POLECAMY

Jak zdiagnozować niedokrwistość z niedoboru żelaza?

Niedobór żelaza może prowadzić do rozwoju niedokrwistości. Zależnie od stopnia niedoboru żelaza stan chorego może być lepszy lub gorszy. Jakie objawy sugerują ten rodzaj niedokrwistości? Jakie badania należy wykonać?

Jak zdiagnozować niedokrwistość z niedoboru żelaza?

Niedobór żelaza

Zależnie od stopnia niedoboru żelaza wyróżniamy następujące okresy niedoboru tego pierwiastka:

  •  Przedutajony - niedobór żelaza w puli magazynowej;
  •  Utajony- niedobór żelaza w erytropoezie bez niedokrwistości, zmniejszone stężenie żelaza w szpiku kostnym i surowicy;
  •  Jawny- niedokrwistość z niedoboru żelaza.

Wyróżniamy cztery główne grupy przyczyn prowadzącym do niedoboru żelaza:

  1.  Niewystarczający dowóz żelaza- małe dzieci, wegetarianie; dieta mleczna;
  2.  Upośledzone wchłanianie: stany po resekcji żołądka, zespół złego wchłaniania;
  3.  Wzmożone zapotrzebowanie: pokwitanie, ciąża, karmienie, leczenie witaminą B12 z powodu jej niedoboru;
  4.  Utrata żelaza wskutek przewlekłych krwawień - jest to najczęstsza przyczyna niedoboru żelaza [80% przypadków].

Przyczyny krwawienia

  • krwawienie z przewodu pokarmowego: wrzody, przepuklina rozworu przełykowego przepony, krwotoczne zapalenie żołądka, krwawienie z żylaków przełyku, nowotwory, uchyłki, polipy, żylaki odbytu, zakażenia pasożytnicze, angiodysplazja jelit,
  • krwawienie z dróg rodnych;
  • utrata krwi z dróg moczowych;
  • utrata krwi z układu oddechowego;
  • utrata krwi w przebiegu zabiegu operacyjnego, urazu;
  • samookaleczenia, samoupusty;
  • niektóre niedokrwistości hemolityczne – nocna napadowa hemoglobinuria, hemoglobinuria marszowa, ogólnie chorzy z przewlekłą hemolizą śródnaczyniową (np.: mikroangiopatia w przebiegu hemolizy przy obecności mechanicznej zastawki serca)- utrata żelaza z moczem;
  • wrodzone i nabyte skazy krwotoczne;
  • stosowanie leków upośledzających krzepliwość krwi, glikokortykoidów, niesterydowych leków przeciwzapalnych;
  • nadmierne pobieranie krwi do badań;
  • hemosyderoza płuc - niedobór żelaza z powodu nawracających krwawień płucnych.

Niedobór żelaza w zależności od wieku

Wiek chorego w pewnym stopniu determinuje charakter przyczyny niedoboru żelaza:

  • u niemowląt najczęstszą przyczyną niedoboru żelaza jest ciężka niedokrwistość sideropeniczna matki i uboga w żelazo dieta;
  • u dzieci i młodzieży - dieta zbyt uboga w żelazo w stosunku do zapotrzebowania, zaburzenia wchłaniania, pasożyty przewodu pokarmowego;
  • u dorastających dziewcząt i miesiączkujących kobiet dominuje utrata krwi z miesiączkami;
  • u mężczyzn, zwłaszcza starszych i kobiet po menopauzie, główną przyczyną niedoboru jest patologiczna utrata krwi z przewodu pokarmowego;
  • niezależnie od wieku stany po resekcjach w obrębie przewodu pokarmowego oraz obecność achlorhydrii prowadzą do upośledzonego wchłaniania.

Czego możemy dowiedzieć się z  badania podmiotowego?

W badaniu podmiotowym niedobór żelaza przedstawia się następująco:

  •  osłabienie, łatwa męczliwość psychiczna i fizyczna, słaba tolerancja wysiłku fizycznego, łatwość zapadania na infekcje; bóle głowy;
  •  szum w uszach, mroczki przed oczami- ew. rozbłyski, gwiazdki, zawroty i bóle głowy, senność; wzmożona drażliwość [zmniejszenie aktywności MAO powoduje zwiększenie stężenia amin katecholowych w OUN, podanie żelaza powoduje szybko, zwykle po ok. 7 dniach ustąpienie tych objawów], upośledzona koncentracja uwagi, pogorszenie pamięci, niskie wskaźniki testów umysłowych i sprawności fizycznej
  •  tachykardia, czynnościowy szmer skurczowy - wywołany przepływem turbulentnym przy zmniejszonej lepkości krwi, bóle wieńcowe, zaostrzenie objawów niewydolności krążenia;

Co w badaniu przedmiotowym?

W badaniu przedmiotowym stwierdza się następujące nieprawidłowości:

  •  skóra - sucha, popękana, alabastrowo blada, zajady- pękanie skóry w kącikach ust
  •  włosy - łamliwość, wypadanie, rozdwajanie, przedwczesne siwienie;
  •  paznokcie - łamliwość, zaburzenia troficzne, paznokcie łyżeczkowate [koilonychia];
  • język - zaczerwienienie, wygładzenie, zapalenie;
  •  oczy- niebieskawe zabarwienie białkówek /objaw Oslera/- ścieńczenie twardówki [osłabienie syntezy kolagenu] z widoczną naczyniówką;
  •  zaburzenia połykania- dysfagia, zespół Plummera i Vilsona- zmiany zanikowe błony śluzowej przełyku z owrzodzeniami i bólami przy przełykaniu
  •  opaczne łaknienie – [parorexia, pica]- spożywanie substancji niejadalnych- ziemi, wapnia, tynków, papieru lub kwaśnych pokarmów, bardzo zimnych pokarmów, lodów [pagofagia], potrawy wydające dźwięki w czasie spożywania- chipsy, nasiona
  •  zwiększona podatność na infekcje - wiąże się to z zaburzeniami czynności limfocytów T [komórek T pomocniczych], zmniejszeniem wytwarzania interleukiny-2;
  •  dolegliwości żołądkowe- spowodowane spadkiem kwaśności soku żołądkowego [w odróżnieniu od choroby Addisona- Biermera odpowiedź na histaminę i pentagastrynę jest zachowana];
  •  rozwój lub nasilenie objawów niewydolności krążenia, destabilizacja objawów choroby wieńcowej
  •  może być niewielkie powiększenie śledziony /rzadko/.

Parametry służące ocenie gospodarki żelazowej

  1.    Stężenie żelaza - jest zmniejszone w stanach niedoboru tego pierwiastka oraz w przewlekłych zapaleniach [np.: rzs], zakażeniach, nowotworach; stężenie Fe może obniżyć się w ciągu kilku godzin od rozpoczęcia ostrego zakażenia. Z innych czynników wpływających na stężenie żelaza w surowicy należy wymienić: porę dnia [max. 7-10 rano, min ok. 21], miesiączkę [obniżenie], doustne podawanie żelaza [wzrost stężenia w ciągu kilku godzin od podania], pozajelitowe podawanie żelaza [wzrost stężenia w ciągu kilku tygodni od rozpoczęcia podawania]. Wartości stężenia żelaza <25ug% z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na jego niedobór.
  2.    Całkowita zdolność wiązania żelaza [TIBC]- określa ilość żelaza, którą może związać transferyna; wartość ta rośnie w niedoborze żelaza, w ciąży i podczas stosowania leków antykoncepcyjnych; maleje w przebiegu zakażeń, zapaleń i nowotworów;
  3.    Wskaźnik wysycenia transferyny - Fe/TIBC; wartości >25% wykluczają niedobór żelaza jako przyczynę niedokrwistości, dla niedoboru żelaza charakterystyczne są wartości <16% a zwłaszcza <10%.
  4.    Ferrytyna- jej obniżone stężenie potwierdza niedobór żelaza /charakterystyczne są wartości <10-12 ug/l/. Poziom ferrytyny jest również obniżony w niedoczynności tarczycy i niedoborze witaminy C- stany pozornego niedoboru żelaza. Poza główną rolą jako magazynu żelaza - ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, jej poziom jest wysoki przy współistniejącym niedoborze żelaza u osób z: ostrymi schorzeniami wątroby, marskością wątroby, ziarnicą złośliwą, ostrymi białaczkami, guzami litymi, gorączkujących, w stanach zapalnych, przewlekłej niewydolności nerek. Na podstawie licznych badań wykonanych u chorych dializowanych i u pacjentów ze stanami zapalnymi ustalono, że stężenie ferrytyny w surowicy poniżej 50-60ug/l wskazuje z dużym prawdopodobieństwem na niedobór żelaza;
  5.    Rozpuszczalny receptor dla transferyny - jego stężenie w surowicy jest podwyższone już we wczesnym okresie niedoboru żelaza i nie wzrasta w ostrych infekcjach, zapaleniu wątroby, przewlekłych schorzeniach wątroby oraz innych narządów, o ile nie ma współistnienia rzeczywistego niedoboru żelaza, wraz ze wskaźnikami żelaza zapasowego może być bardzo wiarygodnym testem dla potwierdzenia i różnicowania niedokrwistości towarzyszącej chorobom przewlekłym.
  6.    Badanie rozmazów szpiku na obecność żelaza zapasowego- obecność żelaza zapasowego wyklucza niedobór Fe, brak wskazuje na jego niedobór ale nie potwierdza go w 100%.
  7.    Wolna protoporfiryna w erytrocytach- podwyższona w niedoborze żelaza, badanie wykonuje się głównie w celu rozpoznania niedoboru żelaza u niemowląt.
  8.    Niskie wartości średniej objętości krwinki czerwonej [MCV]; inne przyczyny obniżonego <80fl MCV stanowią: talasemia, niedokrwistości chorób przewlekłych [ACD], zatrucie glinem u chorych dializowanych, niedokrwistości syderoblastyczne stanowiące niejednorodną grupę chorób, charakteryzujących się gromadzeniem żelaza w mitochondriach erytroblastów, wynikiem tego defektu jest upośledzenie syntezy hemu i zaburzenia dojrzewania cytoplazmy, na skutek zaburzeń syntezy hemu dochodzi do nieefektywnej erytropoezy z hiperplazją układu czerwonokrwinkowego, zwiększenia stężenia żelaza w surowicy i gromadzenia się nadmiaru żelaza w tkankach, co prowadzi do wtórnej hemochromatozy; wyróżniamy wrodzone i nabyte postaci niedokrwistości syderoblastycznej: nadużywanie alkoholu, stosowanie antagonistów pirydoksalu: izoniazyd, penicylamina, stosowanie chloramfenikolu, niedobór miedzi/.
  9.    Obniżona wartość średniej zawartości hemoglobiny w krwince czerwonej.
  10.    Szerokość rozkładu objętości krwinek czerwonych [RDW]- w ciężkich niedoborach żelaza zwykle zwiększona, określenie wartości RDW może być pomocne w odróżnieniu niedoboru żelaza od heterozygotycznej postaci talasemii, przy której RDW jest zwykle prawidłowa.
  11.    Niedokrwistości z niedoboru żelaza pierwotnie prowadzą do zmniejszenia wytwarzania hemoglobiny i w mniejszym stopniu także erytrocytów, dlatego przy zmniejszeniu stężenia hemoglobiny liczba erytrocytów może początkowo znajdować się na dolnej granicy normy.
  12.    Badanie rozmazu krwi obwodowej - mikrocytoza, hipochromia [niedobarwliwość], poikilocytoza- krwinki ołówkowate, cygarokształtne, mogą być obecne krwinki tarczowate.
  13.    Prawidłowe wartości leukocytów i liczby płytek krwi.
  14.    Rozmazy szpiku są bogatokomórkowe z cechami zahamowania dojrzewania normoblastów na szczeblu normoblasta polichromatycznego.

   W większości przypadków badanie szpiku nie jest niezbędne dla potrzeb diagnostyki niedokrwistości z niedoboru żelaza. Przy niedostępności takich wartościowych wskaźników gospodarki żelazowej, jak poziom ferrytyny, wskaźnik wysycenia transferyny, może ono jednak dostarczyć wartościowych informacji zastępczych jak: obecność lub brak żelaza zapasowego, zahamowanie dojrzewania erytroblastów, czy ich zmiany jakościowe występujące w stanach niedoboru żelaza.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (4)
/3 lata temu
Ja przyjmuję Biofer i sprawdziłam ma w składzie obie formy żelaza hemową i niehemową, a skoro żelazo hemowe lepiej się wchłania, to wniosek z tego, że dobrze wybrałam :)
/3 lata temu
Trzeba zrobić badanie krwi, ponieważ osłabienie, czy zmęczenie, może mieć różne przyczyny i nie zawsze jest to związane z niedoborem żelaza. Ale jeśli już się okaże, że rzeczywiście mamy niedobór i musimy przyjmować tabletki, to wybierajmy takie suplementy, które w swoim składzie maja żelazo hemowe / bardzo dobrze się wchłania/
/5 lat temu
Więc w ciagu roku miałam 2 poważne krowtoki, wcześniej zawsze byłam "anemiczna" ale nie miałam objawów. Po ostatnim krwotoku mam WSZYSTKIE objawy anemi jest mi b. ciężko dojść do siebie. Pij FORADIX żelzo i witaminy po 1-15ml 2razy dziennie i BIOFER folic tylko nie wiem czy moge mieszac zeazlo glukonian zelazowy i fumaran RAZEM czy mozna łączyć? Moj ostatni wynik zelaza to 34 (norm. 50 - 15) Mam b. obfite miesieaczki i co uzbieram w danym miesiacu to i tak wszystko leci w okresie misiaczki. I tak w kółko. Czy ma ktoś sprawdzony sposób? Mnie lekarz nie polecam chellaFER gdyz podobno nie ma badan powteirdzajacych jego skutecznosc....
POKAŻ KOMENTARZE (1)