mądra, sama się nią zajmij”. Ja krzyczałam, że może bym i chciała, ale ktoś musi zarabiać. Raniliśmy się. Daria przyznaje, że bolały ją też komentarze otoczenia: „Mąż z dzieckiem, to nie jest dziwne?”, „Masz ochotę na seks z bezrobotnym facetem?”, „Naprawdę wybierasz karierę? Współczuję Zosi”. – W pewnym momencie miałam wrażenie, że wszyscy patrzą na mnie jak na wyrodną matkę. To odbiło się też na ich relacji. – Oboje przestaliśmy mieć ochotę na seks. Mąż powiedział kiedyś, że czuje się mało męsko, jak „kura domowa”, do tego niedoceniana, bo wszystko robił źle. Ja byłam wściekła, że w ogóle myśli o jakichś wyjazdach czy treningach. „Nie pracuje i jeszcze chce mieć czas wolny” – złościłam się. Nie wiem, czy bez terapii nasze małżeństwo by przetrwało. Obowiązki domowe to pierwszy filar konfliktu Podział opieki nad dziećmi i obowiązków domowych bardzo często staje się jednym z pierwszych filarów konfliktu. Ludzie kłócą się o to, kto zmywa, kto robi pranie, kto sprząta, kto bardziej zajmuje się dziećmi, kto jest jakim rodzicem. – To są tematy, które w terapii nazywamy „z wierzchu”. Bo nigdy tak naprawdę nie chodzi tylko o to – tłumaczy Anna Niziołek. – Jeśli czuję, że mam za dużo, mogę wejść w narzekanie: że znowu wszystko jest na mojej głowie. Ale mogę też powiedzieć coś głębszego: że czuję się niewidziana. Że zastanawiam się, czy mój partner ma świadomość, ile biorę na siebie. Że jestem zmęczona i potrzebuję, żebyś naprawdę coś ze mnie zdjął. Natomiast bardzo trudno jest nam usiąść i powiedzieć to wprost. – Wiem, że reagowałam złością i frustracją – przyznaje Alicja. – Maciek się nakręcał. Nie słyszał już tego, co naprawdę chciałam powiedzieć, tylko zaczynał odbijać piłeczkę. Taki ping-pong: ja robię to, to i to, a ty robisz tamto i tamto. Albo przepychanka o to, czyje zmęczenie jest większe. „Jestem zmęczona” – mówiłam, a w odpowiedzi słyszałam: „Ty jesteś zmęczona? Pomyśl, jak ja mogę być zmęczony” – wspomina. Zdaniem Anny Niziołek problem w tym, że siebie nie słyszymy. Na terapii mężczyzna często mówi do partnerki: „przecież wystarczy, żebyś powiedziała”. Czyli znowu odpowiedzialność jest trochę przerzucona na kobietę, bo to ona ma cały czas mówić, pokazywać, organizować. Tymczasem sztuką jest, żeby mężczyzna nie tylko wykonywał to, co kobieta zaplanuje, ale przejął całe zadanie. Żeby ona nie musiała już o tym myśleć. Ale wtedy ona musi odpuścić kontrolę – nie dopytywać: czy na pewno dobry lekarz, czy wszystko powiedziałeś, czy o to zapytałeś. – Kobiety często same przyznają: „próbuję oddać odpowiedzialność, ale potem i tak poprawiam”. I wracamy do punktu wyjścia. Mężczyzna mówi: „skoro i tak mówisz mi, co mam zrobić i jak, to po co mam to brać na siebie?”. I tu pojawia się temat kontroli. A kontrola bardzo często jest objawem lęku. To moment, do którego w terapii zawsze się dochodzi. Bo kiedy ktoś naprawdę ma coś przejąć, pojawia się pytanie: czy druga strona będzie w stanie to puścić? I to często okazuje się jeszcze większym tematem do pracy – tłumaczy Anna Niziołek. Podział 50 na 50 – czy to możliwe? – Co to właściwie znaczy 50 na 50? – zastanawia się Anna Niziołek. – W pewnym momencie pojawiła się wizja partnerstwa i ludzie zaczęli ją różnie rozumieć. Czasem dochodziło do absurdów: ja zmywam po sobie, ty zmywasz po sobie. Mamy po równo. Spotykałam się z tak skrajnie rozumianą sprawiedliwością, że każdy ma robić tylko „swoje”. A jeśli mówimy psychologicznie o zdrowiu, to jego objawem jest elastyczność. Im większa sztywność, tym większy problem. Dlatego podstawą zawsze jest rozmowa. Kiedy wchodzimy w związek, warto rozmawiać o tym, z jakich pochodzimy domów, jakie były podziały obowiązków, czy nam odpowiadały, czego chcemy dziś. Czy stawiamy bardziej na pracę, więc odpuszczamy gotowanie i jemy na mieście? Kto bierze na siebie opłaty, kto organizuje inne rzeczy? Ale jeśli widzę, że druga osoba jest przeciążona, a pranie się wysypuje, choć to „jej działka”, to nie muszę pilnować, kiedy wstawi pralkę. Mogę sama to zrobić. I to jest właśnie elastyczność. Zdaniem Anny Niziołek w relacjach chodzi więc o obserwowanie zasobów. Bo one bardzo rzadko są równe. – Czasem jedno z nas ma więcej siły, więcej przestrzeni, większą wydolność, i wtedy bierze trochę więcej. Potem to się może odwrócić. A ty w domu? Jaśmina ma 34 lata, pięcioletnie bliźniaczki i nie pracuje. – Moi rodzice byli lekarzami. Najbardziej pamiętam z domu samotność. Mieliśmy pieniądze, ale rodziców nigdy nie było. - Kiedy poznała Marcina, przyszłego męża, powiedziała wprost: „chcę zająć się dziećmi i domem”. Jemu to pasowało – jego mama też nie pracowała. „To się nie uda. Mężczyźni nie szanują kobiet, które nie mają własnych pieniędzy” – ostrzegała matka Jaśminy. Podobnie reagowały koleżanki, które nie mogły uwierzyć, że ambitna dziewczyna po prawie nie chce rozwijać kariery. – Ale ja miałam plan: nie pracuję do momentu, kiedy dziewczyny nie pójdą do szkoły. Jaśmina przyznaje, że też przeżyli z mężem kryzys. – Nigdy nie rozliczał mnie z pieniędzy, mam dostęp do konta, ale w pewnym momencie zaczęły się jego późne powroty i argumenty, że „musi zarobić na swoje kobiety, bo budujemy dom”. - Nie zamierzała się na to godzić. – Powiedziałam wprost: nie potrzebuję domu, potrzebuję ciebie i twojego czasu. My cię potrzebujemy. Na szczęście Marcin to zrozumiał i zaczął naprawdę być z nami. Od początku też stawiałam granice. Jego mama gotowała, a on z ojcem nawet nie wkładali rzeczy do zlewu. Tłumaczyłam, że nie jestem służącą, a zmywarkę potrafi obsłużyć każdy. Tak samo jak wywiesić pranie, gdy robię coś innego. Nauczyliśmy się siebie. Podoba nam się ten tradycyjny układ, ale nie trzymamy się go sztywno. – Związek, w którym ona zajmuje się domem, a on pracuje, nie musi być problematyczny – tłumaczy Anna Niziołek. – Trzeba tylko pamiętać, dlaczego kobiety z tego modelu wychodziły. Bo generował dużo nierówności i przemocy. Ale jednocześnie zobaczmy, co dzieje się dziś. Na przykład w Stanach silnie widać trend „trad wives” – kobiet, które zostają w domu, a mężczyzna zarabia. Anna Niziołek podkreśla, że nie ma jednego słusznego modelu. Jest taki, na który para się umawia i oboje czują, że to jest w porządku. Tradycyjny układ wymaga jednak ogromnego szacunku. Bo jeśli kobieta ma być „trad wife”, to niech on będzie „trad husband”. Czyli kimś, kto naprawdę bierze odpowiedzialność, daje bezpieczeństwo i nie wykorzystuje tego, że ona nie ma własnych pieniędzy. Wtedy zakładamy, że zarobione pieniądze są wspólne. U Darii i Kuby nie sprawdził się układ: on w domu, ona w pracy. – Wciąż zarabiam więcej, ale Kuba prowadzi działalność, a ja nie biorę projektów, które wyciągają mnie z domu na kilka dni. - Z kolei Alicja podczas terapii zrozumiała, że są rzeczy, w których Maciek się nie zmieni. – Ale to on lepiej gotuje i sprząta. Z drugiej strony ja nie myślę o przeglądach naszych aut, wymianach oleju czy opon. Maciek o tym pamięta, a ja jadę to załatwić, bo mam czas. Nie wiedziałabym tego, gdyby podczas terapii nie powiedział mi dokładnie, co i kiedy robi. Chyba zawsze jest tak, że lepiej widzimy to, co robimy sami. I też stąd bierze się mnóstwo konfliktów. Bo liczy się tylko nasze „ja”. Dlatego tak ważna jest elastyczność. Bo kobieta może chcieć na początku być z dziećmi, a potem zacząć marzyć o zmianie. I wtedy trzeba wrócić do rozmowy. Czytaj także: Kobiety wychowano, żeby się poświęcały. Dlaczego dbanie o siebie wciąż wywołuje poczucie winy? "Nie mów kobiecie: 'Możesz wszystko', ona usłyszy: 'Musisz'". Czy da się być silną i niezmęczoną? Algorytm karmi twoje kompleksy, a ty scrollujesz iluzję szczęścia. Czas przerwać ten teatr
Hobby „bez sensu” ma więcej sensu, niż myślisz. To nie marnowanie czasu, to wolność
Mam hobby, które nic nie daje. Nie rozwija, nie uczy, nie poszerza moich horyzontów. Nie mogę go wpisać do CV, ani opowiedzieć o nim na nim na spotkaniu towarzyskim. Oglądam seriale. Żeby jeszcze tylko te ambitne, ale nie. Kocham Cobena, Frankie and Grace i Emily w Paryżu? A ty dbasz o swoje zdrowie psychiczne i też marnujesz czas?
Kocham ludzi, kocham swoją rodzinę, kocham pracę, ale i tak nie mogę doczekać się wolnego czasu. Nie idę wtedy na siłownię, nie ćwiczę jogi i nie szykuję się do maratonu, nie uczę się języków i nie studiuję kolejnego kierunku. Nawet nie robię na drutach wełnianych czapek dla przyjaciół i znajomych, bo to byłoby przecież pożyteczne. Oglądam za to filmy i seriale na platformach streamingowych. Ostatnio obejrzałam cały sezon nowego Cobena, "Zabójczą przyjaźń" (to też mini serial), zaczęłam nowego "Klangora" (Canal+) i "Teheran" (na Apple TV). W grudniu zaliczyłam wszystkie świąteczne romantyczne filmy, na czele z cudownym norweskim serialem "Facet na święta". Czy jestem stracona? Niekoniecznie, bo – według psychologów – raczej nie wykazuję oznak uzależnienia. Jeśli muszę, przerywam oglądanie po jednym odcinku, nie zarywam nocy i obowiązki są dla mnie zawsze przed rozrywką. Jednak nie uczę się w wolnym czasie hiszpańskiego czy włoskiego, nie zapisałam się na zajęcia z lepienia gliny. To na pewno byłoby lepsze. Nie zawsze jednak da się robić rzeczy właściwe, dobre i potrzebne. Na co dzień mam tyle obowiązków, że jestem przebodźcowana. Nie udźwignęłabym kolejnej aktywności. Filmy i seriale chronią mnie przed wypaleniem, to dla mnie podróże (wcale nie ucieczka) do innego świata. To jak mieć ileś żyć w jednym życiu. Przyznaję, myślałam, że jestem wyjątkiem. Że tylko ja się tak obijam w dzisiejszym świecie, ale zrobiłam szybką sondę wśród zaprzyjaźnionych kobiet i sporo z nich ma jakieś nieprzydatne nikomu hobby. Na co dzień pani doktor, w wolnym czasie rządzi dynastią Dorota (imię zmienione) jest chirurgiem. Ma bardzo odpowiedzialny zawód, pracuje dużo i intensywnie, do tego ma częsty kontakt z ludźmi, a jest introwertyczką. W szpitalu, na dyżurach bardzo dużo się dzieje. W wolnym czasie– jak sama twierdzi– musi się zresetować. – "A nic mnie tak nie uspokaja, jak seriale" – opowiada. – Z tych medycznych oglądam tylko "The Pitt", bo jako jedyny jest realistyczny i naprawdę pokazuje, co się dzieje na oddziałach ratunkowych. Poza tym lubię bajki, ale już z innego świata. Namiętnie oglądam też seriale kryminalne, bo nic mnie tak nie uspokaja, jak obmyślanie, kto naprawdę zabił. Podobają mi się też lekkie filmy - komedie romantyczne, dramedy czy seriale w stylu "slice of life" takie jak "This is us"" – wylicza Dorota. Jej bliska koleżanka, Agata, lekarka psychiatrii, uwielbia z kolei zatapiać się w świat gier multimedialnych. – "To jak serial, ale tutaj mam wpływ na akcję. Teraz jestem, na przykład, fanką "Crusader Kings III", gdzie nie steruję jedną postacią w akcji tylko całą dynastią średniowieczną, kolejnymi potomkami rodu królewskiego. Rządzę krajem, aranżuję małżeństwa, romanse, zdrady, knuję intrygi. W tej grze wojny są mniej ważne niż relacje" – tłumaczy Agata. Agata kocha też Wiedźmina, jedną z najsłynniejszych serii gier na świecie, opartą na prozie Sapkowskiego. – "To nie jest puste granie tylko kontakt z dobrą historią i emocjami. Wiedźmin ma świetnie napisane dialogi, bohaterów z charakterem, ale ja nie szukam tu drugiego dna, dla mnie to relaks od trudnych ludzkich spraw, z którymi obcuję na co dzień" – wyjaśnia. Agata – podobnie jak Dorota – potrzebuje w wolnym czasie po prostu „odmóżdżenia”. – "Jako lekarz pracujący z ludzką psychiką wiem, jak ważny jest reset, czas, gdy nie analizujemy, nie przetwarzamy. Sama w swoim gabinecie często przyjmuję ludzi, mniej więcej w wieku 30- 45 lat, którzy nie potrafią dać sobie taryfy ulgowej. Miałam taką pacjentkę" – kontynuuje Agata. – "Wysokie stanowisko w korporacji międzynarodowej i silne wypalenie. Podjęła decyzję o tym, że chce się przekwalifikować, zaczęła więc studia psychologii i jednocześnie szkołę psychoterapii. Trafiła do mnie z silnymi lękami, bezsennością. Pamiętam, jak analizowałyśmy jej rozkład dnia. Ta kobieta wstawała o 4 i dzień zaczynała sesją jogi, później nauka, czytanie psychologicznych książek, praca. Wieczorem basen i spacery". Agata spytała nagle swojej pacjentki: "A lubi pani pływać?". Kobieta pokręciła przecząco głową. „To dlaczego funduje sobie pani regularny basen?” Agata nie potrafiła ukryć zdziwienia. "Bo to dobrze robi na ciało" - odpowiedziała tamta. – "Zaproponowałam, żeby zrezygnowała z jednej rzeczy i zajęła się w tym czasie czymś, co kiedyś uwielbiała i dawało jej radość. Okazało się, że moja pacjentka kiedyś zbierała historyczne pocztówki ze swojego rodzinnego miasta na Warmii, które kupowała na Allegro i eBayu, później robiła z tego albumy. "Proszę do tego wrócić, jeśli to pani daje radość"". Kluczowe jest tu zadanie sobie pytania, czy wiem, co pomaga mi odpocząć, czy aktywność, w którą właśnie się angażuję temu służy. Nie można jednoznacznie opisać niektórych czynności jako dobre lub złe – wszystko zależy od tego, jaką pełnią funkcję w danym momencie. Bo dzień na kanapie z serialem może być jednego dnia formą odpoczynku i regeneracji, innego unikaniem zobowiązań i prokrastynacją. "Uciekam od social mediów, układam lego" Monika jest popularną instagramerką, ale od jakiegoś czasu czuje się zmęczona mediami społecznościowymi. – "Męczy mnie hałas, aktywność, pokazywanie siebie, oglądanie innych. Na razie nie znalazłam planu B, ratuje się hobby. I mam dwa, które na pewno wydadzą się innym absurdalne – idę do kawiarni, siadam przy stoliku przy oknie i gapię się na przychodniów. A potem snuję w głowie opowieści o nich. Wyobrażam sobie, kim są, co lubią robić. Codziennie wieczorem mam też swój inny rytuał – biorę psa i robię rundkę po moim osiedlu. To nie bloki tylko segmenty, ludzie nie zasłaniają okien, latem spędzają czas w ogródkach. Uwielbiam ich podglądać. I nie, nie planuję żadnej książki, nie jestem dziennikarką. Robię to tylko dla siebie i nikomu o tym nie mówię, boję się, że ktoś mnie uzna za podglądaczkę". Monika pasjami układa też lego, które kupowała dzieciom, gdy były młodsze. – "Wszystkie statki, zamki i skomplikowane budowle rozłożyłam i układam jeszcze raz. Dzieciaki patrzą się na mnie jak na kosmitkę, gdy siedzę sama na strychu i jak szalona buduję statek piracki. Ale po takich dwóch godzinach jestem jak nowo narodzona. Wyciszona, spokojna, zrelaksowana". Najbliższa przyjaciółka Moniki z kolei kocha piec ciasta (i nie, nie w Thermomixie). – "Na co dzień jest księgową, mówi, że pieczenie jest jej wentylem, odpoczynkiem od odpowiedzialności. Wcale się nie dziwię". Inna znajoma Moniki maluje, choć wcale nie ma do tego talentu. Malowanie jednak pozwala jej nabrać do życia dystansu. Gdy pytam znajomych kobiet, czy mają wyrzuty sumienia, że „marnują czas”, wiele z nich odpowiada mi, że tak. Wszystkie przyznają, że to fajny pomysł na tekst, bo przynajmniej nie czują się jedyne w tym marnotrawieniu życia. – Za wyrzutami sumienia często stoi zniekształcony świat mediów społecznościowych - tłumaczy Joanna Gutral-Sutherland. – Nie mamy dostępu do porażek, czy trudności innych osób. Swoje kulisy porównujemy z cudzą sceną, skrzętnie zmontowaną i okraszoną pięknym filtrem, co tylko potęguję zniekształcone postrzeganie naszego własnego życia. To może nasilać złudzenie tego, że wszyscy się rozwijają, tylko nie ja. Jednak w przypadku przemęczenia, zbyt dużego obciążenia i braku czasu na regenerację, na ów rozwój zwyczajnie brakuje paliwa. Przede wszystkim warto zastanowić się co mi służy. Nie na zasadzie wyników i nowych umiejętności, a co pozwala mi odpocząć, nabrać sił. W takim równaniu należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności życiowe, bowiem różne formy odpoczynku należy dostosowywać do aktualnie posiadanych zasobów i możliwości. Niekiedy może to być wieczór z książką, innym razem spotkanie z przyjaciółmi, czy zbieranie pocztówek. Regenaracja jest kolejnym elementem naszego funkcjonowania. Bo tak jak samochód z pustym bakiem nigdzie nie dojedzie, tak człowiek wyczerpany i pozbawiony sił nie ma szans nie tylko na rozwój, ale i na zdrowe funkcjonowanie" – podsumowuje psycholożka. Czytaj także: Po weekendzie czujesz większe zmęczenie niż w piątek? To znak, że jesteś na „kredycie energetycznym” Sen jest dla słabych? Z takim myśleniem nie osiągniesz sukcesu. Dr Czerska: „To szkodliwa iluzja" Urlop bez męża i dzieci to fanaberia? „Nieważne, co ktoś sądzi o twoim życiu, to nie jego życie”
Urlop bez męża i dzieci to fanaberia? „Nieważne, co ktoś sądzi o twoim życiu, to nie jego życie”
Wolność, prawo do odpoczynku i relaksu. Niezbywalne prawo kobiety niezależnie od tego, czy jest matką, czy nie. Co w tym kontrowersyjnego? Zupełnie nie wiem, a jednak od lat toczymy tę samą społeczną dyskusję. Kobieta po urodzeniu jest jeszcze samodzielną istotą, czy już niekoniecznie? Ma prawo opuścić miejsce zamieszkania bez swoich pociech, czy jest uwiązana do czasu, aż dorosną? Straszne jest to, że mimo tego, iż żyjemy w XXI wieku, to wciąż temat, który budzi tyle kontrowersji.
Jestem już matką dorosłego dziecka, ale od kiedy syn skończył półtora roku, zdarzyło mi się wyjeżdżać. "Ale jak to? To kto się nim zajmuje, jak ty się bawisz?", "Że ty tak potrafisz!" - słyszałam wielokrotnie. A wiecie od kogo najczęściej? Od innych kobiet. Zupełnie jakbym zostawiała własne dziecko na mrozie, bez żadnej opieki, czy regularnie wyjeżdżała na miesiąc lub dwa. Ale moje dziecko zostawało z drugim rodzicem, super ojcem, który świetnie sobie radził, a nasza rozłąka trwała maksymalnie dwa-trzy dni. Zwykle jeździłam z koleżankami, też matkami. Czasem z mężem i wtedy syn zostawał z moją mamą. Dla nas to był reset i odpoczynek. Ale nie wszyscy to rozumieli. "Stereotyp matki Polki wciąż jest w naszej kulturze" Chyba każda z nas, matek wyjeżdżających, usłyszała, że tak nie powinno być, że nasze miejsce jest przy dziecku. I przy męży. Pół biedy, jak komentowali tak obcy ludzie, ale zdarzało się, że robili to najbliżsi. I takie rzeczy potrafią boleć. – "Stereotyp matki Polki wciąż jest w naszej kulturze mocno zakorzeniony, jakby kobieta po urodzeniu dziecka miała już tylko jedną rolę. A przecież to nieprawda. Zostajemy matkami, a jednocześnie wciąż jesteśmy partnerkami, przyjaciółkami, pracownicami, przedsiębiorczyniami, czy w końcu dziewczynami, które mają swoje potrzeby niezwiązane z macierzyństwem" – tłumaczy Karolina Rybus-Przeniosło, socjolożka i coach, matka trzech synów: piętnastolatka, jedenastolatka, i półtorarocznego Roszka. Nic się nie zmieniło, pomyślałam z przerażeniem, gdy jakiś czas temu na profilu Agnieszki Hyży wybuchła gorąca dyskusja. Dziennikarka opublikowała zdjęcia z wyjazdu z mężem. Bez dzieci. Choć wiele kobiet gratulowało i pisało, że też praktykują takie "wypady", bo to dobre dla związku, inne w tym samym czasie krytykowały: "Jak ty możesz? Nie tęsknisz?", "Ja bym nie mogła!", "Albo dziecko, albo zabawa!". Hyży nagrała rolkę, w której tłumaczyła, że choć kocha dzieci, potrzebuje też czasu z mężem. Bo chcą dbać o ich wspólną relację, pielęgnować ją i pamiętać, że nie są tylko rodzicami. "Ale po co ty to robisz?" – "Pamiętam swój pierwszy wyjazd po urodzeniu starszej córki. Zuza miała półtora roku, a ja – choć ją bardzo kochałam– czułam, jak powoli uchodzi ze mnie powietrze. Z wesołej, zabawowej dziewczyny zmieniłam się w matkę i żonę roku. Sprzątanie, gotowanie, obiadki dla męża, spacery i czytanie książeczek albo układanie klocków"– wspomina Aneta Łyczkowska, która dziś pisze książki i pracuje jako mentorka dla kobiet. – "Któregoś dnia obudziłam się i pomyślałam: „Jeśli nie wyjadę choć na weekend, oszaleję". - Zadzwoniła do przyjaciółki i wspólnie zarezerwowały dwa dni w SPA nad jeziorem niedaleko Olsztyna. – "Cieszyła mnie już nawet ta rezerwacja. Wieczorem powiedziałam mężowi, że zostaje sam z dzieckiem, nawet go o to nie pytałam, ale zrozumiał." Aneta wspomina tamten pierwszy wyjazd jako powrót do wolności, choć z koleżanką nawet nie wyszły z hotelu. Spały, rozmawiały, chodziły na zabiegi. – "Wróciłam jak nowo narodzona. I postanowiłam, że będę to powtarzać. Słowa dotrzymałam, nawet jak urodziłam drugą córkę." Dziś Aneta– jako mentorka – odbiera dużo wiadomości od zmęczonych kobiet i dziewczyn. Aneta nigdy nie miała wyrzutów sumienia, ale czasem było jej nieswojo, gdy mama pytała: "Ale nie szkoda ci pieniędzy? Mogłabyś za to wyjechać z dziećmi". – "Ona nie robiła tego złośliwie, bardzo mi pomagała, przecież to ona często zostawała z wnuczkami. Ale nie mieściło się w jej głowie, jak żona i matka może mieć kawał przestrzeni bez rodziny. To pokazuje, jaką mamy mentalność. Zarabiałam, mój mąż potrafił wyjechać i jego nikt nie rozliczał, a mnie ktoś bliski pytał, czy nie szkoda mi pieniędzy na mój własny relaks" – podsumowuje Aneta. I dodaje: – "Od razu zastrzegę, ja wyjeżdżałam też z dziewczynkami, lubiłam pokazywać im świat, było nas stać na podróże. Nigdy więc nie bawiłam się ich kosztem." – "Moje klientki to często matki, które poświęcają siebie. Już nawet nie mówię, że karierę, czy sukces, ale po prostu siebie. Swój dobrostan, swoją psychikę, swoje emocje" – tłumaczy Karolina Rybus-Przeniosło. Jej zdaniem dziś dużo się mówi o wypaleniu zawodowym, ale wciąż za mało o wypaleniu rodzicielskim. A tego wypalenia, zmęczenia rolą rodzica mogłybyśmy uniknąć, gdybyśmy dały sobie prawo do czasu bez dziecka. Dziś już z badań wiadomo, że dobry opiekun to nie taki, który jest z dzieckiem bez przerwy, ale taki, który daje mu troskę, uwagę i prawdziwą obecność – a o tym trudno mówić, gdy jesteśmy umęczone swoją rolą. Bo wtedy może nie wyjedziemy nigdzie, ale będziemy bez sensu scrollować telefon, chociaż nasze dziecko będzie tuż obok. Krótki reset czy dłuższy pobyt? Każdy ma zalety – "Żadna z nas przecież nie musi decydować się na długi wyjazd. Czasem naprawdę wystarczy jeden dzień, ja kiedyś wynajęłam pokój w hotelu pod Warszawą tylko po to, żeby się wyspać, rano wypić w spokoju kawę i przejść się do pobliskiego parku na spacer" – przekonuje Aneta Łyczkowska. A Karolina Rybus Przeniosło wspomina swoje wyjazdy na Bali jeszcze przed urodzeniem Roszka. – "Wspólnie z koleżanką organizowałyśmy wyjazdy coachingowe dla kobiet, które trwały około dwóch tygodni. Przez pierwsze dni naszego pobytu nasze rozmowy i myśli koncentrowały się wokół dzieci i partnerów, wymieniałyśmy się doświadczeniami, ale też, nie ukrywam, przejmowałyśmy się, co nasze rodziny robią i jak sobie bez nas radzą. Do tego my same uczyłyśmy się funkcjonować bez dziecka, nie rozglądać się wciąż wokół, nie zastanawiać: a zjadło, a było w szkole, a co w przedszkolu. Dla mnie to była przede wszystkim lekcja z odpuszczania nadmiernej kontroli, do której mam tendencję, i źle pojmowanego perfekcjonizmu, bo przecież wielu matkom wydaje się, że nie możemy wyjechać, bo rodzina rozpadnie się jak domek z kart. Dziecko nie zje, nie odrobi lekcji, nikt mu nie pomoże zrobić ludzików z kasztana. Taki wyjazd daje dystans. Nikt do ciebie nie zadzwoni na drugą półkulę, żebyś wracała do domu. I to dobrze, bo po kilku dniach twojego stresu okazuje się, że wszyscy sobie radzą, a ty masz czas, żeby zastanowić się nad sobą. I właśnie odpuścić, zaufać, że nie tylko logistycznie dom jest ogarnięty, ale też twoje dzieci są fantastycznie zaopiekowane emocjonalnie. Bo mają świetnego ojca, czy świetną babcię, a my nie jesteśmy centrum rodzicielskiego wszechświata, nie powinnyśmy być, bo w ten sposób robimy też nieświadomie krzywdę swojemu dziecku." Zresztą– jak podkreśla Karolina– po to były te wyjazdy. Żeby odpuścić, wrócić do siebie, zastanowić się nad swoimi planami, marzeniami. – "Ale napisz koniecznie, że to nie jest tak, że my musimy wyjeżdżać" – prosi Karolina. I szczerze przyznaje, że wyjechała na trzy dni bez Roszka i stwierdziła, że na razie nie jest gotowa na kolejne samotne eskapady. Jej zdaniem czas intensywnego macierzyństwa szybko mija. Oczywiście, jest moment, kiedy koncentrujesz się tylko na dziecku, to naturalny etap, ale kiedy ono kończy rok, dwa, trzy, dziesięć i piętnaście, a ty wciąż żyjesz tylko nim - to robi źle również jemu. – "Znam kobiety, które nigdzie nie wyjeżdżały, nie miały własnego świata, wszystko inwestowały w tzw. rodzinę – energię, czas, emocje. A potem mąż odszedł, dzieci dorosły, a one nie miały nic – żadnej alternatywy. Bo przyjaciółek nie było, pasji nie było. I jasne, jak jesteśmy na początku swojej drogi, zawsze uważamy, że akurat nam się uda, ale niekoniecznie tak musi być. Wyjazdy dla siebie to nie tylko ratunek w macierzyństwie, ale też inwestycja w przyszłość" – podkreśla. I już trochę ze śmiechem dodaje: – "Moje wyjazdy nie sprawiły, że córki mają traumę, z której nie potrafią się podnieść. Wręcz przeciwnie, czas spędzany z tatą, czy później z dziadkami wspominają jako fajny. Ale ważne jest dla mnie coś innego: są asertywne, świetnie radzą sobie w życiu, potrafią na siebie postawić. I wiedzą, jak ważne jest, by żyć w zgodzie ze sobą. Człowiek jest wtedy dużo lepszy dla innych i szczęśliwszy." Czytaj także: Fit Mama Edyta Litwiniuk o tym, jak dbać o siebie, będąc mamą na pełen etat. "Mamy powinny nauczyć się egoizmu" Sen jest dla słabych? Z takim myśleniem nie osiągniesz sukcesu. Dr Czerska: „To szkodliwa iluzja" Bezdzietność z wyboru wciąż budzi społeczny opór. Jest 1 sposób, by uciąć spekulacje wścibskich ciotek