„Mąż kazał mi przygotować dodatkowe miejsce przy wigilijnym stole. Ten, kto przyszedł, nie był zbłąkanym wędrowcem”
„Nie był to przypadek. To był wybór. Ktoś tu zdecydował się wystawić moje małżeństwo na próbę, a teraz siedział przy wigilijnym stole i jadł moje pierogi. Mąż wziął głęboki oddech, jakby chciał coś powiedzieć. Nie zdążył”.
Wigilia w naszym domu zawsze miała swój rytuał – biały obrus, sianko pod talerzami, zapach pierników i trzaskające drewno w kominku. W tym roku było jednak inaczej. Od rana czułam w powietrzu coś nienazwanego, jakby napięcie przed burzą. Mąż był nerwowy, ciągle zaglądał na zegarek, a kiedy nakrywałam do stołu, powiedział, żebym zostawiła jedno wolne miejsce więcej. Nie dla wędrowca, nie dla samotnego – wiedziałam dokładnie, kogo miał na myśli. Tylko że ta osoba nie była ani samotna, ani niewinna. I nie miała prawa psuć nam Świąt. Ostatnie przygotowania Od samego rana krzątałam się po kuchni. Barszcz pyrkotał w garnku, w piekarniku dopiekał się sernik, a ja lepiłam ostatnie pierogi, co chwilę zerkając na zegar. Zostało kilka godzin do kolacji wigilijnej, a mimo to miałam wrażenie, że wszystko mi się wymyka z rąk. Nie dlatego, że nie zdążyłam – po prostu czułam, że coś jest nie tak. Mąż od kilku dni chodził dziwnie podenerwowany. Nie patrzył mi w oczy, dużo czasu spędzał w garażu pod pretekstem sprawdzania światełek, czy czyszczenia krzeseł. Kiedy rano poprosiłam go, żeby przyniósł opłatek, tylko skinął głową i wyszedł bez słowa. Zamiast tego zaczął sam ozdabiać stół. To było do niego niepodobne. Zawsze robiłam to sama, bo nie wierzyłam w jego poczucie estetyki. Tym razem zrobił to, nie pytając mnie o zdanie. Porozkładał na nim przypadkowe ozdoby i to byłoby na tyle. – Nie przykładaj talerza tutaj – powiedział nagle, kiedy nakrywałam do stołu. – Zostaw puste miejsce. Jeszcze jedno. Spojrzałam na niego, marszcząc brwi. – Przecież mamy już jedno. Tradycyjne. Wzruszył ramionami i rzucił krótko: – Dla gościa. Gościa. W jego ustach to brzmiało jak wyrok. Próbowałam niczego sobie nie dopowiadać, nie tworzyć scenariuszy, ale przecież znałam go zbyt dobrze. Wiedziałam, że kogoś oczekuje. Kogoś konkretnego. Kogoś, kto nie miał prawa się tu zjawić. Gość, którego nikt nie zapraszał Zegar wybił siedemnastą, kiedy usłyszeliśmy dzwonek do drzwi. Stałam wtedy w kuchni, trzymając w dłoniach półmisek z karpiem, i przez ułamek sekundy miałam ochotę rzucić nim o podłogę. Mąż natychmiast zerwał się z fotela i podbiegł do drzwi, jakby czekał na ten moment od tygodni. A przecież nikt z naszej rodziny nie miał przychodzić, mieliśmy być tylko my i teściowie. Dzieci miały dojechać dopiero jutro, a sąsiedzi od rana wyjechali do rodziców. Otarłam ręce o fartuch i wychyliłam się do przedpokoju. Stała tam ona. Koleżanka z pracy. Widziałam ją raz na imprezie firmowej. Ubrana w długi, jasny płaszcz, z rozpuszczonymi włosami, w rękach trzymała kwiaty i wino, jakby przyszła na przyjęcie sylwestrowe, a nie Wigilię. Mąż uśmiechnął się do niej z tym samym ciepłem, którego dawno już nie widziałam w jego oczach, kiedy patrzył na mnie. – Wchodź, już czekaliśmy – powiedział, biorąc od niej płaszcz. Nie odpowiedziałam ani słowem. Patrzyłam tylko, jak wchodzi do mojego salonu, jakby znała każdy jego kąt. Usiadła na kanapie i zaczęła rozglądać się dookoła, jakby oceniała, czy święta w naszym domu spełniają jej standardy. – Cześć – rzuciła w moją stronę z udawaną uprzejmością. – Mam nadzieję, że nie przeszkadzam. –Przeszkadzasz – pomyślałam. – I dobrze o tym wiesz. Zamiast tego powiedziałam tylko: –Proszę, usiądź. Zaraz podam barszcz. I wtedy zrozumiałam, że ta kolacja będzie jak pole minowe. Każde słowo, każdy gest mógł zakończyć się wybuchem. Nie takie święta chciałam Wigilia to podobno czas pojednania, życzliwości, wybaczenia. Przy naszym stole panowała jednak sztuczna serdeczność, jakby ktoś przykleił nam wszystkim uśmiechy na twarzach i kazał udawać, że wszystko jest w porządku. Tyle że nie było. Z każdą minutą czułam się coraz bardziej obco, jakby to nie był mój dom, a ja nie byłam gospodynią, tylko ktoś przypadkowy, kto się tu zaplątał. Ona siedziała naprzeciwko mnie, w czerwonej sukience, z kolczykami, które wyglądały znajomo. Zbyt znajomo. Mąż nalewał jej kompot, jakby nie widział nikogo innego przy stole. Kiedy zapytałam, czy ktoś chce dokładkę pierogów, tylko skinął głową w jej stronę. – Ona lubi z kapustą i grzybami – powiedział spokojnie. Znał jej smak. Jej przyzwyczajenia. Jej uśmiechy, które rzucała przez stół, tylko z pozoru skierowane do wszystkich. I nikt o nic nie pytał. Teść mówił coś o pogodzie, teściowa szeptała o nowej sukience, a ja siedziałam w tym teatrze, próbując zapanować nad drżącą ręką, gdy sięgałam po sztućce. – Długo się znacie? – zapytał teść. Spojrzała na mojego męża, potem na mnie. Uśmiechnęła się. – Kilka miesięcy. Poznaliśmy się przypadkiem. Nie był to przypadek. To był wybór. Ktoś tu zdecydował się wystawić moje małżeństwo na próbę, a teraz siedział przy wigilijnym stole i jadł moje pierogi. Mąż wziął głęboki oddech, jakby chciał coś powiedzieć. Nie zdążył. Z kuchni rozległ się dźwięk minutnika. Barszcz znowu się zagotował. Święta trwały dalej, jakby nic się nie działo. Rozdział 4: Świąteczne kłamstwa Z kuchni wróciłam z pustym wzrokiem. Barszcz był tylko wymówką, chwilą oddechu, której potrzebowałam, by nie wybuchnąć. Gdy postawiłam talerze na stole, ona już śmiała się z czegoś, co powiedział mój mąż. Śmiała się tym dźwięcznym, lekkim śmiechem, który miał w sobie coś z prowokacji. Udawałam, że tego nie słyszę, choć każdy dźwięk wbijał mi się w głowę jak szpilka. – Opowiedz, jak się poznaliście – odezwała się nagle teściowa, zerkając na nią z ciekawością. Zamarło mi serce. Chciałam krzyknąć, żeby nikt się nie ośmieszał, że to nie jest żadna świąteczna historia do opowiadania przy opłatku. Mąż jednak przejął głos. – Spotkaliśmy się na szkoleniu. Pracujemy teraz razem przy jednym projekcie – powiedział spokojnie, jakby chodziło o jakąś znajomą, a nie kobietę, którą ewidentnie wpuścił do swojego życia zbyt głęboko. – Taka współpraca to musi być ciekawa – rzuciła teściowa, kompletnie nieświadoma napięcia. – Miło, że przyszłaś. Beata uśmiechnęła się delikatnie, a potem przeniosła wzrok na mnie. – Darek mówił mi o pani. Że wspaniale pani gotuje. „Pani”. Jakbyśmy się nie znały. Jakby to była rozmowa dwóch obcych kobiet, a nie żony i... no właśnie. Kim ona była? Kochanką? Nową „przyjaciółką” rodziny? Uśmiechnęłam się chłodno i podniosłam kieliszek. – Za współpracę, która nie powinna wychodzić poza biuro – powiedziałam cicho, zerkając mu prosto w oczy. Wszyscy się zaśmiali, choć nikt nie był pewien, czy to był żart. Prawda między pierogami Nie pamiętam dokładnie, jak przebiegła reszta kolacji. Podałam rybę, kompot, makowiec, wszystko według tradycji, jakby nic się nie działo. Gość rozmawiała ze wszystkimi, oprócz mnie. Unikała mojego spojrzenia, choć czasem łapałam jej wzrok – krótki, badawczy, nieco triumfujący. Mąż był spięty, jakby cały czas czekał, aż coś się wydarzy, jakby odliczał minuty do końca tej szopki. W pewnym momencie poprosiłam go, żeby mi pomógł w kuchni. Nie zapytał, w czym. Po prostu wstał i poszedł za mną. Zamknęłam za nami drzwi i spojrzałam mu w oczy. – Ile to trwa? – zapytałam cicho, bez emocji. – Tylko proszę, nie kłam. Już wystarczy. Stał przez chwilę w ciszy, potem oparł się o blat i spuścił wzrok. – Pół roku – powiedział. – Miało się skończyć. Naprawdę. Nie chciałem, żeby tak wyszło. Parsknęłam śmiechem, ale to nie był śmiech z rozbawienia. Był pusty i gorzki. – I dlatego zaprosiłeś ją na Wigilię? Bo to takie logiczne zakończenie? – Chciałem, żebyś ją poznała. – Żebym ją poznała? – powtórzyłam, wpatrując się w niego jak w obcego. – A może chciałeś, żebym ci ułatwiła wybór? Albo żeby ona zobaczyła, co ma do zdobycia? Nie odpowiedział. Patrzył w podłogę jak chłopiec przyłapany na kradzieży. Wróciliśmy do stołu. Ona uśmiechała się do mojej teściowej, mój mąż zajął swoje miejsce, a ja tylko poprawiłam obrus i spojrzałam na to wolne nakrycie, które zostawił dla niej. Cisza po Wigilii Po kolacji nie było śpiewania kolęd, nie było wspólnego rozpakowywania prezentów. Wszyscy rozeszli się wcześniej niż zwykle, wyczuwając napięcie, które nabrzmiewało z każdą chwilą. Nawet dzieci nie zadzwoniły – może coś przeczuwały. Ona wyszła tuż po dziewiątej, mówiąc, że „nie chce przeszkadzać dłużej”. Mąż odprowadził ją do drzwi, wrócił z jej szminką na kołnierzu i milczeniem wypisanym na twarzy. Zgarnęłam ze stołu brudne talerze, pracując w ciszy. On chciał pomóc, ale skinęłam głową, żeby zostawił mnie samą. Z kuchni słychać było tylko szum wody i brzęk szkła. Nikt się nie odzywał. Nawet radio, które zwykle grało w tle kolędy, teraz milczało. W końcu usiadł na krześle w salonie, jakby czekał na wyrok. Nie zamierzałam go wypowiadać tej nocy. Byłam zbyt zmęczona. Zbyt pusta. Zbyt obca we własnym domu. – Co teraz? – zapytał w końcu cicho. Spojrzałam na niego bez cienia czułości. – Nie wiem – odpowiedziałam zgodnie z prawdą. – Ale jedno wiem na pewno. W przyszłym roku nie będzie już wolnego miejsca przy stole. I nie chodzi o tradycję. Wstałam i poszłam do sypialni, zamykając za sobą drzwi. Na zewnątrz padał śnieg, cichy i gęsty. Taki, który tłumi dźwięki, ale nie emocje. Przypomniałam sobie, jak kiedyś marzyłam o świętach pełnych ciepła i bliskości. Tej nocy dostałam coś zupełnie innego – prawdę, która bolała bardziej niż samotność. Renata, 49 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Teściowie dają dzieciom szwagra grube koperty, a moim chińskie zabawki z bazaru. Tak wygląda rodzinna sprawiedliwość” „Żeby spełnić świąteczne marzenia moich dzieci, powinnam mieć prywatny bankomat. Z roku na rok jest coraz gorzej” „Mój syn dostał ode mnie auto. Dziś wozi w nim na zakupy swoją pannę, a ja ledwo taskam torby ze sklepu sama”
„Przyklaskiwałam każdemu pomysłowi szefa, by dostać podwyżkę. Skończyłam z wypowiedzeniem i bez pieniędzy”
„Projekt, do którego mnie przydzielono, okazał się niekończącym się pasmem poprawek, frustracji i nieprzespanych nocy. Szef miał wizję, której nikt poza nim nie rozumiał, ale wszyscy udawaliśmy, że to arcydzieło. Ja – z największym zaangażowaniem”.
Zawsze byłam ambitna. Gdy zaczęłam pracę w agencji reklamowej, wiedziałam, że muszę się wykazać. Przez pierwsze miesiące robiłam wszystko, co mi kazano – bez marudzenia, bez pytań. Potem zaczęłam przyklaskiwać każdemu pomysłowi szefa, nawet tym najdziwniejszym. Miałam nadzieję, że to się opłaci – w końcu pieniądze były mi potrzebne, zwłaszcza odkąd musiałam sama spłacać kredyt. Dla premii byłam gotowa zarywać noce i udawać entuzjazm, którego nie czułam. Wydawało mi się, że mam plan, że kontroluję sytuację. Nie wiedziałam jeszcze, jak bardzo się myliłam i ile mnie to wszystko będzie kosztować. Nowa w zespole Pierwszy dzień w nowej pracy to zawsze coś między ekscytacją a stresem. Weszłam do biura z uśmiechem i energią, choć w środku drżałam. Nie chciałam zawieść. Agencja reklamowa miała świetną reputację, a ja dostałam szansę, o której marzyło wielu. Mój szef, pan K., spojrzał na mnie raz, ocenił w sekundę i rzucił: – Mamy dziś prezentację dla klienta z branży odzieżowej. Siadasz z Olą, pomożesz jej z grafikami. Masz dwie godziny. Kiwnęłam głową, nie zadając pytań. Przez kolejne tygodnie tak wyglądały moje dni. Robiłam to, co mi kazano, z entuzjazmem, który z czasem stawał się coraz bardziej udawany. Pracowałam po godzinach, nie narzekałam, nawet kiedy grafik projektowy zmieniano dziesięć razy, bo „szef nie czuje tego klimatu”. Szybko zauważyłam, że osoby, które były bardziej elastyczne, dostawały lepsze projekty i premie. Zaczęłam więc nie tylko zgadzać się na wszystko, ale też komplementować każdy pomysł szefa. Nawet te absurdalne, jak kampania z kozami promującymi luksusowe garnitury. – Świetny pomysł, nikt tego jeszcze nie zrobił – mówiłam z przekonaniem, którego sama przed sobą nie rozumiałam. Chciałam być zauważona. Chciałam awansu, pieniędzy, poczucia, że jestem ważna. Mówiłam „tak” częściej, niż było to normalne. Koleżanki z zespołu patrzyły na mnie z lekką irytacją, ale udawały uśmiech. Przez chwilę miałam wrażenie, że ta strategia działa. Wkrótce miałam się przekonać, jak bardzo się myliłam. Premia za posłuszeństwo Gdy w marcu przyszły premie kwartalne, moje nazwisko znalazło się na samej górze listy. Poczułam satysfakcję. Przez chwilę uwierzyłam, że wszystko, co robiłam – to ciągłe przytakiwanie, zostawanie po godzinach, bycie „dyspozycyjną” – miało sens. Nawet Ola, która wcześniej traktowała mnie z dystansem, rzuciła z przekąsem: – No proszę, Królowa Króla. Premia się zgadza? – Zgadza – odpowiedziałam spokojnie, udając, że nie czuję w jej słowach ukłucia. Szef wezwał mnie wtedy do siebie. Usiadłam naprzeciwko niego w jego gabinecie z widokiem na panoramę miasta. Przez chwilę milczał, jakby celowo budował napięcie. – Widzę cię. Masz energię, lojalność, elastyczność. Takich ludzi potrzebuję – powiedział, patrząc mi prosto w oczy. – Chcę cię w nowym projekcie. Tylko uprzedzam, będzie ciężko. – Dam radę – odpowiedziałam bez zawahania. Nie spytałam, co to za projekt. Nie interesowało mnie to. Usłyszałam „widzę cię” i to wystarczyło, bym poczuła, że warto. Chciałam być tą, na którą można liczyć. Nawet jeśli to oznaczało pracę w weekendy, odbieranie telefonu o 23:00 i przytakiwanie pomysłom, które byłyby wyśmiane na studiach z marketingu. Nowy projekt ruszył błyskawicznie. Klient był trudny, terminy nierealne, a szef coraz bardziej kapryśny. Zaczęłam się gubić w jego oczekiwaniach, ale nie przestawałam mówić „tak”. Wciąż łudziłam się, że nagroda przyjdzie – awans, uznanie, stabilność. Tymczasem zaczynało mnie to wszystko przerastać. Granice przesuwane coraz dalej Projekt, do którego mnie przydzielono, okazał się niekończącym się pasmem poprawek, frustracji i nieprzespanych nocy. Szef miał wizję, której nikt poza nim nie rozumiał, ale wszyscy udawaliśmy, że to arcydzieło. Ja – z największym zaangażowaniem. Potrafiłam godzinami dopieszczać baner, który następnego dnia był wyrzucany do kosza, bo „brakuje w nim duszy”. Oczywiście kiwałam głową. – Zrób to tak, żeby sam klient się zakochał. Chcę efekt wow, rozumiesz? – powtarzał. – Jasne, rozumiem – mówiłam, choć coraz mniej czułam, że rozumiem cokolwiek. Zaczęłam zauważać, że moje „tak” stawało się przepustką do coraz bardziej absurdalnych oczekiwań. Kiedyś dostałam maila o 1:12 w nocy z tytułem „WAŻNE”. Była w nim nowa koncepcja kampanii, którą miałam ogarnąć do rana, bo szef miał to prezentować na spotkaniu. Zamiast wyłączyć telefon, usiadłam do pracy. Pamiętam, że moje oczy piekły ze zmęczenia, ale powtarzałam sobie, że to tymczasowe, że zbuduję dzięki temu silną pozycję. Tylko że granice przesuwały się coraz dalej, a nagrody były coraz bardziej ulotne. Zamiast awansu – kolejne obietnice. Zamiast wsparcia – pretensje, że mógł być lepszy efekt. A ja? Ja zaczęłam czuć, że nie jestem już sobą, tylko jakąś wersją pracowniczki idealnej – bezmyślnie lojalnej, ślepo zaangażowanej. Mimo to wciąż się nie zatrzymałam. Może dlatego, że nie umiałam. Może dlatego, że bałam się, że jeśli raz powiem „nie”, wszystko runie. Przecież chciałam dobrze Zaczęło się od drobnych sygnałów. Przesunięcie mnie z jednego projektu na inny bez uprzedzenia. Brak mojego nazwiska w podsumowaniu sukcesów zespołu, choć to ja zarwałam trzy noce, by kampania wystartowała na czas. Wcześniej szef rzucał mi przynajmniej krótkie „dobra robota”. Teraz milczał, jakbym stała się częścią wyposażenia biura – użyteczną, ale niewidzialną. Zaczęłam się buntować w głowie. Myśli były coraz głośniejsze, ale usta wciąż milczały. Nadal mówiłam „tak”, chociaż coraz częściej chciałam powiedzieć „dość”. Kiedy raz odważyłam się zasugerować, że może warto dać grafikowi więcej czasu na poprawki, usłyszałam: – Jak ci nie pasuje tempo, to może powinnaś przemyśleć, czy to miejsce dla ciebie. Zatkało mnie. Nie odpowiedziałam. Tego dnia wróciłam do domu i długo siedziałam przy komputerze, patrząc na pusty dokument. Chciałam napisać wypowiedzenie. Ręce jednak nie słuchały. Nadal wierzyłam, że to chwilowy kryzys, że jeśli znów się przyłożę, wszystko wróci do normy. Pewnego dnia podczas zebrania klient z branży kosmetycznej chwalił projekt, nad którym pracowałam przez dwa tygodnie. Szef z uśmiechem powiedział: – Cieszę się, że nasz zespół to ogarnął. Szczególnie Kuba – świetna robota! Siedziałam obok, z dłońmi splecionymi pod stołem, udając, że nie robi mi to różnicy. Kuba wprowadził poprawki na ostatniej prostej. Ja zbudowałam całość od zera. Tego dnia po raz pierwszy poczułam, że nie tylko jestem wykorzystywana, ale że to wszystko jest po prostu niesprawiedliwe. Przestałam być potrzebna To był czwartek, deszczowy, nijaki. Przyszłam do pracy wcześniej niż zwykle. Czułam, że coś wisi w powietrzu. Kiedy tylko weszłam do biura, zobaczyłam, że w pokoju szefa siedzi dział HR. Serce mi zadrżało. Mimo to usiadłam przy biurku i włączyłam komputer, udając spokój. Po chwili dostałam maila z tematem: „Spotkanie 10:15 – obecność obowiązkowa”. Weszłam do gabinetu o wyznaczonej godzinie. Szef siedział z kamienną twarzą, obok przedstawicielka HR z wymuszonym uśmiechem. Usłyszałam klasyczne formułki: „restrukturyzacja”, „zmiana kierunku strategicznego”, „redukcja stanowisk”. Wszystko brzmiało jak kiepski żart. – Twoje zaangażowanie było zauważane i doceniane – powiedział Król, nie patrząc mi w oczy. – Naprawdę? – wyrwało mi się. – Bo ostatnio mam wrażenie, że harowałam na darmo. Nikt nie odpowiedział. Podsunęli mi dokumenty. Miałam tydzień wypowiedzenia, żadnego pakietu odprawowego, żadnej rozmowy o przyszłości. Wyszłam z gabinetu, mijając ludzi, z którymi spędziłam tyle wieczorów, weekendów, świąt – teraz pochłoniętych własnymi monitorami. Nikt się nie odezwał. Zabrałam kubek, notes i swoją dumę – ledwo trzymającą się cało. Gdy zamknęły się za mną drzwi windy, łzy napłynęły mi do oczu. Nie dlatego, że mnie zwolniono. Płakałam, bo dałam z siebie wszystko dla ludzi, którzy nie dali mi nic w zamian. Tamtego dnia wróciłam do domu wcześniej niż zwykle. Usiadłam na kanapie i pierwszy raz od dawna poczułam... pustkę. Prawdziwą, głośną i duszną. Zostałam bez pracy, bez premii, bez poczucia sensu. Więcej niż pieniądze Pierwsze dni po zwolnieniu były najtrudniejsze. Budziłam się o szóstej rano z myślą, że się spóźnię. Potem przypominałam sobie, że nie mam dokąd iść. Przez tydzień nie otworzyłam laptopa. Nie odpisywałam na wiadomości, nie odbierałam telefonów. Czułam się, jakby ktoś wyjął mnie z maszyny, którą sama pomogłam napędzać, i wyrzucił bez słowa. Próbowałam zrozumieć, gdzie popełniłam błąd. Czy byłam zbyt ambitna? Zbyt dyspozycyjna? A może zbyt naiwna, myśląc, że lojalność i entuzjazm wystarczą, by ktoś mnie szanował? W głowie wciąż słyszałam słowa szefa: „Widzę cię”. A potem widziałam, jak podpisuje moje wypowiedzenie. Zaczęłam szukać nowej pracy. Tym razem ostrożnie, z większą uważnością. Na rozmowach rekrutacyjnych zadawałam pytania, których wcześniej się bałam: o równowagę między pracą a życiem, o to, jak wygląda kultura w zespole, jak traktują ludzi, którzy się nie zgadzają. Jedna z rekruterek powiedziała: – Cenię pani bezpośredniość. Mało kto potrafi o to zapytać. To był mały krok, ale czułam, że wracam do siebie. Nie znalazłam jeszcze nowej pracy. Oszczędności topnieją, a stres czasem wraca wieczorami. Ale pierwszy raz od dawna czuję, że nie muszę niczego udawać. Że już nie jestem „pracowniczką idealną”, tylko kobietą, która coś przeżyła, coś straciła, ale też coś zrozumiała. Zrozumiałam, że pieniądze są ważne, ale jeszcze ważniejsze jest to, jak się czuję, gdy patrzę na siebie w lustrze. Weronika, 32 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Teściowie dają dzieciom szwagra grube koperty, a moim chińskie zabawki z bazaru. Tak wygląda rodzinna sprawiedliwość” „Żeby spełnić świąteczne marzenia moich dzieci, powinnam mieć prywatny bankomat. Z roku na rok jest coraz gorzej” „Mój syn dostał ode mnie auto. Dziś wozi w nim na zakupy swoją pannę, a ja ledwo taskam torby ze sklepu sama”
„Cała rodzina była zazdrosna, bo byłam ulubienicą dziadka. Nie wierzyłam w to, dopóki nie otworzyłam prezentu na gwiazdkę”
„Wśród prezentów leżał jeden niewielki pakunek. Niepozorny, w zielonym papierze z prostą czerwoną wstążką. Na karteczce widniało moje imię, ale nie tym samym pismem co zwykle. Litery były starannie wykaligrafowane, ktoś się naprawdę postarał”.
Zawsze sądziłam, że nasza rodzina jest w miarę normalna – trochę pokrzywiona, trochę hałaśliwa, ale ogólnie kochająca. Może dlatego tak długo nie dostrzegałam tego, co inni widzieli wyraźnie: że dziadek miał swoją ulubienicę. Mnie. Kiedyś ktoś rzucił półżartem, że to ja mogłabym wybrać dla niego dom spokojnej starości i by się nie sprzeciwił. Śmialiśmy się wtedy wszyscy, choć dziś myślę, że w tym żarcie było sporo prawdy. Długo broniłam się przed uwierzeniem, że byłam kimś wyjątkowym w jego oczach. Aż do tej jednej Wigilii. Układy i układziki W naszej rodzinie nikt nic nie mówił wprost. Mama zawsze zagryzała wargi, babcia kiwała głową, a ciotka Iwona przewracała oczami, kiedy dziadek opowiadał, jak bardzo czekał na mój telefon. Ja nie zwracałam na to uwagi. Cieszyłam się, że mogę do niego zadzwonić i zapytać o przepis na jabłecznik albo o to, co słychać na działce. Dziadek był moim sojusznikiem, kiedy pokłóciłam się z rodzicami. Raz nawet pojechałam do niego z walizką i zostałam dwa dni. Bez pytań, bez osądu, tylko herbata i szarlotka. Rodzinne obiady wyglądały zawsze tak samo: duży stół, hałas dzieci, przeciągłe westchnięcia babci i głosy mówiące naraz. Ja siedziałam obok dziadka, bo tak wyszło – nikt nigdy tego nie kwestionował. – No idź, ty lubisz siedzieć z dziadkiem – mówiła mama, jakby to była jakaś dziecięca fanaberia. Dziadek nalewał mi kompot, zanim podsunął dzbanek komukolwiek innemu. A kiedy wszyscy szydzili z mojego nieudolnego podejścia do polityki, kiwał głową i mówił tylko: – Dajcie spokój, przynajmniej próbuje myśleć. Może powinnam była zauważyć te drobne gesty. Może powinnam zrozumieć, że tam, gdzie ja widziałam zwykłą bliskość, inni dostrzegali faworyzowanie. Czasem ciotka rzucała półgębkiem: – No tak, oczywiście, że dla Zosi. Bo przecież Zosia to złoto, nie? Nie rozumiałam, czy mówi to z ironią, czy serio. Potem zjawiał się dziadek, dawał mi uścisk i wszystko cichło. Chciałam wierzyć, że wszyscy go kochają tak samo. Nie sądziłam, że ktoś może mi tego zazdrościć. Dziadek i ja Z dziadkiem miałam rytuały. Każdy piątek po szkole jechałam do niego na herbatę i ciasto, które sam piekł – zawsze coś innego, czasem mu się nie udało, ale jadłam bez narzekania. Opowiadał mi o swoich młodzieńczych wybrykach, o tym, jak ukrywał się przed milicją, bo rozklejał plakaty opozycji. Zmyślał pół na pół, ale uwielbiałam go słuchać. W takich chwilach czułam, że tylko ja jestem ważna. W pokoju dziadka na regale stało moje zdjęcie w ramce z muszelek – robione w przedszkolu. Byłam tam w koronie z papieru, uśmiechnięta, z zębami mlecznymi. Zawsze je przecierał ściereczką, jakby bał się, że kurz zasłoni mu wspomnienia. Na ścianie wisiał mój dyplom z konkursu literackiego, choć miał wnuki z lepszymi osiągnięciami. – Bo ty masz duszę – powiedział kiedyś. – A dusza to ważniejsze niż stopnie. Czasem przyłapywałam go, jak mówił innym o mnie z dumą. – Zosia to rozumna dziewczyna, nie daje się byle komu. Ma charakter. – A potem zerkał na mnie i mrugał porozumiewawczo. Tak, jakbyśmy oboje wiedzieli, że to nasze małe porozumienie. Nigdy nie zastanawiałam się, co o tym sądzą inni. Dla mnie to było oczywiste, że każdy wnuk ma z dziadkiem wyjątkową więź. Może nie wszyscy spędzają z nim tyle czasu, ale przecież to nie znaczy, że są mniej ważni. Myślałam, że to tylko bliskość. Że po prostu rozumiemy się lepiej. Może właśnie dlatego nie zauważyłam, jak narastała cicha zazdrość wokół nas. Święta inne niż zwykle Tamte Święta od początku były inne. Babcia odwołała wspólne pieczenie pierogów, bo – jak to ujęła – „każdy i tak robi wszystko po swojemu”. Mama chodziła po domu z zaciśniętymi ustami, a ciotka Iwona od tygodnia nie odbierała telefonów. Dziadek udawał, że nic nie widzi, ale po nim od razu było widać, że coś się tli. Siadał w swoim fotelu i zamiast radia, włączał ciszę. – Przyjedziesz na Wigilię, Zosieńko? – zapytał mnie przez telefon trzy dni przed Świętami. – Bo wiesz, nie wiem, czy reszta będzie. – Oczywiście, dziadku. Choćby i cały świat miał nie przyjechać. – No to dobrze – westchnął. – Bo jak ciebie by nie było, to ja bym w ogóle świąt nie chciał. To był pierwszy raz, gdy usłyszałam w jego głosie zmęczenie. Nie fizyczne – takie inne, głębsze. Jakby miał dość tych samych twarzy i tych samych pretensji, powtarzanych w kółko. A może po prostu czuł się zawiedziony. Wigilia odbyła się u nich, tak jak zawsze, ale w powietrzu wisiało napięcie. Przyszli wszyscy, choć jakby z obowiązku. Babcia nie śpiewała kolęd, wujek Krzysztof pił kompot bez słowa. Mama zajęta była kuchnią, a ciotka Iwona milczała. Dziadek siedział obok mnie i uśmiechał się blado. Czułam, że czeka. A ja – choć sama nie wiedziałam na co – też czekałam. Może na ten moment, gdy wszystko wróci do normy. Może na znak, że jednak jesteśmy rodziną. Nie sądziłam, że tym znakiem będzie zawiniątko z kokardą. Prezent, który wszystko zmienił Wśród prezentów leżał jeden niewielki pakunek. Niepozorny, w zielonym papierze z prostą czerwoną wstążką. Na karteczce widniało moje imię, ale nie tym samym pismem co zwykle. Litery były starannie wykaligrafowane, ktoś się naprawdę postarał. „Dla Zosi – od Dziadka”. Rozdarłam papier, ostrożnie, choć ręce miałam lodowate. W środku znajdowała się niewielka szkatułka, drewniana, grawerowana w gałązki i liście. Pachniała lekko dymem i ziołami, tak jak stary pokój dziadka. Otworzyłam ją. W środku leżał pierścionek. Złoty, z mlecznobiałym oczkiem. Wiedziałam, że to pierścionek babci – ten, który zawsze nosiła na serdecznym palcu prawej dłoni, dopóki nie zaczęła puchnąć i nie zdjęła go kilka lat temu. Mówiła, że zachowa go na „lepsze czasy”. Zamarłam. W pudełeczku był też mały bilecik. Na nim dziadek napisał: Twoja prababcia dała go mojej mamie. Moja mama – babci. A ja… wiem, komu chcę go przekazać dalej. Nie wiedziałam, co powiedzieć. Oczy wszystkich skierowały się na mnie, a potem – na dziadka. Babcia siedziała naprzeciwko, milcząca, blada. Mama spojrzała na mnie ze zdumieniem, które szybko zmieniło się w coś innego. Ciotka Iwona aż wstała z krzesła. – No to się wszystko wyjaśniło – rzuciła szorstko. – Dziedzictwo rodzinne. Oczywiście, że Zosia. – Iwona, przestań – wtrąciła babcia cicho. – Nie, nie przestanę. Wszyscy o tym mówiliśmy za plecami, to teraz masz, tato, na co sobie zapracowałeś. Wnuczka-następczyni. A reszta? Co z resztą? Czułam, że coś się właśnie skończyło. I że nie chodziło tylko o prezent. Nie jestem temu winna Po słowach ciotki zapadła cisza. Tak głęboka, że nawet kolęda lecąca z radia w tle brzmiała jak obca melodia. Dziadek nie odpowiedział od razu. Patrzył na mnie. Nie na nią, nie na babcię, tylko na mnie – spokojnie, z jakąś łagodnością w spojrzeniu, jakby właśnie mnie dotyczyła ta cała afera, ale w zupełnie inny sposób niż ciotka myślała. – To był mój wybór – powiedział cicho, ale stanowczo. – Nikt nie musi się z nim zgadzać i niczego nie musi rozumieć. Ciotka prychnęła i sięgnęła po płaszcz, który rzuciła na poręcz krzesła. – No jasne. Tylko że my nie jesteśmy meblami, żeby sobie tak wybierać. Całe życie się starałam, zabiegałam, a ty… – spojrzała na mnie z czymś, co było bardziej bólem niż złością. Chciałam coś powiedzieć, wyjaśnić, że ja przecież nie prosiłam o to, nie oczekiwałam, że dziadek da mi coś, czego nie dostaną inni. Wtedy mama wstała i po raz pierwszy w życiu podniosła głos na swoją siostrę: – Może to nie jej wina, Iwona. Może po prostu ją kochał inaczej. I mocniej. I może to boli, ale chyba już jesteśmy za dorośli, żeby tego nie rozumieć. Ciotka wybiegła. Babcia siedziała bez słowa, tylko jej dłonie drżały na kolanach. A ja? Czułam, że coś we mnie pęka. Bo choć nie zrobiłam nic złego, to właśnie mnie znienawidzili. Nie za to, kim byłam. Za to, kim byłam dla niego. Co zostało z tej rodziny? Wróciłam do domu z pierścionkiem schowanym w kieszeni płaszcza, jakby był czymś, czego nie powinnam dotykać gołymi dłońmi. Mama nie odezwała się ani słowem, tylko posprzątała po kolacji. Ja siedziałam na łóżku i patrzyłam na ten drobiazg, który nagle rozsypał całą naszą rodzinę na kawałki. Nie pokazałam go nikomu. Nie nosiłam. Przez pierwsze tygodnie po świętach chowałam go głęboko w szufladzie, jakby był winny. A potem, któregoś wieczoru, po prostu pojechałam do dziadka. – Przepraszam, że to wszystko tak się potoczyło – powiedziałam, kiedy otworzył mi drzwi. – To nie ty powinnaś przepraszać – odpowiedział, zapraszając mnie do środka. – Po prostu… coś, co miało być piękne, zrobiło się ciężkie. Usiedliśmy w kuchni. Piliśmy herbatę i milczeliśmy, jakby oboje wiedzieli, że nie da się tego naprawić słowami. Dziadek odszedł kilka miesięcy później. Cicho, w nocy. Z pierścionkiem wciąż leżącym u mnie w szufladzie. Na pogrzebie nie padło żadne słowo o tym, co wydarzyło się w Wigilię. Wszyscy staliśmy razem – trochę udając, trochę naprawdę czując, że trzeba zjednoczyć się, chociaż na ten jeden dzień. Po wszystkim babcia poprosiła mnie na bok. – On cię naprawdę kochał – powiedziała. – I nie za to, że byłaś lepsza. Tylko że byłaś najbliższa. Wtedy pierwszy raz założyłam pierścionek. Nie jako dowód wyjątkowości. Tylko jako znak, że coś między mną a dziadkiem zostało. Cicho. Na zawsze. Zosia, 22 lata Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Teściowie dają dzieciom szwagra grube koperty, a moim chińskie zabawki z bazaru. Tak wygląda rodzinna sprawiedliwość” „Żeby spełnić świąteczne marzenia moich dzieci, powinnam mieć prywatny bankomat. Z roku na rok jest coraz gorzej” „Mój syn dostał ode mnie auto. Dziś wozi w nim na zakupy swoją pannę, a ja ledwo taskam torby ze sklepu sama”
„Chciałem wypłacić pieniądze z bankomatu, by kupić prezenty świąteczne. Byłem w szoku, gdy zobaczyłem tam okrągłe zero”
„Od razu przeszedłem do historii transakcji. I tam dopiero się zaczęło. Codzienne wypłaty z bankomatu – czasem 200 zł, czasem 400. Zakupy w sklepach, których nie znałem. Kilka płatności kartą online. Jakaś drogeria, jakieś RTV, apteka internetowa”.
Grudzień zbliżał się wielkimi krokami, a ja czułem, jak napięcie wokół świąt zaczyna narastać. Tłumy w sklepach, reklamy zachęcające do kupowania prezentów, dźwięki kolęd w radiu – wszystko przypominało mi, że zaraz Boże Narodzenie. Chciałem w tym roku zrobić coś wyjątkowego. Kupić dzieciakom to, o czym marzyły, sprawić żonie niespodziankę. Dlatego w sobotę rano poszedłem do bankomatu, żeby wypłacić gotówkę. Plan był prosty: pieniądze w kieszeni, lista prezentów w telefonie, szybkie zakupy. Tyle że maszyna pokazała coś, czego się nie spodziewałem. Saldo: zero złotych. Konto było puste. Przedświąteczna gorączka Nie należę do ludzi, którzy zostawiają wszystko na ostatnią chwilę. Zazwyczaj planuję święta wcześniej – zamawiam choinkę, ustalam z żoną, kto co gotuje, robię listę prezentów, czasem nawet kupuję papier do pakowania na promocji. W tym roku też miałem wszystko rozpisane. Dzieciom obiecałem klocki Lego i hulajnogę, żonie perfumy, a teściowej książkę kucharską, bo lubi piec ciasta i wciąż narzeka, że nie ma inspiracji. Czułem, że to będą udane święta. Przynajmniej tak mi się wydawało. W pracy dostałem premię – nie jakąś ogromną, ale wystarczającą, by ogarnąć prezenty, karpia, wędliny, kilka nowych ozdób. Pamiętam, że jak tylko wpłynęła na konto, pomyślałem, że w tym roku nie będzie kombinowania. Wszystko kupię na spokojnie, bez stresu, bez nerwów. Miałem w głowie obrazek: dzieci rozpakowujące prezenty, uśmiechnięta żona, wspólna kolacja. Niby banał, ale dla mnie to miało znaczenie. W sobotę rano wstałem wcześniej. Cicho wyszedłem z domu, żeby nie budzić reszty. Miałem plan – najpierw bankomat, potem kawa na stacji, potem zakupy. Chciałem wszystko załatwić do południa. Ubrany w kurtkę, z kubkiem termicznym w dłoni, w dobrym humorze podszedłem do bankomatu. Włożyłem kartę, wpisałem PIN, nacisnąłem opcję „Wypłata”. I wtedy coś mnie tknęło. Zanim zatwierdziłem kwotę, postanowiłem sprawdzić saldo. Ot, z ciekawości. I wtedy zamarłem. Saldo: 0,00 zł. Dostępne środki: 0,00 zł. Stałem jak głupek, wpatrując się w ekran. To musiała być jakaś pomyłka. Prawda? Bankomat się nie mylił Jeszcze przez chwilę gapiłem się w ekran, jakby miał mi coś więcej powiedzieć. Jakby za chwilę miało się pojawić: „Żartujemy, masz przecież te dwa tysiące!”. Nic takiego się nie wydarzyło. Zamiast tego maszyna po prostu wysunęła kartę. Zabrałem ją i odsunąłem się na bok, bo za mną już ktoś czekał. Przeszedłem kawałek, usiadłem na ławce i wyjąłem telefon. Aplikacja bankowa – login, hasło, autoryzacja. No i proszę. Zero. Ani grosza. Od razu przeszedłem do historii transakcji. I tam dopiero się zaczęło. Codzienne wypłaty z bankomatu – czasem 200 zł, czasem 400. Zakupy w sklepach, których nie znałem. Kilka płatności kartą online. Jakaś drogeria, jakieś RTV, apteka internetowa. I najgorsze – przelew na kilkaset złotych do osoby, której nie kojarzyłem. Z dnia na dzień pieniądze znikały. Premia, wynagrodzenie, wcześniejsze oszczędności. Nawet te z konta oszczędnościowego ktoś przelał. Byłem w szoku. Serce waliło mi jak młotem. Zadzwoniłem do banku. Wysłuchałem całego menu, zanim połączyli mnie z konsultantem. – Dzień dobry, chciałem zgłosić coś bardzo dziwnego… – zacząłem, czując, jak głos mi drży. – Ktoś opróżnił moje konto. Właśnie sprawdziłem historię transakcji i… Konsultant coś tam mruczał, prosił o dane, potwierdzenie tożsamości. W końcu zapytał: – Czy ktoś jeszcze ma dostęp do pana konta? Karta? Loginy? – Tylko moja żona – odpowiedziałem bez wahania. Zapanowała cisza. – Proszę złożyć reklamację. I zastrzec kartę. Czy mam to teraz zrobić? – Tak, proszę… – wydusiłem. – I… proszę mi powiedzieć, czy ktoś się logował ostatnio z innego urządzenia? – Tak… Z iPhone’a, wczoraj wieczorem. Czy to pana telefon? Tylko że ja mam Androida. Podejrzenia i pytania Wracałem do domu powoli, jakbym miał nadzieję, że po drodze wydarzy się coś, co cofnie czas o dwadzieścia minut. Albo lepiej – o tydzień. Że wszystko okaże się jakimś błędem systemu. W głowie miałem mętlik, ale jedno było już jasne: ktoś systematycznie wypłacał moje pieniądze. I to nie byle kto, bo musiał znać hasła, PIN-y, odpowiedzi na pytania bezpieczeństwa. Wszedłem do mieszkania i zastałem ją w kuchni, parzyła herbatę. Uśmiechnęła się do mnie. – Wróciłeś już? Kupiłeś coś? – Nie – odpowiedziałem sztywno. – Mamy problem. Popatrzyła na mnie pytająco. Przez chwilę miałem ochotę zapytać wprost: „Czy to ty?”, ale przecież nie mogłem. To moja żona. Kobieta, z którą żyłem od dziesięciu lat. Matka moich dzieci. Czy mógłbym w ogóle przypuszczać, że to ona…? – Ktoś wypłacił wszystkie pieniądze z naszego konta – powiedziałem, nie spuszczając z niej wzroku. – Praktycznie codziennie, po trochu. Bank zablokował kartę i zastrzegł dostęp. Muszę iść złożyć oficjalne zgłoszenie. Zamarła. Postawiła kubek na blacie i wolno pokiwała głową. – Myślisz, że ktoś się włamał? Jak to możliwe? – No właśnie… – odparłem cicho. – Albo ktoś się włamał. Albo ktoś miał dostęp. Przeszła przez kuchnię i usiadła naprzeciwko mnie przy stole. – Co chcesz przez to powiedzieć? – Ty wypłacałaś te pieniądze? Patrzyła na mnie przez kilka sekund. Spokojnie. I wtedy, zamiast zaprzeczyć, spuściła wzrok. – Musiałam… Okradła mnie własna żona – Musiałaś? – powtórzyłem głucho. – Co to znaczy „musiałam”? Bo naprawdę nie rozumiem, dlaczego nic mi nie powiedziałaś. – Bo byś nie zrozumiał – odparła cicho, nie podnosząc wzroku. – Spróbuj. Może się uda – w moim głosie było więcej gniewu, niż bym chciał. Westchnęła ciężko, jakby miała wypowiedzieć coś, co od dawna ją dusiło. – Zaczęło się niewinnie. Kilka drobnych rzeczy. Ubrania dla dzieci, kosmetyki, później nowe zasłony, które tak ci się spodobały, pamiętasz? Nie chciałam ci zawracać głowy, bo ciągle mówiłeś, że mamy się pilnować z wydatkami, więc płaciłam kartą. No a potem… – Co potem? – przerwałem jej, choć już czułem, że nie chcę znać odpowiedzi. – Zobaczyłam ogłoszenie o kursie online. Myślałam, że może się przebranżowię, zacznę pracować zdalnie, będę coś wnosić do domu. Wzięłam jeden. Potem drugi. I trzeci. Każdy kosztował. Do tego subskrypcje, opłaty… Byłam pewna, że ogarnę, zanim zauważysz. – Czy ty rozumiesz, że zniknęło prawie osiem tysięcy?! – podniosłem głos. – I że nie mamy za co kupić prezentów? Ani jedzenia na święta? Milczała. – Dlaczego po prostu nie powiedziałaś, że coś planujesz? Że potrzebujesz? – Bo chciałam zrobić coś sama. Chociaż raz nie być tą, co tylko siedzi w domu i gotuje. Chciałam cię zaskoczyć. Pokazać, że też coś potrafię. Że nie musisz nas wszystkich utrzymywać sam… Siedzieliśmy w ciszy. Nawet nie byłem w stanie się złościć. Czułem tylko pustkę. Prawda ma wysoką cenę Jeszcze tego samego dnia poszliśmy razem do banku. Nie było sensu czekać, choć przecież nic nie mogło się zmienić. Pieniądze zniknęły, historia transakcji była jednoznaczna. Konsultant tylko potwierdził, że reklamacja nie ma podstaw – transakcje były autoryzowane, wszystko zgodne z regulaminem. Nie zostałem okradziony. Sam wypuściłem pieniądze z rąk. Po prostu o tym nie wiedziałem. W drodze powrotnej nie rozmawialiśmy. Siedziała obok mnie w samochodzie, skulona, jakby chciała zniknąć. Ja patrzyłem prosto przed siebie, skupiony na drodze, ale w głowie miałem tylko jedno pytanie: czy my się jeszcze z tego podniesiemy? W domu dzieci rysowały kartki świąteczne. Mały narysował Mikołaja z ogromnym workiem prezentów. – Tato, a Mikołaj przyniesie mi te walkie-talkie, co mówiłem? – zapytał z nadzieją w głosie. Nie wiedziałem, co odpowiedzieć. Przez chwilę stałem w przedpokoju, patrząc na syna. Jak mu powiedzieć, że w tym roku święta będą skromne? Że Mikołaj może nie zdążyć, bo renifery nie mają już paliwa? Wieczorem usiedliśmy razem w salonie. – Przepraszam – powiedziała w końcu cicho. – Chciałam dobrze. Naprawdę. – Wiem – odparłem. I mówiłem szczerze. – Ale zrobiłaś to sama. Bez słowa. Wiesz, ile to dla mnie znaczyło? – Chciałam ci coś udowodnić. A chyba tylko udowodniłam, że nie potrafię nawet dobrze liczyć. Westchnąłem. – Teraz musimy wymyślić, co powiedzieć dzieciom. I jak zapłacić za prąd. Nie wszystko da się naprawić W kolejnych dniach zapanowała między nami dziwna cisza. Nie było kłótni, krzyków ani scen. Po prostu każdy z nas chodził po domu, jakby był gdzieś indziej. Ja zastanawiałem się, czy zaufanie można odbudować, ona – pewnie, jak odpracować to, co zrujnowała. Święta były tuż za rogiem, a my nie mieliśmy ani prezentów, ani planu, ani spokoju w sercu. Zacząłem dorabiać po godzinach – znajomy zlecił mi dodatkowe projekty, jakieś grafiki na stronę, coś, co umiałem i co dawało parę złotych więcej. Żona próbowała sprzedać część rzeczy, które kupiła – kursy, z których nic nie wynikło, wirtualne konta, zbędne rzeczy. Mało kto chciał je kupić, ale i tak próbowała. Robiła porządki, chodziła cicho jak cień. Nie narzekałem. Nie miałem siły. W Wigilię usiedliśmy do stołu w czwórkę. Nie było wystawnych dań. Dzieci zjadły barszcz i pierogi, upiekliśmy pierniczki, które pomalowaliśmy lukrem. Prezenty? Symboliczne. Ręcznie robione. Syn dostał papierowy „kupon” na wspólny dzień z tatą. Córka – pudełko z własnoręcznie zrobionymi „czarami” mamy. Nikt nie płakał. A ja… zrozumiałem, że nie wszystko da się naprawić pieniędzmi. Nie wszystko można kupić. I nie każdą zdradę w związku mierzy się romansem. Nie wiem, czy jeszcze jej ufam. Pewnie nie, ale wiem, że są w życiu momenty, kiedy trzeba iść dalej, choć z ciężarem w sercu. Nie dla siebie. Dla tych, którzy czekają, aż znów zaczniemy się do nich uśmiechać. Michał, 38 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Mąż ma porządną wypłatę, a jest tak pazerny, że aż wstyd. Myślałam, że na imprezie mikołajkowej zapadnę się pod ziemię” „Za ostatni grosz kupiłam sobie luksusowe perfumy na wyprzedaży. Będę przez miesiąc jadła tanie parówki, ale nie żałuję” „Chciałam zaskoczyć męża i odwiedziłam go w delegacji. Okazało się jednak, że to na mnie czekała większa niespodzianka”
„Babcia dała mi suszone grzyby, abym mogła przygotować Wigilię. W słoiku z podgrzybkami znalazłam coś wartościowego”
„Przekładałam borowiki na sitko, kiedy nagle poczułam pod palcami coś twardego. Nie był to grzyb. Wyciągnęłam mały przedmiot, cały zakurzony i owijający się w jakąś starą serwetkę. Rozwinęłam ostrożnie tkaninę, czując, jak serce zaczyna mi bić szybciej”.
Święta Bożego Narodzenia zawsze pachniały u nas grzybami. Babcia co roku przysyłała mi słoik suszonych podgrzybków zbieranych własnoręcznie. Otwierałam go zawsze z uśmiechem i wzruszeniem – ten zapach przywoływał obrazy z dzieciństwa, kiedy siedzieliśmy razem w kuchni, lepiąc uszka i opowiadając sobie historie z przeszłości. W tym roku również dostałam paczkę od babci, zapakowaną starannie jak zawsze. Nie spodziewałam się jednak, że wśród suszonych grzybów znajdę coś, co całkowicie zmieni moje spojrzenie na rodzinę i przeszłość, o której sądziłam, że już nic nie może mnie zaskoczyć. Zapach dzieciństwa w słoiku Słoik z suszonymi grzybami stał na kuchennym blacie od wczoraj. Nie miałam jeszcze czasu go otworzyć, bo przedświąteczny chaos całkowicie mnie pochłonął. Wreszcie, późnym wieczorem, kiedy dzieci poszły spać, a mąż rozłożył się z książką na kanapie, postanowiłam się tym zająć. Odkręciłam wieczko i niemal natychmiast poczułam ten znajomy, głęboki aromat – ziemisty, intensywny, przyjemny. Przypomniałam sobie, jak babcia kazała nam suszyć grzyby na nitce, wieszając je nad piecem. Sama mówiła, że najlepsze są te z końca września. Przesypywałam zawartość słoika do miseczki, żeby je przebrać przed gotowaniem. – Znowu te grzyby? – zapytał lekko zrezygnowanym tonem mój mąż, wychylając się zza książki. – Co roku robimy wigilijny barszcz z uszkami. Chyba nie chcesz nagle zmieniać tradycji? – odpowiedziałam z uśmiechem. – Nie, nie. Po prostu zawsze się boisz, że trafisz na trującego. – Zaśmiał się. Machnęłam tylko ręką. Babcia znała się na grzybach lepiej niż ktokolwiek. Przekładałam borowiki na sitko, kiedy nagle poczułam pod palcami coś twardego. Nie był to grzyb. Wyciągnęłam mały przedmiot, cały zakurzony i owijający się w jakąś starą serwetkę. Rozwinęłam ostrożnie tkaninę, czując, jak serce zaczyna mi bić szybciej. To była srebrna broszka, pięknie zdobiona, w kształcie róży. Zamarłam na moment, patrząc na nią w ciszy. Babcia nigdy nie wspominała o żadnej broszce. Dlaczego schowała ją w słoiku z grzybami? Skarb między podgrzybkami Siedziałam przy kuchennym stole, wpatrzona w broszkę. Miała delikatne zdobienia, jakby ręcznie robione, a w samym środku tkwił malutki czerwony kamień. Nie znałam się na biżuterii, ale od razu czułam, że to coś więcej niż ozdoba z bazarku. Wyglądała jak coś starego, z duszą, może nawet pamiątkowego. Wzięłam ją w dłoń i próbowałam przypomnieć sobie, czy kiedykolwiek widziałam ją wcześniej. Nic. Zupełnie nic. W mojej głowie nie było żadnego wspomnienia związanego z tą broszką. – Co tam masz? – zapytał mąż, podchodząc z kubkiem herbaty. – Znalazłam to między grzybami od babci – odpowiedziałam cicho, pokazując mu znalezisko. – Ładne. Może przez przypadek jej tam wpadło? – Nie sądzę. Była zawinięta w serwetkę. Babcia musiała to zrobić celowo. Zacisnęłam palce na broszce. Nie pasowało mi to do niej. Moja babcia była osobą bardzo uporządkowaną, każda paczka miała swoje miejsce, każda rzecz swoje przeznaczenie. Nic nie zostawiała przypadkowi. Jeśli schowała broszkę wśród grzybów, miała w tym jakiś cel. Pytanie tylko – jaki? Następnego dnia zadzwoniłam do niej. Połączenie odebrała opiekunka. – Dzień dobry, babcia śpi. Miała ciężką noc. Proszę zadzwonić za parę dni – powiedziała spokojnie. Rozłączyłam się i spojrzałam znów na broszkę. Coś we mnie rosło – niepokój pomieszany z ciekawością. Miałam przeczucie, że ta ozdoba kryje w sobie jakąś historię, którą babcia przez lata skrzętnie ukrywała. Tajemnica srebrnej broszki Nie mogłam przestać myśleć o tej broszce. Trzymałam ją wieczorami w dłoni, obracałam w palcach, próbując coś z niej wyczytać. Zaczęłam nawet przeglądać stare zdjęcia – te w albumie po rodzicach i te, które kiedyś dała mi babcia. Szukałam jakiegokolwiek śladu tej ozdoby, jakiegoś tropu. I wtedy ją zauważyłam – na jednej, wyblakłej fotografii, gdzie młoda kobieta, łudząco podobna do babci, siedziała na ławce z jakimś mężczyzną. Broszka lśniła na jej płaszczu. Tylko że… to nie był dziadek. – Znasz tego faceta? – zapytałam męża, podsuwając mu zdjęcie. – Nie, ale wygląda na dość bliską relację. To twój dziadek? – Nie. Dziadek był znacznie niższy i nigdy nie nosił takich eleganckich płaszczy. Serce mi zabiło mocniej. Ta fotografia wyglądała na zrobioną tuż po wojnie. Babcia miała wtedy może dwadzieścia lat. Nigdy nie opowiadała mi o nikim innym poza dziadkiem. Całe życie spędzili razem, przynajmniej według rodzinnej opowieści. A jednak to zdjęcie i broszka sugerowały coś innego. Kilka dni później udało mi się porozmawiać z babcią. Brzmiała słabo, ale poznała mój głos od razu. – Babciu… Dostałam od ciebie grzyby. Dziękuję… Tylko… tam była też broszka. Po drugiej stronie zapadła długa cisza. – Wiedziałam, że w końcu ją znajdziesz – powiedziała cicho. – I że będziesz miała pytania. Przeszły mnie ciarki. W jej głosie było coś, czego nigdy wcześniej nie słyszałam – rezygnacja i smutek. Powrót do przeszłości Po naszej krótkiej rozmowie nie mogłam przestać o niej myśleć. Babcia nie chciała rozmawiać przez telefon, ale powiedziała tylko jedno zdanie, które wywróciło mój świat do góry nogami: – Ta broszka to nie tylko pamiątka. To wybór, którego nie mogłam cofnąć. Wiedziałam, że muszę pojechać do niej osobiście. Pojechałam dwa dni później, z duszą na ramieniu, z głową pełną scenariuszy, które wcale nie uspokajały. Drzwi otworzyła mi opiekunka. Babcia leżała na kanapie, owinięta kocem, wyglądała na drobniejszą niż ją zapamiętałam. Uśmiechnęła się lekko, widząc mnie w progu. – Wiedziałam, że przyjedziesz. Siadaj – powiedziała słabym głosem. – Muszę ci coś powiedzieć. Usiadłam obok niej i wyjęłam broszkę z torebki. Położyłam ją na jej dłoni. – Była moja… ale nie tylko. Dostałam ją od Stefana. To był mój pierwszy narzeczony. Mieliśmy się pobrać w pięćdziesiątym szóstym. Patrzyłam na nią, zaskoczona. – Nie wiedziałam, że byłaś zaręczona z kimś innym. – Nie wiedział nikt. Stefan zginął tuż przed naszym ślubem. Została mi tylko ta broszka. Babcia zamknęła oczy i przez chwilę milczała. – Twój dziadek wiedział, że nie kochałam go tak samo. Był dobrym człowiekiem, ale serce oddałam komu innemu. Tylko nigdy nie miałam odwagi o tym mówić. Broszkę chowałam przez lata. Teraz uznałam, że to czas, by ktoś z rodziny znał prawdę. Nasza ostatnia rozmowa Zostałam u babci na noc. Spała niespokojnie, a ja siedziałam obok niej, próbując poukładać w głowie to, co usłyszałam. Patrzyłam na jej pomarszczoną twarz i myślałam o tym, jaką cenę zapłaciła za zachowanie tajemnicy. Czy naprawdę przez całe życie nosiła w sercu żal po stracie, o której nie mówiła nikomu? Rano przygotowałam herbatę i pomogłam jej usiąść. Była słaba, ale spokojna. – Czy dziadek kiedykolwiek pytał o broszkę? – zapytałam cicho. – Znalazł ją raz, wiele lat temu. Oddał mi ją bez słowa i tylko powiedział: „Nie wszystko muszę rozumieć, żeby cię kochać”. Potem już o niej nie rozmawialiśmy. Poczułam, jak ściska mi się gardło. To jedno zdanie dziadka nagle wydało mi się bardziej znaczące niż cokolwiek, co do tej pory wiedziałam o ich małżeństwie. – Dlaczego schowałaś ją akurat w grzybach? – zapytałam. – Wiedziałam, że się nimi zajmiesz. Nikt inny w rodzinie tego nie robi. I miałam nadzieję, że jeśli ją znajdziesz, zapytasz. Chciałam, żebyś wiedziała, że w życiu bywają wybory, które zmieniają wszystko… i że nie zawsze da się wrócić. Babcia położyła dłoń na mojej i uśmiechnęła się delikatnie. – Nie żałuję rodziny, którą miałam. Żałuję tylko, że nie mogłam kochać dwóch osób naraz. Bo obie były tego warte. Nie odpowiedziałam. Siedziałyśmy w ciszy, a ja czułam, że to nie była tylko rozmowa – to było przekazanie historii, którą niosła w sobie całe życie. Nowe światło na stare sprawy Babcia odeszła kilka tygodni później, tuż po Nowym Roku. Pogrzeb był cichy, skromny, dokładnie taki, jaki sobie życzyła. Nikt poza mną nie znał historii broszki ani tego, co za nią stało. Zastanawiałam się przez chwilę, czy powiedzieć coś reszcie rodziny, ale ostatecznie uznałam, że to był jej sekret – i że oddała go tylko mnie. Broszkę wzięłam ze sobą. Leży teraz w szkatułce na komodzie, obok zdjęcia babci. Czasem ją wyciągam i patrzę na nią, jakby była kluczem do innego życia. Przypomina mi, że nasi bliscy też mają swoje tajemnice, pragnienia, historie, które być może nigdy nie ujrzały światła dziennego. I że czasem jedno niewinne znalezisko może otworzyć drzwi do zupełnie innego świata. Nie potrafię już patrzeć na babcię jak wcześniej. Teraz widzę w niej nie tylko ciepłą staruszkę z kuchennym fartuszkiem, ale też kobietę, która przeżyła coś trudnego, straciła miłość i mimo wszystko stworzyła rodzinę, w której czułam się kochana. Może nie była szczęśliwa w pełni, ale na swój sposób odnalazła spokój. Może dlatego chciała, by ktoś się o tym dowiedział. Żeby jej życie nie zniknęło w pamięci jako nieskazitelne, ale prawdziwe. Zbliżają się kolejne Święta. W kuchni już pachnie grzybami. Będę lepić uszka z córką i opowiem jej kiedyś o broszce. Nie wszystko naraz, tylko tyle, ile będzie chciała usłyszeć. Bo są historie, które trzeba opowiadać z sercem. Mariola, 38 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Mąż ma porządną wypłatę, a jest tak pazerny, że aż wstyd. Myślałam, że na imprezie mikołajkowej zapadnę się pod ziemię” „Za ostatni grosz kupiłam sobie luksusowe perfumy na wyprzedaży. Będę przez miesiąc jadła tanie parówki, ale nie żałuję” „Chciałam zaskoczyć męża i odwiedziłam go w delegacji. Okazało się jednak, że to na mnie czekała większa niespodzianka”
„Spakowałam walizkę i za ostatni grosz kupiłam bilet do Szwecji. Wreszcie uwolniłam się od męża nieudacznika”
„Szwecja przywitała mnie chłodem, który przeszył mnie aż do kości. Wysiadłam z autobusu w Göteborgu z walizką w jednej ręce i telefonem w drugiej, próbując odnaleźć adres hostelu. Nie znałam miasta, nie znałam nikogo. I pierwszy raz od lat poczułam coś, co przypominało... ekscytację”.
Spakowałam walizkę w sobotę o świcie, nie zastanawiając się już ani chwili dłużej. Od miesięcy chodziłam po domu jak duch, coraz bardziej pewna, że jeśli czegoś nie zmienię, to zwiędnę. Mój mąż – wieczny marzyciel bez ambicji – przestał cokolwiek wnosić do naszego życia. Tylko brał, narzekał i zrzucał winę za wszystko na mnie. Kiedy znalazłam w internecie tani bilet do Szwecji, nie myślałam długo. Wzięłam to, co najważniejsze, a resztę zostawiłam. Dom, wspomnienia, rozczarowania. Wreszcie postawiłam siebie na pierwszym miejscu. I to był pierwszy dzień mojego nowego życia. Ta sobota zmieniła wszystko Budzik zadzwonił o piątej trzydzieści. Wstałam bez wahania, choć od kilku tygodni każde poranne wyjście z łóżka było walką. Tego dnia nie było jednak mowy o zawahaniu. Wiedziałam, że jeśli teraz się zatrzymam, to już nigdy nie ruszę. Mój mąż jeszcze spał, chrapiąc głośno z twarzą wciśniętą w poduszkę. Przez chwilę patrzyłam na niego w milczeniu. Nic nie poczułam. Ani złości, ani żalu. Pustka. Tylko ogromne zmęczenie. W kuchni zrobiłam sobie kawę. Cisza była nienaturalna, jakby cały dom wstrzymał oddech. Spakowałam walizkę wieczorem wcześniej – kilka swetrów, spodnie, dokumenty, kosmetyczkę. Zostawiłam rzeczy, które kiedyś były ważne: zdjęcia ślubne, pierścionek, jego listy z czasów, kiedy jeszcze udawał, że mu zależy. Na końcu dorzuciłam książkę, którą kiedyś podarowała mi mama. Zawsze mówiła: „Będziesz wiedziała, kiedy nadejdzie ten moment”. I wiedziałam. – Gdzie idziesz tak wcześnie? – mruknął głos za moimi plecami, gdy zapinałam walizkę. Odwróciłam się powoli. Stał w drzwiach kuchni w starym dresie, przecierając oczy. – Do pracy – odpowiedziałam krótko, unikając jego wzroku. – Przecież dzisiaj sobota. – Właśnie. Idealny dzień, żeby wreszcie coś zrobić ze swoim życiem. Nie odpowiedział. Stał tak przez chwilę, jakby próbował zrozumieć, czy to żart. A ja po prostu wyszłam z domu, nie oglądając się za siebie. 12 lat zmarnowanych na złudzenia Poznaliśmy się na uczelni. On – dusza towarzystwa, zawsze w centrum uwagi. Ja – nieco wycofana, zapatrzona w niego jak w święty obrazek. Zafascynował mnie swoją pewnością siebie, lekkością, z jaką przechodził przez życie. Obiecywał wielkie rzeczy: własny biznes, podróże, rodzinę opartą na partnerstwie. Wierzyłam mu. Nie dlatego, że mówił to przekonująco. Po prostu bardzo chciałam wierzyć, że ktoś taki jak on naprawdę może mnie kochać. Na początku było dobrze. Może nawet bardzo dobrze. Byliśmy jak dzieci we mgle, ale razem. Problem zaczął się wtedy, gdy świat zaczął wymagać od nas dorosłości. Rachunki, obowiązki, zobowiązania. On wciąż mówił, że wszystko się ułoży, a ja coraz częściej łapałam się na tym, że to ja próbuję wszystko układać. Po ślubie już nikt nie udawał. Ja pracowałam na etacie i dorabiałam wieczorami, on ciągle szukał siebie. Najpierw miał być grafikiem, potem DJ-em, później znowu wrócił do pomysłu o własnej firmie. Z każdej porażki wychodził bez szwanku – bo przecież to świat był przeciwko niemu. A ja? Ja zbierałam po nim kawałki codzienności i udawałam, że to normalne. Czasem próbowałam z nim rozmawiać. – Może poszukasz pracy, chociaż na pół etatu? – pytałam ostrożnie. – A może ty przestaniesz mnie ciągle krytykować? – odburkiwał. Z roku na rok coraz rzadziej śmiałam się przy nim. Coraz rzadziej mówiłam cokolwiek. Uczyłam się milczenia, a on myślał, że to akceptacja. W końcu zrozumiałam, że jeśli zostanę, to nic się nie zmieni. Tylko ja będę coraz mniejsza. Walizka pomieściła moje życie Pakowanie zajęło mi mniej niż godzinę. Zaskoczyło mnie to. Dwanaście lat życia, a wszystko, co chciałam ze sobą zabrać, zmieściło się w jednej walizce i podręcznym plecaku. Na dnie walizki wcisnęłam stary szalik w kratę. Dostałam go od ciotki, która zawsze mówiła mi, że kobieta musi mieć plan awaryjny. Szalik był symbolem. Tylko ja o tym wiedziałam. Obok niego położyłam mały, srebrny łańcuszek – prezent na osiemnaste urodziny. Ostatnia rzecz, która przypominała mi, kim byłam, zanim pozwoliłam komuś stłumić mój głos. – Nie zapomnij telefonu – rzucił leniwie, gdy przechodziłam przez salon. – Nie zapomnę – odpowiedziałam chłodno. – A klucze? – dodał z uśmiechem, jakby nic się nie działo. Zawahałam się. Spojrzałam na pęk kluczy w dłoni. Zsunęłam z niego jeden, ten od mieszkania, i położyłam go na stole. – Nie będę ich potrzebować – powiedziałam spokojnie. Zamilkł. I to było najbardziej wymowne w całym naszym małżeństwie – że w chwili, gdy mówiłam mu, że odchodzę, on nie zapytał „dlaczego?”. Nie zatrzymał mnie, nie próbował zrozumieć. Może wiedział. Może po prostu przestało go to obchodzić dawno temu. Zamówiłam taksówkę i wyszłam. Na lotnisku byłam dwie godziny przed odlotem. Serce waliło mi jak oszalałe, ale w głowie miałam ciszę. Tę samą, którą niosłam w sobie przez ostatnie lata. Tylko tym razem – to była cisza wolności. Pierwszy oddech wolności Szwecja przywitała mnie chłodem, który przeszył mnie aż do kości. Wysiadłam z autobusu w Göteborgu z walizką w jednej ręce i telefonem w drugiej, próbując odnaleźć adres hostelu, który zarezerwowałam dzień wcześniej. Nie znałam miasta, nie znałam nikogo. I pierwszy raz od lat poczułam coś, co przypominało... ekscytację. Ludzie mijali mnie w pośpiechu, nikt nie zwracał uwagi na kobietę z czerwonym nosem i walizką ciągniętą przez nierówny bruk. Nagle przestałam być „żoną”, „czyjąś partnerką”, „tą, która ogarnia życie innych”. Byłam tylko sobą – i to było przerażające, ale i dziwnie uwalniające. W hostelu dostałam pokój jednoosobowy z widokiem na nic szczególnego – szary mur sąsiedniego budynku. Mimo to czułam się, jakbym wprowadziła się do zamku. – Skąd jesteś? – zapytała recepcjonistka z uśmiechem. – Z Polski. Dopiero co przyjechałam. – Masz tu kogoś? – Jeszcze nie. Zrobiła minę, jakby chciała coś powiedzieć, ale tylko skinęła głową. Pierwszy wieczór spędziłam, wpatrując się w sufit i słuchając, jak ktoś za ścianą chrapie. Mimo zmęczenia nie mogłam zasnąć. W głowie krążyło tysiąc myśli – co dalej, jak znaleźć pracę, czy dam sobie radę. Jednak po raz pierwszy nie towarzyszyło im uczucie ciężaru, tylko ciekawość. Przez okno wpadało blade światło latarni. Zawinęłam się w koc, zamknęłam oczy i pomyślałam: to jest moje życie. Nawet jeśli nie wiem jeszcze, dokąd mnie zaprowadzi, wiem, że pierwszy krok został zrobiony. Nowy adres, nowe zasady Następnego dnia obudził mnie zapach kawy z hostelowej kuchni. Schodząc po schodach, poczułam, że coś we mnie się zmieniło – jakby moje ciało wreszcie nadrobiło decyzję, którą podjęła głowa. Wzięłam kubek kawy i usiadłam przy stoliku pod oknem. Obok mnie usiadła dziewczyna o jasnych włosach. – Nowa? – zapytała z delikatnym uśmiechem. – Tak. Wczoraj przyjechałam. – Masz pracę? – dopytała. – Jeszcze nie. Raczej ucieczka. – Rozumiem – odparła, jakby to było najnormalniejsze zdanie w świecie. Ta krótka wymiana zdań sprawiła, że poczułam się jak ktoś, kto dopiero zaczyna pisać własną historię. Później otworzyłam laptopa i zaczęłam szukać ofert pracy. Nie oczekiwałam cudów, chciałam choćby najprostszej posady, żeby zacząć funkcjonować samodzielnie. W południe zadzwoniłam pod numer z ogłoszenia o pracy w małej kawiarni. Umówiono mnie na rozmowę tego samego dnia. Przyjęto mnie od razu, choć szwedzki miałam jeszcze koślawy. Właściciel kawiarni, starszy mężczyzna o ciepłym spojrzeniu, tylko skinął głową i powiedział: – Potrzebujemy kogoś, kto się stara. Reszty się nauczysz. – Postaram się – odpowiedziałam szczerze. Wracając do hostelu, czułam, jakby powietrze pachniało inaczej. Lżej. Wiedziałam, że ta praca nie jest szczytem marzeń, lecz była początkiem. Pierwszym stabilnym krokiem na nowej ziemi. Kiedy weszłam do pokoju, spojrzałam na moją walizkę stojącą pod ścianą. Po raz pierwszy nie kojarzyła mi się z ucieczką, tylko z przyszłością. Usiadłam na łóżku i wysłałam do siebie samej krótką wiadomość, jak obietnicę: od dziś ja decyduję. Wreszcie zaczęłam oddychać Minęły trzy miesiące, odkąd wysiadłam na przystanku w Göteborgu z walizką i sercem pełnym niepewności. Nie wszystko było łatwe. Nie wszystkie dni były dobre. Tęskniłam. Czasem za bliskimi, czasem nawet za rutyną, którą znałam. Nigdy, ani przez chwilę, nie zatęskniłam za nim. Za naszym mieszkaniem, za rozmowami bez treści, za wieczorami spędzonymi obok siebie, a jednak w samotności. Kawiarnia stała się moim drugim domem. Nauczyłam się parzyć kawę tak, jak lubią tutejsi klienci, a właściciel nauczył się mówić do mnie po polsku: „Dzień dobry, Jowita” – z akcentem, który zawsze mnie rozbrajał. Zaczęłam kurs językowy, poznałam kilka osób, które – jak ja – postanowiły zacząć od nowa. W niedzielne poranki chodzę nad kanał. Siedzę na ławce, piję kawę z termosu i obserwuję przechodniów. Nikt mnie tu nie zna, nikt niczego ode mnie nie oczekuje. Nikt nie przypomina mi, kim „powinnam” być. I w tej anonimowości odnalazłam siebie. Po raz pierwszy czuję, że mam prawo do własnego życia. Bez tłumaczenia się, bez udawania, bez walki o uwagę, której i tak nie dostanę. Nie wiem, co będzie dalej. Nie wiem, czy zostanę tu na zawsze. Wiem jedno – decyzja, by odejść, była najtrudniejszą, ale i najodważniejszą, jaką kiedykolwiek podjęłam. Bo żeby naprawdę oddychać, czasem trzeba zostawić wszystko, co znałaś. I iść naprzód. Nawet jeśli boisz się każdego kroku. Jowita, 38 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Rodzina i kumple się śmieją, że rzuciłem korpo dla pracy w sklepie. Nie zarabiam kokosów, ale spełniłem swoje marzenie” „Mikołajki u teściów to zawsze katastrofa. Jeden prezent sprawił, że zamiast znów się kłócić, parsknęliśmy śmiechem” „Gdy poderwałem młodszą stażystkę, czułem się królem życia. Dopiero potem zrozumiałem, że zrobiła sobie ze mnie zabawkę”
„Mąż ma porządną wypłatę, a jest tak pazerny, że aż wstyd. Myślałam, że na imprezie mikołajkowej zapadnę się pod ziemię”
„Patrzyłam, jak dzieci z entuzjazmem sięgają po kolorowe pakunki. Kiedy przyszła kolej na naszego synka, sięgnął po skromną, nieco zgniecioną kopertę z papieru. Rozdarł ją i wyjął… trzydzieści złotych. Nic więcej. Żadnej zabawki, żadnego cukierka. Tylko banknot. Nawet bez karteczki z życzeniami”.
Mój mąż od zawsze miał głowę do liczb i talent do oszczędzania. Nie był skąpy na początku, raczej rozsądny. Tak mi się wtedy wydawało. Z czasem jednak zaczęłam zauważać, że jego podejście do pieniędzy przybiera dziwny kierunek. Zarabiał dobrze, więcej niż wielu naszych znajomych razem wziętych, ale potrafił się wykłócać o każdą złotówkę. W domu oszczędzał na wszystkim: wodzie, jedzeniu, a nawet papierze toaletowym. Przymykałam na to oko, tłumacząc go sobie. Jednak pewna impreza mikołajkowa w pracy uświadomiła mi, że chyba za bardzo go usprawiedliwiałam. Tam pierwszy raz naprawdę się go wstydziłam. Świąteczna gorączka Od kilku tygodni w pracy wrzało. Przed nami była coroczna impreza mikołajkowa – wydarzenie, na które wszyscy czekali z niecierpliwością. Organizowała ją żona szefa, kobieta z klasą, która przywiązywała wagę do każdego szczegółu. Było wiadomo, że będzie elegancko, z prezentami dla dzieci i wspólną kolacją. W tym roku po raz pierwszy zaproszono również rodziny pracowników. Nie ukrywam, cieszyłam się. To miała być okazja, by trochę się oderwać, ubrać się ładnie, porozmawiać z ludźmi i może wreszcie pokazać, że jestem czymś więcej niż tylko żoną księgowego. Tyle że właśnie ten mój księgowy, mój mąż – Daniel – podchodził do tej imprezy zupełnie inaczej. Przewracał oczami za każdym razem, gdy o niej wspominałam. – I po co ja tam mam iść? – zapytał któregoś wieczoru, gdy prasowałam mu koszulę. – Bo mnie zaprosili. Bo to miłe. Bo wypada – odpowiedziałam zniecierpliwiona. – I co, jeszcze prezent mam jakiś kupić? – dopytywał, a w jego głosie słyszałam już tę specyficzną nutę oskarżenia, jakbym chciała go zrujnować. – To mikołajki, Daniel. Prezent dla dziecka. Miłą atmosfera. Wzruszył ramionami. Wiedziałam, że i tak zrobi po swojemu. Zawsze robił. Mimo wszystko liczyłam, że może tym razem się postara. Że może w końcu zrozumie, jak ważne są te drobne gesty. Skarpeta pełna rozczarowań Dzień imprezy nadszedł szybciej, niż się spodziewałam. Ubrałam się w sukienkę, którą zostawiłam sobie na specjalną okazję, a Daniel założył koszulę, choć bez entuzjazmu. Całą drogę do sali bankietowej milczał, z rzadka mrucząc coś pod nosem o korkach i braku miejsc parkingowych. W głowie już układałam sobie rozmowy, które mogłyby się wydarzyć, starając się nie myśleć o jego nastroju. Sala była pięknie udekorowana – czerwień, zieleń, białe światełka. Dzieci kręciły się podekscytowane wokół dużej choinki, a dorośli sączyli wino i wymieniali się uśmiechami. W powietrzu unosił się zapach pierników i barszczu. Było ciepło, przytulnie, prawie bajkowo. Zaraz po przywitaniu szef ogłosił moment rozdania prezentów dla dzieci. Każdy rodzic miał wcześniej przygotować drobny upominek i podpisać imieniem swojego dziecka, by Mikołaj mógł je „losować”. Zleciłam to mężowi i poprosiłam, by dostarczył do sekretariatu mojej firmy. Patrzyłam, jak dzieci z entuzjazmem sięgają po kolorowe pakunki. Kiedy przyszła kolej na naszego synka, sięgnął po skromną, nieco zgniecioną kopertę z papieru. Rozdarł ją i wyjął… trzydzieści złotych. Nic więcej. Żadnej zabawki, żadnego cukierka. Tylko banknot. Nawet bez karteczki z życzeniami. Spojrzałam na Daniela z niedowierzaniem. – Ty to przygotowałeś? – wyszeptałam, próbując się nie unieść. – Przecież to lepsze niż jakieś plastikowe badziewie – odpowiedział, zupełnie spokojny. Widziałam spojrzenia innych rodziców. Ich miny. Ich zmieszanie. Mnie też ogarnął wstyd. Taki wstyd, że aż ścisnęło mnie w gardle. Trzydzieści złotych w kopercie Nie wiedziałam, co mam powiedzieć. Mój synek stał z tą kopertą w ręce, patrząc zdezorientowany na inne dzieci rozpakowujące klocki, książki, maskotki. Było mu głupio. A mnie bolało, że nie mogę mu tego wytłumaczyć w żaden sensowny sposób. Złapałam Daniela za ramię i odciągnęłam go na bok. – Co to miało być? – spytałam ostro, choć starałam się nie robić sceny. – Przecież to pieniądze. Może sobie sam coś kupi – odpowiedział jakby nigdy nic, sięgając po krakersa ze stołu. – On ma pięć lat, Daniel. Dla niego liczy się ten moment. Radość, niespodzianka… A ty mu dajesz banknot, jakbyś dawał napiwek portierowi. Wzruszył ramionami. – Dzieci teraz wszystko mają. Nie będę się wygłupiał z zabawkami. Trzydzieści złotych to uczciwa suma. Czułam, jak robi mi się gorąco na twarzy. Jak łzy palą mnie pod powiekami, choć nie chciałam płakać. Nie przy tych ludziach, nie przez coś takiego. Przez cały wieczór unikałam rozmów. Czułam się, jakbym była kimś obcym. Własny mąż wystawił mnie na pośmiewisko. I nawet nie rozumiał, co zrobił źle. Po kolacji podeszła do mnie koleżanka z pracy. – Nie przejmuj się. Dzieci są mądrzejsze, niż nam się wydaje. Twój synek i tak wyglądał na szczęśliwego – powiedziała z uśmiechem, który miał być pocieszający, ale tylko pogłębił moje poczucie porażki. Daniel wracał do domu zadowolony z siebie. Ja nie mogłam zmrużyć oka. Co ludzie powiedzą? Następnego dnia w pracy wszyscy wspominali imprezę. Jedni chwalili dekoracje, inni jedzenie, jeszcze inni żartowali z występu Mikołaja, który potykał się o brodę. Uśmiechałam się sztucznie, a w środku aż się gotowałam. Nie złościłam się już tylko na Daniela – miałam też żal do siebie, że znów przemilczałam coś, co powinno było być nazwane głośno i wyraźnie. Kiedy w kuchni zaparzałam herbatę, doszły mnie strzępki rozmowy dwóch koleżanek z innego działu. – Widziałaś ten prezent? Trzydzieści złotych w kopercie. Przecież to wyglądało, jakby ktoś zapomniał i wrzucił co miał w portfelu. – No właśnie! I jeszcze tak bez serca… Biedne dziecko. Musiało się poczuć okropnie. Stałam nieruchomo, patrząc w kubek, jakby herbata miała mi dać odpowiedź. Chciałam wejść do tej rozmowy i ich uciszyć. Chciałam powiedzieć, że to nie ich sprawa. A najbardziej – że Daniel nie jest złym ojcem, tylko czasem nie rozumie, co naprawdę ważne. Jednak nie zrobiłam nic. Wieczorem w domu postanowiłam z nim porozmawiać. Spokojnie. Bez wyrzutów. – Wiesz, ludzie gadają o tej kopercie. Wyszło… dziwnie. – Ludzie zawsze gadają. Niech sobie gadają – rzucił, nawet nie odrywając wzroku od laptopa. – Chciałabym, żebyś czasem pomyślał, jak to wygląda z boku. Jak ja się z tym czuję. Spojrzał na mnie dopiero po chwili. – Ty zawsze się czymś przejmujesz. Ja nie mam na to siły. Nie odpowiedziałam już nic. Może właśnie o to chodziło. Że tylko ja się przejmowałam. Wstyd nie pozwala mi zasnąć Tej nocy długo kręciłam się w łóżku. Słyszałam, jak Daniel spokojnie oddycha obok, kompletnie nieświadomy, jak bardzo siedzi mi to wszystko w głowie. W ciemności rozważałam nasze wspólne życie – nie pierwszy raz, ale pierwszy raz tak poważnie. Czy ja naprawdę chcę całe życie tłumaczyć jego brak empatii? Czy muszę się wstydzić za kogoś, kogo wybrałam na partnera i ojca mojego dziecka? Oszczędność była jego religią. Potrafił policzyć koszt każdej sekundy gotowania wody w czajniku. Dziecku kupował używane buty z internetu, a ja od lat nie dostałam od niego ani kwiatka, ani zwykłego „dziękuję”. Wszystko, co nie miało praktycznej wartości, było dla niego stratą. Nawet uczucia. Zaczęłam się zastanawiać, czy ta impreza nie była tylko symbolem czegoś większego. Może wcale nie chodziło o te trzydzieści złotych. Może chodziło o to, że ja od lat godzę się na coś, co mnie po cichu wypala. Rano spojrzałam na Daniela, kiedy ubierał się do pracy. Ten sam schemat, ten sam wyraz twarzy – niewzruszony, odłączony. Chciałam z nim porozmawiać. Naprawdę. Tylko że… już nie miałam siły. Zamiast tego ubrałam syna i zawiozłam go do przedszkola. Po drodze zajrzałyśmy do sklepu zabawkowego. Pozwoliłam mu wybrać, co tylko chciał. Uśmiech, jaki zobaczyłam na jego twarzy, był wart każdej złotówki. Wiedziałam, że zrobiłam dobrze. Tego nie można kupić Nie wybuchłam. Nie rzuciłam obrączką, nie spakowałam walizek. Wszystko zostało tak, jak było – przynajmniej na zewnątrz. W środku jednak coś się zmieniło. Przestałam czekać, aż Daniel się domyśli. Już nie próbowałam go tłumaczyć przed innymi ani przed sobą. Zrozumiałam, że nie da się nauczyć kogoś okazywania czułości, jeśli on nie widzi w tym żadnej wartości. I że miłości nie da się zmierzyć oszczędnościami. Nie chodziło o wielkie prezenty. Chodziło o to, czy komuś zależy. Czy mu na mnie zależy, a ja przestałam to czuć. Zaczęłam robić rzeczy po swojemu. Czasem sama, czasem z synem. Przestałam pytać Daniela o zgodę na każdą złotówkę. Gdy chciałam coś kupić dziecku – kupowałam. Gdy miałam ochotę na kawę z koleżanką – szłam. Poczułam, że znowu oddycham. Wciąż byliśmy razem, ale to już nie było to samo „razem”. Może kiedyś zdecyduję się na większy krok. Może nie. Na razie uczę się żyć z tym, co mam. I chronić siebie oraz syna przed wstydem, którego nie powinniśmy czuć. Najbardziej boli mnie to, że on chyba naprawdę nie rozumie, o co mi chodzi. Może nigdy nie zrozumie. A może dla niego trzydzieści złotych to wciąż więcej niż czas, gest, myśl. Mimo wszystko – ja już wiem, co jest ważne. I wiem, że są rzeczy, których nie kupi się za żadne pieniądze. Alicja, 36 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Na mikołajki mąż kupił luksusowe perfumy za 500 zł. Gdy w skarpecie znalazłam tanią czekoladę, wiedziałam, co się święci” „Złośliwe pytania mojej teściowej doprowadzały mnie do szewskiej pasji. Wreszcie zamknęłam jej usta 1 zdaniem” „Szef zasypywał mnie obowiązkami, aż w końcu miałam dość. Kiedy się zbuntowałam, szybko pokazał mi, gdzie moje miejsce”
„Za ostatni grosz kupiłam sobie luksusowe perfumy na wyprzedaży. Będę przez miesiąc jadła tanie parówki, ale nie żałuję”
„Flakon był jeszcze piękniejszy niż w mojej pamięci. Złote litery połyskiwały w popołudniowym świetle, a korek zamknął w sobie coś, co pachniało jak dobre życie. Psiknęłam nadgarstek i przyłożyłam go do nosa. Przymknęłam oczy. Kwiaty, bursztyn, wanilia. Ulotna chwila luksusu”.
Zawsze miałam słabość do pięknych zapachów. Nie drogich kosmetyków, nie butów z metką, nie biżuterii – tylko perfum. Gdy ktoś obok mnie pachniał wyjątkowo, potrafiłam zapytać, czym się psikał, nawet jeśli był to zupełnie obcy człowiek w autobusie. Mimo że na co dzień zaciskałam pasa, odmawiając sobie kawy na mieście czy nowych ubrań, raz na kilka lat pozwalałam sobie na ten jeden, drogi wybryk. I właśnie wtedy, w środku listopada, kiedy na koncie zostało mi niewiele więcej niż drobne, trafiłam na wyprzedaż życia. Wiedziałam, że to głupie, wiedziałam, że nierozsądne… ale kupiłam je. Zapach zamiast chleba Nie było to racjonalne. Nawet przez sekundę nie próbowałam siebie oszukiwać, że tak właśnie było. Mój budżet na listopad, po odjęciu opłat i biletu miesięcznego, wynosił dokładnie dwieście sześćdziesiąt trzy złote. W teorii – wystarczająco, by dotrwać do wypłaty. W praktyce – niewystarczająco, by kupować cokolwiek poza podstawowymi produktami spożywczymi z najniższej półki. Weszłam na stronę tylko po to, by popatrzeć. Ot, taka moja słabość – przeglądałam promocje, wiedząc, że i tak niczego nie kupię. I wtedy je zobaczyłam. Te perfumy. Flakon, który znałam z drogerii, gdzie zawsze stał za szkłem. Niebiesko-złota buteleczka, subtelna i elegancka, o zapachu, który sprawiał, że czułam się kimś zupełnie innym – pewną siebie, zmysłową, kobietą z życia, którego nie miałam. Z 579 na 179 zł. Promocja tylko dziś. Palce zawisły nad klawiaturą. Serce biło mi jak wtedy, gdy pierwszy raz w życiu powiedziałam szefowej, że się z czymś nie zgadzam. Kliknęłam „kup teraz”, jakbym rzucała się z klifu. Bez spadochronu. Bez pomysłu, jak przeżyć do końca miesiąca. Parówki z Biedronki były po 3,29 za paczkę. Z kalkulatorem w ręku planowałam posiłki, wiedząc, że każde inne jedzenie to luksus, na który nie mogę sobie pozwolić. Zrobiłam zakupy za niecałe osiemdziesiąt złotych i schowałam resztę do słoika. Nie zostawiłam sobie nic na przypadki losowe. Wszystko poszło na jedzenie i... zapach marzeń. – Zwariowałaś – powiedziałaby pewnie moja siostra. Może i miała rację. Między rozsądkiem a pragnieniem Paczka przyszła trzy dni później. Gdy tylko kurier wcisnął mi ją w ręce, zamknęłam drzwi i usiadłam na podłodze w przedpokoju. Nie spieszyłam się z otwieraniem. Trzymałam ją chwilę na kolanach, jakby ważyła więcej niż tylko niespełna dwieście gramów szkła i zapachu. Dłońmi zsunęłam papierową warstwę, odwinęłam folię i delikatnie podniosłam wieczko kartonika. Flakon był jeszcze piękniejszy niż w mojej pamięci. Złote litery połyskiwały w popołudniowym świetle, a korek zamknął w sobie coś, co pachniało jak dobre życie. Psiknęłam nadgarstek i przyłożyłam go do nosa. Przymknęłam oczy. Kwiaty, bursztyn, wanilia. Ulotna chwila luksusu, który nie miał prawa pojawić się w moim skromnym mieszkaniu. Tego samego dnia przyszła do mnie przyjaciółka. Wpadła tylko na chwilę, oddać pożyczoną książkę. Zatrzymała się w drzwiach kuchni i uniosła brwi. – Pachniesz jak z magazynu „Vogue” – rzuciła z uśmiechem. – Nowy nabytek? – Mhm – przyznałam cicho, wlewając herbatę do kubków. – Ile dałaś? Zawahałam się. Potem wzruszyłam ramionami. – Całe moje oszczędności. No i jeszcze trochę. Spojrzała na mnie tak, jakby próbowała zrozumieć, czy żartuję. – A w lodówce masz co? – Mam parówki. I musztardę. Spokojnie, przemyślałam to – dodałam szybko. Uśmiechnęła się krzywo i pokręciła głową. Nie skomentowała więcej, ale jej milczenie brzmiało głośniej niż słowa. Perfumy za resztki godności Minął tydzień. Każdego dnia, zanim wyszłam do pracy, nakładałam odrobinę perfum na szyję. Dosłownie jedną kroplę. Pachniały długo. W windzie sąsiadka uśmiechnęła się do mnie po raz pierwszy od miesięcy. W sklepie kasjerka spojrzała z lekkim zdziwieniem, jakby coś jej nie pasowało w obrazie kobiety, która kupuje najtańszy chleb i ser, ale pachnie jakby właśnie wróciła z lotu pierwszą klasą. W pracy nie pytał nikt. Choć zauważyłam, że koleżanka z biurka obok zerknęła dwa razy dłużej niż zwykle. Było coś przyjemnie absurdalnego w tym rozdźwięku między tym, co miałam na sobie – zmechacony sweter i spodnie pamiętające lepsze czasy – a zapachem, który niósł za sobą zupełnie inną historię. Jakbym grała w jakimś przedstawieniu, tylko nikt nie znał mojego scenariusza. Wieczorami siadałam przy kuchennym stole z herbatą z torebki i jednym parówkowym „daniem”. Miałam już swoje ulubione kompozycje: parówka z musztardą, parówka z ketchupem, parówka w cieście naleśnikowym (to było już prawdziwe święto). Brzuch czasem burczał przed snem, ale kiedy wciągałam kołdrę pod brodę i czułam ten zapach na poduszce – czułam, że zrobiłam coś dla siebie. Coś, co nie miało sensu, ale miało znaczenie. – Wiesz, że jesteś dziwna? – powiedziała kiedyś mama przez telefon, kiedy niechcący wspomniałam o zakupie. – Wiem. I dobrze mi z tym – odpowiedziałam. Nawet nie próbowałam się tłumaczyć. Ciągle tylko parówki W drugi weekend miesiąca znajomi z pracy zorganizowali wyjście na pizzę. W teorii – tylko wieczór w taniej pizzerii na rogu, nic wielkiego. W praktyce – luksus, na który nie mogłam sobie pozwolić. Wiedziałam, że wystarczyłoby jedno piwo i kawałek margherity, a planowany budżet rozsypałby się jak domek z kart. Odmówiłam. Napisałam, że mam coś do załatwienia. Siedziałam wtedy w domu, owinięta kocem, z parówką na talerzu i telefonem w dłoni. Przeglądałam zdjęcia z wyjścia. Uśmiechnięte twarze, kieliszki, śmiech. Zadzwonił Mikołaj, jedyny z ekipy, który miał zwyczaj dopytywać o rzeczy, które inni pomijali. – Wszystko okej? – zapytał bez zbędnych ceregieli. – Jasne. Trochę zmęczona, tyle roboty ostatnio… – Szkoda, że cię nie było. Wiesz, że możesz z nami pogadać, jakby co? – Dzięki. Naprawdę, wszystko gra. Nie powiedziałam mu, że zamiast jednego wieczoru w knajpie wybrałam zapach, który miał trwać tygodniami. Bałam się, że to zabrzmi jak fanaberia, jakby mój system wartości był skrzywiony. A przecież to była decyzja, która miała sens – tylko dla mnie. Samotność była częścią pakietu. Razem z perfumami i parówkami. Nie dramatyczna, raczej cicha, obecna w tle. Taka, do której człowiek się przyzwyczaja, ale czasem wieczorem poczuje ją jak przeciąg pod drzwiami. Co pachnie naprawdę? Któregoś dnia, pod koniec miesiąca, zdarzyło się coś dziwnego. W drodze do pracy zauważyłam kobietę, może pięćdziesięcioletnią, stojącą przy kiosku i przeglądającą gazetę. Ubrana była w starą, przetartą kurtkę, a buty miała mocno znoszone. I wtedy poczułam – ten sam zapach. Mój zapach. Te same perfumy. Przeszła obok mnie i na sekundę nasze spojrzenia się spotkały. Nic nie powiedziałyśmy, ale przez moment poczułam coś, czego się nie spodziewałam – wstyd. Nie miała luksusowego życia. Tak jak ja. Może kupiła te perfumy z tej samej wyprzedaży, może dostała w prezencie. Może też zjadła ostatni makaron tylko po to, by móc pachnieć inaczej niż jej codzienność. Tyle że z zewnątrz... wyglądałyśmy podobnie. I coś mi się przewróciło w środku. W pracy nikt już nie komentował mojego zapachu. Stał się normalnością. Ja też się do niego przyzwyczaiłam. Nie przynosił już tej samej ekscytacji. W pewnym sensie, im bardziej pachniałam luksusem, tym bardziej czułam się... pusta. Jakby zapach miał przykrywać to, czego naprawdę mi brakowało. Wieczorem, po raz pierwszy od zakupu, nie użyłam perfum. Spojrzałam na flakon, stojący na półce w łazience, i poczułam... ulgę. Nie dlatego, że żałowałam. Tylko dlatego, że nie musiałam już udawać, że to coś więcej niż tylko zapach. Był piękny. Był mój, ale nie był odpowiedzią na wszystko. Głodna, ale szczęśliwa Ostatnie dni miesiąca spędziłam spokojniej, niż się spodziewałam. Zamiast walczyć z wyrzutami sumienia, próbowałam zrozumieć, co tak naprawdę zrobiłam. Czy to była ucieczka? Tak. Czy odrobina szaleństwa? Oczywiście, ale też... akt troski o siebie. Taki może niezgrabny, kosztowny i nie do końca przemyślany, ale szczery. Zrobiłam coś wyłącznie dla siebie. I to coś pachniało jak marzenia, które zwykle odkładam na później. Gdy pierwszego dnia nowego miesiąca wpłynęła wypłata, nie pobiegłam od razu do sklepu. Kupiłam normalne jedzenie, warzywa, makaron, jogurty. Parówki jeszcze zostały w lodówce – ostatnia paczka, nietknięta. Zastanawiałam się, czy nie zostawić jej jako pamiątki tego eksperymentu, tej dziwnej równowagi między brakiem a nadmiarem. Nie powiedziałam nikomu, że było warto. Nie broniłam swojej decyzji. Po prostu nosiłam zapach, który przypominał mi o tym, że czasem trzeba coś poświęcić, by przypomnieć sobie, że się żyje. Nawet jeśli tym czymś była kolacja. Patrząc dziś na ten flakonik, widzę w nim więcej niż tylko perfumy. Widzę listopadowy wieczór, pusty żołądek i pełne serce. Widzę siebie – trochę naiwną, trochę zagubioną, ale też odważną. Bo nie każdy ma odwagę zrobić coś irracjonalnego tylko dlatego, że bardzo tego chce. Czy zrobiłabym to znowu? Prawdopodobnie tak. Weronika, 31 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Rodzina i kumple się śmieją, że rzuciłem korpo dla pracy w sklepie. Nie zarabiam kokosów, ale spełniłem swoje marzenie” „Mikołajki u teściów to zawsze katastrofa. Jeden prezent sprawił, że zamiast znów się kłócić, parsknęliśmy śmiechem” „Gdy poderwałem młodszą stażystkę, czułem się królem życia. Dopiero potem zrozumiałem, że zrobiła sobie ze mnie zabawkę”
„Teściowie dają dzieciom szwagra grube koperty, a moim chińskie zabawki z bazaru. Tak wygląda rodzinna sprawiedliwość”
„Dziadek wyciągnął koperty z szuflady i wręczył każdemu po jednej. Z ciekawości zerknęłam, ile tam było. Pieniądze ledwo mieściły się w środku. Pomyślałam o naszym kredycie, o tym, jak w listopadzie odmówiłam Adasiowi klocków, bo trzeba było opłacić przedszkole”.
Święta to podobno czas miłości, równości i rodzinnego ciepła. Tak przynajmniej mówią w reklamach. W naszej rodzinie ten czas obnażał raczej wszystko to, co niewygodne. Zwłaszcza kiedy chodziło o traktowanie naszych dzieci. Od lat obserwowałam, jak moi teściowie robią różnice między wnukami – tymi od szwagra a naszymi. Jedni dostawali grube koperty, markowe ubrania i elektronikę, a drudzy – zabawki z bazaru, które rozpadały się po tygodniu. Z początku próbowałam to tłumaczyć na różne sposoby. Potem zaciskałam zęby. W końcu nie wytrzymałam i powiedziałam, co myślę. Reakcja? Zaskakująca. Wigilia pełna nierówności Wigilię zawsze spędzaliśmy u teściów. Nawet wtedy, gdy chciałam urządzić święta u nas, tłumaczyli, że „tradycja jest najważniejsza”, że „babcia by się przewróciła w grobie, gdybyśmy nie przyszli”. Zawsze ulegaliśmy. W końcu to tylko kilka godzin, myślałam. Kilka godzin sztucznych uśmiechów, wykrzywionych min i udawanej sympatii. W tym roku poszliśmy jak zwykle. Ja, mój mąż Bartek i nasze dzieci – Zuzia i Adaś. Już w drzwiach przywitał nas szwagier z żoną i ich dwójka dzieci. Oczywiście, wszyscy roześmiani, jak z reklamy banku. Moja teściowa rzuciła się na wnuki, ale najpierw na dzieci szwagra. Uściskała je, pochwaliła, że „takie duże już, takie mądre, takie grzeczne”. Naszym dzieciom dała szybkie buziaki w czubek głowy i poszła do kuchni. – Cześć, mamo – powiedział cicho Bartek, ale ona tylko rzuciła przez ramię, że pierogi się przypalają. Usiedliśmy przy stole. Karp, barszcz, pierogi, wszystko wyglądało jak z katalogu. Tylko atmosfera zgrzytała. Szwagier opowiadał o swoim nowym SUV-ie, a teść kiwał z dumą głową. Nikt nie zapytał, co u nas. Kiedy nadszedł czas prezentów, dzieci rzuciły się do paczek pod choinką. Zuzia otworzyła swoją – plastikowa lalka z odpadającą głową. Adaś – jakiś chiński robot, który po pięciu minutach przestał świecić. Dzieci szwagra? Smartwatche i koperty z pieniędzmi. Znowu to samo. Po prostu zrobiło mi się przykro. Koperty z zawartością Pamiętam, jak Bartek spojrzał wtedy na mnie ukradkiem, z tym samym zmęczonym wyrazem twarzy, który pojawiał się za każdym razem, gdy jego rodzice traktowali nas jak rodzinę z drugiego planu. Nie powiedział nic. Nigdy nie mówił. Chyba do końca wierzył, że może to wszystko tylko nam się wydaje. Dzieci szwagra siedziały na dywanie, zachwycone nowymi gadżetami. Śmiały się, coś pokazywały dziadkowi, a ten klaskał w dłonie jak dziecko. Potem wyciągnął koperty z szuflady i wręczył każdemu po jednej. – Żebyście mieli na coś fajnego – powiedział z uśmiechem. Z ciekawości zerknęłam, ile tam było. Pieniądze ledwo mieściły się w środku. Pomyślałam o naszym kredycie, o tym, jak w listopadzie odmówiłam Adasiowi klocków, bo trzeba było opłacić przedszkole. Potem teściowa odwróciła się do naszych dzieci. – A wy? Macie już tyle zabawek, że nie wiadomo, gdzie to trzymać! – powiedziała z udawanym rozbawieniem i podała kolejne dwie paczuszki owinięte tanim papierem. Zuzia otworzyła swoją – była tam gra planszowa z błędami w instrukcji. Adaś dostał pluszaka, który śmierdział chemią. Patrzyliśmy z Bartkiem, jak dzieci próbują się ucieszyć. Adaś ściskał misia i udawał, że mu się podoba. – Dziękujemy, babciu – powiedział cicho. Chciało mi się płakać. I nie chodziło o pieniądze. Chodziło o uczucia. O to, że moje dzieci właśnie zrozumiały, że są mniej ważne. Dlaczego nie są sprawiedliwi? Wróciliśmy do domu późnym wieczorem. Dzieci już spały w samochodzie, ale ja nie mogłam zasnąć. Kręciłam się po kuchni, przeglądałam zdjęcia z Wigilii, których nikt nam nie zrobił. W każdym kadrze tylko dzieci szwagra, ich prezenty, ich radość. Jakby nasze dzieci tam w ogóle nie istniały. – Przesadzasz – mruknął Bartek, kiedy powiedziałam, że mam dość. – Mama daje, co uważa. Może po prostu nie ma już tyle siły i pieniędzy... Spojrzałam na niego ostro. – Siły? Koperty były grubsze niż nasze portfele. A siła wystarcza jej, żeby ucałować każdego wnuka po pięć razy – wytknęłam. – To tylko prezenty – rzucił, wzruszając ramionami. – Nie. To nie są „tylko prezenty”. To komunikat. Dla nich jesteśmy gorsi. Twoje dzieci są gorsze. I wiesz co? One to czują. Nawet Adaś to widzi, a ma tylko pięć lat. Bartek nic nie odpowiedział. Patrzył w stół, jakby szukał tam odpowiedzi. Kilka dni później, kiedy dzieci bawiły się tymi plastikowymi zabawkami z bazaru, Adaś nagle zapytał: – Mamusiu, czemu babcia kocha bardziej Kacpra i Olę? Zamarłam na sekundę, ale szybko się uśmiechnęłam. – Babcia kocha was wszystkich, tylko czasem nie umie tego dobrze pokazać – skłamałam. Nie chciałam, żeby cierpieli. Chciałam ich ochronić. Tylko coraz trudniej było mi samą siebie oszukiwać, że to się jeszcze kiedyś zmieni. Szwagier na piedestale Szwagier od zawsze był ulubieńcem teściów. Nieważne, że zmieniał pracę co kilka miesięcy, że ledwo spłacał leasing na ten swój wypasiony samochód. W oczach teścia był bohaterem, bo „próbuje”, „jest przedsiębiorczy”, „umie się ustawić”. Bartek – mój mąż – pracował w jednej firmie od dziesięciu lat, uczciwie, bez kombinowania. Nigdy jednak nie usłyszał od ojca: „jestem z ciebie dumny”. Teściowa też nie kryła, komu kibicuje. Gdy przyjeżdżaliśmy do nich, dla dzieci szwagra zawsze był tort, ciasto, ulubione soki. Dla naszych – kompot, którego nikt nie pił, i kupne ciasteczka z promocji. Niby nic, drobiazgi, ale w tych drobiazgach kryła się cała prawda. Zdarzyło się raz, że szwagier przyszedł do teściów po pieniądze. Wcale tego nie ukrywał. Mówił wprost, że mu „ciężko” i że „na chwilę”. Następnego dnia teść sprzedał jakąś starą kolekcję monet i wręczył mu gotówkę. Bartek wtedy tylko wzruszył ramionami. – Trudno – powiedział. – Ja bym nie potrafił tak prosić. – Bo masz honor – odpowiedziałam. W głębi duszy wiedziałam jednak, że nie tylko o proszenie tu chodzi. Jeden syn był złotem, drugi – tłem. Jedni wnukowie – oczkiem w głowie. Drudzy – dodatkiem do świątecznego stołu. Któregoś dnia Zuzia wróciła ze szkoły i powiedziała, że Ola – córka szwagra – chwaliła się nowym tabletem od dziadków. – Czemu babcia nam takich nie kupuje? – zapytała cicho. I znów musiałam wymyślać wymówki. Choć w środku aż się gotowałam. Musi coś z tym zrobić Kiedy Bartek wrócił z pracy, czekałam już z herbatą przy stole. Nie wytrzymałam. Musiałam to z siebie wyrzucić. – Musimy porozmawiać z twoimi rodzicami – powiedziałam spokojnie, ale stanowczo. – Nie mogę patrzeć, jak nasze dzieci są traktowane gorzej. One to czują. One cierpią. Bartek westchnął, jakby już wiedział, że tej rozmowy nie uniknie. – A co im powiemy? Że mają nam dawać więcej prezentów? Koperty? Przecież to głupie. – Nie chodzi o pieniądze! Chodzi o szacunek. O równe traktowanie. O to, żeby Zuzia i Adaś nie wracali z każdej rodzinnej uroczystości z poczuciem, że są mniej ważni – powiedziałam, patrząc mu w oczy. Nazajutrz pojechaliśmy do teściów bez zapowiedzi. Usiedliśmy w salonie, a ja mówiłam spokojnie, choć w środku cała się trzęsłam. Mówiłam o prezentach, o różnicach, o tym, co czują dzieci. Bartek milczał. Patrzył tylko na matkę i ojca. Teściowa od razu się oburzyła. – Przecież was też obdarowujemy! Co wy sobie myślicie, że robimy to specjalnie?! Teść natomiast zamilkł. Po dłuższej chwili powiedział cicho: – Może faktycznie… nie zauważyliśmy, że to się tak odbija. Nie wyglądał na przekonanego. Bardziej na zmęczonego tą rozmową. Wyszliśmy bez konkretów. Bez przeprosin, bez obietnic zmiany. Tylko z jedną ciszą więcej między nami a nimi. Po powrocie do domu przytuliłam dzieci mocno. – My was kochamy najbardziej na świecie – powiedziałam. I wiedziałam, że to muszę powtarzać im częściej. Coś się zmieniło, ale niewiele Minęło kilka miesięcy. Nie spodziewałam się cudów po jednej rozmowie, ale byłam ciekawa, czy coś się zmieni. Wielkanoc spędzaliśmy u nas. Po raz pierwszy. Bartek powiedział rodzicom, że w tym roku zapraszamy my – i że nie przyjedziemy, jeśli będą nalegać inaczej. Przyjechali, choć z niechęcią. Zabrali ze sobą prezenty. Dzieci szwagra znów dostały drogie gadżety, ale tym razem nasze dzieci też dostały coś sensownego – klocki, książki, gry. Nie było kopert, ale nie o to już chodziło. Przynajmniej dzieci mogły poczuć się częścią tej rodziny, a nie jej dodatkiem. Teściowa była powściągliwa, chłodna. Unikała mojego wzroku. Teść był milczący, ale jakby łagodniejszy. Szwagier oczywiście robił swoje show, jak zwykle. Tylko tym razem nie pozwoliłam się zepchnąć w cień. Pilnowałam, by nasze dzieci były zauważone, by nie siedziały cicho w kącie. Bartek zaczął więcej rozmawiać z dziećmi. Sam zauważył, że coś się wypaczyło przez lata. Może nie da się naprawić wszystkiego, ale przynajmniej on przestał udawać, że nie widzi problemu. A dla mnie to już było coś. Zuzia któregoś dnia zapytała: – Mamusiu, czy babcia już nas kocha bardziej? Uśmiechnęłam się smutno. – Myślę, że uczy się kochać was tak, jak powinna od początku. Czy się nauczy? Nie wiem. Może nie. Wiem, że moje dzieci mają w nas wsparcie. I że już nigdy nie pozwolę, by czuły się mniej ważne. Natalia, 37 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Na mikołajki mąż kupił luksusowe perfumy za 500 zł. Gdy w skarpecie znalazłam tanią czekoladę, wiedziałam, co się święci” „Złośliwe pytania mojej teściowej doprowadzały mnie do szewskiej pasji. Wreszcie zamknęłam jej usta 1 zdaniem” „Szef zasypywał mnie obowiązkami, aż w końcu miałam dość. Kiedy się zbuntowałam, szybko pokazał mi, gdzie moje miejsce”
„Żeby spełnić świąteczne marzenia moich dzieci, powinnam mieć prywatny bankomat. Z roku na rok jest coraz gorzej”
„Ruszyłam do galerii handlowej z zamiarem upolowania okazji. W reklamach aż krzyczały hasła o świątecznych rabatach, magicznych zniżkach i limitowanych edycjach. Miało być taniej, łatwiej, przyjemniej. W praktyce wyglądało to jak wyścig szczurów, tylko że z wózkami wypchanymi po brzegi zabawkami”.
Święta to ten czas w roku, kiedy wszystko powinno pachnieć cynamonem, migotać światełkami i dawać poczucie bliskości. Niestety, od kilku lat grudzień kojarzy mi się bardziej z napiętym budżetem niż z magią. Dwoję się i troję, żeby sprostać oczekiwaniom dzieci, które marzą o coraz droższych prezentach, jakby Mikołaj miał własną kartę kredytową. Ceny szybują, a pensja stoi w miejscu. I choć próbuję oszczędzać cały rok, zawsze w grudniu czuję się jak bohaterka filmu katastroficznego. Żeby spełnić ich marzenia, naprawdę potrzebowałabym prywatnego bankomatu. Ceny z kosmosu W tym roku już pod koniec listopada zaczęłam robić rozeznanie. Pomyślałam, że jak rozłożę wydatki w czasie, to może jakoś przetrwam grudzień. Weszłam do sklepu, niby tylko po płyn do naczyń i chleb, ale wystarczyło jedno spojrzenie na alejkę z zabawkami, żeby mnie zamurowało. Plastikowy zestaw kuchenny, który w zeszłym roku kosztował dziewięćdziesiąt złotych, teraz miał cenę sto pięćdziesiąt dziewięć. A to był tylko początek. – Mamo, a możemy potem podejść do działu z Lego? – zapytała mnie młodsza, trzymając mnie za rękę. – Zobaczymy, kochanie – odpowiedziałam, starając się brzmieć spokojnie, choć w środku już panikowałam. Lego. Święty Graal prezentów. Kiedyś zestaw za dwieście złotych był szczytem ekstrawagancji. Teraz najtańsze pudełko to trzysta. I to taki malutki zestawik z dwoma ludzikami i paroma klockami. Kiedy dzieciaki wieczorem oglądały bajki, usiadłam przy komputerze i zaczęłam porównywać ceny w różnych sklepach internetowych. Jedna strona obiecywała niesamowite rabaty, ale po doliczeniu kosztów wysyłki wychodziło jeszcze drożej niż w sklepie stacjonarnym. Z każdą kolejną zakładką robiło mi się coraz bardziej duszno. – Nie dam rady – szepnęłam do siebie. – No po prostu nie dam rady. Wzięłam głęboki oddech i otworzyłam kalkulator. Zaczęłam liczyć. Zestaw Lego, smartwatch, lalki, gra planszowa... Jeszcze nawet nie było grudnia, a ja już czułam się, jakbym finansowała święta w luksusowym kurorcie. Listy do Świętego Mikołaja Zawsze czekałam na ten moment z czułością. Dzieci siadały przy stole z kredkami, otwierały swoje kolorowe zeszyty i pisały listy do Świętego Mikołaja. Tym razem też się uśmiechałam, robiłam zdjęcia, komentowałam z zachwytem, ale w środku coś mnie ściskało. Bo zanim skończyły pierwsze zdania, wiedziałam już, że żadne z tych marzeń nie zmieści się w naszym budżecie. – Mamo, napisałam, że chciałabym lalkę, która mówi i płacze, i ma trzy różne sukienki! Widziałam ją na YouTubie! – wykrzyknęła młodsza. – A ja chcę drona z kamerą – oznajmił starszy z takim spokojem, jakby prosił o batonika w sklepie. – Drona? – spojrzałam na niego zdziwiona. – No takiego, co może latać wysoko i nagrywać z góry. Mamy z Jankiem plan, żeby nagrać filmik i wrzucić go na YouTube. Może będzie viral – dodał z ekscytacją. Patrzyłam na nich i naprawdę chciałam im to wszystko dać. Nie dla lajków, nie dla zabawy. Dla ich radości, tych kilku minut świątecznego zachwytu, które pamięta się latami. Tylko że lalka kosztowała ponad trzysta złotych, a dron? Nawet nie chciałam sprawdzać, żeby się nie załamać. Kiedy poszli spać, schowałam ich listy do szuflady. Przysiadłam na kanapie i spojrzałam w pusty ekran telewizora. Czułam się jak oszustka. Udaję, że wszystko będzie dobrze. Udaję, że Święty Mikołaj istnieje. A w rzeczywistości to tylko ja – zmęczona, z kartą kredytową i głową pełną wyrzutów sumienia. Promocje kosztują majątek W pierwszy weekend grudnia ruszyłam do galerii handlowej z zamiarem upolowania okazji. W reklamach aż krzyczały hasła o świątecznych rabatach, magicznych zniżkach i limitowanych edycjach. Miało być taniej, łatwiej, przyjemniej. W praktyce wyglądało to jak wyścig szczurów, tylko że z wózkami wypchanymi po brzegi zabawkami, elektroniką i zestawami kosmetyków. Przez chwilę stałam w kolejce do kasy z lalką z listu młodszej. Cena niby przeceniona o 30%, ale po porównaniu z internetem okazało się, że promocja jest tylko na papierze. Mimo to kurczowo trzymałam pudełko w dłoniach. Jakby odejście bez niego miało oznaczać, że zawiodłam jako matka. – Proszę pani, ta lalka ma źle zeskanowaną cenę, kosztuje więcej – poinformowała mnie kasjerka z obojętnym głosem. Spojrzałam na ekran. Ostateczna cena była wyższa niż ta z metki. Miałam już zapłacić, karta była prawie przy czytniku. I wtedy coś mnie zatrzymało. – To ja jednak zrezygnuję – powiedziałam cicho i podałam jej pudełko. Nie wiem, co bardziej bolało – to, że nie mogłam sobie na nią pozwolić, czy to, jak spojrzała na mnie kobieta stojąca za mną w kolejce. Z politowaniem, z jakimś niezrozumiałym uśmiechem, jakby była ponad to. Wyszłam ze sklepu z pustymi rękami i ciężkim sercem. Na parkingu wsiadłam do auta i przez chwilę po prostu siedziałam w ciszy. W radiu leciała świąteczna piosenka, która wcześniej wywoływała uśmiech. Teraz tylko drażniła. „It’s the most wonderful time of the year” – tak, zwłaszcza dla tych, których portfel nie piszczy z rozpaczy. Na raty do stycznia Z każdym dniem grudnia robiłam się coraz bardziej nerwowa. W pracy było więcej zleceń, dzieci miały próby do szkolnych jasełek, a ja – głowę pełną kalkulacji. Przelewy, terminy, limity na karcie. Mimo wcześniejszych postanowień, w końcu sięgnęłam po kredyt odnawialny. „Tylko na chwilę” – wmawiałam sobie, klikając zatwierdzenie w bankowej aplikacji. Kupiłam lalkę. Nie tę najdroższą, ale taką, która mówiła dwa zdania i miała różową sukienkę. Starszemu zamówiłam tańszą wersję drona z Chin, z dostawą na ostatnią chwilę. Do tego czekoladki, skarpetki, parę drobiazgów, żeby było „coś jeszcze” pod choinką. Na końcu dodałam papier do pakowania, choć z bólem serca – bo nawet on podrożał. – Mamo, a Ty czego sobie zażyczysz na Święta? – zapytała mnie młodsza, kiedy układałyśmy razem ozdoby. – Spokoju – odpowiedziałam, uśmiechając się słabo. – To proste! – ucieszyła się. – Możemy być cicho przez cały dzień! Pokiwałam głową, choć wiedziałam, że nie o taki spokój mi chodziło. Miałam na myśli spokój wewnętrzny. Taki, który pozwala zasnąć bez myślenia o ratach i zaległych rachunkach. Taki, w którym nie trzeba wybierać między świętami a normalnym życiem w styczniu. Na tydzień przed Wigilią odebrałam przesyłkę z paczkomatu. Dron dotarł, chociaż opakowanie wyglądało jakby ktoś je kopał. W środku był – działał. Pomyślałam: „Udało się”. Choć tak naprawdę miałam wrażenie, że bardziej przetrwałam grudzień niż go przeżyłam. Święta bez cudu W Wigilię cały dzień spędziłam w kuchni, od rana do wieczora. Barszcz, pierogi, karp, makowiec. Z kuchni wychodziła para, zapachy mieszały się z nerwowością. Miałam wrażenie, że ta atmosfera wcale nie była magiczna, tylko napięta. Starałam się, żeby było jak najbliżej tradycji, ale wszystko robiłam z zaciśniętymi zębami. Kiedy usiedliśmy do stołu, dzieci były rozemocjonowane, podskakiwały, chichotały. Mąż milczał, jakby nie miał siły się w to wszystko angażować. Widział przecież moje wieczorne kalkulacje, tę ciszę po odświeżeniu stanu konta. Po kolacji przyszedł moment prezentów. Starszy rzucił się na paczkę z dronem, młodsza rozdarła papier z lalką. Ich oczy błyszczały, krzyki radości odbijały się echem po mieszkaniu. Przez moment nawet ja się uśmiechnęłam, widząc ich szczęście. – Mamo, on naprawdę lata! – wołał syn, biegając z dronem po pokoju. – I ona płacze! – krzyczała córka, przyciskając przycisk w lalce. Poczułam ulgę. Tylko na chwilę. Bo zaraz potem wróciła cisza we mnie. Wiedziałam, że za kilka dni przyjdą wyciągi z konta. Że kredyt, który wzięłam „na chwilę”, będzie wisiał nade mną do wiosny. Że dzieci nie wiedzą, ile mnie to kosztowało – i finansowo, i emocjonalnie. I może lepiej, że nie wiedzą. Wieczorem, kiedy dom ucichł, usiadłam przy choince. Migoczące światełka wcale mnie nie uspokajały. Nie było cudu. Była tylko ja – zmęczona, przepracowana i przerażona tym, co przyniesie styczeń. Cena ich radości W pierwszy dzień świąt dzieci jeszcze bawiły się nowymi zabawkami, ale ja już czułam nadciągającą codzienność. Zrobiłam kawę i usiadłam z notesem, tym samym, w którym rok temu notowałam grudniowe wydatki. Przekartkowałam go i z przerażeniem zobaczyłam, że wszystkie cyfry z zeszłego roku były niższe. Znacznie niższe. To nie tylko inflacja. To oczekiwania, które rosną razem z dziećmi. I mój upór, żeby je spełniać, żeby nie były tymi, które w szkole powiedzą, że nie dostały wymarzonego prezentu. A przecież to ja sama uczyłam je, że święta to czas bliskości, wspólnych chwil, a nie tylko prezentów. Więc czemu czułam się jak przegrana, kiedy musiałam wybierać tańszą wersję zabawki? – Mamo, możemy dzisiaj nie wychodzić? Chcemy zostać w piżamach cały dzień – zapytała córka, wtulając się we mnie. – Jasne, skarbie – odpowiedziałam i pocałowałam ją w czoło. Może to był ten mały cud, którego nie zauważyłam. Nie dron, nie lalka, nie prezenty. Tylko ta chwila spokoju, bliskości, ciepła. Tylko że koszt tej chwili był ogromny. Wiedziałam, że w styczniu znowu będzie trzeba kombinować, przesuwać terminy, unikać sprawdzania konta. Wiedziałam też, że za rok znów powiem sobie: „W tym roku będzie inaczej”. Choć prawda jest taka, że z roku na rok jest tylko trudniej. Więcej wydatków, mniej złudzeń. Święta minęły. Zostawiły za sobą wspomnienia – piękne, ale i gorzkie. Zostały też raty. I poczucie, że serca mam dla dzieci wystarczająco. Szkoda, że portfela już nie. Mariola, 37 lat Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe. Czytaj także: „Na mikołajki mąż kupił luksusowe perfumy za 500 zł. Gdy w skarpecie znalazłam tanią czekoladę, wiedziałam, co się święci” „Złośliwe pytania mojej teściowej doprowadzały mnie do szewskiej pasji. Wreszcie zamknęłam jej usta 1 zdaniem” „Szef zasypywał mnie obowiązkami, aż w końcu miałam dość. Kiedy się zbuntowałam, szybko pokazał mi, gdzie moje miejsce”